علت دوام دین

حرکت ادیان

از نقص به کمال (برحسب استعداد بشر)

کارکرد دین بر حسب قلمرو آن

کارکرد اجتماعی دین برحسب ابعاد آن

۷- پیش فرض ها
حضور دین در زندگی اجتماعی انسان یک ضرورت به نظر می رسد . آنچه که مسلم است این است که دورکیم و علامه طباطبایی هر دو دین و قوانین دینی را مؤثرترین عنصر در زندگی اجتماعی انسان می دانند و به کارکردهای اجتماعی آن توجه دارند.
۸- روش پژوهش
در این پژوهش سعی ما بر این است که به بررسی تطبیقی کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه دورکیم و علامه طباطبایی بپردازیم. تطبیق یا مقایسه عبارت است از بررسی شباهتها و تفاوتها. بنابراین مقایسه زمانی صورت میگیرد که دو پدیده دارای جهاتی از تشابه یا اختلاف باشند. روش مقایسه ای روشی مبتنی بر مقایسه دو یا چند گروه، دو یا چند جامعه و حتی دو یا چند فرد است که موضوع مقایسهاند. علاوه بر این مقایسه میتواند بین ویژگیهای خاص گروه یا فرد یا جامعه در زمان های مختلف صورت گیرد.^[۴۴]

با توجه به این مقدمات، ابتدا ء با مطالعه اکتشافی آثار دورکیم و علامه طباطبایی میپردازیم و مطالب مرتبط با کارکردهای اجتماعی دین را یادداشت کرده و سپس با بهره گرفتن از روش تطبیقی به مقایسه دیدگاه های آنان در زمینه مورد پژوهش میپردازیم و وجوه اشتراک و افتراق دیدگاه های آنان را در باب کارکردهای اجتماعی دین استخراج میکنیم.
۹- روش گرد آوری اطلاعات
روش جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای است. در این روش به مطالعه و فیش برداری از آثار مرتبط با موضوع پرداخته و از این طریق با بهره گرفتن از منابع دست اول و دست دوم به جمع آوری اطلاعات در زمینه کارکردهای اجتماعی دین میپردازیم.
۱۰- سازماندهی پژوهش
سازماندهی مباحث این پژوهش به شرح زیر است:
فصل اول :کلیات و مفاهیم
فصل دوم :دیدگاه های اساسی در باره کارکردهای دین
فصل سوم : دین وکارکردهای اجتماعی آن از دیدگاه دورکیم
بخش اول:کلیاتی در باره دورکیم
بخش دوم: کارکردهای اجتماعی دین از نظر دورکیم
فصل چهارم : دین وکارکردهای اجتماعی آن از دیدگاه علامه طباطبایی
بخش اول: کلیاتی درباره علامه طباطبایی
بخش دوم: دین و کارکردهای فردی و اجتماعی آن از دیدگاه علامه طباطبایی
فصل پنجم :بررسی تطبیقی دیدگاه ها و نتیجه گیری
بخش اول:وجوه اشتراک دیدگاه های دورکیم و علامه طباطبایی
بخش دوم:وجوه افتراق دیدگاه های دورکیم و علامه طباطبایی
نتیجه گیری
فصل دوم:
دیدگاه های اساسی
درباره کارکردهای دین
مقدمه
کارکردگرایی بر این مفهوم استوار است که هر پدیده ای بنا بر نیازی اجتماعی پدیدار می شود و مادامیکه وظیفه پاسخگویی به آن نیازها را بر عهده دارد ،پدیده ای کارکردی است .^[۴۵]آنها به همه پدیده های اجتماعی از جمله دین دین نگاه کارکردی دارند .عنوان کارکردهای دین ، یکی از مسائل جدید کلامی است که به عنوان روشی برای پاسخ یابی به مسئله ی انتظار بشر از دین و گستره شریعت به کار میرود. بحث ازکارکردهای دین به شکل کنونی اش، خاستگاهی غربی داردو پیشینه اش از دو قرن بیشتر نمی گذرد.^[۴۶]این بحث صبغه ای جامعه شناسانه دارد. طی دو قرن اخیر که علوم انسانی رشد، تحول و بالندگی یافت و به جستجوی راه های برآوردن نیازهای فردی و اجتماعی پرداخت، ^[۴۷]محققان جامعه شناس به این فکر افتادندکه بفهمند نهادهای اجتماعی چه تاثیری در پیشرفت و ایستایی جوامع دارندو چگونه میشود آنها را سازماندهی کرد. این جامعه شناسان کارکردگرا کاری به صدق و کذب گزارههای اعتقادی ندارند، حتی اگر با گزارههای جامعه شناختی و افکارشان در تضاد باشد، بلکه به دنبال این پرسش هستند که بفهمند ایمان و التزام به گزارههای دینی چه منش و شخصیتی از دینداران میسازند ؟^[۴۸] در این میان جای این پرسش باز شد که آیا با توجه به کارکرد علوم انسانی و اجتماعی –به ویژه روان شناسی و جامعه شناسی-کارکردی بی بدیل برای دین باقی میماندو میتوان برای دین نقشی در زندگی فردی و اجتماعی انسان قائل شد؟
از این رو گفتگو در باره «کارکرد »ساختارها و نهادهای اجتماعی، یک بحث جدید در حوزه جامعه شناسی است، همچنانکه در حوزه دین نیز رنگ و بوی جامعه شناسانه دارد از مسایل کلام جدید نیر به شمار میرود.^[۴۹] و اما در کلام جدید و فلسفه دین به دلایلی این رویکرد مورد توجه قرار گرفته است از جمله این دلایل این است که در کلام جدید، مباحث انسان شناسی و شناخت نیازها به ویژه نیازهای دینی انسان و بی بدیل بودن دین در رفع این نیازها مقدم است، بر خلاف کلام قدیم که در آن مباحث خدا شناسی بر انسان شناسی تقدم داشت. از این رو چون بحث کارکردهای دین به مباحث انسان شناسی کمک میکند، در کلام جدید از اهمیت خاصی برخوردار است. ^[۵۰]
بنابر این شناخت کارآیى و کاربرد دین در نظام زندگى اجتماعى و فردى انسان، موضوعى است که از زاویه نیازهاى واقعى انسان و نقشى که دین ـ منهاى انگیزهها و توقعات مقطعى و جزئى بشر ـ باید در زندگى انسانها ایفا کند، قابل بررسی است.
در این فصل، تلاش ما پرداختن به موضوع کارکردهای دین درزندگی بشر است، لذا دیدگاه های مختلف در این زمینه را مطرح میکنیم:
دیدگاه های اساسی در باره کارکردهای دین
درمورد کارکرد دین در زندگی انسان دیدگاه های مختلفی مطرح شده است، در این پژوهش در دو دسته بندی متفاوت، تعدادی از این دیدگاه ها را بیان میکنیم:

۲-۱۰-۷-کارشناسان مدعو و نماینده مرکز پژوهش‌های مجلس ۴۶
۲-۱۰-۸- بررسی در کمیسیون و ارائه گزارش ۴۶
۲-۱۰-۹-ارجاع به کمیته ۴۷
۲-۱۱- بررسی و تصویب در صحن ۴۷
۲-۱۱-۱- مقررات عمومی بررسی در صحن علنی ۴۸
۲-۱۱-۱-۱- حضور نمایندگان دولت ۴۸
۲-۱۱-۱-۲- سؤال ۴۸
۲-۱۱-۱-۳- اخطار قانون اساسی ۴۸
۲-۱۱-۱-۴-تذکر آیین نامه داخلی ۴۸
۲-۱۲- رسیدگی تک شوری و دو شوری ۴۹
۲-۱۲-۱- رسیدگی تک شوری ۴۹
۲-۱۲-۲- رسیدگی دو شوری ۴۹
۲-۱۳- بررسی و تصویب جزئیات طرح یا لایحه ۴۹
۲-۱۴- رد، استرداد یا مسکوت ماندن طرح یا لایحه ۵۱
۲-۱۴-۱- رد طرح یا لایحه ۵۱
۲-۱۴-۲- استرداد طرح یا لایحه ۵۱
۲-۱۴-۲-۱- قبل از تصویب کلیات ۵۱
۲-۱۴-۲-۲- بعد از تصویب کلیات ۵۱
۲-۱۴-۳- مسکوت ماندن طرح یا لایحه ۵۲
۲-۱۵- نظارت شورای نگهبان ۵۲
۲-۱۵-۱- رفع ایراد شورای نگهبان ۵۲
۲-۱۵-۲- ارجاع مجدد از سوی شورای نگهبان ۵۳
۲-۱۵-۳- ارسال برای اجرا ۵۳

۲-۱۶-۱- وظایف مستقل مجمع تشخیص مصلحت نظام ۵۴
۲-۱۶-۲- وظایف مشورتی مجمع تشخیص مصلحت نظام ۵۴
۲-۱۶-۳- وظیفه نظارتی مجمع تشخیص مصلحت نظام ۵۴
۲-۱۷- موارد خاص قانونگذاری ۵۶
۲-۱۷-۱- رسیدگی به طرح‌ها و لوایح فوریتی ۵۶
۲-۱۷-۲- قانونگذاری تفویضی طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی ۵۷
۲-۱۷-۳- تفسیر قوانین ۵۹
۲-۱۷-۴- بررسی و تصویب معاهدات و قراردادهای بین‌المللی ۶۰
۲-۱۷-۵- بررسی و تصویب برنامه‌های توسعه و بودجه سالیانه کل کشور ۶۲
۲-۱۷-۵-۱- تصویب برنامه توسعه ۶۲
۲-۱۸- امضاء مصوبات توسط رئیس جمهور ۶۷
۲-۱۹-انتشار قانون ۶۷
۲-۲۰- نظارت مجلس بر اجرای قوانین و امور جاری کشور ۶۷
۲-۲۰-۱- جایگاه نظارت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ۶۸
۲-۲۰-۲- شیوه‌ها و ابزارهای نظارتی مجلس شورای اسلامی ۶۸
۲-۲۰-۲-۱- نظارت مالی ۶۸
۲-۲۰-۲-۲- نظارت سیاسی ۶۹
۲-۲۰-۳- ابزارهای نظارتی مجلس شورای اسلامی ۶۹
۲-۲۰-۳-۱- اظهارنظر ۶۹
۲-۲۰-۳-۲- تذکر ۷۰
۲-۲۰-۳-۳- سؤال ۷۰
۲-۲۰-۳-۴- استیضاح ۷۲
۲-۲۰-۳-۵- تحقیق و تفحص ۷۳
۲-۲۰-۳-۶- رأی اعتماد ۷۴
۲-۲۰-۳-۷- نظارت موضوع ماده (۲۳۳) قانون آیین نامه داخلی مجلس ۷۵
۲-۲۰-۳-۸- کمیسیون اصل نودم قانون اساسی ۷۵

۵- اولویت نیازمندی­های مدیریت دانش در بیمارستان شهید بهشتی شیراز به چه صورت است؟
۶- اولویت راه‌ حل ‌های مدیریت دانش در بیمارستان شهید بهشتی شیراز به چه صورت است؟
۱-۵- قلمرو تحقیق
با توجه به موضوع تحقیق که عبارت است از اولویت‌بندی راه‌ حل ‌های مدیریت دانش با رویکرد گسترش عملکرد کیفیت(QFD)^[15] فازی در بیمارستان شهید بهشتی شیراز، لذا قلمرو مکانی تحقیق، بخش اورژانس بیمارستان شهید بهشتی شیراز با ۱۴ پزشک عمومی و ۱۶ پزشک متخصص می­باشد. قلمرو زمانی این پژوهش، سال ۱۳۹۳ است و قلمرو موضوعی پژوهش، مباحث مرتبط با مدیریت دانش می­باشد.
۱-۶- روش تحقیق
با توجه به اینکه تحقیق حاضر در بخش اورژانس بیمارستان شهید بهشتی شیراز انجام شده است، نوع تحقیق بر اساس هدف، کاربردی می‌باشد و بر اساس چگونگی به‌دست آوردن داده‌های مورد نیاز، از نوع توصیفی و از شاخه­ پیمایشی(تحلیلی) محسوب می‌شود. علاوه بر این، پژوهش حاضر از آن نظر که به بررسی داده ­ها در برهه­ای از زمان می ­پردازد، مقطعی است. در این پژوهش به­منظور جمع­آوری داده ­ها از ابزار پرسشنامه استفاده گردیده است که روایی پرسشنامه به تأیید خبرگان در این زمینه می‌رسد و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ تعیین می‌گردد. جامعه‌ی آماری این پژوهش پزشکان بخش اورژانس بیمارستان شهید بهشتی شیراز است. در این پژوهش ابتدا با بهره گرفتن از تکنیک ^[۱۶]TOPSISفازی به تعیین وزن نیازمندی‌ها و راه‌ حل ‌های مدیریت دانش پرداخته می­ شود. بعد از این مرحله با به­ کارگیری تکنیک گسترش عملکرد کیفیت فازی به تشکیل ماتریس روابط فازی QFD پرداخته می­ شود و در نهایت راه­ حل­های مدیریت دانش با بهره گرفتن از تکنیکSAW^[17]اولویت­ بندی می­گردد.
۱-۷- تعریف کلمات کلیدی
مدیریت دانش:
مدیریت دانش عبارت است از یک استراتژی آگاهانه در فراهم‌آوری دانش صحیح برای افراد مناسب در زمان مناسب وکمک به افراد در تسهیم و نیز به‌کار بستن دانش مربوطه با بهره گرفتن از روش‌هایی که منجر به ارتقای عملکرد سازمانی می‌شوند( اودل و گریسون^[۱۸]، ۱۹۹۸).

منطق فازی^[۱۹]:
منطق فازی ابزاری توانمند برای مسائل مربوط به سیستم­های پیچیده­ای که درک آن­ها مشکل و یا مسائلی که وابسته به استدلال تصمیم ­گیری و استنباط بشری می­باشند، به­شمار می ­آید(کوره­پزان دزفولی، ۱۳۸۷). منطق فازی فناوری جدیدی است که شیوه­ هایی را که برای طراحی و مدل­سازی، نیازمند یک سیستم ریاضیاتی پیچیده و پیشرفته است را با بهره گرفتن از مقادیر زبانی و دانش فرد خبره جایگزین می­سازد(قنبری و موسوی، ۱۳۹۰).
QFD:
گسترش عملکرد کیفیت، به حوزه‌ی ‌مدیریت کیفیت جامع تعلق دارد که یک راهکار ساخت‌یافته و خطی را برای تبدیل نیازهای مشتری به ویژگی‌های محصول جدید ارائه می‌دهد(بتچاریا و همکاران^[۲۰]، ۲۰۱۰). QFD برای توسعه دادن بهتر محصولات و خدماتی که به نیازهای مشتری پاسخگو هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرد و یک تابع متقابل را برای شناسایی نیازهای مشتری و برگردان آن‌ ها به ساختارهای طراحی، برای طراحی محصولات جدید یا بهبودیافته به­کار می‌گیرد. QFD سطح کیفیتی بالا از انتظارات مشتری را در سراسر مراحل طراحی محصول برآورده می‌کند(ابراهیمی، ۱۳۸۱).
TOPSIS:
تاپسیس یکی از روش­های تصمیم ­گیری چند­شاخصه است کهm گزینه را با توجه به nمعیار، رتبه ­بندی می­ کند. مبنای این روش، انتخاب گزینه­ای است که کم­ترین فاصله را از جواب ایده­آل مطلوب و بیش­ترین فاصله را از جواب ایده­­­آل نامطلوب دارد(لی و ریوس^[۲۱]، ۱۹۹۹).
۱-۸- فصل­‌بندی تحقیق
در این فصل با عنوان کلیات تحقیق، پس از تعریف مسأله­ موجود، اهداف و ضرورت­های انجام تحقیق ارائه شده و در ادامه سؤالات تحقیق، قلمرو و روش تحقیق تعیین ‌گردید. فصل دوم مروری بر ادبیات تحقیق است. این فصل به بررسی تعاریف، اهداف، الزامات، ضرورت­ها و … دانش و مدیریت دانش و هم­چنین به معرفی تکنیک­های به­کار رفته در این پژوهش و در نهایت مطالعات داخلی و خارجی و مهمترین یافته­ ها از مرور پژوهشهای پیشین پرداخته است. در فصل سوم بعد از بررسی مراحل اجرای تحقیق، روش انجام تحقیق بررسی گردید و سپس به بررسی سؤالات تحقیق، قلمرو زمانی و مکانی تحقیق، روایی و پایایی تحقیق، ابزارهای مورد استفاده در گردآوری اطلاعات و جامعه­ آماری پرداخته شد.. نتایج حاصل از اولویت­ بندی راه­ حل­های مدیریت دانش با بهره گرفتن از تکنیک­های TOPSIS فازی، QFD فازی و SAW نیز در فصل چهارم آورده شده است. در نهایت نیز، نتیجه‌گیری و پیشنهادات، فصل پنجم تحقیق را به خود اختصاص می‌دهد.
فصل دوم
ادبیات تحقیق و مبانی نظری
۲-۱- مقدمه
بررسی تاریخچه، مفاهیم، تعاریف و به­ طور کلی مبانی نظری یک مفهوم، پیش‌نیاز شناخت و پیاده‌سازی آن مفهوم است. بر این اساس، در فصل حاضر با هدف شناسایی مفاهیم مورد استفاده در این پژوهش، ابتدا به بررسی مفاهیم داده، اطلاعات، دانش و خرد پرداخته می‌شود. سپس تعاریف دانش از دیدگاه محققان مختلف بررسی می‌گردد و مروری بر انواع دانش، خصوصیات و ویژگی‌های دانش و اهمیت آن می‌شود. سپس به بررسی تعاریف مدیریت دانش، مزایا، اهداف، ویژگی‌ها، دلایل به ­وجود آمدن مدیریت دانش، تاریخچه‌ دانش و مدیریت آن و … در جامعه‌ی کنونی پرداخته می‌شود. در ادامه مروری بر تکنیک‌های مورد استفاده در تحلیل داده‌ها‌ی این پژوهش می‌گردد. مطالعات انجام شده در زمینه‌ی مدیریت دانش در دو قسمت مطالعات داخلی و خارجی و مهم­ترین یافته­ ها از مرور پژوهش­های پیشین نیز بخش نهایی این فصل را تشکیل می‌دهد.
۲-۲- دانش
اساسی‌ترین مشخصه‌ی سازمان‌های هوشمند در قرن ۲۱ ، تأکید بر دانش و اطلاعات است. دانش ابزار قدرتمندی است که می‌تواند تغییرات را در جهان به ­وجود آورده و نوآوری‌ها را ممکن سازد(محمدی فاتح و همکاران، ۱۳۸۷). امروزه، دانش به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه و عامل اصلی مزیت رقابتی پایدار سازمان‌ها به‌شمار می‌رود. این سرمایه برخلاف سایر سرمایه‌های سازمان که درصورت مصرف از ارزش آن کاسته می‌شود، در اثر استفاده باارزش‌تر می‌گردد(تیوانا^[۲۲]، ۲۰۰۰). سازمان‌ها با تکیه بر دانش برتر امکان اتخاذ تصمیم‌های معقول‌تر در موضوع‌های مهم و بهبود عملکردهای مبتنی بر دانش را می‌یابند(پروبست و روب^[۲۳]، ۲۰۰۰).
۲-۲-۱- داده، اطلاعات، دانش و خرد
در بحث مدیریت دانش و کاربرد آن در سازمان­ها اغلب با مفاهیم وابسته‌ای مواجه هستیم که در زیر به شرح مختصر هر یک از آن‌ ها می‌پردازیم.
داده عبارت از حرف یا علامتی است که به­خودی خود معنا ندارد. هرگاه داده‌ها پردازش شده و درون یک متن با ساختار مدون قرار بگیرند، به‌گونه‌ای که مبین معنا باشند در آن صورت به اطلاعات تبدیل می‌شوند. مرحله‌ی بعدی درک و فهمیدن است که در این مرحله می‌توان معنای اطلاعات را در ساختار فکری خود جای داد و آن را دریافت. در واقع، برای آن‌که اطلاعات دریافته شود، نیاز به یک زمینه است تا اطلاعات مفهوم باشد. درک کردن مرحله‌ی بین اطلاعات و دانش است. نباید اصطلاح دانستن را با اصطلاح دانش یکسان پنداشت؛ زیرا دانش، اغلب برای اشاره به حقیقتی پذیرفته شده و فاقد بعد زمان به کار می‌رود و ممکن است صرفاً به جذب انفعالی اطلاعات اشاره داشته باشد،(رویدادی که اغلب در برنامه‌های آموزشی رسمی مشهود است) در حالی که با بهره گرفتن از اصطلاح دانستن، دانش را به‌عنوان ساختی اجتماعی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهیم(جعفری مقدم، ۱۳۸۱). اطلاعات شامل داده‌های منظم برای هدفی معین است در حالی که دانش فراتر از آن است و می‌تواند اندیشه باشد، مانند کاربرد اطلاعات برای نیل به یک هدف. داده‌ها پس از تحلیل و طبقه‌بندی مورد تعبیر و تفسیر قرار می‌گیرند و تبدیل به اطلاعات می‌شوند(سنگ و همکاران^[۲۴]، ۲۰۰۲).
دانش، مجموعه باورها، حقایق، مفاهیم، چشم‌اندازها، قضاوت‌ها، انتظارات و دانستن چراها است و دانش سازمانی، دانشی است که از فرآیندها، سیستم‌ها، محصولات، قوانین و فرهنگ سازمان حاصل می‌شود. ریشه‌ی دانش از اطلاعات و ریشه‌ی اطلاعات از داده است. داده، واقعیت عینی، خام، بی‌معنی و مجزا درباره رویدادها و اطلاعات و پیامی که معمولاً در شکل سند یا یک ارتباط، قابل مشاهده یا قابل شنیدن است، تعریف می‌شود. اما دانش، اطلاعات معنی‌داری است که اساساً با فعالیت‌های انسان در ارتباط است و از درک اینکه بدانیم چه چیزی، چگونه و چرا، به‌دست می‌آید، نشأت می‌گیرد(زاک^[۲۵]، ۱۹۹۹؛ کوین و روبو^[۲۶]، ۱۹۸۳).
به‌طور خلاصه، داده، اطلاعات، دانش و خرد چهار مرحله‌ی زنجیره‌ی اطلاعات هستند. داده‌ها به‌ خودی خود عاری از مفهوم‌اند و شامل مشاهدات، حقایق یا اعدادی هستند که اطلاعاتی مجزا را ارائه می‌دهند. وقتی که داده‌ها به­منظور خاصی سازماندهی شده و در یک متن قرار می‌گیرند تبدیل به اطلاعات می‌شوند. زمانی که اطلاعات برای آشکار ساختن الگوهای غیرمعمول یا گرایش‌های نهان مورد تحلیل قرار می‌گیرند به دانش تبدیل می‌شوند و هنگامی‌که دانش برای تصمیم‌گیری در موقعیت‌های واقعی زندگی به­کارگرفته می‌شود تبدیل به معرفت(خرد) می‌گردد(گاندی^[۲۷]، ۲۰۰۴).
۲-۲-۲- تعاریف دانش
اولین تعریف از دانش توسط پلاتو^[۲۸] در سال ۱۹۵۳ ارائه شده‌ است. وی دانش را اعتقادات واقعی توجیه شده تعریف کرده ‌است(کاکبادسه و همکاران^[۲۹]، ۲۰۰۳). پس از آن تعاریف متعددی وارد ادبیات مدیریت شده که به­عنوان نمونه به چند مورد از این تعاریف در جدول(۲-۱) اشاره شده است.
جدول ۲-۱: تعاریف دانش منبع: یافته­های محقق

نقل به معنا در روایات اسباب نزول، باعث شده که راه را برای جعل و دسّ در روایات، باز کند. علامه در این باره می گوید:

«وقتی که شیوع جعل و دسّ و مخصوصاً دخول اسرائیلیات و آنچه از ناحیه منافقان که شخصاً شناخته نمى‏شدند، ساخته شده و داخل روایات گردیده است، به مسئله نقل به معنى…اضافه شود، اعتمادى به اسباب نزول باقى نخواهد ماند».^[۹۲۶]
در جای دیگر، نیز به این نکته اشاره کرده و می گوید: «…نکته دیگرى که اعتماد آدمى را از امثال این روایت سلب مى‏کند، مسئله جعل روایت و دسّ در روایات و مسامحه کارى قدما در اخذ حدیث است».^[۹۲۷]
روش تطبیق توسط راویان نیز، باعث «اعمال نظر و دسّ در روایات» می شود. چنان که علامه می گوید: «صحیح بودن خبر از جهت سند سودى نمى‏بخشد؛ زیرا صحت سند احتمال کذب رجال سند را از میان می برد یا تضعیف می نماید. ولى احتمال دسّ یا اعمال نظر در جاى خود باقى است».^[۹۲۸]
۴-۱-۱-۲-۵٫ ضعف سندی
علامه، به ضعف سندی این روایات نیز اشاره کرده و خاطر نشان می کند:
«این روایات از طرق اهل سنت بسیار زیاد است و به چندین هزار روایت می رسد و از طرق شیعه کم و شاید از چند صد [روایت] بیشتر نباشد، البته همه روایات هم مسند و صحیح نیست؛ بلکه بسیارى از آنها غیرمسند و ضعیفند».^[۹۲۹]
بر این اساس، علامه در سنجش روایات اسباب نزول، بسیاری از آنچه به عنوان سبب نزول آیه مورد قبول مفسران واقع شده را بی اعتبار می شمرد. چنان که خود ایشان در این باره می گوید: «اگرچه مقدار زیادى از اسباب نزول سقوط می کند، ولى آنچه از آنها می ماند کسب اعتبار می کند…».^[۹۳۰]
بنابراین، می توان به دقّت ایشان نسبت به سنجش روایات اسباب نزول پی برد و نسبت به آنچه ایشان مورد پذیرش قرار می دهد، اطمینان حاصل کرد.
۴-۱-۲٫ رویکرد عملی
پس از آشنایی با موضع و رویکرد نظری علامه، درباره روایات اسباب نزول، لازم است به بررسی تفصیلی روایات اسباب نزول در المیزان بپردازیم تا ببنیم ایشان در برخورد با این روایات، چگونه عمل نموده است.
علامه در مقام ناقد روایات اسباب نزولی که ذیل تفسیر آیات نقل می کند. موضع گیری های متفاوتی دارد که در اینجا به آنها می پردازیم:
۴-۱-۲-۱٫ معیارهای پذیرش اسباب نزول
علامه در برخورد با روایات سبب نزول، به معیارهایی را در پذیرش آنها عنوان می کند:
۴-۱-۲-۱-۱٫ موافقت با قرآن
علامه، در پذیرش روایات سبب نزول، این معیار را تحت عنوان «سازگاری با سیاق» مطرح نموده است و در موارد متعددی، به این عامل اشاره می نماید:
مثلاً، در بیان تفسیر آیه Cوَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّکَ…هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّاB^[931] می گوید: «سیاق این دو شهادت مى‏دهد که کلام در آن، کلام فرشته وحى است، اما به وحى قرآنى و از ناحیه خداى سبحان؛ چون نظم آن بدون شک نظمى قرآنى است».^[۹۳۲]
سپس به سبب نزولی اشاره می نماید که برخی از صحابه و تابعان آن را نقل نموده اند: پیامبر صلی الله علیه و آله، به جبرئیل فرمود: چرا بیشتر به زیارت ما نمی آیی؟ و در پی آن، آیه مورد بحث، نازل شد.^[۹۳۳]
بنابر آنچه گفته شد، یکی از اسباب پذیرش این روایت، «سازگاری با سیاق آیه» می باشد.
نمــونه دیگـر، ســبب نزول آیه Cیا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الْکافِرِینَ…B^[934] می باشــد که از ابن عباس این گونه روایت شده است: برخی از اهالی مکه همچون ولید بن مغیره و شبیه بن ربیعه از پیامبر صلی الله علیه و آله خواستند تا از قولش برگردد تا نیمی از اموالشان را به او بدهند. از طرف دیگر، منافقان و یهودیان در مدینه جهت تخویف آن حضرت گفته بودند اگر از سخنش بازنگردد او را به قتل خواهند رساندو در این جریان بود که این آیه نازل شد.^[۹۳۵]
علامه پس از ذکر روایت تفصیلی این شأن نزول از مرحوم طبرسی،^[۹۳۶] می گوید: «روایات دیگرى در شأن نزول آیه مزبور هست که چون از سیاق آیات بیگانه بودند، از نقل آنها صرف نظر کردیم».^[۹۳۷]
از سخن علامه به نظر می آید، ایشان این روایت را به عنوان سبب نزول آیه اول سوره احزاب با معیار «سازگاری با سیاق» پذیرفته است.
۴-۱-۲-۱-۲٫ موافقت با روایات اهل بیت (علیهم السلام)
علامه، در برخی از موارد، سبب پذیرش روایات شأن نزول را «مضمون مشترک با روایاتی می داند که از ائمه علیهم السلام نقل شده و یا در منبعی قابل اعتماد آمده است. در این باره، می توان به سه مورد، اشاره نمود:
ذیل آیه Cقُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى‏ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللَّهِ…‏B^[938] روایتی پیرامون سبب نزول این آیه از مرحوم طبرسی بیان می کند که وقتی رسول خداصلی الله علیه و آله به مدینه وارد شد، ابن صوریا و جماعتی از یهودیان نزد آن حضرت آمدند و سؤالاتی را مطرح نمودند. ابن عباس سؤالات زیادی را که ابن صوریا از پیامبرصلی الله علیه و آله نقل می کند. از جمله اینکه از آن حضرت در مورد چگونگی خوابشان می پرسند و حضرت در پاسخ می فرماید: «دیدگانم به خواب مى‏رود، ولى قلبم بیدار است».^[۹۳۹]
علامه پس از نقل کل روایت، به تحلیل آن می پردازد و همین قسمت از آن را مورد توجه قرار می دهد و می گوید:
«اینکه رسول خداصلی الله علیه و آله فرمود: چشمم می خوابد و قلبم بیدار است تنها در این حدیث نیامده؛ بلکه احادیثى بسیار چه از عامّه و چه از خاصّه در این باب رسیده و معنایش این است که آن حضرت، با خوابیدن از خود بی خود نمی شده، و در خـواب می دانسته که خواب است، و آنچه مى‏بیند، در خواب، است و نه در بیدارى…».^[۹۴۰]
از کلام علامه چنین به نظر می رسد که ایشان حداقل این قسمت از روایت به پیامبرصلی الله علیه و آله را می پذیرد. خصوصاً اینکه علاوه بر نقل مشابه این روایت در منابع شیعی و سنی،^[۹۴۱] از امام حسن عسکریعلیه السلام نیز، مشابه آن نقل گردیده است.^[۹۴۲] بنابراین می توان گفت معیار ایشان در پذیرش این روایت هم مضمون بودن با روایات دیگر دانست که از نظر ایشان، دارای اعتبار است وشاید بتوان گفت، اعتبار آنها هم به علت نقل آن از معصومینعلیهم السلام می باشد و هم از این جهت که منابع بسیاری آن را نقل نموده اند.
نمونه دیگر، آیات سوره لیل است که شأن نزول آن، از ابن عباس این گونه نقل شده که به این مضمون که مردی درخت خرمایی داشت که شاخه آن به خانه شخصی دیگر رسیده و مایه آزار آنها می شد. پیامبرصلی الله علیه و آله، به صاحب درخت خرما پیشنهاد داد تا این درخت را به ایشان بفروشد تا در عوض درختی بهشتی نصیب او گردد و صاحب درخت، نپذیرفت. تا اینکه یکی از انصار به نام ابودحداح وارد معامله آن درخت خرما شد و با صاحبش صحبت کرد، و در آخر آن را به قیمت چهل درخت خرید، و به رسول خداصلی الله علیه و آله داد و رسول خداصلی الله علیه و آله هم آن را به صاحب خانه بخشید.^[۹۴۳]
سیوطی پس از ذکر این روایت، آن را «ضعیف» خوانده است.^[۹۴۴] و ابن عاشور، به دور از ذهن بودن آن اشاره نموده است.^[۹۴۵] فخررازی نیز، آن را در شأن ابوبکر عنوان نموده و بر آن ادعای اجماع نموده است.^[۹۴۶]
اما علامه پس از نقل مشابه این روایت از امام رضاعلیه السلام،^[۹۴۷] دلیل قبول این را که آیه در شأن «ابو دحداح» است، اعتبار روایت امام رضاعلیه السلام و سایر روایاتی دانسته که همین مفاد را دارد.^[۹۴۸]
بنــابراین، علامـه نـزول آیات سوره لیل را در مورد «ابو دحداح» صحیح می شمــرد و به نظر می رسد معیار ایشان در پذیرش این روایت، موافقت با روایات ائمهعلیهم السلام و نقل آن در منابع شیعی باشد.
همچنین، در شأن نزول آیه Cإِنَّ شانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرB^[949] روایتی از ابن عباس نقل شده که می گوید: پس از وفات عبدالله فرزند پیامبرصلی الله علیه و آله، عاص بن وائل، آن حضرت را ابتر و بی عقب خواند و در پاسخش این آیه نازل شد که خود عاص بن وائل ابتر و بدون عقب است.^[۹۵۰]
علامه، به روایاتی دیگر اشاره می کند که این آیه را در شأن عقبه بن ابی معیط،^[۹۵۱] ابوجهل^[۹۵۲] یا کعب بن اشرف،^[۹۵۳] عنوان نموده ولی در مقام داوری، فقط این روایت، آن را «قابل اعتماد»، می خواند و علت آن را می توان «مؤید»ی دانست که ایشان از روایات ائمه علیهم السلام به نقل از امام حسنعلیه السلام^[۹۵۴] بیان می کند.^[۹۵۵]
در برخی موارد نیز روایات سبب نزول، که توسط مفسران مورد نقد و طرد واقع شده را، به علت «داشتن مضمون مشترک با روایات دیگر» دانسته و سعی در رفع اشکالاتی که به آنها وارد شده، می نماید:
۴-۱-۲-۱-۳٫ موافقت با عقل
سومین معیاری که علامه آن را به عنوان عاملی در پذیرش روایت سبب نزول مطرح نموده، سازگاری روایت با عقل می باشد. نمونه این موضع گیری در بیان سبب نزول آیه Cوَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ یَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً…B^[956] است که طبق روایت عکرمه این گونه بیان گردیده است: حارث بن یزید و ابوجهل، عیــاش بن ابى ربیـــعه را شــکنجه مى‏کــردند. پس از مــدتی حــارث از مکه بیرون آمد تا نزد رسـول خداصلی الله علیه و آله رفته و اسلام آورد. در میان راه به عیاش برخورد، عیاش فرصت را غنیمت شمرده، و به خیال اینکه او هنوز کافر است، او را به قتل رساند و سپس نزد رسول خداصلی الله علیه و آله آمد و در این مورد بود که آیه مورد بحث نازل شد. سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله، به عیاش دستور داد تا یک برده مؤمن، آزاد کند.^[۹۵۷]
علامه، روایتی مشابه این مضمون را نیز، بیان می کند و پس از آن، می گوید: «…لیکن روایتى که ما از عکرمه نقل کردیم به اعتبار عقلى نزدیک‏تر … است».^[۹۵۸]
مورد دوم، در سبب نزول آیه Cوَ إِذا قِیلَ لَهُمْ ماذا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قالُوا أَساطِیرُ الْأَوَّلِینB^[959] از سدّی روایت شده است: قریش تصمیم گرفته بود هر یک بر سر راه کسانی قرار گیرند که از خارج، به مکه مى‏آیند تا حضرت محمدصلی الله علیه و آله را دیدار کنند و مانع این دیدار شوند. آنها به اشخاص تازه وارد می گفتند که محمدصلی الله علیه و آله، مردی دروغگوست و قومش از او کناره گرفته اند. اما عده ای، به این سخنان راضی نشده و وارد مکه می شدندو وقتی از مسلمانان درباره آن حضرت سوال می کردند، آنها پاسخ می دادند: خیر را مى‏گوید…^[۹۶۰]
علامه این روایت را با «اعتبار عقلی» مساعد و سازگار می داند.^[۹۶۱]
۴-۱-۲-۱-۴٫ موافقت با تاریخ نزول
علامه در موردی نیز، روایت سبب نزول را موافق با تاریخ نزول آیه بیان می دارد و روایت را می پذیرد و آن در بیان سبب نزول آیه Cوَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ یَقْتُلَ مُؤْمِناً إِلَّا خَطَأً…B^[962] می باشد که روایت گذشته عکرمه را علاوه بر سازگاری با عقل، با توجه به سازگاری آن با تاریخ نزول سوره سوره نساء قابل قبول تلقی کرد.^[۹۶۳]
۴-۱-۲-۱-۵٫ مؤید نظر تفسیری
علامه در برخــی از مــوارد، روایــت سبب نزول را به عنوان مؤید، شاهد یا قــرینه برای تفسیر خود می پذیرد:
مثلاً، در تفسیر آیه C…وَ إِذا جاؤُکَ حَیَّوْکَ بِما لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللَّه…B^[964] ایشان، آیه را درباره منافقان دانسته و شمول آن، نسبت به یهودیان را نمی پذیرد.^[۹۶۵]
در بحث روایی ابن عباس می گوید: «منافقان وقتى به رسول خداصلی الله علیه و آله مى‏رسیدند، مى‏گفتند: سام علیک و بدین جهت آیه نازل شد».^[۹۶۶] و پس از ذکر این روایت، آن را نسبت به روایتی که آیه را به «یهودیان» نسبت داده است، صحیح تر می شمارد^[۹۶۷] و بر این اساس، می توان گفت، این روایت نقش «مؤید» نظریه تفسیری ایشان، ایفا می کند.
نمونه دیگر، ذیل آیه Cوَ ذَرُوا ما بَقِیَ مِنَ الرِّبا…B^[968] است که روایتی از عکرمه ، پیرامون سبب نزول آن نقل شده است:

۱۱۶

نمودار ۴-۲: میزان آشنایی با محصولات ارگانیک……………………………………………………….

۱۱۷

نمودار ۴-۳: میزان مصرف محصولات ارگانیک………………………………………………………….

۱۱۸

نمودار ۴-۴: علت عدم مصرف محصولات ارگانیک……………………………………………………

۱۱۹

نمودار ۴-۵: نوع محصول ارگانیک مصرف شده توسط مصرف کنندگان………………………..

۱۲۰

نمودار ۴-۶: عوامل موثر در خرید محصولات ارگانیک……………………………………………….

۱۲۱

نمودار۴-۷: میزان آشنایی با آبمیوه های ارگانیک شادلی………………………………………………

۱۲۲

شکل ۴-۴: مراحل مختلف تولید تا مصرف آبمیوه………………………………………………………

۱۲۴

شکل ۴-۵: مدل کسب و کار مسئولانه شرکت اروم نارین……………………………………………

۱۳۴

شکل ۴-۶: تحلیل مزیت رقابتی حاصل از میوه های ارگانیک شادلی ……………………………

۱۴۲

بر اساس چارچوب VRIN بارنی

فصل اول
مقدمه و کلیات تحقیق
۱-۱) بیان مسأله
مسئولیت های سازمان در قبال ذینفعان (جامعه، محیط زیست، سهامداران، مشتریان،….) یکی از مباحث مهم و اساسی در حوزه کسب و کار در دوره ی حاضر به شمار می رود. در کشورهای توسعه یافته و صنعتی بسیاری از مصرف کنندگان توجه خود را به کالاها و خدماتی معطوف می دارند که توسط شرکت ها و واحد های اقتصادی مسئول نسبت به مسائل اجتماعی و محیط زیستی تولید می شوند. علاقمندی و توجه سرمایه گذاران و خریداران سهام نیز به این موضوع رو به افزایش است. با کمال تاسف این موضوع در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته به شکل دیگری است زیرا مشکلات پیش روی سازمان ها به قدری پیچیده و سخت هستند که بسیاری از این سازمان ها تنها به فکر باقی ماندن در بازار بوده و نمی توانند حتی به سود بلند مدت فکر کنند و بنابراین توجه به مسائل اجتماعی و محیط زیستی و همچنین نیازها و حقوق ذینفعان برای آنها چندان ساده نیست.

آنچه می تواند هم برای سازمان ها و واحد های اقتصادی در کشورهای صنعتی و هم در کشورهای در حال توسعه مفید باشد ارائه راهکارهایی است که از طریق آنها بکار گیری استراتژی های مربوط به مسئولیت اجتماعی سازمان^[۱] و پیاده سازی آنها صرفا هزینه تلقی نشود و نوعی سرمایه گذاری محسوب شده و ایجاد فایده و ارزش نماید.
با توجه به این که CSR یک مفهوم نموی و یک هدف در حال حرکت می باشد، سازمان ها سعی می کنند بخش هایی از CSR را در اولویت کارهای خود قرار دهند که اثرات مالی مثبت برای آنها داشته باشد [۱]. این بدان معنی است که اغلب شرکت ها در حالی تمایل به اجرای CSR دارند که سود سهامداران شان نیز تامین شود. برخی از پژوهشگران با ارائه ی مفهوم CSR استراتژیک سعی در تحقق این هدف داشته اند. پورتر و کرامر^[۲] [۲] به طور مثال با ارائه ی چارچوب CSR استراتژیک تلاش نموده اند تا با یکپارچه سازی CSR و استراتژی های سازمان، CSR را به منبع فرصت و مزیت رقابتی تبدیل نمایند.
یکپارچه سازی CSR نه فقط با استراتژی های سازمان بلکه در حوزه ی وسیع تری با مدل کسب و کار^[۳] سازمان جهت خلق ارزش برای کلیه ی ذینفعان از جمله سهامداران، هدف اساسی این پژوهش می باشد. آفا^[۴] [۳, p. 2] در تعریف مدل کسب و کار عنوان می کند که «یک مدل کسب و کار چارچوبی است برای به دست آوردن پول».
واژه مدل کسب و کار در پایان دهه ی ۱۹۹۰ و با ظهور اینترنت و تجارت الکترونیک وارد حوزه ی ادبیات مدیریتی شد [۴,۵].
یک مدل کسب و کار مفهومی سودمند جهت درک و دسته بندی عملیات های سازمان است [۶]. مدل های کسب و کار را نمی توان مدل های علمی یا قیاسی و یا دستورالعمل نامید بلکه ممکن است یک مدل کسب و کار هر یک از این نقش ها را به تنهایی و یا همه ی آنها را همزمان با هم ایفا کند که این بستگی به نوع سازمان و اهداف آن دارد [۷]. زوت و امیت^[۵] [۸] مدل کسب و کار را به عنوان سیستمی از فعالیت های متعامل در نظر می گیرند که باعث توسعه سازمان و گسترش مرزهای آن می شود.