بر تخمین احتمالات شرطی یا احتمال یا الگوی سیگنال قابل دسترس از هر کلاس فعالیت مبتنی است. با داشتن این احتمالات، امکان یک الگوی ناشناخته جدید خلق شده بوسیله یک فعالیت خاص می تواند به طور مستقیم تخمین زده شود.

۲-۴-۴-۶-الگوریتم خوشه بندی Naïve Bayes

با داشتن Naïve Bayes ویژگی­های ورودی به طور فرضی از یکدیگر مستقل هستند. با این فرض ممکن است تابع احتمال برای هر فعالیت به عنوان محصول n تابع چگالی احتمال ساده بیان شود که n تعداد ویژگی­ها می­باشد. طبق قانون Bayes احتمال یک فعالیت a با یک بردار ویژگی می تواند به شکل زیر محاسبه شود:
در این معادله به احتمال اولویت فعالیت a اشاره دارد.

۲-۴-۴-۷-الگوریتم خوشه­بندی Markov chain

برای مشکلات خاص دسته بندی بعضی احتمال انتقال میان فعالیت­ها نسبت به بقیه خیلی بیشتر می­باشد. برای مثال ممکن است فرد پس از پایین آمدن از پله بنشیند ولی ممکن نیست شروع به دویدن کند. Markov chain
یک پروسه انتقالی زمان مجزا است که در آن هر فعالیت به عنوان یک حالت متفاوت نمایش داده شده است.
markov chain می ­تواند برای نمایش احتمال انتقال میان فعالیت­های مختلف مورد استفاده باشد.

۲-۴-۴-۸-الگوریتم خوشه­بندی [۲۰] HMM

یک HMM مشابه markov chain است اما با این تفاوت که حالت مدل در هر زمان داده شده ناشناخته (مخفی) است و فقط می ­تواند از پارامترهای معلوم که مبتنی بر حالت هستند، مشخص شود. بر­خلاف markov chain این مدل می ­تواند مستقیما برای مشکلات دسته بندی فعالیت مورد استفاده باشد. پارامترهای معلوم ویژگی­های مشتق شده از داده حسگرهای پوشیدنی با حالت­های مربوطه به فعالیت­های متفاوت هستند و می ­تواند با بیش از یک فعالیت مطابق باشد. HMM بوسیله تشخیص انتقال­های حالت در طول احتمالاتی مجهز شده که هر مجموعه ممکن از معلومات (ویژگی­ها) برای هر حالت داده قابل مشاهده است.

۲-۴-۴-۹-الگوریتم خوشه­بندی Fuzzy Logic

این روش بر تئوری فازی مبتنی است. تئوری استفاده استدلالی که تقریبی به جای تعیین خاص است. fuzzy logic روشی برای ویژگی­سازی از یک مجموعه ورودی برای یک یا چند خروجی با بهره گرفتن از یک مجموعه ساده از تکرارهای
if-then که قواعد نامیده می­شوند، ارائه می­ کند. خروجی­ها درستی­های فازی هستند که مطابق با هر کلاس فعالیت­ها
می­باشند. جریان اطلاعات از میان سیستم فازی از طریق یک تعدادی گام اتفاق می­افتد. ابتدا ورودی­ ها یا ویژگی­ها اختصاص می­یابند. مجموعه فازی قوائد می ­تواند برای خلق یک خروجی مطابقی بکاربروند. خروجی یک مقدار عضو می­باشد یا درستی فازی که رنجی از ۰ تا ۱ برای هر کلاس فعالیت دارد.
HMM یک مدل مولد احتمال است که برای تولید حالت­های مخفی برای داده معلوم مورد استفاده قرار می­گیرد. خصوصا هدف اصلی این مدل تعیین توالی حالت مخفی (y1,y2,..,yt) است که مطابق است با توالی خروجی مشاهده شده(x1,x2,…,xt) و هدف مهم دیگر یادگیری پارامترهای مدل قابل اطمینان از تاریخچه توالی­های خروجی مشاهده شده می­باشد.

X5
X4
X3
X2
X1
هنگامی که دریک تشخیص فعالیت HMM مورد استفاده است، فعالیت­ها همان حالت­های مخفی و داده حسگر، خروجی معلوم می­باشند.
نوشیدن
برداشتن
غذا
داشتن سوپ
بریدن گوشت
فنجان
قاشق
چاقو
چنگال

۲-۴-۵-چالش­ها

تشخیص خودکار فعالیت­های فیزیکی روزانه با بهره گرفتن از داده حسگرهای پوشیدنی(مانند شتاب سنج) نقطه چالش برانگیز کار شده است. چندین محدودیت وجود دارد مانند تعداد، مکان و ماهیت حسگرهایی که افراد می­بایست آنها را تحمل می­ کنند­. فاکتورهایی که باعث پیچیدگی کار تشخیص شده ­اند می ­تواند به صورت زیر طبقه ­بندی شوند [۴۳].

۲-۴-۵-۱-پیچیدگی فعالیت­ها

پیچیدگی فعالیت­ها می ­تواند زیاد باشد و به فاکتورهای گوناگونی شامل تعداد فعالیت­ها، نوع فعالیت­ها و پیچیدگی داده آموزشی جمع شده برای این فعالیت­ها بستگی دارد.

۲-۴-۵-۲-تعداد فعالیت­ها

افراد تعداد زیادی از فعالیت­های گوناگون را در زندگی روزمره انجام می­ دهند بنابراین یک سیستم تشخیص فعالیت باید قادر به تشخیص مجموعه وسیعی از فعالیت­ها باشد.

۲-۴-۵-۳-نوع فعالیت

فعالیت­هایی مانند دراز کشیدن و نشستن ایستا هستند و برای تشخیص ساده هستند. بعضی از فعالیت­ها ماهیت دوره­ای دارند مانند پیاده­روی و دویدن با این حال وضعیت­هایی مانند نشستن و ایستادن خیلی شبیه­اند و مشخص کردن آنها هنگامی در محیط هم­پوشانی دارند خیلی سخت­اند. بعلاوه متمایز کردن فعالیت­های با شباهت­های بالای حرکتی مانند پیاده­روی در راهرو، بالارفتن از پله­ها و پایین رفتن از پله به خاطر الگوی حرکتی مشابه شان خیلی مشکل می­باشد.
بعلاوه تشخیص تعداد زیادی از فعالیت­هایی که هم خیلی متفاوتند و هم ویزگی­های مشابه دارند در زمان مشابه باعث می­ شود مشکل تشخیص سخت­تر شود. در این حالت شباهت زیاد میان فعالیت­ها درسراسر همه مجموعه فعالیت­ها یکچارچه نیست. به عبارت دیگر یک زیرمجموعه از فعالیت­ها با شباهت زیاد میان فعالیت­هایی از دیگر زیر مجموعه­ها خیلی متفاوتند مشترکند. برای مثال نشستن و ایستادن خیلی شبیه­اند اگرچه انها نسبت به پیاده­روی خیلی متفاوتند.
برای انجام یک فعالیت استانداردی وجود ندارد برای مثال یک شخص ممکن است روی یک نیمکت به شکلی دراز بکشد که قابل طبقه ­بندی به نشستن یا دراز کشیدن نباشد. یک فرد ممکن است فعالیت­های پویا مانند پیاده­روی در یک محیط متفاوت در زمان­های متفاوت انجام دهد به طور خلاصه فرد فعالیت­هایی را به شیوه ­های مختلف انجام می­دهد که طبقه ­بندی کردن آنها سخت هستند. بنابراین تشخیص فعالیت­هایی که برای آنهای داده آزمایشی یا آموزشی در شرایط آزمایشگاهی جمع­آوری می­شوند نسبت به آنهایی که داده ­هایشان در شرایط واقعی جمع­آوری می­شوند راحترترند.

۲-۴-۵-۴-نیازمندیهای داده آموزشی

الگوریتم­های تشخیص می ­تواند براساس نوع و مقدار داده آموزشی که آنها نیاز دارند ارزیابی شوند. یک حالت ایده­آل الگوریتم تشخیص این است که عملکرد باید مستقل از فرد باشد و برای افراد جدید نیاز به داده آموزشی نداشته باشد. به دلیل تنوع بسیار در روش­هایی که افراد فعالیت­هایشان را انجام می­دهند، تشخیص فعالیت مستقل از فرد در یک مجموعه گوناگون فعالیت­ها سخت است.

۲-۴-۵-۵-نیاز به دقت

مهمترین روش در تشخیص فعالیت بر ثبت داده ­های فعالیت­ها به منظور آموزش یک الگوریتم یادگیری به ماشین تکیه می­ کند. بدست آوردن چنین داده ­هایی به ویژه همراه با جزییاتی که به اندازه کافی دقیق باشد، خسته کننده، وقت­گیر، اشتباه­زا و حتی ممکن است در برخی موارد غیر­ممکن باشد در نتیجه طرح آن به یک مانع قابل توجه برای پیشرفت در این زمینه منتهی می­ شود.

۲-۴-۵-۶-فعالیت طولانی مدت و سطح بالا

برای

قابل اعتماد بودن[۲۳]،اشاره به این دارد که از خدمات انرژی چه اندازه در برابر قطع خدمات حفاظت می شود و این خود بر برخی معیارهای به هم مرتبط مبتنی است ازجمله:
-متنوع سازی منابع عرضه(سوخت و فناوری های گوناگون)؛
-تنوع بخشیدن به زنجیرۀ عرضه؛
-ترمیم پذیری یا توانایی برآمدن از پس شوک ها و بازتوانی پس از بروز نارسایی؛
-کاهش تقاضای انرژی برای کم کردن فشار وارد بر زیرساخت ها؛
-ظرفیت اضافی برای استفاده در صورت بروز نارسایی؛
-رساندن به موقع اطلاعات به بازار؛
قابل خرید بودن[۲۴]،نه تنها متضمن آن است که قیمت ها نسبت به درآمد پایین یا منصفانه باشد بلکه باید قیمت ها باثبات باشد و دم به دم تغییر نکند.
منظور از پایداری[۲۵]،به حداقل رساندن خسارات اجتماعی،زیست محیطی و اقتصادی ناشی از زیرساخت های انرژی قدیمی است.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۴۷)
عکس مرتبط با اقتصاد
ازنظربنجامین سوواکول ، فراهم بودن به استقلال نسبی و تنوع سوخت ها و خدمات انرژی باز می گردد. تضمین فراهم بودن تا حدودی در گرو تأمین((عرضۀ کافی و بی وقفه))[۲۶] و به حداقل رساندن اتکا به سوخت های وارداتی است.جنبۀ مرتبطی از بعد فراهم بودن، متنوع سازی یا جلوگیری از خرابکاری و حمله به زیرساخت های حیاتی مانند نیروگاه های برق، خطوط لوله، سدها و شبکه های انتقال و توزیع است تا خدماتی که آنها ارائه می کنند فراهم بماند. تنوع دست کم سه بعد را در بر می گیرد؛ (سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۰)
متنوع سازی منابع[۲۷] مستلزم بهره گیری از آمیزه ای از منابع مختلف انرژی، سوخت ها ، گونه ها، وچرخه های سوخت(یعنی نه اتکای دربست به نیروی هسته ای یا گاز طبیعی بلکه همچنین تکیه بر ذغال سنگ ، نفت ، باد ، زیست توده[۲۸] ، انرژی گرمایی زمین[۲۹] و غیره )است.
منظور از متنوع کنندگی عرضه کنندگان[۳۰]، توسعۀ چندین نقطۀ تولید انرژی است به نحوی که هیچ شرکت یا تأمین کنندۀ واحدی کنترل بازار را در دست نداشته باشد(یعنی خرید گاز طبیعی نه تنها از یک یا دو شرکت بلکه از مجموعۀ متنوعی از ده ها شرکت انرژی).
متنوع سازی مکانی[۳۱] یعنی پراکنده ساختن محل استقرارتسهیلات منفرد به نحوی که حمله ،حادثه، سوء کارکرد ، یا نقص واحدی نتواند فعالیت آن را متوقف کند(یعنی پراکندن پالایشگاه ها در سراسر کشور به جای استقرار آنها در امتداد کرانه ای واحد).نوعاً سطح ((بهینه ))تنوع هنگامی حاصل می شود که هر سه بعد هم زمان پیش برده شوند یا برای به حداقل رساندن صریح مخاطره در کل بخش با کمترین هزینه ، مجموعۀ معینی از نظام های انرژی آرایش داده شوند.
دومین مؤلفۀ امنیت انرژی از حد فراهم بودن فراتر می رود و شامل قابل خرید بودن اساسی خدمات انرژی می شود.منظور از قابل خرید بودن صرفاً پایین بودن قیمت ها به نحوی که مردم بتوانند پول خدمات انرژی را بدهند نیست ،بلکه از آن گذشته ثبات قیمت ها و دسترسی منصفانه به خدمات انرژی را هم دربر می گیرد.وقتی نوسان قیمت های سوخت شدید باشد برنامه ریزی سرمایه گذاری های دور اندیشانه برای عرضه کنندگان دشوار است.افزایش شدید قیمت های گاز طبیعی،ذغال سنگ و نفت طی چند سال گذشته فعالیت بسیاری از نیروگاه های برق را غیر اقتصادی ساخته و منجر به افزایش چشمگیر قیمت های برق در چندین ناحیه شده است.سطوح بالای دسترسی به برق و خدمات انرژی با سطوح بالاتر مصرف انرژی و نسبت های پایین تر فقر انرژی نیز همبستگی دارد در حالی که سطوح پایین تر دسترسی و حداقل حق انتخاب با سطوح پایین مصرف ، اتکا به زیست توده و فقدان تجهیزات بهره ور همبسته است. (سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۰)
سومین مؤلفه با بهره وری یا عملکرد بهتر و استفادۀ بیشتر از تجهیزات بهره ورتر انرژی و تغییر رفتارها ارتباط دارد. بهره وری انرژی، امکان مقرون به صرفه ترین شکل مصرف انرژی برای انجام کاری معین(مانند روشن کردن محیط، حرکت یا گرمایش) را از طریق به حداقل رساندن تعداد واحدهایی از منابع انرژی که برای هر واحد بازده لازم است فراهم می سازد.بهره وری انرژی می تواند شامل جایگزین کردن نهادهای منابع یا سوخت ها ، تغییر دادن عادات و ترجیحات یا تغییر ترکیب کالاها و خدمات به نحوی باشد که تقاضای کمتری برای انرژی پدید آورند.
مؤلفۀ چهارم شامل اداره می شود و بر اهمیت پایداری یا پایندگی تأکید دارد. اداره یعنی تضمین اینکه نظام های انرژی برای اجتماع قابل قبول باشند ،آهنگ برداشت از منابع تجدید پذیر از سرعت باز تولید آنها پیشی نگیرد ، آلودگی و زوال محیط زیست از ظرفیت زیست بوم های مربوط برای جذب و هضم آلودگی فراتر نرود و منابع تجدید ناپذیر[۳۲] تنها با آهنگی برابر با تولید منابع تجدید پذیر[۳۳] تهی شوند. از این گذشته ، باعث می شود نظام های انرژی که حداقل خسارت را به محیط طبیعی وارد سازند اولویت داشته باشند. (سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۱)
عکس مرتبط با محیط زیست
چالش های امنیت انرژی
وقتی از زاویه ای به امنیت انرژی بنگریم یعنی آن را متضمن فراهم بودن انرژی ، قابل خرید بودن آن ، بهره وری و فناوری و ادراۀ زیست محیطی و اجتماعی بدانیم، برخی چالش های نامطبوع امنیت انرژی پدیدار می شود.این چالش ها اساساً در سه مقیاس بروز می کنند:
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
-مقیاس کلان (که تهدیدات جهانی،فرامرزی و فوق ملی را شامل می شود)؛
-مقیاس خرد(تهدیدات محلی در سطح خانوار را در بر می گیرد)؛
-مقیاس میانی(تهدیدهای سطح میانی برای نظام های انرژی و فناوری های مشخص را شامل می شود).
تهدیدهای جهانی را که متوجه امنیت انرژی هستند می توان به طور کلی به۳دسته تقسیم کرد: ژئوپلیتیک وجنگ،موانع سرمایه گذاری و آثار خارجی فرامرزی(خسارات زیست محیطی و اجتماعی که کشورهای متعددی را دربر می گیرند مانند تغییرات آب و هوایی).
ذخائر شناخته شده نفت جهان درچند کشور بسیار بی ثبات به ویژه کشورهای خاورمیانه، روسیه ، نیجریه و ونزوئلا متمرکز است که حکومت های شان را اسیر این وسوسه می دانند که از کنترلی که بر این منبع حیاتی دارند برای مقاصد سیاسی بهره برداری کنند.
در این باره می توان به مواردی مانند: استفاده سیاسی روسیه از صدور گازطبیعی به کشور ترکمنستان در سال۱۹۹۷، گرفتن امتیاز از اوکراین در سال ۲۰۰۵،اختلاف بر سر گاز طبیعی با بلاروس،گرجستان،مولداوی و اوکراین در سال ۲۰۰۸و اختلاف با آلمان در همین سال بر سر قیمت،اشاره نمود.درسی که از این موارد گرفته می شود،ساده است؛عرضه کنندگان و انتقال دهندگان اغلب از وابستگی به نفع خودشان بهره برداری می کنند و در نهایت می کوشند رانت بیشتری از عرضه کنندگان بگیرند.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۳-۵۲)
در خصوص نقش انرژی در جنگ ها این گونه می توان گفت که،علاوه بر اینکه منابع انرژی سبب وقوع یا تشدید برخوردهای بین المللی مهم از جمله دو جنگ جهانی شده است،جنگ ها به زیر ساخت های انرژی خسارت می زنند.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۷)
برآورده ساختن تقاضای روبه رشد جهانی برای انرژی، نیازمند سرمایه گذاری های عظیم چند تریلیون دلاری وغلبه کردن بر چالش هایی خواهد بود که بر مقررات قدیمی،محدودیت های تجاری و حقوق مالکیت معنوی باز می گردد.بر تصمیمات مربوط به سرمایه گذاری انرژی فرامرزی چندین دسته از بازیگران اعم از خصوصی و عمومی تأثیر می گذارند.سرمایه گذاری در زیرساخت انرژی فرامرزی(و درواقع بسیاری ازدیگر شکل های زیرساخت) را اساساً شبکه بزرگ و درهم تنیده ای ازپیمان های دوجانبۀ سرمایه گذاری سامان می بخشد که شرایط شان می تواند حکومت را از ایجاد مقرراتی لازم برای تشویق توسعۀ نظام های پاک تر و کمتر آلودگی زا به شدت منحرف سازد.هدف این پیمان ها حمایت از سرمایه گذار خارجی در برابر زیان مالی ناشی از اقدام دولت است.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۵۹)
آثار خارجی فرامرزی زیست محیطی مانند تغییراتی که با تغییر دما و الگوهای آب و هوایی، بالا آمدن سطح آب دریاها، ازبین رفتن گونه های زنده و نابودی زیستگاه ها، کل کره زمین را تهدید می کند.مخاطراتی فاجعه باری چون ذوب شدن رآکتورها، نشت نفت، ریزش معادن زغال سنگ، انفجار چاه های گاز طبیعی و شکسته شدن سدها که مرزهای کشورها را در می نوردند؛
جابه جایی آلوده کننده های سمی مانند باران های جیوه ای و اسیدی که مرز ملی نمی شناسند و موجب بیماری های مزمن،حالت بیمارگونه و مرگ و میر در میان انسان ها می شوند، محصولات کشاورزی را از بین می برند و به زیست سامان ها خسارت می زنند ونگهداری مستمر انبارهای ذخیره سازی سوخت های هسته ای مصرف شده که از جمله به دلیل پرتوزا بودن طولانی مدت ضایعات هسته ای سطح بالا، میراث مشترک ناگواری برای بشریت هستند.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۶۲) به یقین تغییر آب و هوایی دشوارترین مشکل اقدام جمعی است که تاکنون در سطح بین الملل مطرح شده است.توسعۀ نهادها و اراده سیاسی لازم برای دستیابی به توافق جهانی دربارۀ آب و هوا و مسلماً برطرف شدن وسوسه مفت سواری چیزهایی است که هنوز جای شان خالی است. (سوواکول :۱۳۹۱ ،۶۳) آخرین اثر خارجی شدید فرامرزی، مسئله آب است. بدون توجه به آب نمی توان سوخت های انرژی زا و تولید انرژی را مدیریت کرد زیرا هر منبع واحد انرژی دستِ کم مقداری آب مصرف می کند وبسیاری از مؤلفه های بخش آب(انتقال، عمل آوری، تصفیه، شیرین کردن، تلمبه کردن، توزیع) متکی به برق و انرژی است.گذشته از این،گسترش بلند پروازانۀ نیروگاه های متعارف و سوخت های ترابری نیازمند حجم بسیار زیادی آب خواهد بود.نیروگاه های حرارتی برق که ذغال سنگ،گاز طبیعی، نفت و اورانیوم مصرف می کنند با آب خنک می شوند و تریلیون ها متر مکعب آب را از رودخانه ها و جریان های آبی بیرون می کشند ، میلیارها متر مکعب آبِ سفره های زیر زمینی و دریاچه ها را مصرف می کنند و منابع آب را در بخش های مختلف چرخۀ سوخت شان آلوده می سازند. تأسیسات تولید نفت و گاز، پالایشگاه ها، برج های تقطیر اتانول و شرکت های تولید صنعتی هم برای تبدیل مواد خام به سوخت های انرژی زای قابل مصرف،خدمات و فناوری ها به مقادیر زیادی آب نیاز دارند.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۶۴)
تهدیدهای محلی برای امنیت انرژی حول عدم دسترسی منصفانه به خدمات انرژی،فقر انرژی و آلودگی دور می زنند و در جهان درحال توسعه برجستگی خاصی دارند.به یقین ، بهبود دسترسی به خدمات انرژی کلید تعیین کنندۀ توسعۀ اقتصادی است.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۶۵) فقر انرژی با سایر مشکلات فوری ازجمله برابری جنسیت ها،عدالت اجتماعی و زوال محیط زیست رابطه دارد. بدون حامل های امروزی انرژی،زنان و کودکان نوعاً مجبور می شوند زمان قابل ملاحظه ای را صرف پیدا کردن هیزم و سپس آتش زدن چوب و ذغال چوب در داخل خانه برای گرم کردن خانه و پخت و پز کنند. متأسفانه این،خطرات شغلی فراوانی مانند صدمه دیدن چشم و شکستگی استخوان های افراد تأمین کننده چوب که از درختان بالا می روند، پیش می آورد.از دیدگاه بهداشتی سوختن هیزم ها در منازل آلودگی زیادی درداخل خانه ها ایجاد می کند.(سوواکول :۱۳۹۱ ،۶۸) تهدیدهای برخاسته از فناوری برای امنیت انرژی آخرین دسته از تهدیدهایی اند که در هر دو سطح جهانی و محلی مطرحند و به نظام های انرژی یکپارچۀ عمودی و افقی باز می گردند. بسیاری از این تهدیدها مانند آنها که در برابر سوخت های فسیلی،نیروی هسته ای،سدهای برقابی و فناوری های انرژی تجدید پذیر کوچک مطرحند خاص هر نظام انرژی هستند.پیچیدگی این تهدیدها از آنجا ناشی می شود که آنها به طور کلی تحت تأثیر چندین سطح یا رویدادهایی قرار دارند که در سطح محلی، ایالتی، ملی، منطقه ای و جهانی رخ می دهند.برای نمونه،کاستی های نظام فنی می تواند شامل قطع برق ناشی از کارکرد نامطلوب شبکه(محلی)، نواقص در نظام های عرضه (محلی)،تصادفات یا خطاهای انسانی(محلی)،یا کمبود سوخت و قطع انتقال(جهانی)باشد. تهدیدات امنیتی فیزیکی مانند تروریسم و رویدادهای حاد آب و هوایی، خرابکاری، سرقت، دزدان دریایی ، زمین لرزه ها ، توفان های شدید ، آتشفشان ها و تغییر آب و هوا می تواند بر هر جزء زنجیرۀ عرضه از جمله نیروگاه ها ، خطوط انتقال ، پالایشگاه ها ، چاه های نفت وگاز ، شبکۀ راه ها و راه های آهن ،پایانه ها و بنادر و نفت کش ها اثر بگذارد. این گونه تهدیدها هنگامی از این هم بارزترمی شود که خطوط لوله، کابل ها و تأسیسات فرا ساحلی چندین کشور را زیر پوشش داشته باشند و مرزهای ملی و بین المللی را در نوردند. (سوواکول :۱۳۹۱ ،۷۳)
درخصوص نیروگاه های هسته ای می توان گفت که این نیروگاه ها هم مخاطرات خاص خودشان را دارند.یکی از مخاطرات خاصِ نیروی هسته ای،ارتباطی است که می توان میان رآکتورها و جنگ افزارهای نابودی جمعی برقرار کرد.مشکل دیگر آن است که ارکان دوگانۀ رژیم عدم گسترش جنگ افزارهای هسته ای در هیچ جا آن اندازه قوی نیست که بتواند جلوی چنین افزایش گستردۀ اتکا به انرژی هسته ای را بگیرد.حتی بودجه کافی برای انجام وظایف شان دراختیار ندارند.
دومین چالش عمده در زمینۀ انرژی هسته ای،پرهزینه بودن آن است، به نحوی که هزینۀ احداث نیروگاه های جدید کمر شکن است.این عوامل و عوامل دیگر باعث شده است که انرژی هسته ای گران تر از گاز طبیعی، ذغال سنگ و حتی باد ،زیست توده ،افزایش گرمایی زمین، تولید گاز از محل های دفت زباله و نیروگاه های برقابی جدید باشد.لازم به ذکر است که در برآوردها،اموری مانند از رده خارج شدن نیروگاه ها، تأخیر های غیر منتظره ، بالا رفتن بی رویۀ هزینه ها، بیمه ، بازنشستگی رود هنگام و احداث شبکه های انتقال و توزیع تانیروگاه های هسته ای در نظر گرفته نشده است.میانگین طول مدت احداث تمامی ۳۷۶ نیروگاه هسته ای که از ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۷ ساخته شدند بیش از هفت سال بود و ساخت بعضی از آنها بیش از۲۰سال به درازا کشید. درخصوص انرژی های تجدید پذیر مانند انرژی باد، شایدجنجالی ترین نگرانی زیست محیطی مرتبط، مرگ پرندگان در نتیجۀ برخورد آنها به تیغه های توربین های بادی باشد که اصطلاحاً به آن مرگ و میر پروازی می گویند.در مورد سدهای برقابی جنجالی ترین و پیچیده ترین مشکلات به از بین رفتن زیست گاه ها و زیست سامان ها، انتشار های ناشی از ذخیره سازی ها، کیفیت آب و رسوب گذاری مربوط می شود.سدها مانع فیزیکیِ قطع کنندۀ جریان آب به سمت دریاچه ها، رودخانه ها و نهرهاست.درنتیجه سدها می توانند جا به جایی انواع موجودات زنده را به شدت مختل سازند و عادت های بالاروی و پایین روی را تغییر دهند.درعین حال چنین موانعی منجر به تغییر زیستگاه ها و پدید آمدن محیط هایی می شوندکه برای گیاهان، ماهیان، حلزون ها،حشرات و انواع حیوانی مهاجم مساعدترند و همۀ اینها می تواند زیست سامان های محلی را به شدت زیر فشار گذارد.در این میان در اثر روییدن گیاهان گندابی گازهای گلخانه ای منتشر می گردد. دربارۀ آسیب پذیری سیستمی می توان گفت که،در واقع،بخش اعظم زیرساخت موجود انرژی ذاتاً در برابر اختلالات عمدی و تصادفی آسیب پذیر است به نحوی که تغییر آب و هوا،حیوانات کوچک ، بالن ها ، موشک ها و گلوله ها به راحتی می توانند آنها را مختل سازند. همچنین عناصر سیستمی و انتقال اطلاعات، متکی به رایانه ها، دورسنجی، رادیو و خطوط تلفن انحصاری هستند که در برابر تروریسم سایبری در فضای مجازی آسیب پذیر تر شده اند. (سوواکول :۱۳۹۱ ،۸۶-۷۲)

فصل سوم :
شرایط حاکم برساختار انرژی اتحادیه اروپا
و مناسبات ایران با این اتحادیه
مقدمه
اتحادیه اروپا یک اتحادیه اقتصادی–سیاسی است که منشاء آن به جامعۀ زغال و فولاد در سال ۱۹۵۱ و جامعه اقتصادی اروپا باز می گردد که در سال ۱۹۵۷ با توافقنامه رم ، بین شش کشور آلمان ، فرانسه ، ایتالیا ، هلند ، بلژیک و لوکزامبورگ شکل گرفت. از آن تاریخ با اضافه شدن اعضای جدید، اتحادیه اروپا گسترده تر شده است.(خالوزاده: ۱۳۸۸، ۳)در سال ۱۹۹۳، توافق ماستریخت چارچوب قانونی کنونی اتحادیه را پایه‌گذاری کرد .اتحادیه در حال حاضر بازار واحد مشترکی دارد که شامل: اتحادیه گمرکی، واحد پول[۳۴] (یورو) ، سیاست مشترک کشاورزی، سیاست مشترک تجارت ، سیاست مشترک شیلات، سیاست مشترک خارجه و امنیت می باشد.پیمان شنگن نیز کنترل روادید را لغو کرد، ایست های گمرکی نیز در بسیاری از مرزهای داخلی برداشته شد و امکان رفت‌وآمد شهروندان اتحادیه اروپا برای زندگی، مسافرت، کار و سرمایه گذاری بیشتر شد. مهمترین نهادهای اتحادیه اروپا نیز عبارتند از: شورای اتحادیه اروپا، کمیسیون اروپا، دادگاه اروپا، کنگره اروپا، شورای اروپا و بانک مرکزی اروپا . (نیوجنت:۱۳۸۴، ۹۴-۹۲)
اتحادیه اروپا هم اکنون دارای ۲۸ عضو[۳۵] مستقل می باشد که مجموعاً ایالت های عضو خوانده می شوند.اتحادیه اروپا با پانصد میلیون شهروند ، ضمن اختصاص۸ .۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی به خود در جهان در سال ۲۰۱۰ میلادی ، به تولید ناخالص داخلی ۱۷٫۶ تریلیون دلار در سال ۲۰۱۱ میلادی دست یافت .این اتحادیه سالانه ۲٫۵ درصد ازGDP خود را برای واردات انرژی اختصاص می دهد. لذا تأمین منابع انرژی به خصوص نفت و گاز ، جایگاه ویژه ای در سیاست های راهبردی اتحادیه دارا است. (خواجوی: ۱۳۹۰، ۲۶) با وجود تلاش های گسترده ای که به منظور جایگزینی دیگر منابع انرژی به جای نفت و گاز صورت گرفته است ، این منابع همچنان نقش اصلی و حیاتی را در تأمین انرژی جهان و اتحادیه اروپا ایفا می کنند. حدود چهل و دو درصد از سبد مصرف انرژی اتحادیه اروپا را نفت خام و بیش از بیست و سه درصد را گاز طبیعی تشکیل می دهد. لذا در مجموع بیش از شصت و پنج درصد از منابع انرژی اتحادیه اروپا توسط منابع نفت و گاز تأمین می گردد.
در این فصل ابتدا نگاهی به جایگاه نفت و گاز در سبد مصرف انرژی اتحادیه اروپا خواهیم داشت ، سپس میزان ذخایر نفت و گاز ، تولید و مصرف نفت و گاز در این اتحادیه بررسی می شود و در ادامه ، به توضیح مناسبات اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران قبل از تحریم های این اتحادیه می پردازیم.
۳-۱ : وضعیت ذخائر، تولید، مصرف و واردات نفت خام و گاز طبیعی اتحادیه اروپا
۳-۱-۱: جایگاه نفت و گاز در سبد مصرف انرژی اتحادیه اروپا
با وجود تلاش های گسترده ای که به منظور جایگزینی دیگر منابع انرژی به جای نفت و گاز صورت گرفته است ، این منابع همچنان نقش اصلی و حیاتی را در تأمین انرژی جهان و اتحادیه اروپا ایفا می کنند. حدود چهل و دو درصد از سبد مصرف انرژی اتحادیه اروپا را نفت خام و بیش از بیست و سه درصد را گاز طبیعی تشکیل می دهد. لذا در مجموع بیش از شصت و پنج درصد از منابع انرژی اتحادیه اروپا توسط منابع نفت و گاز تأمین می گردد.
در میان بخش های مختلف اقتصادی اتحادیه اروپا بیشترین مصرف به ترتیب مربوط به بخش خانگی و خدمات(با سی و هفت درصد سهم)، بخش حمل و نقل(با سی و سه درصد سهم) ، بخش صنعت(با بیست و هشت درصد سهم) و کشاورزی (با دو درصد سهم) می باشد.
۳-۱-۲ : ذخایر نفت خام اتحادیه اروپا
سهم کشورهای عضو اتحادیه اروپا از کل ذخایر نفت خام جهان در سال ۲۰۱۰ به کمتر از یک سوم سهم این اتحادیه در سال ۱۹۸۰ کاهش پیدا کرده و از ۱/۸ درصد در سال ۱۹۸۰ به ۵/۰ درصد در سال ۲۰۱۰ افت کرده است. همچنین از نظر مقدار نیز طی سی سال گذشته، میزان ذخایر نفت خام این اتحادیه به کمتر از نیمی تقلیل یافته و از ۱۱/۸ میلیارد بشکه در سال ۱۹۸۰ به ۶/۳ میلیارد بشکه در سال ۲۰۱۰ رسیده است. با احتساب میزان ذخایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا و همچنین در نظر گرفتن مقدار تولید سالیانه آنها ، عمر ذخایر نفت خام این اتحادیه کمتر از نه سال برآورد می شود.(شاخص R/P) (خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۰)
۳-۱-۳ : ذخایر گاز طبیعی اتحادیه اروپا
سهم کشورهای عضو اتحادیه از کل ذخایر گاز طبیعی جهان در سال۲۰۱۰ به کمتر از یک سوم سهم این اتحادیه در سال ۱۹۸۰ کاهش پیدا کرده و از ۴/۶ درصد در سال ۱۹۸۰ به ۱/۳درصد در سال ۲۰۱۰ رسیده است. همچنین از لحاظ مقدار نیز طی مدت سی سال گذشته ، میزان ذخایر گاز طبیعی این اتحادیه سی وپنج درصد تقلیل یافته و از۳/۷ تریلیون متر مکعب در سال ۱۹۸۰ به۲/۴ تریلیون متر مکعب در سال ۲۰۱۰ کاهش پیدا کرده است. با احتساب میزان ذخایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا و مقدار تولید سالیانه آنها، عمر ذخایر گازی طبیعی این اتحادیه کمتر از چهارده سال برآورد شده است.(شاخص R/P) بیش از شصت درصد از ذخایر گاز طبیعی اتحادیه متعلق به هلند و انگلستان است. (خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۳)
۳-۱-۴ : تولید نفت خام اتحادیه اروپا
طی دوازده سال گذشته میزان تولید نفت خام کشورهای عضو اتحادیه اروپا به کمتر از نیمی تقلیل یافته و از ۳۶۸۴ هزار بشکه در روز در سال۱۹۹۹ به ۱۹۵۱ هزار بشکه در روز در سال۲۰۱۰ رسیده است.علت این افت تولید نیز گذشتن نیمه عمر میادین تولیدی و نبود ذخایر نفت خام جدید به میزان کافی است و نه محدودیت در دسترسی به تکنولوژی جدید.
انگلستان بزرگترین تولید کننده و دارنده ذخایر نفت خام اتحادیه اروپا می باشد.انگلستان در سال۲۰۱۰ معادل یک میلیون و چهارصد هزار بشکه در روز نفت خام تولید می کرد که بیش از هفتاد درصد از نفت خام تولیدی اتحادیه اروپا در سال مذکور می باشد. همچنین بیش از چهل درصد از ذخایر نفت خام کشورهای عضو اتجادیه اروپا در انگلستان می باشد.دانمارک نیز یک دیگر از کشورهای اتحادیه اروپا صادرکننده نفت خام می باشد و لذا وابستگی به به نفت خام وارداتی نمی باشد.(خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۱)نروژ نیز دارای ذخیره اثبات شده ۷/۹ میلیارد بشکه و تولید روزانه ۱۸۸/۳ میلیون بشکه است.(موسوی: ۱۳۸۴ ،۳۰۱) براساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی تولید نفت خام اتحادیه با حدود پنجاه درصد کاهش از یک میلیون و نهصدو پنجاه ویک هزار بشکه در روز در سال ۲۰۱۰ به نهصدو هشتادو چهار هزار بشکه در روز در سال ۲۰۳۰ می رسد.این در حالی است که طی این مدت روند تولید نفت خام جهان روندی صعودی داشته و از هشتاد و دو میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۰ به بیش از نود وسه میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۳۰ افزایش می یابد. همچنین سهم اتحادیه اروپا از کل تولید نفت خام جهان با بیش از پنجاه درصد کاهش از ۲/۴ درصد در سال۲۰۱۰ به ۱/۱ درصد در سال ۲۰۳۰ کاهش می یابد.(خواجوی:۱۳۹۱ ،۱۴۷)
۳-۱-۵ : تولید گاز طبیعی اتحادیه اروپا
طی سال های گذشته میزان تولید گاز طبیعی کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدودبیست درصد ومعادل پنجاه میلیارد متر مکعب در سال کاهش داشته است و از دویست و بیست و هفت میلیارد درسال ۱۹۹۹ به یک صد و هفتاد و پنج میلیارد متر مکعب در سال۲۰۱۰ رسیده است. هلند و انگلستان بزرگترین تولید کنندگان گاز طبیعی اتحادیه اروپا می باشند و در سال۲۰۱۰ به ترتیب هفتاد و یک و پنجاهو هفت میلیارد متر مکعب گاز طبیعی تولید کرده اند که حدودهفتاد و سه درصد از تولید گاز اتحادیه اروپا در سال مذکور است.(خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۴) کشور نروژ بزرگترین عضو اتحادیه اروپا است که تأمین کننده سهمی معادل سی درصد از نیاز گاز اتحادیه می باشد.(خواجوی: ۱۳۹۰ ،۲۸) دانمارک در سال۲۰۰۸ نیز از کشورهای تولید کننده گاز طبیعی در اتحادیه اروپا بود.بر اساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی تولید گازطبیعی اتحادیه در افق ۲۰۳۵ روندی نزولی داشته و از یک صد و هفتاد و پنج میلیارد متر مکعب در سال۲۰۱۰ به نود وسه میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۳۵ کاهش می یابد.لذا سهم اتحادیه اروپا از کل گاز طبیعی تولیدی جهان با بیش از پنجاه درصد کاهش از ۵/۵ درصد در سال۲۰۱۰ به ۲/۱ درصد در سال۲۰۳۵ کاهش می یابد.(خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۵۰)
۳-۱-۶ : مصرف نفت خام اتحادیه اروپا
حدود هفده درصد از نفت خام جهان در سال ۲۰۱۰ توسط کشورهای عضو اتحادیه اروپا مصرف شده است.این درحالی است که در این سال حدود ۲/۵ درصد از کل تولید جهانی نفت خام متعلق به کشورهای عضو این اتحادیه بود. اتحادیه اروپا در این سال معادل سیزده میلیون وهشتصد و نود هزار بشکه در روز نفت خام مصرف کرد که نسبت به سال ۲۰۰۹ حدود یک درصد کاهش داشته است. بیش از پنجاه و دو درصد از مصرف نفت خام اتحادیه در سال مذکور به چهار کشور آلمان ، ایتالیا،انگلستان و فرانسه بود. در میان کشورهای اتحادیه اروپا تنها دانمارک صادرکننده نفت خام می باشد و لذا وابسته به نفت خام وارداتی نمی باشد. بعد از آن انگلستان کمترین وابستگی به نفت خام را با حدود ده درصد دارا می باشد.البته انگلستان تا سال ۲۰۰۵ یک صادر کننده نفت خام بوده و از سال ۲۰۰۶ به یک وارد کننده تبدیل شد.(خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۱)
۳-۱-۷ : مصرف گاز طبیعی اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا در سال۲۰۱۰ معادل ۴۹۲/۵ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی گاز طبیعی مصرف کرد که نسبت به سال۲۰۰۹ حدود۷/۵ درصد رشد داشته است.سهم این اتحادیه از کل مصرف گاز طبیعی جهان در این سال حدود شانزده درصد بوده است.این درحالی است که اتحادیه تنها ۱/۳ درصد از ذخایر و ۵/۵ درصد از تولید گاز طبیعی جهان را در این سال در اختیار داشته است. بیش از شصت درصد از مصرف نفت خام اتحادیه در سال مذکور به چهار کشور آلمان ، ایتالیا، انگلستان و فرانسه بود.روسیه،نروژ ،الجزایر و نیجریه با سهمی به ترتیب چهل ،سی، پانزده و چهار درصد بزرگترین تأمین کنندگان گاز طبیعی اتحادیه می باشند. (خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۴)
۳-۱-۹ : پیش بینی تولید،مصرف ،سرمایه گذاری و وابستگی اتحادیه اروپا به منابع نفت وگاز
براساس برآوردهای صورت گرفته توسط مراکز معتبر بین المللی،جمعیت اتحادیه اروپا طی سال های ۲۰۰۸ تا ۲۰۳۵ بطور متوسط سالانه یک درصد و تولید ناخالص داخلی آن بطور متوسط ۱/۶ درصد رشد خواهد کرد که معادل نیمی از متوسط جهانی در این دوره زمانی است.با توجه به پیش بینی رشد جمعیت و رشد اقتصادی اتحادیه اروپا در افق ۲۰۳۵ و با در نظر گرفتن سیاست های آن در کاهش و متنوع سازی مصرف انرژی، برآورد می شود که این اتحادیه همچنان وابستگی بالایی به نفت وگاز داشته باشد. براساس این پیش بینی مراکز مختلف انرژی، سهم نفت و گاز در سبد انرژی اتحادیه در افق ۲۰۳۰ حدود شصت و پنج درصد خواهد بود.لذا با توجه به اینکه میزان ذخایر و تولید نفت وگاز رو به کاهش می باشد ،وابستگی به نفت وگاز وارداتی افزایش خواهد یافت. اتحادیه اروپا بیش از ۲/۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را در طی سال های ۲۰۱۰-۲۰۳۵ جهت واردات منابع نفت وگاز صرف خواهد کرد.
براساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی ، تولید نفت خام اتحادیه اروپا با حدود پنجاه درصد کاهش از یک میلیون ۹۵۱ هزار بشکه در روز در۲۰۱۰ به نه صد و هشتاد و چهار هزار بشکه در روز در ۲۰۳۰ می رسد.این درحالی است که طی این مدت تولید نفت جهان روندی صعودی داشته و از هشتاد و دو میلیون بشکه در۲۰۱۰ به بیش از نود و سه میلیون بشکه در روز در ۲۰۳۰ افزایش می یابد. همچنین سهم اتحادیه اروپا از کل تولید نفت جهان با بیش از پنجاه درصد کاهش از ۲/۴ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۱/۱ درصد در سال ۲۰۳۰ کاهش می یابد.
تقاضای نفت اتحادیه اروپا در افق ۲۰۳۰ روندی نزولی داشته و از ۸۹۰/۱۳ میلیون بشکه در ۲۰۱۰ به ۶/۹میلیون بشکه در روز در۲۰۳۵کاهش می یابد.البته تقاضای جهانی نفت طی این دوره روندی افزایشی دارد.سهم اتحادیه اروپا از مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۳۵ نسبت به سال ۲۰۱۰ کاهش می یابد.با توجه به پیش بینی روند تولید و تقاضای نفت خام اتحادیه اروپا برآورد می شود که وابستگی به نفت وارداتی از هشتاد و چنج درصد در۲۰۱۰ به حدود نود و پنج درصد در ۲۰۳۰ افزایش یابد.
براساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی ، تولید گازاتحادیه اروپا در افق۲۰۳۵ روندی نزولی داشته و از یک صد وهفتادوپنج میلیارد متر مکعب در ۲۰۱۰ به نود وسه میلیارد متر مکعب در۲۰۳۵ کاهش می یابد. طی این مدت روند تولید گاز طبیعی در جهان روند صعودی می یابد. سهم اتحادیه اروپا از کل گاز تولیدی جهان با بیش از پنجاه درصد کاهش از ۵/۵ درصد در ۲۰۱۰ به ۱/۲ درصد در ۲۰۳۵ کاهش می یابد.تقاضای گاز اتحادیه اروپا روندی صعودی داشته و از۴۹۲/۵ میلیارد متر مکعب درسال ۲۰۱۰ به ۵۹۸ میلیارد مترمکعب در۲۰۳۵افزایش می یابد. البته رشد تقاضای گاز اتحادیه اروپا از متوسط رشد جهانی آن کمتر است.
با توجه به پیش بینی روند تولید و تقاضای گاز طبیعی اتحادیه اروپا برآورد می شود که وابستگی این اتحادیه به گاز وارداتی از رشد قابل توجهی برخوردار باشد و از شصت و چهار درصد در ۲۰۱۰ به حدود هشتادو پنج درصد در۲۰۳۰ برسد و فاصله تولید و تقاضای گاز طبیعی اتحادیه اروپا از سیصد و هفده میلیارد متر مکعب در ۲۰۱۰ به چهارصد میلیارد متر مکعب در۲۰۳۰ و پانصد وپنج میلیارد متر مکعب در ۲۰۳۵ افزایش پیدا خواهد کرد.(خواجوی: ۱۳۹۰ ، ۳۰-۲۹)
۳-۱-۹ : -کشورهای اروپایی تولید کننده نفت و گاز
هلند و دانمارک در سال ۲۰۰۸ تنها صادر کننده گاز طبیعی در اتحادیه اروپا بودند. انگلستان بزرگترین تولید کننده و دارنده ذخایر نفت خام اتحادیه اروپا می باشد. انگلستان در سال۲۰۱۰ معادل یک میلیون و چهارصد هزار بشکه در روز نفت خام تولید می کرد که بیش از هفتاد درصد از نفت خام تولیدی اتحادیه اروپا در سال مذکور می باشد. همچنین بیش از چهل درصد از ذخایر نفت خام کشورهای عضو اتحادیه اروپا در انگلستان می باشد.البته انگلستان تا سال ۲۰۰۵ یک صادر کننده نفت خام بوده واز سال ۲۰۰۶به یک وارد کننده تبدیل شد.(خواجوی: ۱۳۹۱ ،۱۴۱)در میان کشورهای اتحادیه اروپا تنها دانمارک صادرکننده نفت خام می باشد و لذا وابسته به نفت خام وارداتی نمی باشد. بعد از آن انگلستان کمترین وابستگی به نفت خام را با حدود ده درصد دارا می باشد. (خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۱)نروژ دارای ذخیره اثبات شده ۷/۹ میلیارد بشکه و تولید روزانه ۱۸۸/۳ میلیون بشکه است و بقیه کشورهای اروپایی وارد کننده نفت می باشند.(موسوی: ۱۳۸۴ ،۳۰۱) کشور نروژ بزرگترین عضو اتحادیه اروپا است که تأمین کننده سهمی معادل سی درصد از نیاز گاز اتحادیه می باشد. (خواجوی: ۱۳۹۰ ،۲۸) هلند و انگلستان نیز بزرگترین تولید کنندگان گاز طبیعی اتحادیه اروپا می باشند و در سال۲۰۱۰ به ترتیب هفتاد و یک و پنجاه وهفت میلیارد متر مکعب گاز طبیعی تولید کرده اند که حدود هفتاد و سه درصد از تولید گاز اتحادیه اروپا در سال مذکور است.(خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۴۴) البته انگلستان تا سال ۲۰۰۳ به عنوان صادر کننده گاز شناخته می شد و از سال ۲۰۰۴ به بعد به یک وارد کننده تبدیل شد.(خواجوی: ۱۳۹۰ ،۲۹) بر اساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی تولید گاز طبیعی اتحادیه در افق۲۰۳۵ روندی نزولی داشته و از یک صد و هفتاد و پنج میلیارد متر مکعب در سال۲۰۱۰ به نود و سه میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۳۵ کاهش می یابد.لذا سهم اتحادیه اروپا از کل گاز طبیعی تولیدی جهان با بیش از پنجاه درصد کاهش از ۵/۵ درصد در سال۲۰۱۰ به ۲/۱ درصد در سال۲۰۳۵ کاهش می یابد. (خواجوی: ۱۳۹۱، ۱۵۰)
۳-۱-۹ : راه های تأمین انرژی در اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپایی در حال حاضر به عنوان بزرگترین وارد کننده انرژی در جهان مطرح است. برابر گزارشی که کمیسیون اروپایی در سال ۲۰۱۱ اعلام کرد ، با روند فعلی مصرف کل انرژی ، وابستگی اروپا به واردات انرژی از پنجاه درصد مصرف کل انرژی کنونی به حدود هفتاد درصد در سال ۲۰۳۰ میلادی خواهد رسید. پیش بینی می شود ، در سال ۲۰۳۰ ، وابستگی اتحادیه به واردات نفت و گاز به ترتیب نود وچهار درصد و هشتاد و سه درصد برسد. این درحالی است که تنها دو درصد از منابع گاز طبیعی جهان در اروپا است(منابع گاز انگلستان، هلند و نروژ). آمار واردات نفت خام و گاز اتحادیه در سال ۲۰۰۷ نشان می دهد، روسیه(۸/۴۰ درصد -۹/۱۲۳ میلیارد متر مکعب) ، نروژ(۷/۲۶درصد-۹/۸۰میلیارد مترمکعب)،لیبی(۳/۳ درصد-۲/۱۰میلیارد متر مکعب)، الجزایر(۹/۱۶ درصد -۵/۵۱ میلیارد متر مکعب)، نیجریه(۱/۵ درصد – ۶/۱۵میلیارد متر مکعب )،قطر( ۴/۲درصد – ۳/۷ میلیارد متر مکعب )،دیگر مناطق(۷/۴ درصد – ۲/۱۴ میلیارد متر مکعب ) تأمین کننده اصلی گاز اتحادیه اروپا هستند.

«قل یا اهل الکتاب تعالوا الی کلمه سواء بیننا و بینکم الاّ نعبد الاّ الله و لانشرک به شیئاً و لا یتخذ بعضاً بعضاً ارباباً من دون الله فإن تولّوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون؛ بگو: ای اهل کتاب بیایید برسر سخنی که میان ما و شما یکسان است بایستم که: جز خدا را نپرستیم و چیزی را شریک او نگردانیم و بعضی از ما بعضی دیگر را به جای خدا به خدایی نگیرد پس اگر [از این پیشنهاد] اعراض کردند بگویید: شاهد باشید که ما مسلمانیم [نه شما]».
در این آیه مشاهده می‌کنیم که خداوند به پیامبر خود دستور می‌دهد که به هم‌گرایی با اهل کتاب اقدام کند. هم‌گرایی بر اصولی که مورد قبول طرفین باشد؛ بعنی خداپرستی و عدم شرک و دوری از اوهیت انسانها. فراخوانی پیامبر به هم‌بستگی صاحبان ادیان آسمانی، فواید وآثار بی شماری داشت که به برخی از آنها اشاره‌ می‌کنیم:
۱- هم‌گرایی دینی زمینه‌ساز دعوت: پیروان ادیان آسمانی چند گروه بودند. برخی متعصبین مذهبی، قومی و نژادی بودندکه به جز آن چه خود باور داشتند چیزی را قبول نمی‌کردند و حتی حاضر به بحث و مناظره پیرامون باورهای خویش نبودند مبارزه با این گروه بسیار سخت بود. چون حتی حاضر به استماع سخن طرف مقابل نبودند. گروهی دیگر به دنبال حق و حقیقت بوده و گاه برخوردی کوچک با یکی از رهبران دینی، آنان را مجذوب آن دین می‌کرد. این افراد حق و حقیقت را بر هر روش و سنتی ترجیح می‌دادند. البته برخی با سخنان حکیمانه سخن پیامبر را می‌پذیرفتند برخی با مؤعظه و نصیحت و گروهی با بحث و استدلال و جدال. پیامبران نیز هر گروه را با سخنی در خور خود دعوت می‌‌‌کردند. مهم‌ترین مانعی که سبب نادیده گرفتن سخنان پیامبران توسط پیروان ادیان دیگر می‌شد ، عدم اطلاع‌رسانی صحیح بود، چه اینکه اطلاعات و یافته‌های آنان از پیامبر جدید وسخنان او‌‌ با واسطه‌های زیاد و حتی توسط دشمن صورت می ‌گرفت. و بدیهی است که در این حالت سخنان پیامبر به درستی به گوش افراد نمی‌رسید . روشی که خداوند به پیامبر اسلام (ص) آموخت آن بود که پیروان دیگر ادیان را برای هم‌بستگی با مسلمانان تنها در نقاط اشتراک فراخواند. بهترین تأثیر این فرا خوانی، آشنایی نزدیک آنان با اسلام و تعالیم آن بود، علاوه بر اینکه این نزدیکی،، کدورت‌های حاصل از توطئه‌های دشمن علیم مسلمین را نیز برطرف می‌کرد.خلاصه تأثیر همگرایی آن بود که گروه اول یعنی متعصبین را با اسلام و مسلمانان نرم و ملایم کرده و گروه دوم را نیز بدون واسطه با تعالیم اسلام آشنا می‌کرد و این دو امر زمینه دعوت غیرمسلمانان را به اسلام فراهم می‌ساخت (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۳۷).
۲- هم‌بستگی برای استقرار اصول عالیه اخلاقی: استقرار اصول عالیه اخلاقی در جوامع و زدودن مفاسد و سنت‌های غلط، تلاشی فراگیر را می‌طلبد. بی‌شک اتحاد موحدین در این امر بهترین راه برای حاکمیت این اصول در صحنه جهانی است، چه این که اگر تمامی کشورهای مسلمان، مسیحی، یهودی و زرتشی که هر کدام به نوعی خداپرستند ب اعمال اصول ارزشی اخلاقی در جامعه جهانی اصرار ورزند، اجمالی بر عمل به آن اصول در جامعه جهانی به وجود خواهد آمد که کمتر کشوری جرآت مخالفت با ان را به خود می‌دهد. از آن دجا که تمامی ادیان به دنبال استقرار این اصول در صحنه جهانی هستند، بهترین راه برای رسیدن به این مقصد، هم‌بستگی و اتحاد همه خداپرستان بر اعمال این اصول است (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۳۸).
۳- ارعاب دشمنان: دشمن همیشه با ایجاد تفرقه بین افراد، مقاصد خود را دنبال می‌کند. بدیهی است که اتحاد تمامی خداپرستان عالم- گرچه بر یک موضوع و اصل با موضوعات معدودی باشد- به نوعی بین آنان انسجام ایجاد کرده و جرأت دشمن را بر تعرض به هر یک از متحدین کم می‌کند (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۳۸).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۱-۹-۹-۴- وفا به عقود

یکی دیگر از اصول زیر بنایی و مهم دین اسلام و سایر ادیان آسمانی اصل وفا به عهود و قراردادها است. وفا بر عقود همان عمل بر مضمون قراردادها است. عقل حکم می‌کندکه تعهد بر عمل به طور ضمنی با قرارداد همراه است. در دستورات اسلام عمل به این اصل با تاکید فراوانی همراه است. البته اصل مزبور از ابداعات دین مبین اسلام نمی‌باشد، بلکه اصلی امضایی است که در بین تمامی ملت‌ها و امت‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به علاوه گستره شمولی این اصل را نیز می‌توان تمامی عرصه‌ها اعم از فردی، خانوادگی، اجتماعی، بین‌المللی و در تمامی زمینه‌ها اعم از اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، قضایی، نظامی، امنیتی، فرهنگی و غیره دانست (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۳۹).
عکس مرتبط با اقتصاد
در جای جای قرآن و روایات وارده از معصومین (ع) بر عمل به این اصل تاکید شده و مسلمانان بر وفاداری به قراردادهایشان فرا خوانده شده‌اند:
«یا اُیّهاالذین آمنوا أوفوا بالعقود…؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید به پیمان‌‌های خود وفادار باشید (مائده/۱)».
همچنین آیات زیادی، حاکی از اصرار اسلام بر عمل به این اصل خدشه‌ناپذیر می‌باشد.[۷] ‌
آیاتی نیزدرخصوص وفا به پیمان‌هایی که با مشرکین و غیر مسلمانان بسته شده- البته به شرط باقی ماندن آنان بر عهده خود – نازل شده است. برای مثال خداوند در سوره برائت پس از آن که بیزاری خدا و پیامبر و به اصطلاح بی اعتبار ساختن پیمان با مشرکین که پس از بارها نقص پیمان توسط آنان صادر شده را اعلام می کند، تنها کسانی که بر عهده خود پایدار بوده‌اند را استثنا کرده و آنان را تا پایان مدت قرار داد، مصون از هر گونه تعرض دانسته است و می فرماید:
«الًا الذین عاهدتم من المشرکین ثم لم ینقضو کم شیئاً و لم یظاهروا علیکم احداً فأتمًو الیهم عهدهم الی مدًتهم انً الله یحب المتقین؛ به جز مشرکانی که با آنان پیمان بسته‌اید و چیزی (از تعهدات خود) را نسبت به شما فروگذار نکرده و کسی را بر ضد شما پشتیبانی ننموده اند. پس پیمان اینان را تا (پایان) مدتشان تمام کنید چرا که خداوند پرهیزگاران را دوست دارد» (توبه/۴).
در آیات دیگری از قرآن مجید نیز این استثنا آمده است.[۸]
در روایات وارده از معصومین(ع)، وفا به عهد از ارکان و اصول زیر بنایی دین قلمداد شده است. امام علی(ع) در دستورالعمل حکومتی خود به مالک اشتر در این باره می‌فرماید:
« و چنان با (بین خود و) دشمنت پیمانی بستی یا برای او از ناحیه خود ذمه‌ای را عهده‌دار شدی، بر پیمان خود وفادار باش و به امانت‌داری ذمه خویش را مراعات کن و خود را سپری در مقابل آن چه به دشمن داده‌ای قرار ده، به درستی که از بین واجبات الهی چیزی که مردم بیشتر از بزرگ شمردن وفای به عقود بر آن اجتماع کرده باشند وجود ندارد در حالی که امیال آنان مختلف و عقایدشان گوناگون است» (نهج‌البلاغه/ نامه۵۳).
در این جملات حضرت پیمان با دشمن را نیز لازم الوفا دانسته و در جمله‌ای کوتاه وفا به عقود و معاهدات را سنتی عام و فراگیر بین تمامی امت‌ها و ملت‌ها و از واجبات الهی به شمار آورده و تصریح کرده‌اندکه ملت‌ها با وجود اختلاف در عقاید و آرا در این موضوع اتفاق عقیده دارند.
در روایات دیگری از پیامبر گرامی اسلام(ص) نقل شده که حضرت فرموده‌اند:
«المسلمون عند شروطهم الاّ کلّ شرط خالف کتاب الله؛ مسلمانان نزد شرط‌های خود حاضرند(بر شرط های خود پایبندند) به جز هر شرطی که مخالف کتاب خدا باشد» (نوری، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۷۳).
پیامبر (ص) در این حدیث تنها قراردادهای مخالف کتاب خدا (که انعقاد آن صحیح نبوده) را باطل و کأن لم یکن دانسته و از عمومیت جمله اول استثنا کرده‌اند.
در روابط غیر مسلمانان با حکومت اسلامی، مهم‌ترین اصل لزوم وفای به عقود است. زیرا کلیه قراردادهایی که روابط بر اساس آن‌ ها بر قرار می‌شودبا مبنای لزوم وفا برقرارداد بسته شده و بدون رعایت این اصل، همه آنها کأن لم سکن محسوب می‌شود. به علاوه در روابط غیر مسلمانان با افراد یا گروه‌های مسلمان نیز این اصل زیر بنا می باشد.
روابط مسلمانان و حکومت اسلامی با غیر مسلمانان بر اساس قراردادهای دایم یا موقت شکل می‌گیرد. این قراردادها از قبیل قرارداد ذمه و امان است که معمولاً با اقلیت‌های ساکن در کشور اسلامی یا خواهان سکونت به طور دایم و با کفار در جنگ برای مدتی موقت و گاه دایم منعقد می‌شود و رعایت مفاد هر دو قرارداد بر طرفین لازم است. شایان ذکر است همچنان که در توضیح برخی از آیات گذشت، پیمان‌هایی که با کفار بسته شده تا زمانی که آنان بر عهد خود پایبند باشند لازم است رعایت شود. برای مثال عمل به قرارداد امان که در جنگ توسط آحاد مسلمین با فرمانده آنان با آحاد حربی یا گروه‌هایی از آنان بسته می‌شود، بنابر نظر همه فقیهان لازم و ضروری است و حتی حاکم مسلمین حق نقض آن را جز در صورتی که فرد آن را نقض کرده باشد، ندارد (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۴۲).
در تاریخ اسلام مشاهده می‌کنیم تا زمانی که مشرکان مکه بر قرارداد صلح حدیبیه پای‌بند بودند، پیامبر (ص) با وجود قدرت به آنان تعرضی نکرد و فتح مکه پس از نقض‌های مکرر قرارداد مزبور صورت گرفت (سبحانی، ۱۳۷۰، ج۲، ص۳۰۹).
و یا حضرت بر پیمان خود با یهود اطرافمدینه تا قبل از شرکت آنان در جنگ علیه مسلمانان استوار بودند، ولی نقض پیمان آنان و یاری به مشرکان در جنگ احزاب و…. باعث شد تا پیامبر نیز پیمان‌های قبلی را کأن لم یکن محسوب کنند (سبحانی، ۱۳۷۰، ج۲، ص۱۴۷).
به طور کلی باید گفت که از دیدگاه اسلام، فسخ یک طرفه قراردادهایی که با غیر مسلمانان به طور صحیح منعقد شده از طرف حکومت و مسلمانان مجاز نیست.

۱-۹-۹-۵- دعوت

در بحث از حقوق اقلیت‌ها می‌توان از اصل دعوت به عنوان یکی از اصول یاد کرد، چرا که بسیاری از روابط مسلمانان با غیر مسلمانان به ویژه با اقلیت های ساکن در کشور اسلامی بر پایه این اصل استوار است. اسلام از آغاز، دستورات خود در خصوص آداب و معاشرت و حقوق غیر مسلمانان را به گونه‌ای تنظیم کرده که موجب ترغیب آنان به پذیرش اسلام شده و روز به روز بر تعداد مسلمانان افزوده شود. حتی دستوراتی که اسلام به مسلمانان در خصوص رفتار در جامعه اسلامی و برخورد با بردران مسلمان خود داده، به گونه‌ای است که اگر غیرمسلمانی چنین رفتاری را مشاهده کند، غبطه آن رفتار را در خود احساس کرده و به اسلام ترغیب می‌شود. یعنی به یقین می‌توان گفت که اصل دعوت در تمامی برخوردهای مسلمانان با غیر مسلمانان زیر بنا است. پیامبران الهی در رفتار و گفتار، جذب کننده بوده‌اند و به همین دلیل خداوند در قرآن مجید خطاب به پیامبر اسلام(ص) می‌فرماید:
«و لو کنت فظاً غلیظ القلب لا نفضّوا من حولک؛ و اگر تندخو و سخت دل بودی قطعاً از پیرامون تو پراکنده می‌شدند» (آل عمران/۱۵۹).
در قرآن مجید صراحتاً پیامبر(ص) مأمور دعوت مردم به اسلام شده‌اند و در برخی از موارد ابزار و مراحل دعوت مردم به اسلام شده اند ودربرخی از موارد ابزار و مراحل دعوت و راه ‌کارهای آن نیز گوشزد شده، و در مواردی دیگر برای بهره‌گیری پیامبر و مسلمانان به شیوه‌هایی که پیامبران گذشته در دعوت خود داشته‌اند اشاره شده است که در این جا به برخی از آیات فوق اشاره می‌کنیم:
۱- «ادع الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم باللتی هی احسن؛ (ای پیامبر مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و موعظه نیک دعوت کن و با آنان به شیوه‌ای که نیکوتر است مجادله کن» (نحل/۱۲۵).
در این آیه،شیوه‌ها و ابزارهای دعوت در دعوت گفتاری بیان شده است. انتخاب شیوه در دعوت گفتاری باید برای اقناع مخاطب با حال او سازگار باشد، چه این که برخی از مردم با سخنان حکیمانه، برخی با موعظه و نصیحت و برخی دیگر با جدال و مجادله قانع می‌شوند. مهم‌ترین عنصر در پذیرش دعوت، انتخاب روش مناسب است. اگر فردی که با سخنان حکیمانه اقناع می‌شود با جدال یا موعظه دعوت شود در وی مؤثر نیست.
۲- « … فلذلک فادع و استقم کما امرت …. » (شوری/۱۵).
این آیه نیز همانند آیه قبل پیامبر را مأمور به دعوت مردم کرده است.
۳- «و من احسن قولاً ممن دعا الی الله و عمل صالحاً و قال انّنی من المسلمین؛ چه کسی خوش گفتارتر از فردی است که به سوی خدا دعوت کند و کار نیک انجام دهد و بگوید من از تسلیم شده‌گانم» (فصلت/۳۳).
این آیه بهترین راه دعوت را جمع بین دو شیوه گفتاری و رفتاری دانسته است. دعوت کننده‌ای که عمل نیک انجام دهد و خود را مسلمان معرفی می‌کند، بیشترین تأثیر را در فرد ایجاد می‌کند. در کتب روایی، اهمیت فوق العاده‌ای به مسأله دعوت شده است. برای نمونه در کتاب وسائل الشیعه دو باب به این امر اختصاص داده شده است (عاملی، ۱۳۹۸ق، ج۱۱).
سکونی از امام صادق(ع) نقل می‌کند که حضرت فرمود: «امیرالمومنین علیه السلام فرموده است: پیامبر (ص) مرا به یمن فرستاد و فرمود: ای علی با هیچ کس جنگ مکن تا این که وی را به اسلام دعوت کنی و به خدا قسم اگر خداوند عزّ و جلّ به دست تو فردی را هدایت کند برایت بهتر است از آن چه خورشید بر آن طلوع و غروب می‌کند (عاملی، ۱۳۹۸ق، باب۱۰، ص۳۰).
علاوه بر آیات و روایات ، سیره پیامبر (ص) و اهل بیت ایشان علیهم السلام نیز بهترین دلیل بر مبنا بودن اصل دعوت در حقوق اقلیت‌ها و به طور کلی رفتار با غیر مسلمانان است. برای نمونه می‌توان به برخورد محترمانه امیرالمومنین علیه اسلام با همسفر یهودی خود اشاره کرد که حضرت پس از جدا شدن از وی ، چند قدمی او را مشایعت کرده، سپس به مسیر خود ادامه دادند. همین برخورد ، جرقه‌ای شد که آن فرد با اندک تحقیقی پیرامون اسلام ، مسلمان شود (کلینی، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۶۷۰).
همچنین می‌توان از دلیل عقل نیز برای اصالت دعوت کمک گرفت. زیرا اگر دعوت، قاعده اصلی و زیر بنای نبود، ارسال رسول لغو و بیهوده می‌بود. خداوند فرستادگانی برای جزم مردم فرستاده تا با گفتار و کردار خویش آنان را به حق وحقیقت دعوت کنند، بدین علت، عقل حکم می‌کند که هر آنچه در راستای دعوت است مجاز و آنچه مخالف این امر است ، ممنوع باشد. از آنچه گذشت چنین برمی‌آید که اصل دعوت از جمله اصول حقوق اقلیت‌ها و رفتار با آنان است و به همین دلیل ،بر فروعات و احکام دیگر مقدم است. برای مثال جهاد که از فروعات دین به شمار می‌رود، در تعارض با این اصل ممنوع می‌شود و قراردادهای حکومت با اقلیت‌ها نیز بنا بر همین ممنوعیت و بر اساس! اعمال اصل دعوت، شکل می‌گیرد. در مثال دیگر می‌توان اعمال مجازات بر فرد مسلمان در کشور دشمن یاد کرد که به اعتقاد فقها با این اصل ممنوع شده‌است (شریعتی، ۱۳۸۰، ص۲۷۴).
این اصل علاوه بر مبنا بودن در روابط اقلیت‌ها، بر کلیه روابط کشور اسلامی با کشورهای غیر اسلامی و گروه‌ها و افراد غیر مسلمان سایه افکنده و حکومت اسلامی مؤظف است همه روابط خود، اعم از سیاسی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و…را بر پایه این اصل تنظیم‌ کند. شایان ذکر است که امروزه با به روز کردن طرق و شیوه‌های دعوت، به راحتی می‌توان با بهره گرفتن از و سایر ارتباط جمعی و اطلاع‌رسانی ، منطق اسلام را به درون خانه‌ها برد و برای این امر استفاده از شیوه هایی مانند: ساختن فیلم و سریال، سرگرمی‌های آموزنده، روزنامه و مجلات، تألیف کتب، میزگرد، گردهم‌آیی، مشاوره و کمک‌های مادی و معنوی مناسب می باشد. لازم به ذکر است هدف دعوت غیرمسلمانان به اسلام، تنها فزونی تعداد مسلمانان نیست. بلکه هدف اصلی اسلام از دعوت دیگران، اصلاح عقاید افراد و هدایت آنان به حق و حقیقت است. اسلام به دنبال جایگزینی اصول صحیح اخلاقی و اجتماعی به جای فریب، دورویی، تبعیض و ظلم در اجتماع است (زحیلی، ۱۴۱۲ق، ص۴۷).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
به علاوه اهدافی مانند: اصلاح روابط فی‌مابین افراد، حمایت از حقوق انسان و ارج نهادن به شخصیت او، امنیت فردی، خانوادگی و اجتماعی، منع استفاده از منافع عمومی به نفع افرادی خاص و زندگی مسالمت‌آمیز به همه گروه‌ها و پیروان دیگر ادیان از اهداف دعوت مردم به اسلام به شمار می‌رود. یعنی حاکمیت اصول اخلاقی صحیح در جوامع که به طور کلی به سعادت و رستگاری بشر می انجامد و گاه در دراز مدت، روآوری افراد به دین اسلام را به دنبال دارد، مورد تأکید رهبران مسلمانان می‌باشد. در قرآن نیز در آیات متعددی بر این هدف تأکید شده است. در برخی از آنها هدف «یخرجهم من الظلمات الی النور؛ بیرون آوردن بشر از ظلمت‌ها (ی جهالت و خودپرستی) به نور (و حقیقت)» بیان شده است (مائده/۱۶).

۱-۹-۹-۶- نفی سلطه

این اصل نیز مانند برخی از اصول دیگر از قرآن مجید گرفته شده، چه این که در قرآن آمده است:
«و لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلاً؛ و خداوند هرگز بر( زیان) مؤمنان، برای کافران راهی(برای سلطه) قرار نداده است (نساء/۱۴۱).
این آیه، تشریع حکمی که موجب سلطه کفار بر مسلمانان شود را نفی کرده است. با اثبات این اصل باید گفت این اصل بر اصول و قواعد دیگری که در این رابطه وجود دارد، حاکم بوده و عمل به آنها را در صورت مخالفت با آن ممنوع کرده است. بر خی تشریع این جمله قرآنی را برای قیامت دانسته‌اند؛ در پاسخ می توان گفت: این امر دلیل برآن نمی‌شود که بتوان از عمومیت آیه صرف نظر کرد و به اصطلاح ظهور ظاهر آیه دنیا و آخرت را در بر می‌گیرد و نمی‌توان از آن ظهور دست برداشت (بجنوردی، ۱۳۸۹ق، ج۱، ص۱۵۸).
از طرفی شرافت و عزتی که اسلام برای مسلمانان قایل است ایجاب می‌کند که در احکام و مقررات، چیزی که موجب‌خواری و ذلت آنان شود قرار ندهد. در قرآن مجید آمده است:
« و لله العزه و لرسوله و للمومنین و لکنّ المنافقین لایعلمون؛ عزت از آن خدا و پیامبرش و مومنان است ولی منافقان نمی‌دانند (منافقون/۸).
با این وجود می‌توان گفت که این اصل کلی در اسلام پذیرفته شده است و در تمامی احکام و مقرراتش اعم از سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و در عرصه‌های فردی، خانوادگی، اجتماعی و بین المللی جاری است و کلیه قراردادها و معاهدات مخالف خود را بلا اثر می‌کند. این قاعده در ارتباط با اقلیت های دینی ساکن کشور اسلامی مصادیق زیادی دارد. برای مثال: تولیت کافر بر اوقاف مسلمین، ولایت بر صغار مسلمان، ازدواج دختر مسلمان با کافر،تصدی امر قضاوت، ریاست قوای حاکم همچون ریاست جمهوری، ولایت امر توسط کافر، سلطه بر وسایل ارتباط جمعی برای القای فرهنگ غیر اسلامی و…. می‌تواند از مصادیق این اصل باشد. در تاریخ سیاسی معاصر ایران با استناد به این قاعده، موضوع کاپیتولاسیون و قضاوت کنسولی مورد اعتراض رهبران دینی قرار گرفت؛چرا که سلطه سیاسی غیر مسلمانان بر ایران را به دنبال داشت. همچنین تحریم استعمال توتون و تنباکو توسط میرزای شیرازی به دلیل سلطه اقتصادی انگلیس بر ایران نیز به همین دلیل بوده است. موارد دیگری را نیز می‌توان در تاریخ اسلام یا ایران بر شمرد که همه گویایی حاکمیت این اصل در روابط مسلمانان با غیر مسلمانان و به خصوص دولت‌های غیر مسلمانان می‌باشد (شریعتی، ۱۳۸۶، ص۴۹).

۱-۹-۹-۷- تألیف قلوب

اصل تألیف که برای نخستین بار در قرآن مجید با تعبیر المؤلًفه قلوبهم آمده است نیز همانند اصول دیگر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و زیر بنای برخی از روابط و مناسب‌های مسلمانان با غیر مسلمانان می‌باشد. تألیف قلوب به معنای ایجاد مهربانی و الفت در دل‌ها است. قرآن مجید یکی از موارد مصرف زکات واجب بر مسلمانان را تألیف قلوب دانسته است.[۹]
فصل دوم
حقوق مدنی

۲- حقوق مدنی اهل کتاب

لازمه زندگی در جامعه اسلامی تبعیت از قوانین آن جامعه است، تا اقلیت‌های دینی در پناه دولت اسلامی، با آرامش زندگی کنند. حقوق مدنی، شامل روابط مالی و خانوادگی افراد یک جامعه با یکدیگر است (جعفری لنگرودی، بی‌تا، ۸۷). حقوق مدنی روابط اشخاص را تنها از این لحاظ که عضو جامعه هستند تنظیم و توجهی به مشاغل گوناگون ندارد (کاتوزیان، ۱۳۷۶، ص۸۹).

۲-۱- حق حیات

از بدیهی ترین حقوق طبیعی هر انسانی، حق حیات وزندگی است. این امر که هر کس حق دارد زندگی کند،زنده بماندو بدون دلیل موجه به زندگی وی خاتمه داده نشود. موضوعی است که همه ادیان وتمامی عقلای عالم به آن اعتراف دارند.
در قرآن کریم در آیه ۸۴ سوره بقره خداوند از بنی اسرائیل پیمان گرفت که خون یکدیگر را نریزند ودر آیه ۳۲ سوره اسری، اصل اولی حرمت جان همه است. حتی خود فرد نیز اجازه تعرض به جان خویش و به اصطلاح خودکشی را ندارد.
حضرت علی (ع) در نهج البلاغه در نامه ۵۳ به مالک اشتر وی را از ریختن خون به ناحق بر حذر می‌دارد: «به پرهیز از خون ها و ریختن آن به ناروا … پس حکومت خود رابا ریختن خونی حرام نیرومند مکن…. وعذر تو با کشتن نا حق (عمد) نه نزد من و نه نزد خدا فایده ندارد چه اینکه در آن قصاص بدن باشد (نهج البلاغه، نامه ۵۳).
حق حیات نه تنها برای مسلمانان، بلکه برای غیر مسلمانی که در کشور اسلامی زندگی می‌کند وجود دارد ( اقلیت های دینی و اهل ذمه ( اهل کتاب)). در روایات آمده است که حضرت محمد(ص) فرمودند: « من قتل قتلامن اهل الذمه لم یرح رائحه الجنه؛ هر کس اهل ذمه ( ذمی) را بکشد بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد ( بیهقی، ۱۳۵۶ق، ج۹، ص۲۰۵).
و نیز فرمودند: « من قتل معاهداً بغیر حق لم یرح رائحه الجنه: هر کس به انسانی که در پناه اسلام است به ناحق بکشد بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد. (بیهقی، ۱۳۵۶، ج۹، ص۲۰۵).
استاد محمد تقی جعفری نیز اساسی ترین حقوق هر انسانی را به سه دسته تقسیم می‌کند:
۱- حق حیات ۲- حق کرامت ۳- حق آزادی (جعفری، ۱۳۶۹، ص۳۴۰ ).
وی حق حیات را نخستین حق طبیعی هر انسان می‌داند که در طبیعت او به عنوان یک موجود اجتماعی صاحب عقل، ریشه دارد (جعفری، ۱۳۶۹، ص۳۵۰).
اسلام حق حیات را که از طبیعی ترین حقوق انسانها به شمار می‌رود برای اقلیت های دینی به رسمیت شناخته است و سلب این حق و تعرض به آن را توسط هر فردی ممنوع کرده و مجازاتی برای متعرض مقرر داشته است. به همین دلیل اگر متعرض به این حق از شهروندان مسلمان نیز باشد وی رابه مجازات مقرر محکوم می‌کند ( شریعتی، ۱۳۸۷، صص ۶۵و ۶۶ ).
این مسأله در ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر چنین آمده است: « هر کس حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد».
در ماده ۶۰ میثاق بین المللی مدنی سیاسی نیز چنین آمده است: « حق زندگی از حقوق ذاتی شخص انسان است. این حق باید به موجب قانون حمایت بشود. هیچ فردی را نمی توان خود سرانه ( برون مجوز ) از زندگی محروم کرد.
میتوان گفت متن این مواد با روایات اسلامی مطابقت دارد و اسلام ۱۴۰۰ سال پیش چنین قانونی را مقرر داشته است.
قانون اساسی نیز در اصول متعدد به صورت تصریح یا اشاره این حق رابه رسمیت شناخته است.
در اصل ۲۲ قانون اساسی چنین آمده است :« حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی که قانون تجویز می‌کند».

۲-۱-۱- دیه اقلیت‌های دینی

مشهور میان فقهای امامیه درباره دیه اهل کتاب (یهود، مسیحی و مجوس) هشتصد (۸۰۰) درهم است، در صورتی که دیه کامله ده هزار (۰۰۰/۱۰) درهم مطابق هزار (۰۰۰/۱) دینار می‌باشد. در میان فقهای عامه اختلاف است، و مجموعاً بر سه قول می‌باشند:
نخست آن که دیه آنان نصف دیه مسلمان است. و این قول، رای مالک و عمر بن عبدالعزیز است.
دوم: یک سوم دیه مسلمان، رای شافعی است. و از عمر بن خطاب و عثمان بن عفان نیز روایت شده است.
سوم: برابر دیه مسلمان، رای ابوحنیفه و ثوری و گروهی دیگر از فقها عامه، و از عبدالله بن مسعود روایت شده است و به عمر وعثمان نیز نسبت داده شده است و گروهی از تابعین نیز بر این قول‌اند (ابن رشد، ج ۲، ص ۴۴۷).
عمده مستند رای نخست، روایتی است که از پیغمبر(ص) نقل کرده‌اند، فرموده باشد:«دیه الکافر علی النصف من دیه المسلم» (مسند احمد، ج ۲، ص ۱۸۰ و ۲۱۵؛ سنن ابی داود، ۱۴۰۸ق، ج ۲، ص ۱۹۴).
ولی ابوحنیفه به عموم آیه تمسک کرده و گفته است:«و ان کان من قوم بینکم و بینهم میثاق لدیه مسلمه الی اهله و تحریر رقبه مومنه»( نساء/ ۹۲) یعنی: اگر مقتول از گروهی باشد که با شما پیمان دارند، همتنند دیگر مقتولین که در صدر آیه آمده باید دیه کامل به ورثه او پرداخت شود. مفسرران درباره این مقتول، اختلاف نظر دارند آیا در صورتی است که مومن باشد یا مطلقا؟ بیشتر مفسران مطلق گرفته‌اند، که ابو حنیفه همین قول را ترجیح داده است. ولی طبق سیاق آیه و در روایات معتبره، مومن بودن وی شرط است. زیرا اساساً آیه از قتل مومن که خطا انجام گرفته سخن می‌گوید؛ و بر فرض اطلاق، قابل تقیید است، و روایت یاد شده دلیل بر این تقیید می‌باشد، مگر آن که ابو حنیفه، روایت را نپذیرفته باشد، چناچه در کلام شافعی یادآور می‌شویم. این شهاب زهری- که از فقهای نامی و معاصر عمربن عبدالعزیز است می‌گوید: دیه یهودی و نصرانی و هر ذمی مانند دیه یک مسلمان است؛ و در عصر پیامبراکرم(ص) و خلفای اربعه همین گونه بوده است تا دوران حکومت معاویه که آن را نصف نمود، و نصف دیگر را می‌گرفت و در بیت المال می‌نهاد.
عمربن عبدالعزیز، آن نصفی را که بیت المال می‌نهاد، به طور کلی اقساط نمود.
زهری می‌گوید: موفق نشدم که به عمربن عبدالعزیز تذکر دهم که دیه، اساساً کامل بوده، و تنها معاویه آن را تنصیف کرده بود.( ابن رشد، ج ۲، ص ۴۴۸).

معرفی وشناخت شخصیت های موجود در تاریخ بیهقی، بررسی خصوصیات روحی و روانی آنها به دانشجویان رشته ی ادبیات فارسی و علاقه مندان به آن
تقدیر و تشکر :
فرض بود بر همه شکر و سپاس شکر و سپاسی نه به قیاس
خداوند سبحان را شاکرم که در همه حال ،فرضیه کسب علم و دانش را در دلم زنده نگه داشته است.
اینک که پژوهش و تحقیق به پایان رسیده است،جادارد از عزیزانی که مددکار اینجانب بوده اند ،فروتنانه سپاسگزاری خود را اعلام نمایم.
سپاس بی کران خود را به استادان گرانقدر و ارزشمندم سرکار خانم دکتر صدیقه علیپور که اثر حاضر در واقع ،حاصل راهنمایی های ارزشمند ایشان و هم چنین جناب آقای دکتر محمد رضا براتی .که مشاوره های جامع ایشان مهمترین مددکار بنده بود و نیز از سایر استادان فاضل و همه بزرگوارانی که در این مقطع تحصیلی در محضرشان کسب فیض نموده هم خالصانه سپاسگذارم.
پدر و مادر مهربان ودلسوزم که همیشه دعای خیرشان بدرقه راهم بوده است.و خواهران و برادران و از همه دوستان و بزرگوارانی که به نحوی د ر این اثر مرا یاری کرده اند کمال تشکر و قدردانی را دارم.

وآخر دعوانا الحمدالله رب العالمین
تقدیم:
الطاف وعنایات حضرت حق را درود می فرستم و به حکم حکیمه ی الله تعالی که فرمود:
«و اما بنعمه ربک فحدث» (ضحی آیه ۱۱)
برخود فرض می دانم که ثواب این اثر مختصر را به ارواح طیبه معصومین علیهم السلام،و محضر والدین عزیزم که مرا از ملکوت به عالم ناسوت ره سپار کردند و به معلمین و اساتید ارجمندم که مرا از عالم ناسوت به ملکوت رهنمون و هدایت فرمودند،و به خواهران و برادران عزیزم و همه کسانی که تا کنون به نحوی مرا در کنف مهر و حمایت خویش قرار داده اند و در راه سلوک علم و دانش،یاری کرده اند و مایه دل گرمی و آرامش من بوده اند اهدا کنم.
والعاقبه للمتقین-

فهرست مطالب
چکیده …………………………………………………………………………………………….. ۹
فصل اول:کلیات …………………………………………………………………………………..۱۰
۱-۱٫مقدمه ………………………………………………………………………………………..۱۱
۱-۲٫بیان مسئله …………………………………………………………………………………..۱۳
۱-۳٫پیشینه ی تحقیق ……………………………………………………………………………..۱۴
۱-۴٫ ضرورت تحقیق …………………………………………………………………………….۱۴
۱-۵٫اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………۱۵
۱-۶٫سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………۱۵
۱-۷٫فرضیات تحقیق …………………………………………………………………………….۱۶
فصل دوم: پیشینه ی تحقیق …………………………… ……………………………………….۱۷
۲-۱٫جامعه شناسی ادبیات …………………………… ………………………………………..۱۸
۲-۱-۱٫مفهوم جامعه شناسی …………………………… ……………………………………..۱۸
۲-۱-۲٫جامعه شناسی جمعیت شهری …………………………… ……………………………۲۵
۲-۱-۳٫ارزشهای جامعه شناسی …………………………… …………………………………۲۸
۲-۱-۴٫معیارهای جامعه شناسی …………………………… ………………………………..۳۰
۲-۲٫ادبیات تعلیمی …………………………… ………………………………………………۳۶
۲-۲-۱٫تاریخچه ی ادبیات تعلیمی …………………………… ………………………………۳۸
۲-۲-۲٫ادبیات تعلیمی در غرب …………………………… …………………………………۴۱
۲-۲-۳٫ادبیات تعلیمی در شرق …………………………… …………………………………..۴۱
۲-۲-۴٫جنبه های ادبیات تعلیمی …………………………… ………………………………….۴۲
فصل سوم: روش تحقیق …………………………… …………………………………………۴۳
۳-۱٫روش تحقیق …………………………… …………………………………………………۴۴
۳-۲٫روش جمع آوری اطلاعات …………………………… …………………………………۴۶
۳-۳٫ابزار سنجش وگرد آوری اطلا عات …………………………… ………………………۴۹
فصل چهارم :معرفی اثر …………………………… …………………………………………۵۰
۴-۱٫اوضاع اقتصادی قرن پنجم …………………………… ………………………………..۵۱
عکس مرتبط با اقتصاد
۴-۲٫اوضاع سیاسی قرن پنجم …………………………… …………………………………..۵۵
۴-۳٫وضع زبان وادب فارسی …………………………… …………………………………..۵۸
۴-۴٫شرح احوال بیهقی …………………………… …………………………………………..۶۱
۴-۵٫سبک ونثر تاریخ بیهقی …………………………… ……………………………………..۶۵
۴-۶٫محتواودرون مایه کتاب …………………………… ……………………………………..۶۷
فصل پنجم :جامعه شناسی تاریخ بیهقی …………………………… ………………………….۷۶
۵-۱٫آداب ورسوم وتشریفات …………………………… ………………………………………۷۷
۵-۲٫آیین های ازدواج…………………………… ……………………………………………..۷۹
۵-۳٫اقشاراجتماعی…………………………… ………………………………………………..۸۶
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۵-۳-۱٫بردگی…………………………… ……………………………………………………..۸۷
۵-۳-۲٫رسته ها…………………………… ……………………………………………………۸۷
۵-۳-۳٫طبقه…………………………… ……………………………………………………….۸۸
۵-۳-۴٫کاست…………………………… …………………………………………………….۹۰
۵-۳-۵٫شهرنشینی…………………………… ……………………………………………………۹۳
۵-۴٫باغ هادر تاریخ بیهقی ………….. ………………………………………………………….۹۵
۵-۴-۱٫باغ ها ………………………………… ………………………………………………….۹۷
۵-۴-۲٫باغ شادیاخ…………………………………………………………………………………۹۹
۵-۴-۳٫باغ پیروزی …………………………… ……………………………………………….۱۰۶
۵-۴-۴٫باغ سلطانی…………………………… ………………………………………………..۱۰۶
۵-۴-۳٫باغ عدنانی …………………………… ………………………………………………..۱۰۷
۵-۵٫بر تخت نشستن امیر …………………………… ………………………………………..۱۰۷
۵-۶٫تعزیت …………………………… ……………………………………………………….۱۱۲
۵-۷٫جشن های مذهبی …………………………… ……………………………………………۱۱۳
۵-۷-۱٫عید فطر …………………………… ………………………………………………….۱۱۳
۵-۷-۲٫عید اضحی (قربانی) …………………………… …………………………………….۱۱۷
۵-۸٫جشن های ملی …………………………… ……………………………………………..۱۱۹
۵-۸-۱٫جشن مهرگان ………………………….. …………………………………………….۱۱۹