دلیل سوم: فطری بودن وفای به عهد
بی شک، اصل «پذیرش تعهدات» اساس هر نوع زندگی اجتماعی است و اگر گرایش انسان به حیات اجتماعی غیر ارادی باشد، باید این اصل را نیز فطری و اجتناب ناپذیر تلقی کرد. بنابراین از این رهگذر که زندگی حقیقی انسان بر اساس مقتضیات و خواست‌های فطری است، زندگی ملل نیز در جامعه بزرگ بشری، بدون استواری بر قراردادها و تعهدات بین‌المللی به طور شایسته و مطابق با فطرت انسان تحقق نمی‌یابد (عمید زنجانی، ۱۳۷۹، ص۴۴۰)
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
دلیل چهارم: بنای عقلاء
وفا به عهد، از اصولی ترین مسایل در روابط داخلی و بین‌المللی شمرده می‌شود که عاقلان عالم، از هر دین و مسلک در راستای ایجاد نظم و ممانعت از پیدایش هرج و مرج و به منظور فراهم سازی زندگی صلح‌آمیز و بدون تشنج در کنار هم، بدان اعتقاد داشته و هر چند مورد نقض برخی افراد قرار می‌گیرد (دهراب‌پور،‌۱۳۸۵، ص۳۹).
بنابراین منحصرکردن عقود مشروع به عقود معهود زمان معصومین (ع) هرگز قابل قبول نیست و آزاد بودن قرارداد نیاز به دلیل خاصی ندارد؛ زیرا هر نوع قراردادی، با جنبه عقلانی صحیح است، مگر قراردادهایی که با دلیل خاصی از اصل عام خارج شده باشد (طباطبایی یزدی، بی‌تا، ص۵۸۳). و این اصل از نظر برخی بدیهی است (نجفی، ۱۳۷۸ق،ج۲۲، ص۲۲) و لذا بر اساس امضای شریعت بر مقررات عرفی و عقلایی، برخی فقها «اصل صحت» را در عقود پذیرفته‌اند.
دلیل پنجم: سیره پیامبر اکرم (ص)
با مطالعه برخوردها و زندگی ایشان مشاهده می‌شود آن حضرت به پیمان‌های خویش تا هنگامی که طرف مقابل وفادار بوده، وفادار می‌مانده است. برای مثال در جریان صلح حدیبیه پس از آن که بین آن حضرت و سهل بن عمر، نماینده مشرکین مکه، پیمان‌نامه صلح به امضاء رسید و از جمله مفاد آن استرداد کسانی از قریش که بدون اذن ولی خود به نزد محمد (ص) آمده، می‌باشد و پیامبر بر اساس همین اصل، دو تن از مسلمانان به نام «ابو جندل» و «ابونصیر» را به نزد مشرکین فرستاد (ابن هشام، بی‌تا، ص۳۳۷)؛ در حالی این امر، موجب آزار و اذیت آن دو در دینشان و موجب استیلای کفار بر مسلمانان می‌گشت.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۱-۴-۳- اصل دعوت به اسلام

بنابر اصل دعوت، مسلمانان بایددر معاشرت‌های خود با کفار، به گونه‌ای رفتار کنند که آنان به اسلام دعوت شوند و حقانیت اسلام و چهرۀ حقیقی آن را با گفتار و کردار نیک برای آنان روشن سازند. پیامیران الهی با هدف یکتا‌پرستی بشر و ایجاد قسط و عدل در روی زمین برانگیخته شدند. این هدف مشروع و بزرگ آنان را از به کارگیری وسایل و راه‌های نامشروع و اجبار در پیروی از خود و نیز اکراه در پذیرش دین حق بازمی‌داشت. خداوند در قرآن می‌فرماید: «و لو شاء ربّک لأمن فی الأرض کلّهم جمیعا أفأنت تکره الناس حتی یکونوا مؤمنین؛ (یونس/ ۹۹) اگر خدای تو بخواهد (اراده کند) همه مردم روی زمین ایمان می‌آورند آیا تو (درصدد هستی) مردم را اجبار کنی تا ایمان بیاورند».
همان‌طور که ملاحظه می‌شود، خداوند به پیامبرش گوشزد می‌کند که اکراهی در دعوت مردم به ایمان آوردن وجود ندارد و تو نیز اصرار نکن. همچنین آیۀ شریفه « لا إکراه فی الدین قد تبیّن الرشد من الغیّ» (بقره / ۲۵۶) نیز اکراه در پذیرش دین را نفی کرده و آزادی عقیده را به عنوان اصلی استوار برای بشر به ارمغان آورده است.
پیامبران همچنان که از اصطلاح «رسول» یا «پیامبر» برمی‌آید. اوّلا، وظیفه ابلاغ دستورهای الهی به مردم را داشتند، چرا که در آیۀ شریفه «فإن أعرضوا فما أرسلناک علیهم حفیظا إن علیک إلّا البلاغ (شوری/ ۴۸)؛ اگر از تو روگردان شدند (غمگین مباش). ما تو را حافظش آنان (مأمور اجبار آنان) قرار نداده‌ایم. وظیفۀ تو تنها ابلاغ رسالت است.»
پیامبر تنها موظف به ابلاغ شده است؛ اما آیا این دعوت خداوند با ابلاغ پیامبر مورد پذیرش مردم قرار می‌گیرد یا خیر، امری است که به پیامبر مربوط نمی‌باشد؛ ثانیا، پیامبر موظف به دعوت مردم به دین حق است و ابزار دعوت را خداوند در اختیار او گذاشته که عبارت است از منطق و استدلال قوی به همراه کردار و رفتار مناسب با آن گفتار و در صورت لزوم جدال نیکو. خداوند در قرآن می‌فرماید: « أدع إلی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالّتی هی أحسن (نحل/ ۱۲۵)؛ مردم را با گفتار حکیمانه و مواعظ نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنها با جدال نیک جدال کن.
طبق این آیه ابتدا باید دعوت به وسیله گفتار حکیمانه یعنی با منطق و استدلال قوی و یا مواعظ نیک صورت گیرد، چون برخی افراد با استدلال قوی قانع می‌شوند و برخی دیگر صرفا با موعظه نیک اقناع می‌شوند و محتاج استدلال نیستند و این به تناسب افراد فرق دارد. این در وهلۀ اوّل است. در مرحلۀ دوم اگرآنان با پیامبر به جدال برخاستند پیامبر نیز اجازه مجادله با آنان را دارد، ولی باید به نیکی مجادله کند و از جدل به باطل و ناصواب پرهیز کند. خداوند این مطلب را در آیات زیادی به پیامبر و مؤمنان گوشزد می‌کند،[۸] چرا که قدرت منطق اسلام به حدی بالاست که در صورت لزوم در همه مسائل می‌تواند از استدلال قوی بر حقانیت گفته خویش استفاده کند و لزومی به کاربرد زور و اجبار برای رسیدن به هدف خود نمی‌بیند که آن را توصیه کند.
پس روش پیامبر در دعوت و جذب افراد، گفتار و کردار نیک است. بدیهی است که اگر مواعظ نیک با رفتار و کردار گوینده مطابقت داشته باشد، تأثیر مضاعفی دارد. پیامبر اسلام نیز همچنان که خداوند وی را ستوده «إنّک لعلی خُلُق عظیم» (قلم/ ۴)؛ اخلاقِ گفتاری و کرداری‌اش نیک بود. به علاوه در روایات زیادی مسلمانان را به داشتن اخلاق نیک و رفتاری خوش با مخالفان و هدایت و دعوت افراد غیر مسلمان با عمل و گفتار خویش به اسلام تشویق کرده است و همچنین برای هدایت افراد، ثواب زیادی قرار داده شده که مردم با گفتار و کردار خود موجب هدایت آنان گردند. بنابراین مردم مسلمان می‌توانند با رفتار نیک خود در معاشرت با غیرمسلمانان و اسرا- که سفارش بیشتری به خوش‌رفتاری با آنان شده است- آنان را به اسلام دعوت کنند.
علاوه بر همه اینها، سیرۀ پیامبر و اهل بیت(ع) بهترین دلیل و الگو برای معاشرت با اهل کتاب و دیگر غیر مسلمانان است، چون آنان با رفتار خوب خود سعی در هدایت آنها داشتند و در رفتار خود دعوت به اسلام را اصل قرار می‌دادند.
خلاصه این که اصل دعوت غیرمسلمانان به دین اسلام باید در تعامل با آنان مدنظر قرار گیرد و هیچ رفتاری مخالف با این اصل پذیرفته نیست.

۱-۴-۴- اصل مجاهده (جهاد) با کفار

در قرآن کریم کلمه «حرب» به معنای برخورد مسلحانه دو گروه با انگیزه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، عقیدتی و…. است(قرآن،۴۷: ۴)؛ و همچنین در هفتاد مورد اصطلاح «قتال» و مشتقات آن به معنای اعم جنگ استعمال شده است (عبدالباقی، بی‌تا، ص۵۳۵).
عکس مرتبط با اقتصاد
واژه جهاد در کاربرد قرآنی، نسبت به واژه‌های «قتال» و «حرب» رابطه عموم و خصوص من وجه دارد؛ زیرا واژه جهاد از یک سو فقط در مورد جنگ مقدس و مشروع به کار رفته و همواره مورد ستایش است، در حالی که آن دو جز در راه خدا مورد نکوهش نیست ؛ چون معمولاً حرب در موارد منفی به کار می‌رود و قتال می‌توان هم «فی سبیل الله» و هم «فی سبیل الطاغوت»باشد.
از سوی دیگر، واژه جهاد مختص به معنای جنگ نیست؛ بلکه شامل هر گونه تلاش و کوشش و جدیت است و معنای اصطلاحی آن را «تلاش نمودن با قلب، زبان و دست در مبارزه با کافران و دعوت به دین حق و قتال با آنان در صورت اجتناب می‌دانند» ( نجفی، ۱۹۸۱، ج۲۱، ص۳؛ راغب اصفهانی، ۱۴۰۴، ص ۱۰۱).
در قرآن امر به جهاد در مقابل شش گروه به تربیت متجاوزان، مشرکان، بغات (شورشی‌ها) کافران، منافقان، و مستکبران آمده است (توبه/ ۳۶و۷۳)؛ که آن چه مد نظر است جهاد با کفار و مشرکین است و در این بخش از نوشتار موارد استثناء شده از اصل عدم توسل به زور مورد بررسی قرار می‌گیرند.
در یک نگاه کلی، جهان در قرآن و گفتار به دو نوع «ابتدایی» و «دفاعی» تقسیم می‌شود. علی رغم این بسیاری از فقها اصلاً از جهاد دفاعی بحث نکرده‌اند (شیخ طوسی، ۱۴۰۶، ص۵۰ ؛ حلبی، ۱۴۰۶،ص۳۶؛ نجفی، ۱۹۸۱، ص۵؛ محقق حلی، ۱۴۰۳، ص۲۰۱؛ موسوی سبزواری، ۱۴۱۶، ص۸۷) بر خلاف دید قبلی با انحصار جهاد در جهاد دفاعی، تقسیم جهاد را به دو قسم مزبور را ناصحیح می‌دانند و یکی از اقسام جهاد دفاعی را دفاع در مقابل تجاوز به دعوت کنندگان به سوی خدا در جهت سلب آزادی تبلیغ و ایجاد گمراهی در دین قرار می‌دهند و تجاوز مسلحانه خلاصه نمی‌دانند (دهراب پور ۱۳۸۵، ص۳۶ به نقل از زحیلی، ۱۹۹۲، ص۹۴)؛ و برخی دیگر با تأیید جهاد ابتدایی ماهیت آن را به جهاد دفاعی بر می‌گردانند و ماهیت جهاد را دفاع می‌دانند (طباطبایی، ۱۳۶۲، ج۲، ص۶۲؛ مطهری، ۱۳۸۲،ص۶۴)؛ یعنی جهاد ابتدایی جزیی از جهاد دفاعی است.
از این گذشته در ذیل به بررسی این دو نوع پرداخته می‌شود:
الف. جهاد دفاعی
منظور از جهاد دفاعی، جنگی است که در برابر تهاجم و تجاوز فیزیکی دشمنان و متجاوزین به مسلمین، کشورهای اسلامی، دین مقدس اسلام و ارزش‌های آن و افراد تحت حمایت دولت اسلامی و در نهایت مظلومین و مستضعفین جهان صورت پذیرد و اقسام آن عبارتند از:
۱-نبرد مسلمین هر کشور با متجاوزین به آن کشور (دفاع مشروع)
۲- نبرد مسلمین در حمایت از مسلمانان یا دول دیگر که مورد تجاوز مسلحانه قرار گرفته باشند.(دفاع از دیگری).
۳- نبرد مسلمین در حمایت از مسلمانان یا مظلومین و مستضعفین و جمعیت‌های تحت ظلم (جهاد آزادی بخش) (مطهری، ۱۳۸۲، ص۴۷).
البته جهاد تدافعی در اسلام صرفاً منفعلانه نیست تا بعد از وقوع حمله مسلحانه صورت پذیرد، بلکه با احتمال خطر قطعی قریب الوقوع و تهدید جهاد تدافعی وجوب پیدا می‌کند بنابراین جهاد تدافعی علاوه بر مقابله با تجاوز صورت گرفته یا در حال جریان، شامل دفاع پیشگیرانه در مقابل تجاوز قریب الوقوع نیز می‌شود و شاید یکی از دلایل نظریه بازگشت ماهیت جهاد به طور اعم به دفاع همین باشد و بنابراین تجاوز اعم از حمله مسلحانه است و مساوی با زیر پا گذاشتن حقوق انسانی است (دهراب پور، ۱۳۸۵، ۳۱ به نقل از طباطبایی، ۱۳۶۲؛ مطهری، ۱۳۸۲).
منشور ملل متحد دفاع مشروع را به مثابه حق طبیعی و ذاتی کشورها شناخته تا آن جا که به صورت یک اصل حقوق بین الملل، تا قبل از اقدامات لازم شورای امنیت، هیچ یک از مقررات این منشور به حق ذاتی دفاع از خود خواه فردی و خواه جمعی، لطمه‌ای وارد نخواهد کرد (منشور سازمان ملل متحد، ماده ۵۱).
ب- جهاد ابتدایی
مقصود از این جنگی نیست که مسلمانان آغاز کننده آن باشند، بلکه منظور جنگی است که به دلایل غیر از تهاجم فیزیکی دشمنان و متجاوزین صورت پذیرد و خود به دو شاخه تقسیم می‌گردد.
۱-جهاد «دعوت» با مشرکان، کافران و اهل کتاب به منظور فراهم ساختن زمینه‌های بسط توحید و رفع موانع آن به وقوع می‌پیوندد و به جهت تأمین امنیت مسلمانان و زندگی مسالمت آمیز با سایر دول و جوامع، ابتدا به اسلام دعوت می‌شوند و تنها در صورت اجتناب از دعوت با جنگ و مبارزه موانع را از سر راه بر می‌دارند و با آن‌ ها مقابله و جهاد می‌کند (مکارم شیرازی، ۱۳۷۵، ج۲، ص۱۶؛ کلینی، ۱۳۸۸، ج۱، ص۳۳۵).
بنابر این جهاد دعوت «ادخال غیر مسلمین الی اسلام» و وادار نمودن آنان به پذیرفتن اسلام یا پذیرفتن حاکمیت اسلام نیست، بلکه دعوت و ابلاغ تعالیم دین اسلام است و در صورت عدم موانع تبلیغ، جای برای مقابله و جنگ باقی نمی‌ماند و هدف این جهاد محو طاغوت‌های مزاحم و مانع و زمینه‌سازی برای انتخاب آگاهانه دین حق می‌باشد، البته برخی ماهیت آن « را دفاعی می‌دانند ( مطهری، ۱۳۸۲،ص۸۳).
۲-جهاد برای توحید و ارزش‌های انسانی؛ جهادی است برای براندازی دولت‌های مشرک غیرموحدی که مانع تبلیغ اسلام نیستند ولی موجودیت آن، ارزش‌های انسانی و اصل توحید را خدشه‌دار می‌سازد و مروج شرکت و کفر تلقی می‌شود.
شهید مطهری در این زمینه می‌فرماید: «اگر توحید را یک مسأله عمومی و جزء حقوق انسانی و از شرایط سعادت عموم بشر دانستیم، جنگ ابتدایی با مشرک به عنوان حریم و توحید و دفاع از آن به عنوان قطع ریشه فساد جایز است. اما نه به معنای تحمیل عقیده» (همان، ص۸۱).
جهاد ابتدایی بر خلاف جهاد دفاعی تنها در زمان ظهور امام معصوم یا نایب خاص او قابل اجراست. در عصر غیبت امکان پذیر نیست (محقق حلی، ۱۴۰۳، ص۲۳۲؛ شهید ثانی، پیشین، ج۲، ص۷؛ نجفی، ۱۹۸۱، ص۱۱)؛ واهل سنت، تنها شرط آن را رسیدن مسلمین به قدرت و نیرومندی برای این جهاد می‌دانند(خدوری، ۱۳۳۵، ص۱۰۲-۱۰۳)؛ و همچنین بر خلاف جهاد دفاعی که به طور مطلق واجب است. تنها با شرایط زیر وجوب پیدا می‌کند(شهید ثانی، ۱۴۰۹):
ادله جهاد ابتدایی
از آن جا که هدف از جهاد ابتدایی دعوت به اسلام و توحید و قطع ریشه‌های شرک و بت پرستی و فساد می‌باشد و سعادت بشری به توحید بستگی دارد و از این رهگذر توحید جزء حقوق بشریت به شمار می‌رود و از والاترین مراتب جهاد تدافعی دفاع از حقوق بشریت و انسانی است، پس نمی‌توان از ماهیت دفاعی جهاد ابتدایی چشم پوشید.( مطهری، ۱۳۸۲، ص۶۴-۸۳).
تنها مسبوق بودن تجاوز و تهاجم فیزیکی در جهاد دفاعی وجه تمایز آن از جهاد ابتدایی است و اگر به تجاوز از دید موسع نگاه کرد و می‌توان در جهاد ابتدایی نوعی تجاوز معنوی مشاهده کرد که می‌توان آن را «تجاوز به عقاید و ارزش‌های انسانی» نامید. از این گذشته به طور مختصر به چندی از دلایل مشروعیت جهاد در ذیل اشاره می‌شود:
۱-آیات قرآنی
برای نمونه به چند آیه اشاره می‌شود:
«در راه خدا با کسانی که با شما می‌جنگند نبرد کنید و در این جهاد از حدود تجاوز نکنید[۹]» (بقره/ ۱۹۰). این آیه در صدد بیان این است که کفار و مشرکین خود را موظف به جنگیدن می‌دانند. پس مسلمانان نیز در راه خدا با آنان باید بجنگند و این امر مشروط به شرط وقوع نبرد از سوی آن‌ ها نیست.( طباطبایی، ۱۳۶۲، ج۲،ص۶۲؛ شیخ طوسی، ۱۴۰۹، ج۲، ص۴۳).
«هرگاه ماه‌های حرام (ذیقعده، ذی حجه، محرم، رجب) پایان پذیرفت مشرکان را هر جا یافتید به قتل برسانید و…[۱۰]» (توبه/ ۵) این آیه دلیل بر جواز جهاد ابتدایی در ماه‌‌های غیر حرام است.
«با کسانی از اهل کتاب که نه به خداوند و نه به روز جزا ایمان دارند و نه آنچه خدا و رسولش تحریم کرده‌اند؛ حرام می‌شمردند و نه آئین حق را می‌پذیرند پیکار کنید تا زمانی که با خضوع و تسلیم جزیه را به دست خود بپردازند و این همان جهاد برای توحید و ارزش‌های انسانی است[۱۱]» (توبه/ ۲۹).
«با آن‌ ها پیکار کنید تا فتنه باقی نماند و دین خدا مخصوص خدا گردد، پس اگر از روش نادرست خود دست برداشتند، ظلم بر آن‌ ها نکنید، زیرا تعدی جز بر ستمگران روا نیست[۱۲]» (بقره/ ۱۹۳).
فتنه در این گونه آیات به معنی کفر و شرک گرفته شده و لذا غایت قتال با کفار و مشرکین را رفع کفر و شرک و ایمان و سلب آزادی مردم و آزار و اذیت مسلمانان ذکر می‌کنند (طباطبایی۱۳۶۲، ص۶۲؛ طبرسی، پیشین، ص۵۱۱، شیخ طوسی، ۱۴۰۹،ج۵، ص۴۶).
لذا جهاد غیر از جنگ هایی که به قصد کشور گشایی و زور گویی صورت می‌گیرد، می‌باشد و تنها هدف نهایی آن بر پایی دین حق و محو تمام ریشه‌های ضد توحیدی است و درا ین راه با نهایت جدیت درصدد رفع موانع می‌باشد.
۲-روایات
علاوه بر سنت عملی رسول خدا (ص) روایات زیادی از شیعه و سنی در این مورد وارد شده است. برای نمونه امام علی (ع) می‌فرماید: جهاد دری از درهای بهشت است که خداوند برای اولیاء خاصش آن را می‌گشاید (نهج البلاغه، خطبه ۲۷)؛ و همچنین می‌فرماید: «همانا جهاد شریف ترین اعمال بعد از اسلام (آوردن) است آن پایه و اساس دین است» (محمدی نیک، ۱۴۱۶، ج۱، ص۴۵۵).
و نیز عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل می کند که فرموده است: «پیامبر خدا (ص) فرمودند: هر کسی در برابر ظلمی که به او شده است، بجنگد تا کشته شود، شهید محسوب می‌شود».
فصل دوم
حقوق اسیر جنگی در اسلام

۲- حقوق اسیر جنگی در اسلام

۲-۱- دستورات اخلاقی و انسانی اسلام درباره اسیران

پس از اسارت، دشمن با همه شرارتهایش در دست‏ مسلمانان یک امانت است حق تعرض به او را ندارد و نمی‏تواند او را بکشد. دستورهای اخلاقی اسلام نسبت باسیران بمراتب دقیقتر و حساب شده‏تر است‏ از موارد توصیه‏شده قراردادی که پس از قرنها بوسیله نخبگان علم و سیاست و حقوق دنیای غرب نوشته شده است. حتی مواردی را که آنان اسیر دانسته‏اند اسلام آنرا اسیر نمی‌داند و آزاد اعلام‏ می‏کند مثل زخمی‏ها یا زنان و کودکان (حسنی، ۱۳۶۹، ص۵۷).
امام چهارم (ع) می‏فرماید: اگر مجروحی را اسیر کردی که از راه رفتن ناتوان‏ است و وسیله حمل او را نداری او را آزاد بگذار تا به خانه و خویشاوندانش ملحق‏ شود (حرعاملی، ‌۱۴۱۶ق، ج۱۱، ص۵۳).
امام صادق درباره زنان و کودکان اسیر می‏فرماید در جنگ از زنان و…. رفع ید می‏شود و جزیه از آنان ساقط است چون پیامبر(ص) از جنگ با آنان نهی کرده است مگر اینکه آنان خود اقدام بجنگ نمایند (همان، ج۱۱، ص۶۸).
پیامبر اسلام (ص) فرمود: «به زیر دستان و اسیران و بردگان آنچه خود می‏خورید بخوارانید و آنچه خود می‏نوشید بنوشانید، و آنچه خود می‏پوشید بپوشانید» (همان، ج ۱۱، ص ۴۸).
موضوع مهم دیگری که می‌تواند الگوی خوبی برای انسان‌ها در همه زمان‌ها و مکان‌ها باشد و زیباترین جلوه‌های حقوق بشردوستانه را به نمایش گذاشته، رفتار پیامبر اعظم (ص) و امامان معصوم (ع) با افراد بی‌دفاع و اسیران جنگی است (حسنی، ۱۳۶۹، ص۵۹).
در حدیثی از امام صادق (ع) چنین نقل شده است: «در غزوه ذات الرقاع، پیامبر خدا (ص) در کنار بیابانی زیر درخت نشسته بود، سیلی آمد و میان حضرت و یارانش جدایی انداخت، مردی از مشرکان- به نام غورث- دید آن حضرت تنها مانده و مسلمانان منتظرند که سیل قطع شود، گفت: اکنون می‌روم و محمد (ص) را می‌کشم، با شمشیر کشیده به سوی حضرت رفت و گفت: ای محمد! چه کسی الان می‌تواند تو را از دست من نجات دهد؟ حضرت پاسخ داد: پروردگار من و تو! ناگهان جبرئیل آمد و او را از اسبش جدا کرد، وی از پشت به زمین افتاد، حضرت شمشیر او را گرفت و بر سینه او نشست و فرمود: ای غورث! اکنون چه کسی تو را نجات می‌دهد؟ او گفت: جود و بزرگواری تو، ای محمد! حضرت او را رها کرد، غورث گفت: به خدا قسم که تو از من بهتر و کریم‌تری» (کلینی، ۱۳۸۸ق، ج ۸، ص۱۲۷).
نمونه بسیار جالب دیگر رفتار حضرت رسول خدا (ص) با مشرکان در جریان فتح مکه است.
پیش از آن که نیروهای اسلام وارد راه‌های اصلی شهر مکه شوند پیامبر (ص) تمام فرماندهان را احضار کرد و فرمود: تمام سعی و تلاش من این است که فتح مکه بدون خونریزی صورت گیرد! به این جهت، از کشتن افراد غیرمزاحم باید خودداری شود. آن‌گاه حضرت دستور داد که ده نفر از جنایت‌کاران سرشناس و آتش‌افروزان جنگ‌های گذشته را هر جا باشند دستگیر نموده و به قتل برسانند. وقتی که واحدهای لشکر اسلام بدون نبرد و جنگ وارد شهر شدند، پیامبر (ص) هم از بالاترین نقطه مکه با حشمت و شکوه هر چه تمام‌تر وارد شهر گردید. از یک سو ترس و لرز بر اندام گروهی از مشرکان و ساکنان مکه سایه افکنده بود، این مردم با یاد گذشته و جرایم بزرگ خویش به یکدیگر می‌گفتند: بدون شک، پیامبر و یارانش همه ما را از دم تیغ خواهد گذراند، یا گروهی از ما را کشته و گروهی را بازداشت نموده و زنان و کودکان ما را به اسارت خواهد کشید. ناگهان پیامبر (ص) سکوت آنان را شکست و فرمود: ماذا تقولون؟ و ماذا تظنون؟ «چه می‌گویید؟ و درباره من چگونه فکر می‌کنید؟». مردم حیران و بیمناک، همگی با صدای لرزان و شکسته با توجه به سوابق عاطفی آن حضرت گفتند: ما جز خوبی و نیکی چیزی درباره تو نمی‌اندیشیم، تو را برادر بزرگوار خویش و فرزند برادر بزرگوار خود می‌دانیم ! پیامبر خدا (ص) که سرشار از عواطف و مهربانی بود، وقتی با جمله‌های عاطفی و تحریک‌آمیز آنان روبه‌رو شد، فرمود: من نیز همان سخنی را که برادرم «یوسف» به برادران خود گفت، به شما می‌گویم: « امروز بر شما ملامتی نیست، خدا گناهان شما را می آمرزد و او ارحم الراحمین است» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۲۱، ص ۱۰۷).
نمونه‌ای هم از رفتار شجاع مرد تاریخ امام علی (ع) با دشمن که در روایت چنین آمده است: «حضرت علی (ع) با مردی از مشرکان در حال جنگ و مبارزه بود، آن مرد گفت: ای پسر ابوطالب، شمشیرت را به من بده! حضرت شمشیر را به سویش انداخت. وی گفت: عجبا! در چنین زمانی، شمشیرت را به من می‌دهی؟! امام پاسخ داد: تو مانند سائل از من چیزی درخواست کردی و رد سائل دور از کرامت و بزرگواری است! پس آن مرد خود را بر زمین انداخت و گفت: این رفتار، سیره اهل دین است، آن گاه پای حضرت را بوسید و مسلمان شد، در این جا جبرئیل گفت: «لا سَیْفَ اِلَّا ذُو الْفَقَارِ وَ لا فَتَی اِلَّا عَلِی» (همان، ج ۴۱، ص۶۹).
مورد دیگر رفتار آن امام همام با دشمن و قاتل خویش است، در وقتی که حضرت به دست «ابن ملجم» ضربت خورده و به شدت بدنش رنجور است و در محراب افتاده و امام حسن (ع) سر پدر را بر زانو گذاشته، حضرت فرمود: «پسرم با اسیر مدارا و به او رحم کن، به او احسان نموده و با مهربانی رفتار کن. آن گاه حضرت از هوش رفت، وقتی به هوش آمد فرزندش امام حسن (ع) ظرف شیری را به او داد، حضرت مقدار کمی از شیر را نوشید پس از آن فرمود: این شیر را برای قاتل من که در دست شما اسیر است، ببرید! سپس به فرزندش امام مجتبی (ع) فرمود: به خاطر حقی که بر تو دارم اسیرت را از غذا و نوشیدنی پاکیزه بهره‌مند ساز! تا من زنده‌ام با وی مدارا کن و از آنچه خودت می‌خوری به او بخوران و از هر چه می‌آشامی به او بنوشان! تا با این رفتار کریم‌تر از او شوی» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۴۲، ص ۲۸۷).
« حفص بن غیاث گفت از حضرت امام صادق علیه السلام در رابطه با دو طائفه از مؤمنین که یکی ظالم و دیگری عادل است و طایفه ظالم از طایفه عادل شکست خورد سؤال کردم. امام فرمودند: برای اهل عدالت جایز نیست که فراری را تعقیب کند و اسیر را بکشند و همچنین جایز نیست که زخمیها و مجروحین را اذیت کرده یا بکشند و این در زمانی است که از اهل ظلم و ستم کسی نمانده و دستهای هم نباشد که به آنها بپیوندد، پس اگر برای آنها دستهای باشد که بتوانند به آنها ملحق شوند در این حالت اسیر آنان کشته میشود و فراریشان تعقیب میگردد و جایز است که بر مجروحشان بتازند؟ (حرعاملی، ‌۱۴۱۶ق، ج۱۱، ص۵۴).
در اسلام، اسیر دارای آزادی مذهبی نیز می‌باشد و می‌تواند مثلا در ماه مبارک رمضان روزه بگیرد (خویی، بی‌تا، ج۲، ص۱۲۶).

۲-۲- اسیر از منظر قرآن کریم

نخستین دستور قرآن به هنگام گرفتن اسیر، فرمان «شدّ و وثاق» به معنای در اختیار کامل داشتن اسیر است. «فَإِذَا لَقِیتُمُ الَُّذیِنَ کَفَرَوا فَضَربَ الرَّقَابِ حَتَّی إذا أثخنتُمُوهُم فَشُدُّوا الوَثَاقَ؛ هنگامی که با کافران (در میدان جنگ) روبه رو میشوید گردنهایشان را بزنید و همچنان ادامه دهید تا به اندازه کافی دشمن را ( باکشتن و زخمی کردن) ضعیف و در این هنگام ( اسیران را) محکم ببندید …» ( محمد/۴).
دربارۀ اسیر و اسارت در قرآن آیاتی به صراحت آمده است و در آیاتی نیز هر چند لفظ اسیر به کار نرفته ولی به آن اشاره دارد و با آن مرتبط است و اینک به اجمال به این آیات اشاره میشود:
۱- و ان یاتوکم اساری تفادرهم و هو محرم علیکم اخراجهم (بقره/۸۵)؛ اگر اسیران بگیرید فدیه می‌گیرید برای آزادی آنان با اینکه این عمل بر شما و اخراج آنان بر شما حرام است.
این آیه درباره قوم یهود بنی قریظه هم پیمان اوس و بنی نظیر هم پیمان قبیله خزرج است و آنان هنگام درگیری خون همدیگر را میریختند، ولی اگر اسیر میشدند آنان را می‌خریدند، و آزاد میکردند، با اینکه این برای آنان طبق تورات و… حلال نبود، و قرآن نیز این عمل را محکوم میکند چون هم اصل کشتارشان نسبت بهم کیش خود و هم این نوع اخراج آنان و… حرام بود (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج۱، ص۲۲۸).
۲- وانزل الذین ظاهروهم من اهل کتاب من صیاصیهم و قذف فی قلوبهم الرعب فریقا تقتلون و تاسرون فریقا (احزاب/ ۲۶)؛ خداوند گروهی از اهل کتاب را که از آنها (مشرکان عرب ) حمایت کردند از قلعه های محکمشان پائین کشید، و در دلهای آنها رعب افکند (کارشان به جائی رسید که ) گروهی را به قتل می رساندید و گروهی رااسیر می کردید.).
آیه باز در رابطه با بنی قریظه است که بر خلاف پیمان همکاری و دفاع از مدینه با مشرکان مهاجم در جنگ خندق هم پیمان شدند و به نفع آنان و علیه اسلام و مدینه عمل میکردند.
۳- و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا (انسان/ ۸)؛ و هم بر دوستی (خدا) به فقیر و اسیر و طفل یتیم طعام می‌دهند.
۴- ما کان لنبی ان یکون له اسری حتی یثخن فی الارض (انفال/ ۶۷)؛ هیچ پیغمبری را روا نباشد که اسیران جنگ فدا گرفته و آنان را رها کند تا خون ناپاکان را بسیار بریزد.

۳-۱۰-۳- خودهمبستگی ۵۳
۳-۱۰-۴-هم خطی ۵۳
۳-۱۰-۵-آزمون مانایی ۵۳
۳-۱۱- خلاصه و نتیجه گیری فصل: ۵۴
فصل چهارم: تجزیه داده ها ۵۵
۴-۱- مقدمه ۵۶
۴-۲- آمار توصیفی داده های تحقیق ۵۶
۴-۳- آزمون ناهمسانی واریانس ۵۷
۴-۴- آزمون همخطی ۵۷
۴-۵- آزمون مانایی ۵۸
۴-۶-آزمون نرمال بودن جمله خطا ۵۹
۴-۷- انتخاب مدل در داده های تلفیقی ایستا ۶۰
۴-۷-۱- آزمون چاو (Chow) 60
۴-۷-۲- آزمون هاسمن ۶۱
۴-۸- آزمون فرضیه ها بر حسب مدلهای تعیین شده ۶۱
۴-۹- خلاصه فصل ۶۳
فصل پنجم: خلاصه، نتیجه گیری و پیشنهادهای تحقیق ۶۴
۵-۱-مقدمه ۶۵
۵-۲-خلاصه تحقیق ۶۵
۵-۳- نتیجه آزمون فرضیه ۶۶
۵-۴-مقایسه نتایج با تحقیقات پیشین ۶۷
۵-۵- پیشنهادهای کاربردی ۶۹
۵-۶- پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی ۶۹
۵-۷-محدودیت های تحقیق ۶۹
۵-۸- خلاصه فصل ۷۰
ضمائم، منابع وپیوستها ۷۱
منابع ۷۲
فهرست جداول
(جدول ۲-۱) مزایا و معایب شاخص محاسبه اندازه شرکت ۳۲
(جدول ۳-۱) روش انتخاب نمونه ۴۸
(جدول ۴-۱) آمار توصیفی داده های متغیر ۵۶
)جدول ۴-۲) خروجی آزمون ناهمسانی واریانس ۵۷
(جدول ۴-۳) خروجی آزمون خود همبستگی ۵۸
(جدول ۴-۴) آزمون مانایی ۵۹
) نرمال بودن جمله خطا ۵۹
(جدول ۴-۶) خروجی آزمون چاو ۶۰
(جدول ۴-۷) خروجی آزمون هاسمن ۶۱
(جدول ۴-۸) آزمون فرضیه ۶۲
چکیده:
در این تحقیق به بررسی رابطه بین اندازه موسسات حسابرسی مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختیم. برای دستیابی به هدف مذکور یک فرضیه اصلی و دو فرضیه فرعی تدوین گردیده است.
نمونه پژوهش شامل ۷۴ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ می باشد. نتیجه پژوهش حاکی از عدم وجود رابطه معنادار بین اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی بر نقدینگی می باشد.
واژگان کلیدی: اندازه ی موسسه حسابرسی، کیفیت حسابرسی، کیفیت سود، مدیریت سود، جریان نقدی ناشی از فعالیت های عملیاتی.

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

فصل اول

کلیات تحقیق

۱-۱-مقدمه

امروزه مدیریت سود یکی از موضوعات بحث برانگیز و جذاب در پژوهش­های حسابداری به شمار می­رود. به دلیل این که سرمایه ­گذاران به عنوان یکی از فاکتورهای مهم تصمیم ­گیری به رقم سود توجه خاصی دارند، این پژوهش­ها از جنبه رفتاری، اهمیت خاص خود را دارد. پژوهش­ها نشان داده است که نوسان کم و پایدار سود، حکایت از کیفیت آن دارد. به این ترتیب، سرمایه ­گذاران با اطمینان خاطر بیشتر در سهام شرکت­هایی سرمایه ­گذاری می­ کنند که روند سود آنها باثبات­تر است. هنگامی که شرکت ها در وضعیت نامطلوب اقتصادی تحت فشار فزاینده قرار می گیرند، مدیران آن ها از واحد حسابداری درخواست می­نمایند که سطر آخر صورتهای مالی (یعنی سود)را بهبود بخشند، و بدین وسیله محتوای اطلاعاتی آن را تغییر دهند.
حسابداری
مدیریت جهت دستکاری داده ­ها به کار می­رود. به­عنوان مثال، هموار نمودن سود برای کسب اطمینان بیشتر سرمایه ­گذاران از پایداری سود، نمونه ­ای از دستکاری داده ­ها محسوب می­ شود. این قبیل اقدامات ممکن است داده ­های موجود در صورت­های مالی را به میزان قابل ملاحظه­ای تحت تأثیر قرار دهد. راه­های مختلفی وجود دارد که طی آن می­توان از ثبت­های دفتری در جهت مدیریت سود استفاده کرد. در بیشتر زمانها از ثبت­های نامشروع در دفترهای حسابداری به منظور سرپوش گذاشتن بر سوءاستفاده­های مالی استفاده می­ شود، در سایر مواقع از ثبتها به عنوان ابزاری برای مدیریت سود استفاده می­ شود. مدیریت شرکت در هنگام اعمال مدیریت سود، آشکارا می­داند که هدف از این کار، نگهداری از منافع شرکت در مقابل صاحبان سود می­باشد. حتی در موارد دیگر مدیریت سود به منظور کسب پاداش اختصاص یافته به مدیران به علت نگهداری هر چه بیشتر از شرکت در برابر صاحبان سود است.

۱-۲-بیان مساله

امروزه مدیریت سود یکی از موضوعات بحث برانگیز و جذاب در پژوهش­های حسابداری به شمار می­رود. به دلیل این که سرمایه ­گذاران به­عنوان یکی از فاکتورهای مهم تصمیم ­گیری به رقم سود توجه خاصی دارند پژوهش­ها نشان داده است که نوسان کم و پایدار سود، حکایت از کیفیت آن دارد. به این ترتیب، سرمایه ­گذاران با اطمینان خاطر بیشتر در سهام شرکتهایی سرمایه ­گذاری می­ کنند که روند سود آنها باثبات­تر است. هنگامی که شرکت­ها در وضعیت نامطلوب اقتصادی تحت فشار فزاینده قرار می­گیرند، مدیران آن­ها از واحد حسابداری درخواست می­نمایند که سطر آخر صورت­های مالی(یعنی سود) را بهبود بخشند، و بدین وسیله محتوای اطلاعاتی آن را تغییر دهند. یکی از روش­هایی که گاهی اوقات برای آرایش اطلاع­رسانی وضعیت مطلوب شرکت­ها مورد استفاده قرار می­گیرد، مدیریت سود می­باشد. مدیریت سود به مداخله عمومی مدیریت در فرایند تعیین سود که غالباً در راستای اهداف دلخواه مدیریت می­باشد، اطلاق می­گردد مدیریت­سود روشی است که توسط مدیریت جهت دستکاری داده ­ها به کار می­رود (نوروش و همکاران، ۱۳۸۴، ص۱۶۶ ـ ۱۶۵).
عکس مرتبط با اقتصاد
یکی از عامل­هایی که در مدیریت سود شرکت­ها مؤثر است، اندازه شرکت­هاست. هرچه شرکتی بزر گ­تر باشد، بیشتر زیر ذره­بین سیاست قرار دارد (بیشتر مورد توجه دولت و عموم قرار دارد)، زیرا نقش تعیین ­کننده ­ای در اقتصاد کشور بازی می­ کند. یکی از مثال­های بارز این مورد، شرکت مایکروسافت در ایالات متحده آمریکاست که مشکلاتی با تشکل­های قانونی این کشور دارد. البته نباید از نظر دور داشت که متغیر “اندازه شرکت” می ­تواند نشان­دهنده تأثیرهای دیگری به غیر از حساسیت سیاسی باشد. برای مثال شرکت­های کوچکتر، دارای ویژگی­هایی نظیر خطرپذیری کمتر هستند، که به میزان زیادی متفاوت ازویژگی حساسیت­سیاسی است(گوان، ۲۰۰۱، به نقل از نوروش و همکاران،۱۳۸۴،ص۱۶۷).
شرکت­های بزرگ دارای تنوع فعالیت می­باشند، این تنوع فعالیت به سودآوری آنها کمک خواهد کرد وهمچنین شرکت­های بزرگ به دلیل اعتباری که در بازارهای جهانی سرمایه دارند، وجوه مورد نیاز خود را با بهره کمتری تأمین خواهند کرد حال هرچه شرکت کوچکتر باشد دسترسی به بازارهای سرمایه برای آنها مشکل­تر است، در این بازارها اعتبار کمتری با بهره­بالا برای آنها قائل می­باشند. اندازه شرکت اغلب به عنوان نماینده­ای که بیانگر اطلاعات قابل دسترس در بازار می­باشد مورد استفاده قرار گرفته است. اطلاعات شرکت­های بزرگ در بازار سرمایه بیشتر در دسترس هستند تاشرکتهای کوچک(کرباسی­یزدی و همکاران، ۱۳۸۹، ص۵۰).
بعضی مطالعات نشان می­ دهند که در بررسی روابط مقطعی، رابطه بین سودآوری و بازده در طول زمان کاملا ناپایدار است؛ یعنی سود حسابداری فاقد این قابلیت است که به پیش ­بینی بازده­های آتی سهام کمک کند. برای فائق آمدن بر این مشکل بسیاری از محققان توانایی متغیرهای دیگر غیر از سودآوری را برای بهبود مدل سودآوری و بازده اولیه آزمون کردند. یکی از این متغیرها که توجه محافل دانشگاهی را به خود معطوف کرد، اندازه شرکت بود که معمولا به صورت ارزش بازار شرکت تعریف می شود. این استنباط وجود دارد که شرکت­های کوچکدارای میانگین رشد سودآوری بالایی هستند. بنابراین انتظار می­رود در تغییرات سود شرکت­های کوچک قیمت سهام منظور گردد. از سوی دیگر، شرکت­های بزرگ میانگین رشد سودآوری کمی دارند. معمولا تغییر مهمی درسودآوری آن­ها انتظار نمی­رود و منتشر شدن اطلاعات ممکن است بر تغییرات قیمتی سهام اثر کمی داشته باشد. البته وجود کانال­های مختلف اطلاع رسانی نیز ممکن است توجیهی برای این موضوع باشد. به علاوه بعضی از پژوهشگران قابلیت تعمیم یافته­ های مربوط به اندازه شرکت را در چارچوب چرخه عمر شرکت بررسی کرده ­اند. تئوری­های مالی ادعا می­ کنند که به طور میانگین شرکت­ها در مراحل اولیه چرخه عمر، رشد و سودآوری بالایی دارند. ازسوی دیگر اندازه بزرگ و رشد سودآوی کم و حتی منفی ویژگی شرکت­هایی می­باشد که درمراحل پایانی چرخه­عمر هستند(رحمانی و همکاران،۱۳۸۸،ص۳ ـ۲).
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)
اندازه شرکت در مطالعات متعدد نمایانگر جنبه­ های مختلفی از شرکت است. اندازه شرکت می ­تواند نمایانگر اهرم شرکت باشد. اهرم عبارت ازوجود هزینه­ های ثابت در فهرست هزینه­ های شرکت است. اهرم عملیاتی برهزینه­ های ثابت عملیاتی شرکت (همه هزینه­ های ثابت غیر از بهره بدهی­ها) متکی است و اهرم مالی بر هزینه­ های ثابت مالی از قبیل بهره یا سود ثابت وامها متکی است. اهرم عملیاتی و مالی وسیله دستیابی به سود بیشتر است. اندازه شرکت می ­تواند نمایانگر برتری رقابتی باشد. از آنجایی که سهم بیشتر از بازار نیاز به تولید و فروش بیشتر دارد لذا داشتن منابع مالی کافی و اندازه بزرگتر می ­تواند شرکت را در تولید بیشتر و صرف هزینه­ های تولید و بازاریابی بیشتر یاری کند تا بتواند مزیتهای رقابتی ایجاد نماید. اندازه شرکت می ­تواند نمایانگر توانایی مدیریت و کیفیت طرح­های حسابداری باشد. توسعه اندازه شرکت نشانگر مدیریت قوی است که با بهره گرفتن از طرحهای حسابداری سعی در افزایش منابع اقتصادی شرکت داشته باشد (پارساییان ،۱۳۸۱).
اندازه شرکت می ­تواند نمایانگر کارائی اطلاعاتی باشد. معمولاً شرکتهای بزرگتر توجه بیشتری از تحلیلگران و سرمایه ­گذاران می­باشند به­همین جهت اطلاعات حسابداری فرایند کاراتری در شرکتهای بزرگتر دارند. بالاخره اندازه شرکت می ­تواند نمایانگر میزان ریسک کلی شرکت باشد. توان مالی بیشتر می ­تواند سبب کاهش ریسک کلی شرکت شود زیرا شرکتهای بزرگتر در معرض ایمنی عمومی بیشتری می­باشند، زیرا از نظر تحلیلگران مالی، شناخته شده­تر هستند (موسس ،۱۳۸۷).
مشارکت بین مدیریت سود و اندازه شرکت مورد توجه برخی از تحلیلگران حسابداری بوده است. موسِس اعتقاد دارد با توجه به ابهام­هایی که پیش ­بینی سود را دربر گرفته است فقط مدیرانی می­توانند موفق باشند که کیفیت سود آنها بالا باشد. همچنین در آزمون خود نتیجه ­گیری می­ کند که شرکتهای بزرگ­تر به علت این که نزد تحلیل­گران شناخته شده­تر هستند انگیزه کمتری جهت هموارسازی سود دارند. آلبرت و ریچاردسون نیز اندازه شرکت را همراه با نوع صنعت (محوری و پیرامونی) در رابطه با مدیریت سود مورد آزمون قرار داده و نتیجه می­گیرند که شرکتهای صنایع بخش محوری که اندازه بزرگتری دارند سود هموارتری نسبت به شرکتهای بزرگ بخش صنایع پیرامونی دارند. به طور کلی محققینی که روی اندازه شرکت تمرکز کرده ­اند سؤالشان این بود که آیا شرکتها با اندازه­ های مختلف عکس­العمل­های متفاوتی را نسبت به هموارسازی و مدیریت سود نشان می­دهند(شورورزی و پهلوان،۱۳۸۹،ص۷۱). براین اساس در این پژوهش در نظر داریم تا به بررسی رابطه اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی برجریان نقدی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، بپردازیم.

۱-۳-هدف کلی تحقیق:

بررسی رابطه اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی برجریان نقدی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران

۱-۴-سوال تحقیق:

آیا بین اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی بر جریان نقدی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداری وجود دارد؟

۱-۵-فرضیه تحقیق:

بین اندازه موسسات حسابرسی ومدیریت­سود مبتنی برجریان نقدی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار رابطه معنادار وجود دارد.
فرضیه های فرعی تحقیق:
۱ ـ بین اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت سود مبتنی برجریان نقدی آزاد در شرکتهای پذیرفته شده
در بورس اوراق بهادار رابطه معنادار وجود دارد.
۲ ـ بین اندازه موسسات حسابرسی و مدیریت­ سود مبتنی برجریان نقدی عملیاتی در شرکتهای پذیرفته
شده در بورس اوراق بهادار رابطه معنادار وجود دارد.

۴-۲-اهداف فرعی
۱-بررسی ابعاد اقتصادی فسخ قراردادپیمان کاری
عکس مرتبط با اقتصاد
۲- بررسی مسئولیت طرفین در زمان فسخ قرارداد
۳-بررسی موارد فسخ پیمان
۴-بررسی وظایف حقوقی کارفرما و پیمان کار در فسخ قراردادهای پیمان کاری
۵-مقایسه آثار و احکام فسخ قرارداد پیمان کاری با سایر اسباب انحلال
۶-بررسی مدیریت قرارداد در زمان فسخ
۵-سؤال تحقیق
آثار ناشی از فسخ قراردادپیمان کاری درحقوق ایران چیست ؟
۶- فرضیه های تحقیق
۱- مسأله فسخ قراردادهای پیمان کاری نظر به این که ذات این قراردادها طوری است که همیشه بار اقتصادی کلانی را یدک می کشند و انواع و مصادیق فراوانی دارد از اهمیت ویژه ای برای مطالعه و تحقیق دارا ست چون که همیشه در چنین مواقعی شناسایی نوع قرارداد از اهمیت بسیاری برخوردار است.
۲- پیچیدگی موضوع شناسایی و تحلیل مسئولیت طرفین و تبعات مثبت و منفی آن در زمان مذاکره انعقاد اجرا و تسویه در زمان فسخ قرارداد از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
۳- چگونه شناسایی موارد فسخ پیمان و این که آیا این موارد به صورت صریح یا ضمنی در قرارداد آمده یا قانون حاکم بر قرارداد بر آن بار نموده است و این که فسخ در کدام مرحله از قرارداد رخ داده از اهمیت زیادی برای بحث برخوردار است.
۴- شناخت وضعیت کارفرما و پیمان کار در قراردادهای پیمان و اینکه شناخت حقوق و تعهدات هر یک از آن ها و اینکه عقد پیمان چه نوع عقدی است و نسبت به کدام طرف جایز و نسبت به کدام طرف لازم است می تواند درتعیین مقدار مسئولیت هر یک از طرفین ازاهمیت بخصوصی برخوردار باشد.
۵- جدا کردن آثار و احکام فسخ قرارداد پیمان کاری با سایر اسباب انحلال پیمان اعم از اقاله و انفساخ و تعیین آثار هر کدام نسبت به طرفین و زمانی نیز نسبت به اشخاص ثالث از اهمیت فراوانی بر خوردار است.
۶- مدیریت پیمان بخصوص فسخ آن و اینکه مسئولیت هایی که به بار می آیید و بخصوص زمانی که پای شرکت های بیمه به میان می آید و تعیین حدود و قلمرو مسئولیت آن شرکت ها از اهمیت ویژه ای برای بررسی و مطالعه برخوردارند.
۷-پیشینه علمی تحقیق
تحقیق مستقلی درباره ی فسخ قرارداد پیمانکاری و آثار آن انجام نشده است.
۸-روش تحقیق
مطالعه کتابخانه ای و اینترنتی. در این پایان نامه ابتدا مطالب لازم از منابع موجود در کتابخانه ها تهیه و مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. و در پایان نتیجه گیری به عمل می آید. لذا روش تحقیق، روش توصیفی و تحلیلی است.
۹- سازماندهی تحقیق
مطالب این پایان نامه در سه بخش بیان می شود:
در بخش اول: کلیات تحقیق بیان می شود.
در بخش دوم: تعاریف ومفاهیم بررسی شده و در بخش سوم: آثار ناشی از فسخ قراردادپیمان کاری درحقوق ایران تبیین می گردد.
بخش دوم
تعاریف و مفاهیم
فصل اول: بررسی مفاهیم و تاریخچه
مبحث اول: بررسی مفاهیم محوری موضوع
برای ورود به بحث اصلی، پژوهشگر احساس نمود که مفاهیم و تعاریف مرتبط باموضوع را به بحث وبررسی بگذارد.
گفتار اول: مفهوم لغوی واصطلاحی پیمانکاری
پیمانکاری در لغت به معنای مقاطعه کاری، کنتراتچی، مقاطعه چی، کسی که انجام دادن کاری در قبال مبلغ معینی پول تعهد کند، می باشد. در اصطلاح مالیات بر درآمد آن است که کسی ضمن عقد قراردادی کتبی، تعهد کند ساختن بنایی یا تهیه و تحویل کالایی را در قبال مزد و پول معینی تعهد نماید.[۱]
در ماده ۷ ش.ع.پ نیز پیمانکار چنین تعریف شده است:
«پیمانکار شخصی حقوقی یا حقیقی است که سوی دیگر امضا کننده پیمان است که اجرای موضوع پیمان را براساس اسناد و مدارک پیمان، به عهده گرفته است. نمایندگان و جانشین های قانونی پیمانکار، در حکم پیمانکار می باشند.»
مفهوم لغوی پیمانکار در فرهنگ معین این گونه آمده است:
«پیمانکار» در لغت به معنی کسی است که انجام دادن کاری را در برابر پول معینی برعهده بگیرد، و آن را مترادف با «مقاطعه کار» دانسته اند.[۲]
پیمانکار به شخص یـا مـؤسسه‌ ی اطلاق می‌شود که مسئولیت انجام خدمات طراحی تفصیلی و اجرایی (طراحی مهندسی یا مهندسی فرایند)، تهیه و تأمین کالا و تجهیزات، عملیات اجرایی، نصب و راه‌اندازی و مدیریت انجام این فعالیت‌ها در یک پروژه را بر عهده دارد. (تبصره ۱ ماده ۲ از قانون حداکثر استفاده از توان فنی و مهندسی تولیدی و صنعتی و اجرایی کشور در اجرای پروژه‌ها و ایجاد تسهیلات به منظور صدور خدمات مصوب ۱۲/۱۲/۱۳۷۵)[۳]
گفتار دوم: مفهوم لغوی و اصطلاحی قرارداد
در بیان مفهوم لغوی قرارداد آمده است:
قرارداد مترادف با عقد ومعامله و عقد مفرد کلمه عقود است که این کلمه از زبان عربی به فارسی وارد شده و به معنی بستن است.[۴]
در مفهوم لغوی قرارداد، می توان این گونه نوشت:
قرارداد شامل عقود معینه، غیر معینه، عهدی،‌ تملیکی،‌ مالی و غیر مالی و معوض و غیر معوض است و حتی شامل موافقتهائی است که منظور منتفی ساختن اثر موجود را محقق می سازد ولی قانونگذار در خارج از ماده ۱۸۳ قانون مدنی عموماً هر جا که عقد یا عقود را بدون قرینه بکار برده است منظورش مساوی است با مفهوم لغوی قرارداد یعنی عقد یا عقود را از نظر لغوی با قرارداد به یک معنا دانسته است. بنابراین قرارداد را می توان به توافق قانونی دو یا چند طرف در موضوع معین به قصد ایجاد اثر حقوقی مشترک تعریف کرد.[۵]
قرارداد در مفهوم اصطلاحی به شرح زیر است:
عقد یا قرارداد به توافق دو اراده ضروری در جهت ایجاد یک اثر حقوقی را گویند. به عبارت ساده تر هرگاه جهت به وجود آمدن یک اثر حقوقی همچون بیع، اجاره و نظایر آن، نیاز به تلاقی و تراضی ضروری دو اراده باشد، عقد محقق می‌گردد. با این تعریف ماهیاتی چون وصیت تملیکی، وکالت، هبه و دیگر ماهیاتی که قبول قابل در آن قبول ضروری یا به اصطلاح دکتر لنگرودی، قبول عقدی نیست، از تعریف و شمول عقد خارج می‌شوند.[۶]
قانونگذار ایران در ماده ۱۸۳ قانون مدنی قرارداد را چنین تعریف نموده‌است: «عقد عبارت از اینست که دو یا چند نفر در مقابل دو یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد». بر این تعریف ایراداتی شده‌است.از جمله اینکه این تعریف عقود تملیکی را به واسطه حصر عقود به تعهد طرفین در جمله قانونگزار در بر نمی‌گیرد. این ایراد از سوی بزرگان علم حقوق ایران اینگونه پاسخ داده شده‌است که:
اگرچه متن این ماده از قانون فرانسه ماخوذ است، اما نویسندگان قانون مدنی ایران با نظر به فقه این ماده را تغییر داده‌اند. فلذا چون در فقه عهد درمعنی عقد نیز به کار می‌رود، این ماده همه عقود را در بر می‌گیرد. ایراد دیگر این ماده قانونی استفاده از کلمه نفر است، در حالی که بهتر بود از کلمه شخص استفاده می‌شد تا اشخاص حقوقی را نیز شامل می‌شد.[۷]
گفتار سوم: تعریف وانواع قرارداد پیمانکاری
در تعریف «قرارداد پیمانکاری» گفته اند:
قراردادی است که به موجب آن پیمانکار در قبال دریافت وجهی معین، اجرای موضوع پیمان را در مقابل کارفرما تعهد می نماید.[۸]
از منظر تعریف اصطلاحی قراردادهای پیمانکاری عبارت است از:
«مقاطعه یا پیمانکاری»، قراردادی است که به موجه آن دولت یا مؤسسات و سازمان های عمومی انجام عمل یا فروش کالایی را با شرایط معینی در برابر مزد و در مدت معین به شخص حقیقی یا حقوقی به نام پیمانکار (مقاطعه کار) واگذار می کند. موضوع پیمان ممکن است ایجاد ساختمان یا حمل و نقل و یا تهیه و تدارک کالا یا انجام عملی باشد (ماده ۱۱ قانون مالیات بر درآمد ۱۳۳۹). مطابق این تعریف، پیمانکاری سه نوع است:
۱-پیمانکاری ساختمان و پل و راه سازی و تأسیسات دیگر.
۲-پیمانکاری حمل و نقل مانند: نفرات یا محمولات نفتی.
۳-پیمانکاری فروش یا تهیه و تدارک کالا.
در قوانین مختلف که مربوط به حقوق خصوصی است؛ نامی از پیمانکار (مقاطعه کار) یا قرارداد پیمانکاری به چشم نمی خورد. برخلاف ایران، در فرانسه، قانون مدنی آن کشور در ماده ۱۷۷۹ قرارداد اجاره خدمات را به سه قسمت تقسیم کرده است.
۱- قرارداد کار یا خدمت
۲- اجاره متصدیان حمل و نقل
۳- مقاطعه کاری
آنچه در مورد قرارداد پیمانکاری رایج است، همان «قرارداد پیمانکاری یا مقاطعه دولتی» می باشد که طبق شرایط عمومی پیمان، پیمانکار که یک شخصیت حقوقی است، اجرای عملیات موضوعی را به عهده می گیرد. همچنین «قرارداد مقاطعه یا پیمانکاری» تابع قانون محاسبات عمومی و آیین نامه معاملات دولتی است و تشریفات مزایده و مناقصه نیز خاص این قراردادهاست.
به طور کلی قراردادهای پیمانکاری به قراردادهایی گفته می شود که:
اولاً یک طرف آن الزاماً یکی از دستگاه های اجرایی و طرف دیگر یک شخصیت حقوقی حقوق خصوصی باشد که شخصیت مزبور عموماً یک شرکت پیمانکاری است. ثانیاً موضوع قرارداد انجام عملیات اجرایی یک طرح عمرانی از قبیل راه، بنای ساختمان، ایجاد پل ها و سدها، لوله کشی آب یا گاز و نظایر آن باشد.
ثالثاً قرارداد فی مابین دستگاه اجرایی و شرکت پیمانکاری بر اساس دفترچه پیمان و شرایط عمومی پیمان که بر مبنای آیین نامه استانداردهای اجرایی طرحهای عمرانی موضوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه سال ۱۳۵۱ تهیه گردیده، تنظیم شود.
هم چنان که از تعریف فوق بر می آید، بازرترین تفاوت این گونه قراردادها با قراردادهای پیمانکاری خصوصی منعقده بین اشخاص آن است که:
اولاً طرفین این قراردادها در تهیه بخش عمده مفاد قرارداد و تعیین آثار آن نقشی ندارند و به عبارت دیگر، نه تنها پیمانکار با قرارداد از پیش تنظیم شده روبروست. بلکه خود دستگاه اجرایی مربوطه نیز جز در مواردی که مشخصاً به نفع دولت باشد یا نوع و مقتضای کار ایجاب کند؛ قادر به تغییر مفاد آن نیست.
ثانیاً این قراردادها در مواردی از قواعد حاکم بر حقوق مدنی، پیروی نکرده و تابع مقررات خاص حقوق عمومی است.
شایان ذکر است، قرارداد پیمانکاری بیشتر در مورد عملیات ساختمانی مرسوم است، یعنی پیمانکار را بیشتر در مورد ساخت و ساز میشناسند و عموماً قراردادهای پیمانکاری چه در حوزه حقوق خصوصی و چه در حوزه حقوق عمومی مربوط به عملیات ساختمانی وساخت و ساز می باشد.
بنداول: تعریف قرارداد دپیمانکاری
قراردادهای پیمانکاری ساخت یا مقاطعه کاری کامل ترین نوع قراردادهای دولتی به شمار می روند. قراردادهای مزبور عموماً مشتمل بر یک موافقتنامه، شرایط عمومی پیمان، شرایط خصوصی پیمان، جدول زمان بندی کلی، فهرست بها و مقادیر کار، مشخصات فنی (مشخصات فنی عمومی، مشخصات فنی خصوصی) و نقشه های اجرایی است. از لحاظ تعارض اسناد، مفاد موافقت نامه بر مفاد شرایط عمومی پیمان، مفاد شرایط عمومی پیمان بر شرایط خصوصی پیمان بر مفاد اسناد تکمیلی و قراردادهای الحاقی اولویت دارند، به گونه ای که هیچ گاه شرایط خصوصی نمی تواند، مفاد شرایط عمومی و شرایط عمومی نمیتواند مفاد موافق نامه را نقض کند. در پیمان عمومی ساخت، غیر از طرفین قرارداد یعنی کارفرما و پیمانکار، اشخاص ثالثی نیز دخالتی دارند که برابر ضوابط موجود جزء ارکان اجرایی قرارداد محسوب می شوند. مانند مهندس مشاور (شخص حقیقی یا حقوقی)، مهندس ناظر (شخص حقیقی، نماینده مهندس مشاور)، رئیس کارگاه (شخص حقیقی، نماینده پیمانکار) و پیمانکار جزء که در شرایط خاص ممکن است، بخشی از کار را انجام دهد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

9
b89/2 12

c47/2حروف غیر مشابه بیانگر اختلاف معنی دار در سطح 1٪ می باشد.
جدول(3-9) : مقایسه ی میانگین هدایت هیدرولیکی اشباع خاک تحت تأثیر سطوح شوری در خاک لومی رسی

شوری
(دسی زیمنس بر متر) هدایت هیدرولیکی اشباع خاک (سانتی متر در روز)
1 a61/1
3 b82/2
5 c67/3
حروف غیر مشابه بیانگر اختلاف معنی دار در سطح 1٪ می باشد
شکال (3-3)نشان می دهد در خاک لومی با افزایش شوری مقدار هدایت هیدرولیکی اشباع افزایش می یابد و با افزایش نسبت جذبی سدیم مقدار هدایت هیدرولیکی اشباع کاهش می یابد. پس کمترین هدایت هیدرولیکی در شوری1 (دسی زیمنس بر متر) و نسبت جذبی سدیم12 (ریشه میلی اکی والان در لیتر) و بیشترین مقدار هدایت هیدرولیکی در شوری 5 (دسی زیمنس بر متر) و نسبت جذبی سدیم 9 (ریشه میلی اکی والان در لیتر) می باشد.

را مطرح نمود[۱] . به دنبال آن، فوریه [۳] در سال ۱۸۱۱، برای حل مسائل حرارت، آبل[۴] در سال ۱۸۲۳، در حل مسائل مکانیکی ، پواسون [۵] در سال ۱۸۲۶، در تئوری مغناطیس و لیوویل [۶] در سال ۱۸۲۳، در حل برخی معادلات دیفرانسیل، از معادلات انتگرال استفاده کردند . نیومن[۷] در سال ۱۸۷۰۱، مساله دیریکله (تعیین تابع f روی سطح S که درمعادله ی لاپلاس صدق کند) ، را تبدیل به یک معادله انتگرال نمود و نیز پوانکاره [۸] در سال ۱۸۹۵ ، در بهبود حل معادلات انتگرال بسیار تاثیر گذار بود وی معادله انتگرال
را که متناظر با معادله ی دیفرانسیل با مشتقات جزئی
که منسوب به معادله ی حرکت موج می باشد ، مورد بررسی قرار داد ولترا[۹] در سال ۱۸۹۶، برای اولین بار نظریه ی عمومی معادلات انتگرال را ارائه نمود[۱].
در سال ۱۹۰۰ ، ریاضی دان سوئدی به نام فردهلم [۱۰] یک دسته بندی کلی از معادلات انتگرال خطی به فرم
(۱٫ ۱)
را ارائه نمود که شامل دسته بندی خاص از معادلات ولترا نیز بودند. در ادامه هیلبرت[۱۱] به تحقیق در مورد معاملات انتگرال پرداخت و برای حل این معادلات، فضای هیلبرت را تعریف نمود[۱].
یکی از کارهای مهم ایشان ، فرموله کردن مسائل معادلات دیفرانسیل معمولی و جزئی با شرایط مرزی و اولیه به صورت یک معادله انتگرال بود و به این ترتیب حرکتی نو در حل این گونه معادلات به وجود آمد. به علاوه اصطلاح نوع اول و دوم که امروزه در معادلات انتگرال به کار می رود، اولین بار توسط هیلبرت پیشنهاد داده شد.
بسیاری از مسائل مهم ریاضیات و فیزیک به معادلات انتگرال منتهی می شوند سیستم های دینامیکی هم چون معادلات دیفرانسیل، معادلات انتگرال ، کنترل بهینه و غیره در تمامی زمینه های علوم مهندسی، مدل سازی و پیش بینی مانند تئوری های آنالیز تابعی و فرایندهای تصادفی به کار می روند. نظر به اینکه حل تحلیلی رده هایی از معادلات انتگرال، به علت پیچیدگی و صرف وقت و هزینه، مقدور نیست یا حل آنها به آسانی امکان پذیر نیست لذا از رویکردهای عددی برای محاسبه ی جواب تقریبی این رده از معادلات استفاده می کنیم. بنابراین، به کارگیری روش های عددی در حل معاملات انتگرال اهمیت بسزایی دارند که یکی از روش های عددی متداول و موثر روش تقریب بلوکی است.
تعریف ۱٫۱٫۱ (معادلات انتگرال) به معادلاتی گفته می شود که در ان تابع مجهول، زیر یک یا چند علامت انتگرال ظاهر می شود. فرم کلی یک معادله انتگرال خطی به صورت زیر است.
(۱ .۲)
که در آن ، fتابع مجهول و k، g وh توابعی معلوم هستند. تابع هسته ی معادله ی انتگرال نامیده می شود. عددی حقیقی یا مختلط و a عددی حقیقی است. در معادله ی فوق ، حد بالایی انتگرال ممکن است عدد ثابت یا متغیر s باشد.[۲]
۱ .۲ دسته بندی معادلات انتگرال
۱٫۲٫۱ معادلات انتگرال فردهلم
به معادلات انتگرالی که در آنها دامنه ی انتگرال گیری ثابت باشد ، معادلات انتگرال فردهلم گفته می شود این معادلات به سه دسته تقسیم می شوند.
-اگر در معادله ی ۱ .۲٫ ۰=h(s) باشد، معادله ی انتگرالی فردهلم نوع اول را خواهیم داشت.
-اگر در معادله ی ۱٫ ۲ ، ۱=h(s) باشد ؛ معادله ی انتگرالی فردهلم نوع دوم را خواهیم داشت.
-اگر در معادله ی ۱ .۲ ،۱=h(s) و ۰=g(s) باشد ؛ معادله ی انتگرالی فردهلم نوع دوم همگن را خواهیم داشت.
۱ .۲٫ ۲ معادلات انتگرال ولترا
اگر درمعادله ی ۱ .۲ کران بالای انتگرال متغیر s باشد، آن را معادله انتگرال ولترا گوییم ، دسته بندی معادلات ولترا مانند دسته بندی معادلات فردهلم می باشد [۲].
۱ .۳ عملگرها
تعریف۱٫ ۳٫ ۱ (عملگر) دو فضای برداری vوw را در نظر بگیرید عملگر[۱۲]T ، قاعده ای است که به هر عضو V یک عضو یکتا درW را اختصاص می دهد.
دامنه ی T، زیر مجموعه ای از V است که T برروی آن تعریف می شود و بردT، زیر مجموعه ای از w است که به وسیله ی T تولید می شود.
تعریف ۱ .۳٫ ۲ عملگر را یک عملگر تصویر گوییم، اگر برای هر
۱ .۴ معادلات انتگرال خطی
یک معادله انتگرال، خطی نامیده می شود اگر بتوان آن را به صورت عملگری
نوشت ، که در آن Lیک عملگر انتگرالی است که در معیار کلی عملگر خطی به صورت
صدق می کند.
۱ .۴ .۱ معادلات انتگرال خطی منفرد
معادلات نوع اول یا نوع دوم زیر
را که در آن حد پایین ، حد بالا یا هر دو حدود انتگرال گیری نامتناهی باشند، معادلات انتگرال منفرد[۱۳] می نامند. به علاوه اگر هسته ی معادلات انتگرال در یک نقطه یا در نقاط بیشتری از دامنه ی انتگرال گیری نامتناهی باشد نیز این گونه معادلات را معادلات انتگرال منفرد می نامند. به عنوان مثال
نمونه هایی از معادلات انتگرال منفرد هستند.
۱ .۵ معادلات انتگرال غیر خطی
این دسته از معادلات انتگرال به دو بخش به صورت زیر تقسیم می گردند.
۱ .۵ .۱ معادلات انتگرال فردهلم غیر خطی
این نوع معادلات انتگرالی که به معادلات[۱۴] معروفند، در دینامیک سیالات، الکترو مغناطیس و در بازنویسی مسائل مقدار مرزی غیر خطی به معادلات انتگرال، ظاهر می شوند معادلات انتگرالی همرشتاین چند بعدی در تبدیل معادلات دیفرانسیل بیضوی به معادلات انتگرالی ظاهر می شوند.
معادلات انتگرال فردهلم غیر خطی از نوع اول و دوم و سوم به ترتیب به شرح ذیل می باشند.
۱ .۵ .۲ معادلات انتگرال ولترای غیرخطی
معادلات انتگرال ولترای غیرخطی از نوع اول و دوم به صورت زیر اند:
ملاحظه ۱ .۵ .۱ درحالتی که هسته به صورت باشد ، معادله ی انتگرال غیرخطی تبدیل به معادله ی انتگرال خطی می شود[۲]
۱٫ ۶ معادلات انتگرو- دیفرانسیل
این گونه معادلات ابتدا در اوایل سال ۱۹۰۰ توسط ولترا معرفی شدند. ولترا درحال مطالعه ی پدیده ی رشد جمعیت و بخصوص تاثیر وراثت بود که در تحقیق خود با این گونه معادلات مواجه شد و نام مذکور را برای آنها انتخاب کرد دانشمندان و محققین در پژوهش خود در کاربرد علوم در مواردی نظیر انتقال گرما، پدیده ی انتشار، پخش نوترون و غیره به حل این گونه معادلات نیاز پیدا کردند. در واقع، بسیاری از فرایندهای فیزیکی را می توان با بهره گرفتن از معادلات انتگرو- دیفرانسیل[۱۵]، مدل بندی نمود این معادلات در مسائل دیریکله ، پتانسیل ، تعادل تابشی وارتباط کشسان ظاهر می شوند . اطلاعات جامعی از کاربردهای معادلات انتگرال – دیفرانسیل را می توان به مراجع [۳]، [۵]و[۷] یافت.
دراین گونه معادلات تابع مجهول در دو طرف معادله ظاهر می شود در یک طرف زیر علامت انتگرال و در طرف دیگر به عنوان یک مشتق معمولی نمایان می شود که این معادلات نیز به دو دسته ی معادلات انتگرال- دیفرانسیل فردهلم و ولترا تقسیم می شوند، شکل کلی معادلات انتگرال- دیفرانسیل فردهلم به صورت زیر می باشد.
که در آن D عملگر خطی مشتق به صورت زیر می باشد.
و توابع پیوسته روی بازده ی [a,b] می باشند.هرگاه به جای مقادیر ثابت b، متغیر x را در حد بالای انتگرال گیری قرار دهیم، به معادله ی انتگرال- دیفرانسیل ولترا تبدیل می شود.
۱ .۷ گسسته سازی انتگرال با رویه کوادراتور
اساس هر روش عددی برای حل معادلات انتگرال، قواعد انتگرالگیری عددی است. فرض کنیم یک عملگر انتگرالی باشد که با داده شود. قاعده کوادراتور، نامی عمومی است که به هر روش عددی که انتگرال فرضی فوق را تقریب می زند، داده می شود، کوادراتور را به صورت زیر تعریف می نماییم.
که در آن گروه های تقریب، وزن های کوادراتور می باشند. علاوه بر این فرض کنیم یک عملگر تقریب k بر پایه باشد. داریم:[۳]
فصل ۲
تقریب و درونیابی
پایه­ های انتخاب شده در این پایان نامه پایه های لاگرانژ هستند، که از نوع چند جمله ای های جبری می باشند . دلیل عمده ی استفاده از چند جمله ای جبری، تقریب یکنواخت توابع پیوسته با این توابع می باشد در زیر ، قضیه ی وایراشتراس این خاصیت را نشان می دهد.
قضیه ۲ .۰ .۱ (قضیه ی تقریب وایرشتراس)[۱۶]
هرگاه f بر [a,b] تعریف شده و پیوسته باشد و مفرض باشد ، آن گاه چند جمله ای مانند P(x) وجود دارد که به طوری که
اثبات: مرجع [۳] را ببینید.
۲ .۱ مساله درونیایی
فرض کنیم V یک فضای نرم دار روی اعداد حقیقی یا مختلط باشد و یک زیر فضای n بعدی از V با پایه ی باشد. هم چنین فرض کنیم
Nتابع پیوسته ی خطی و عدد حقیقی یا مختلط باشند. هدف پیدا کردن به گونه ای است که شرایط درونیابی
برقرار باشد.
تعریف ۲ .۱ .۱ توابع ، روی مستقل خطی اند اگر و تنها اگر رابطه ی زیر برقرار باشد:
قضیه ۲ .۱ .۲ روابط زیر معادل اند:
-مساله درونیاب، جواب یکتا دارد.
-توابع ، روی مستقل خطی اند .
– تنها عنصر که در معادله ی صدق کند، عبارت است از .
– به ازای هر دنباله ی ، تنها یک وجود دارد به طوری که
اثبات: مرجع[۳] را ببینید .
حال مساله درونیاب را به صورتی دیگر بیان می کنیم.
تعریف ۳٫۱٫۲ فرض کنیم خانواده ای از توابع یک متغیر x با n+1 پارامتر باشد. مساله­ی درونیایی عبارتست از یافتن پارامترهای در تابع ، به طوری که برای زوج های داشته باشیم.
به علاوه باید شرط به ازای برقرار باشد به نقاط درونیاب می گوییم.
تعریف۲ .۱٫ ۴ اگر به صورت خطی به پارامترهای مجهول وابسته باشد مساله درونیاب خطی و در غیر اینصورت غیر خطی است. درصورتی که مساله درونیاب خطی باشد می توان نوشت:
که در آن مجموعه را مجموعه ی مولد فضای درونیاب می گوییم.
در تعریف فوق اگر توابع مستقل خطی باشند پایه ای برای فضای درونیاب معرفی می کنند.رده های مختلفی از درونیابی وجود دارد که وابسته به انتخاب پایه ها مشخص می شوند مانند درونیابی نمایی و درونیابی از نوع چند جمله ای ، که در آنها به ترتیب مجموعه درونیاب به صورت
. می باشد .
درونیابی با بهره گرفتن از چند جمله ای ها ، به دلیل ساختار ساده ای که دارند، به آسانی در مشتق گیری، انتگرال گیری و تعیین ریشه به کار گرفته می شوند. یکی از خصوصیات چند جمله ای ها این است که درصورت متمایز بودن نقاط درونیابی، همیشه یک جواب منحصر به فرد وجود دارد.
۲ .۱ .۱ درونیابی لاگرانژ[۱۷]
فرض کنیم f تابعی پیوسته روی بازه [a,b] باشد و
افرازی از بازه [a,b] باشد. فضای توابع پیوسته از بازه ی [a,b] به میدان اعداد حقیقی یا مختلط را V=C[a,b] و فضای چند جمله ای های پیوسته درجه ی n از بازه ی [a,b] به میدان اعداد حقیقی یا مختلط را تعریف می کنیم. شرایط درونیایی لاگرانژ درجه ی n از تابع f به صورت زیر داده می شود.