f(t) = 7.787 * t + 16/116 otherwise

XYZ
↓
CIE L*a*b* X = Xn * ( P + a* / 500 ) 3
Y = Yn * P 3
Z = Zn * ( P – b* / 200 ) 3
where P = (L* + 16) / 116

CIE L*a*b*
↓
XYZ

[ R ] [ 3.240479 -1.537150 -0.498535 ] [ X ]
[ G ] = [ -0.969256 1.875992 0.041556 ] * [ Y ]
[ B ] [ 0.055648 -0.204043 1.057311 ] [ Z ]

XYZ
↓
RGB ** در فوریه سال 2000 میلادی 0.189423 به 0.180423 در دانشگاه تورنتو تصحیح شد.

[ X ] [ 0.412453 0.357580 0.180423 ] [ R ] **
[ Y ] = [ 0.212671 0.715160 0.072169 ] * [ G ]
[ Z ] [ 0.019334 0.119193 0.950227 ] [ B ]

RGB
↓
XYZ2-4- رنگرزی طبیعی
2-4-1- مروری تاریخی بر رنگرزی طبیعی
«رنگرزی طبیعی و بحث در خصوص تاریخچه آن همواره یكی از مهمترین مساﺋل قابل بررسی در رابطه با رنگزاهای طبیعی می‌باشد. قدمت رنگ های طبیعی و رنگرزی با این رنگ ها، به قدمت منسوج یا پارچه می رسد. هنر رنگرزی یک گذشته طولانی دارد و اکثر رنگزاها مربوط به دوران ماقبل تاریخ می باشد»(Siva,2007:916). «به هر حال هنر رنگرزی در نقاط مختلف جهان گسترش و به مرور پیشرفت داشته است. در این میان اسناد و مدارک اندکی جهت مطالعه در این خصوص باقی مانده است. اولین سند مکتوب از استفاده از رنگ های طبیعی در چین مربوط به 2600 قبل از میلاد می باشد»(Siva,2007:916). در متون خط میخی مصر باستان، برای اولین بار رنگرزی لباس و مواد دیگر که حاوی رنگ های آلی طبیعی را توصیف می کند(Puntener& Schlesinger,2000:382). «یافته های باستان شناسی نشان می دهند که استفاده از منابع طبیعی برای رنگرزی الیاف دارای قدمتی شش هزار ساله است. بین سال های 3000 و 4000 قبل از میلاد، رنگرزی به عنوان هنر و مهارت در هند، چین و قسمت هایی از آمریکای جنوبی پایه گذاری شد»(دین،1385: 10). دانش رنگرزی در ابتدای دوره دره سند (2500 قبل از میلاد)، براساس پارچه های رنگی لباس های یافت شده، شناخته شده است. همچنین اثر رنگزای روناس در خرابه های تمدن دره سند در موهانجودارو و هاراپا (3500 قبل از میلاد) اثبات شده است(Siva,2007:916). آزمایشات شیمیایی از پارچه های قرمز موجود (کمربند قرمز رنگ) در مقبره شاه توتانخامون[10] که در سال 352 قبل از میلاد درگذشته بود، حضور رنگدانه استخراج شده آلیزارین از روناس را نشان می دهد(Siva,2007:917). «الیاف رنگرزی شده ای که از گورهای واقع در دره پازیریک در ناحیه آلتایی[11] سیبری کشف شده اند دارای قدمتی درحدود 5 قرن قبل از میلاد هستند»(دین،1385: 10). در قرن 4 میلادی، رنگ هایی مانند نیل، وسمه، روناس، اسپرک، چوب برزیل، ایندیگو و ارغوانی تیره مایل به قرمز شناخته شد. حتی رنگ حنا قبل از 2500 قبل از میلاد مورد استفاده قرار می گرفت. رنگ زعفران در کتاب مقدس ذکر شده است. معروف ترین و باارزش ترین رنگ در طول اعصار که در کتاب مقدس نیز ذکر شده، رنگ ارغوانی است. این رنگ از صدف طلایی رنگ خاردار تهیه می شده است(Siva,2007:917). «آبی نیلی از هند به نام «پادشاه رنگ» درخشان تر و سازنده تر از نیلی رنگرزان اروپایی(woad) بود، که جایگزین آن شد» (Puntener& Schlesinger,2000:382).
رنگرزی در ایران نیز پیشینه دیرینه‌ای دارد. پیش از اسلام، در دوره هخامنشی شاهد استفاده از رنگزاهای طبیعی و مهارت رنگرزی هستیم. به طوری که گزنفون مورخ یونانی در نوشته هایش، اشاره به کارگاه قالی بافی شاهان هخامنشی در شهر سارد (400 سال قبل از میلاد) و قالی ارغوانی رنگ، روی قبر کوروش داشته است. همچنین این مورخ به پازیریک کهن‌ترین قالی کشف شده جهان و ایران، و وجود رنگ های زرد، قرمز، نارنجی، سبزآبی و سرمه ای در آن نیز اشاره کرده است (حیاتی، 1384: 7 ). در كتاب «بُندَهِش» كه تألیف آن را به دوران ساسانی نسبت می‌دهند، گیاهان را به خوبی دسته بندی كرده و درباره رنگ آمیزی آنها با روناس و سایر رنگ ها سخن به میان آورده است. این نشان می دهد كه نیاكان ما این گیاهان را برای پوشش خود به كار می برده اند و نحوه كاشت و داشت و برداشت آن را می دانسته اند و در استفاده از آنها برای بافت پارچه هم، مهارت كافی داشته اند. در سطرهای شش و هفت همان صفحه می نویسد: «هر چه جامه به آن شاید رشتن(یعنی رنگ كردن، ریسیدن، تافتن و تابیدن) مانند سركه و دار پرنیان و زردچوبه و روناس و نیل رنگ خوانند»(دادگی، 49:1369). این امر نشان می دد كه ایرانیان از دو سه هزار سال قبل گیاهان رنگ زا را می شناخته اند و آنها را رده بندی و در كشت و توسعه آنها مهارت داشته اند. در دوره ساسانی رنگرزان از احترام خاصی برخوردار بوده‌اند. کشف نمونه‌هایی از پارچه‌های دوره ساسانی و بافت فرش ناشی از وجود صنایع پیشرفته رنگرزی و نساجی در این دوره است. از نمونه‌های فرش ساسانی فرش بهارستان یا برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

i/%D9%81%D8%B1%D8%B4_%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86″>بهارخسرو می‌باشد که علاوه بر استفاده از سنگ‌ها و جواهرات و تزئینات گران بها و بی‌نظیر، استفاده از رنگ‌های زیبایی که تمام فصول سال را به نحو شگفت‌ انگیزی در مقابل نگاه بیننده قرار داده‌ است. شیوه ساسانیان در به‌کارگیری رنگ‌ها با شیوه بیزانسی تفاوت دارد. رنگ‌های ساسانی دارای درخشش کمتر و معتدل‌تر بوده و هنرمندانه‌تر تقسیم شده و با در نظر گرفتن نقش انتخاب شده‌اند. در دوران آل بویه و سپس سلجوقیان کارگاه‌ های رنگرزی که به صورت صنفی و تولیدی در بسیاری شهرهای ایران نظیر یزد، کاشان و اصفهان وجود داشته است. در این کارگاه‌ها علاوه بر بافندگان، رنگرزان نیز به طور دائم حضور داشتند و تجربه و مهارت و ذوق خود را در این رنگرزخانه‌ها به‌کار می‌گرفتند. شهرت ایرانیان در رنگسازی و دریافت ارزش رنگ‌ها به‌ خصوص در زمینه‌های مربوط به کتاب سازی و مینیاتور نیز به مرزی رسیده بود که با گسترش مکتب هنری برجسته‌ای نظیر مکتب هرات، ایرانیان به عنوان استادان رنگ شناخته می‌شدند. با شروع حکومت سلاجقه در ایران تمامی فنون و به خصوص رنگرزی و قالی بافی نیز به خاطر عشایر ترک در سراسر کشورهای اسلامی اهمیت فراوان پیدا کرد. رنگ‌های فرش با بهره گرفتن از گیاهان و به کمک مهارت استادکاران‌ رنگرز به حد و دامنه‌ای رسید که به تدریج دیگر هنرها و صنایع دستی را در سایه قرار داد. روناس، نیل، اسپرک، پوست گردو، پوست انار و زعفران و سایر رنگ‌های گیاهی که از صدها سال پیش بشر شناخته بود به دست هنرمندان رنگرز ایرانی جلوه‌ای یافت که در هیچ کجای دیگر از جهان تقلید شدنی نبود. دوران صفویه اوج ترقی صنایع رنگرزی و قالی بافی‌است؛ خوشبختانه آثار زیادی از آن زینت بخش موزه های دنیاست که شیوه رنگ آمیزی ملایم و بی نظیر در قطعات به دست آمده به چشم می‌خورد. صنعت رنگرزی ایران در اواخر دوران صفویه، همزمان با رشد رنگرزی مدرن در اروپا عظمت و اهمیت خود را تا حدی از دست داد. در دوره پهلوی کاربرد رنگ‌های شیمیایی خارجی نسبت به رنگ‌های طبیعی افزایش چشمگیری پیدا کرد.
2-4-2- رنگزای طبیعی
واژه «رنگزای طبیعی» همان طور که از نامشان برمی آید ریشه طبیعی داشته و شامل همه رنگ های بدست آمده از منابع طبیعی است. که معادل لاتین این واژه (Natural Dye) می باشد. منشاء رنگزاها در طبیعت شامل گیاهان، حیوانات و مواد معدنی می باشد. از مواد رنگزای به دست آمده از گیاهان می توان به نیل، روناس، حنا و جز اینها اشاره داشت که از ریشه، گل، برگ، میوه و پوست نباتات به دست می آیند. مواد رنگزای به دست آمده از حیوانات نیز اغلب شامل حشره قرمز‌دانه و صدف طلایی خاردار(رنگ ارغوانی)، پوست میگو می باشد. رنگزاهای طبیعی معدنی شامل نمک فلزات واسطه یا همان دندانه ها می باشند. برای نمونه می توان به کروم، آهن، مس، اخرا و جز اینها اشاره داشت.
2-4-2-1- طبقه بندی رنگزاهای طبیعی بر اساس منشا رنگی
همانطور که پیش از این ذکر شد، منشاء رنگ های طبیعی، به طور وسیع به 3 گروه طبقه‌بندی می شوند. 1) گیاهی؛ حیوانی؛ 3) معدنی. منشاء ماده رنگزا در گیاهان متفاوت می‌باشد. برای نمونه در گیاهان، ماده رنگزا را در ریشه، برگ، پوست درخت، میوه، دانه و گل می توان یافت و استخراج کرد. در رنگزای حیوانی نیز که تعدادشان اندک می باشد نیز قابل تفکیک است. برای نمونه پوست میگو دارای ماده رنگزا است. ومنشاء قرمزدانه و قرمز کرمس از حشرات می باشد. منشاء رنگ معدنی از منابع طبیعی معدنی بدست می آید. مانند کروم، آهن، منگنز قهوه ای و جز اینها.
2-4-2-2- طبقه بندی رنگزاهای طبیعی بر اساس ساختار شیمیایی

رنگزاهای ایندیگو[12]: رنگزاهای ایندیگویی از مهمترین گروه رنگزاها هستند شامل نیل واقعی از گیاه «ایندیگوفرا تینکتوریا» و وسمه «ایساتیس تینکتوریا» می باشد(منتظر و همکاران، 1388: 79). رنگ
نیلی و ارغوانی نمونه ای از رایج ترین این دسته می باشد(Samanta & Konar,2011: 33). (تصویر2-8)

به خصوص شهیدانی که با عمل و خون خود مردم را از گمراهی نجات دادند.
قدردانی و تشکر
خداوند منّان را شاکرم که بخشش بی منتهای خویش را شامل حالم کرد که بتوانم این رساله را بنویسم و برترین سپاس خویش را به محضر پنهان حجت او بر مخلوقات، حضرت مهدی «عج»، که لطفش قلم را در دستانم می چرخاند و مقاصد ذهنم را در قالب الفاظ حیات می بخشد، تقدیم می‌کنم.
ابتدا از پدر و مادرم تشکر می‌کنم که مرا در همه مراحل زندگی کمک کردند و همواره تلاش کردند و سختی کشیدند تا من بتوانم در کمال آرامش تحصیلاتم را از ابتدایی تا تحصیلات تکمیلی ادامه دهم و همواره پشتیبان و مشوق من بوده‌اند و از خداوند منان برای روح پدرم آمرزش و مغفرت می‌طلبم و برای مادرم آرزوی صحت و سلامت را دارم چون اگر مادرم امیرحسین کوچولوی مرا نگهداری نمی‌کرد هرگز نمی‌توانستم تحصیلات تکمیلی خود را ادامه دهم.
بر خود واجب می‌دانم که از شوهر مهربانم آقا [داود] تشکر قلبی بکنم چون در تمام زندگی همراه و هم فکر من بود و اگر به اصرار ایشان نبود برای ادامه تحصیل و همکاری که با من در زندگی داشتند، من هرگز نمی‌توانستم در زندگی موفق باشم.
از خواهرم «سمیرا» که بسیار مرا کمک کرد کمال تشکر و قدردانی را هم دارم. از امیرحسین کوچولو پسرم هم که در این مدت دو سال مامان را درک می‌کرد که من بتوانم تحصیلاتم را ادامه دهم بسیار ممنون و متشکرم.
در برابر اساتید گرانقدرم زانوی ادب می‌زنم و از آنها که عطش درونم را با باران علم و معرفت سیراب می‌کنند و بیش از همه آنها از مرحوم علامه سید مرتضی عسکری، که سفره تعالیم قرآن و حدیث را گستراندند و با سخاوت تمام ما را به بهره‌برداری از آن دعوت نموده‌اند تشکر کنم.
و از استاد محترم جناب آقای دکتر محمد مهدی بهداروند که مرا در هنگام نوشتن این پایان نامه راهنمایی کرده‌اند با وجود مشکلاتی که خود داشتند و باصبر و حوصله تمام مرا کمک کردند بسیار تشکر و قدردانی ویژه دارم و از خداوند شفای عاجل و طول عمر با عزت را برای ایشان می‌خواهم و همچنین از استاد صبور جناب آقای گلستانی که بسیار ما را راهنمایی کردند تشکر می‌کنم.
و در پایان از تمام مسئولین دانشکده اصول دین دزفول که در طول دوران تحصیل کارشناسی و ارشد باعث رشد و بالندگی من شده‌اند نیز تشکر می‌کنم.
چکیده
پژوهش حاضر به عنوان «اخلاق تبلیغ در سیره رسول الله (ص)» می‌باشد؛ تاریخ پرفراز و نشیب جوامع انسانی گواهی می دهد که تبلیغ و ارتباط فکری و اعتقادی همواره بوده است. حتی جوامع ساده و ابتدای ناگزیر بودند پیامهای خود را با روش های گوناگون مانند نقاشی، سنگ تراشی، دود، آتش، اشاره‌ها، شایعات و… به یکدیگر منتقل کنند و آثار بر جای مانده از نسلهای پیشین، مانند خطها و تصویرها بر روی سنگها اثبات گر این ادعاست که افراد و جوامع پیشین به منظور ایجاد ارتباط با یکدیگر و نیز انتقال اندیشه و عقایدشان به نسلهای بعدی، از هر راه ممکن بهره جسته‌اند. از نگاه قرآن تبلیغ و ارشاد و هدایت مردم، از اصلی ترین و مهم ترین برنامه ها و وظایف پیامبران الهی بوده که طوری که خداوند متعال در سوره نحل آیه ۳۶ با صراحت تمام می فرماید:
«وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّهٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّـهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ…»[۱]
ما در میان هر امتی پیامبری برانگیختیم با این پیام که خدا را پرستش کنید و از طاغوت بپرهیزید.
پس با گواهی از قرآن متوجه می شویم که تبلیغ و دعوت به شریعت از آدم تا خاتم بوده و بعد از آنها نیز ادامه دارد. چون تبلیغ و دعوت در واقع زنده کردن انسانهاست و تبلیغ اسلام یعنی زنده کردن خوبیها و ارزشهای معنوی انسانهاست و نیز بسیاری از آیات قرآن که به دعوت، تبلیغ، هدایت و امر به معروف و نهی از منکر دستور می دهد یا به بیان روش تبلیغ انبیای پیشین می پردازد، بازگو کننده اهمیت تبلیغ از دیدگاه خداوند است. از این رو هدف ما از این پژوهش حاضر این است که به استخراج و بررسی اخلاق تبلیغی در سیره رسول الله که در قرآن هم آورده بپردازیم و اصول و شیوه تبلیغ اسلام که پیامبر به آن همت گماشت را بیان کنیم. چرا که ایشان از آغاز رسالتش تا واپسین روزهای عمرش به این امر مبادرت ورزیدند.
شیوه تبلیغ پیامبراسلام این گونه بود که در سه سال آغاز رسالتش به دعوت مخفیانه و تبلیغ پنهانی پرداخت و بعد از آن به دستور خداوند آن را آشکار کرد و به تبلیغ و ترویج ایمان در جامعه‌ی جاهلیت آن روز پرداخت و تبلیغ خود را از بستگان خود آغاز کرد و مرحله بعد خویشاوندان خود و سپس اهل منطقه و شهر خودش را دعوت کرد و بعد از آن با نامه‌هایی که به سران همه کشورهای دنیا نوشت همه آنها را به اسلام دعوت کرد و مشرکین مکه از این کار پیامبر که تبلیغ اسلام بود بسیار ناراحت شدند و او و یارانش به مدت سه سال به شعب ابی طالب تبعید کردند و آنها این سه سال را در محاصره‌ی اقتصادی و سیاسی سپری کردند و با این حال، به سبب اهمیت تبلیغ رسالت، همه آن فشارها و شکنجه‌ها را تحمل کردند و دست از تبلیغ نکشیدند و همچنان مردم را به اسلام دعوت می کردند بدون ترس از مشرکین، تا اینکه اسلام در سراسر جهان انتشار یافت و هر لحظه در حال پیشرفت است که یکی از عوامل موفقیت و گسترش اسلام اخلاق نیکو پیامبر بود که خداوند این را به پیامبرش گوشزد می کند.
عکس مرتبط با اقتصاد
کلید واژه: اخلاق، تبلیغ، سیره.
فهرست مطالب
فصل اول: کلیات مفاهیم ومصطلحات ۱
۱-۱- مقدمه ۲
۱-۲- بیان مسأله ۵
۱-۳- تبیین موضوع ۷
۱-۴- اهمیت و ضرورت موضوع (تبلیغ) ۸
۱-۴-۱- از نگاه قرآن ۸
۱-۴-۲- از نگاه پیامبر (ص) ۱۰
۱-۴-۳- از نگاه ائمه اطهار ۱۱
۱-۵- فواید علمی و کاربردی موضوع ۱۳
۱-۶- پیشینه‌تحقیق ۱۴
۱-۶-۱- پیشینه تاریخی تبلیغ ۱۴
۱-۶-۱-۱- تبلیغ پیش از اسلام ۱۴
۱-۶-۱-۲- تبلیغ در اسلام ۱۶
۱-۶-۱-۳- تبلیغ در عصر حاضر ۱۷
۱-۷- سؤالات تحقیق ۱۹
۱-۷-۱- پرسش‌های اصلی تحقیق ۱۹
۱-۷-۲- پرسش‌های فرعی ۱۹
۱-۸- روش تحقیق ۲۰
۱-۹- تعریف مفاهیم و مصطلحات ۲۱
۱-۹-۲- اخلاق ۲۱
۱-۹-۳- تبلیغ ۲۱
۱-۹-۴- اخلاق تبلیغ ۲۳
۱-۹-۱- سیره ۲۳
۱-۱۰- جمع بندی فصل اول ۲۵
فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق ۲۷
فصل سوم: داده های تحقیق ۳۰
آشنایی با سیره عملی پیامبر اکرم (ص) در تبلیغ ۳۰
۳-۱- بخش اول: تبلیغ درسیره رسول الله(ص) ۳۱
۳-۲-بخش دوم: جایگاه تبلیغ در سیره رسول الله (ص) ۳۳
۳-۲-۱- قلمرو و مراحل تبلیغ در سیره رسول الله (ص) ۳۳
۳-۲-۲- ضرورت تبلیغ ۳۴
۳-۲-۳- ابزار تبلیغ ۳۵
۳-۳- بخش سوم: اهداف تبلیغ در سیره رسول الله (ص) ۳۷
۳-۳-۱- دعوت به توحید و قسط: ۳۸
۳-۳-۲- دعوت به مکارم اخلاق ۴۰
۳-۳-۳- دعوت به تعلیم و تعلم ۴۱
۳-۳-۴- دعوت به آزادی اجتماعی و معنوی ۴۲
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۳-۳-۵- دعوت به فطرت و اندیشه ۴۳
۳-۴- بخش چهارم: مخاطبان تبلیغ درسیره رسول الله(ص) ۴۴
۳-۵- بخش پنجم: اصول تبلیغ در سیره رسول الله (ص) ۴۸
۳-۵-۱- رهبری و هدایت و سامان دادن مردم ۴۸
۳-۵-۲- خدا محوری ۴۹
۳-۵-۳- داشتن قاطعیت ۴۹
۳-۵-۴- سازندگی فرد و جامعه ۵۰
۳-۵-۵- درگیری و مبارزه با شرک و ستم خرافه ۵۱
۳-۵-۶- پیوند با مردم ۵۱
۳-۵-۷- بصیرت و تفکر ۵۲
۳-۶- بخش ششم: آداب تبلیغ ۵۲
۳-۶-۱- شروع با نام خدا ۵۲
۳-۶-۲- متصل به وحی الهی ۵۴
۳-۶-۳- بر پایه‌ی حق ۵۵

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

فرضیه های پژوهش

ـ بین خودکارآمدی تمرین رشته های تنیس روی میز و شنا تفاوت وجود دارد.
ـ بین کارآمدی گروهی ورزشکاران رشته های فوتبال و بسکتبال تفاوت وجود دارد.
ـ بین متغیر خودکارآمدی تمرین رشته های تنیس روی میز، شنا، فوتبال و بسکتبال تفاوت وجود دارد.

قلمرو پژوهش

ـ دانش آموزان ورزشکار ۹ تا ۱۲ سال که در قالب کانون های ورزشی در تمرینات و مسابقات وابسته به آموزش و پرورش شرکت می کنند.
ـ دانش آموزان همگی پسر بوده و ساکن شاهین شهر بودند.
ـ دانش آموزان ورزشکارانی بودند که از لحاظ مهارت های ورزشی در سطح متوسط به بالا بوده و بعضا تجربه شرکت در مسابقات بین مدارس را دارا بودند.
ـ دانش آموزان ورزشکارانی بودند که در قالب انفرادی یا تیمی در کانون های ورزشی به تمرین پرداخته و نفرات برتر به مسابقات استانی اعزام می شدند.

محدودیت های پژوهش

ـ با توجه به شرایط سنی کودکان ۹ تا ۱۲ سال انتظار می رفت که آن ها در فهم سؤالات کمی مشکل داشته باشند و آن هم در صورت ساده سازی سؤالات پرسشنامه امکان پذیر بود.
ـ با توجه به زمان برگزاری مسابقات استانی هر رشته، نمی توانستیم تا زمان مسابقات صبر کنیم تا میزان باورهای کارآمدی افراد را در مسابقات و در مقابل تیم های دیگر ارزیابی کنیم.
ـ به دلیل نبود ابزار دقیق برای ارزیابی اجرای مهارت های دانش آموز، تعیین سطح مهارت ورزشکاران به طور ذهنی بوده و بیشتر توسط خود افراد و مربیان مشخص می شود.
ـ به دلیل کمبود پژوهش ها در زمینه خودکارآمدی تمرین و کارآمدی گروهی در کشورمان، ساخت ابزار دقیق و پیدا کردن روش درست برای ارزیابی خودکارآمدی و اجرا کار تقریبا مشکلی بوده، خصوصا اینکه مطالعه در حوزه کودکان انجام می شود.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

تعریف واژه ها و اصطلاحات

ـ خودکارآمدی: باندورا (۱۹۹۷، ۱۹۸۶) خودکارآمدی را حس اطمینان در توانایی فردی برای اجرای موفقیت آمیز یک رفتار به خصوص تعریف نمود.
– خودکارآمدی تمرین؛ مفهومی است که به بررسی باورهای کارآمدی افراد در رابطه با اجرای ورزشی می پردازد.
ـ کارآمدی گروهی: کارآمدی گروهی ادراک شده تحت عنوان باور مشترک گروه در مورد توانایی هایشان به منظور سازماندهی و اجرای اعمال خواسته شده برای دستیابی به سطوح خاصی از پیشرفت (موفقیت) تعریف می شود (باندورا،p.447.1997).
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
۲-۱٫ مقدمه
این فصل شامل دو بخش مبانی نظری و پیشینه پژوهش می باشد. بخش چارچوب نظری این تحقیق مفاهیم خودکارآمدی تمرین، کارآمدی گروهی، منابع اطلاعاتی خودکارآمدی و سنجش کارآمدی را در ورزش های انفرادی و تیمی بیان می کند. در بخش پیشینه پژوهش نیز، ابتدا پژوهش های مرتبط و انجام شده در داخل کشور را بررسی نموده و سپس به تحقیق های انجام شده در خارج از کشور می پردازیم.
۲-۲٫ مبانی نظری
۲-۲-۱٫ خودکارآمدی و منابع اطلاعاتی آن
باورهای کارآمدی بر چگونگی احساس، تفکر، انگیزش و رفتار افراد تأثیر می گذارد. مؤلفه خودکارآمدی یکی از مؤثرترین سازه های روانشناختی برای تأثیرگذاری در تلاش برای موفقیت ورزشی است (فلتز، ۱۹۸۸). باندورا (۱۹۹۷ ،۱۹۸۶ ،۱۹۷۷) خودکارآمدی را به عنوان باوری که فرد در مورد توانایی اش برای اجرای موفقیت آمیز یک تکلیف ویژه به منظور کسب یک دستاورد خاص دارد، تعریف کرد. باورهای خودکارآمدی قضاوت در مورد مهارت های یک فرد نیست، بلکه بیش تر در مورد قضاوت هایی است که فرد تا چه حد می تواند آن مهارت ها را اجرا کند (باندورا، ۱۹۸۶). باندورا (۱۹۹۰) این قضاوت ها را نتیجه یک فرایند پیچیده خود – ارزیابی و خود – ترغیبی می داند که به پردازش شناختی منابع گوناگون اطلاعات کارآمدی بستگی دارد. تأثیر تجربه اجراهای پیشین نه تنها به باورهای خودکارآمدی، بلکه به سختی ادراک شده از اجرا، تلاش صرف شده، مقدار راهنمایی های دریافتی و ادراک افراد از یک قابلیت ویژه همانند مهارتی که می تواند اکتسابی یا یک استعداد درونی باشد، بستگی دارد (باندورا، ۱۹۸۶). نظریه خودکارآمدی، کارآمدی مورد انتظار را تحت تأثیر چهار منبع اطلاعاتی می داند:
ا. تکمیل عملکرد یا دستاورد اجرا: تجارب ادراک شده از سوی فرد در انجام یک تکلیف معین است. تاحدی روشن است که چرا این منبع به عنوان مهم ترین منبع تأثیرگذار بر خودکارآمدی است، چرا که موفقیت های متعدد منجر به ایجاد انتظارات مثبت و قوی از کارآمدی می گردد، در حالی که شکست های مکرر انتظارات شدید منفی از کارآمدی ایجاد می کند (دکتر عبدلی، ۱۳۸۶) .
۲٫ مقایسه اجتماعی یا تجارب مشاهده ای: مشاهده پیشرفت دیگران (مستقیم یا از طریق ویدئو) خصوصا مدل های قابل مقایسه (مشابه در سن، جنسیت و وضعیت اقتصادی) می تواند به باور مشاهده گر کمک کند. تجربه مشاهده فردی که قادر است تکلیف خطرناکی را بدون نتایج منفی انجام دهد، موجب این انتظار در مشاهده گر می شود که اگر تلاش خود را افزایش دهد، موفقیت را بدست می آورد (دکتر عبدلی، ۱۳۸۶).
عکس مرتبط با اقتصاد
۳٫ ترغیب کلامی: بازخورد مثبت واقع گرایانه از سوی افراد مهم یا متخصصان، به عنوان یک پاداش پیشنهاد شده است. متقاعدسازی کلامی روشی است که برای تأثیرگذاری یا تغییر در رفتار به کار برده می شود. مربیان گاهی با بهره گرفتن از توصیه های کلامی سعی دارند ورزشکار را متقاعد سازند که قادر به موفقیت در تسلط بر یک تکلیف می باشد (دکتر عبدلی، ۱۳۸۶).
۴٫ دریافت پاسخ های فیزیولوژیکی و تأثیرگذار (تحریک هیجانی): ادراک فرد از پاسخ های فیزیولوژیکی مانند خستگی و ضربان قلب به عنوان منبع دیگر اطلاعاتی خودکارآمدی به شمار می آید (باندورا، ۱۹۸۶، ۱۹۹۷). از دیدگاه باندورا رابطه تحریک و خودکارآمدی معکوس است، یعنی با افزایش تحریک هیجانی، خودکارآمدی کاهش می یابد (دکتر عبدلی، ۱۳۸۶).
۲-۲-۲٫ سنجش خودکارآمدی تمرین
درمطالعات ورزشی سنجش های خودکارآمدی معمولا از طریق فهرست کردن مجموعه ای از تکالیف که اغلب از لحاظ دشواری، پیچیدگی و فشار متنوع اند، مفهوم سازی می شوند (فلتز و لیرگ[۱۱]، ۲۰۰۱). در این رویکرد ابتدا از افراد پرسش می شود که آیا آن ها می توانند سطوح خاصی از یک تکلیف ویژه را اجرا کنند یا نه (سطح کارآمدی)، سپس برای هر گزینه درجه اطمینان صفر تا صد را به عنوان مقیاس رتبه بندی کردند (ثبات باورهای کارآمدی). در مفهومی سازی مقیاس ها، تعدادی از خرده مهارت ها برای اجرا در یک دامنه به فرد داده می شود. مثلا یک مقیاس برای کشتی گیران شامل فرار از خاک، واژگون سازی، امتیازات عقب کشی، پیش کشیدن حریف از آرنج و مسلط شدن بر حریف (هدایت حریف) می باشد (تریژر و همکاران، ۱۹۹۶)[۱۲]. روش های دیگری نیز برای ارزیابی خودکارآمدی استفاده شده اند، گرچه این سنجش ها منطبق با توصیه های باندورا در مورد ارزیابی نبوده است. برای مثال چندین مطالعه از یک قالب تک موردی برای ارزیابی خودکارآمدی استفاده کردند (وینبرگ و همکاران، ۱۹۸۰؛ ویلز[۱۳] و همکاران، ۱۹۹۳). در اندازه گیری های تک موردی برای ارزیابی اطمینان پاسخ دهندگان، انتظارات پیامد ارزیابی می شود، اما به نظر می رسد انتظارات پیامد به تنهایی نمی تواند برای ارزیابی قضاوت توانایی های اجرای سطوح خاصی از مهارت مناسب باشد. باندورا (۱۹۷۷) اذعان کرد که معمولا انتظارات پیامد به عنوان پیش بین عملکرد به حساب نمی آیند، اما انتظارات کارآمدی به عنوان پیش بین عملکرد در نظر گرفته می شوند. گرچه هم باورهای خودکارآمدی و هم انتظارات پیامد مطابق با گفته باندورا می توانند در جایگاه رفتار ورزشی تأثیرگذار باشند، اما انتظارات پیامد بیش تر به قضاوت های خودکارآمدی بستگی دارند و بنابراین باورهای خودکارآمدی نسبت به انتظارات پیامد پیش بین بهتری به حساب می آیند.
مؤلفه های دیگری نیز برای توصیف کارآمدی در ورزش استفاده شده اند، گرچه این سنجش ها زمانی که با سنجش های خودکارآمدی تکلیف – ویژه مقایسه شوند، عمومی ترند ولی با معیارهای یک سنجش خودکارآمدی همسو به نظر می رسند. فلتز و چیس[۱۴] (۱۹۹۸) فرایند شناختی را به وسیله قضاوت های افراد در مورد قابلیتشان برای نیل به هدفی خاص در یک ورزش یا مجموعه ای از اجراهای حرکتی ارزیابی کردند. آن ها اظهار کردند که این هدف ممکن است کاملا باریک (مانند ضربه زدن آرام برای غلتاندن توپ) یا وسیع تر (مانند اجرای موفقیت آمیز در یک ورزش) تعریف شود.
۲-۲-۳٫ سنجش های اجرا
باندورا (۱۹۹۷) اجرا را به عنوان دستاوردی که باید توسط نشانه های توصیفی معین شده باشد (مانند تعداد سرویس ها در گیم های تنیس و قضاوت های درجه بندی شده عددی درباره دستاورد)، تعریف نمود. در بازبینی ساندرا[۱۵]، مریتز و همکارانش (۲۰۰۰) دریافتند که سنجش های اجرا می توانند تحت سه عنوان نظری (ذهنی)، عینی و خودگزارش دهی تقسیم بندی شوند. باندورا سنجش های ذهنی اجرا را تحت عنوان «قضاوت های اجتماعی» معطوف کرد که آن توسط یک مشاهده گر بیرونی یا مربی سنجیده می شود (مانند وضعیت اسکیت سوار، ژیمناست و تخته پرش). در طرف دیگر، سنجش های عینی اجرا معمولا کمی تر و نوعی تر از سنجش های ذهنی اجرایند (مانند تعداد بردها و حساب امتیازها). سنجش های خودگزارش دهی شده اجرا شامل اندازه گیری هایی هستند که تلاش را ارزیابی می کنند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۲-۲-۴٫ میانجی گرهای ارتباط خودکارآمدی و اجرا
الف) نوع ارزیابی خودکارآمدی و اجرا
استفاده از سنجش های خودکارآمدی عمومی و کاربرد سنجش های واسطه ای اجرا (مانند گزارش های افراد از اینکه چه کاری را می توانند انجام دهند یا ارزیابی دیگران هم چون والدین و مربی)، می تواند بر رابطه بین خودکارآمدی و اجرا تأثیر گذارد (باندورا، ۱۹۹۷).
در بازبینی مریتز و همکاران (۲۰۰۰) دو فرض در نظر گرفته شد:
الف) همبستگی سنجش های خودکارآمدی عمومی و تک موردی نسبت به سنجش های خودکارآمدی تکلیف – ویژه پایین تر است.
ب) همبستگی مطالعاتی که از سنجش های خود – گزارش دهی یا سنجش های ذهنی اجرا به دست آمدند، در مقایسه با سنجش های عینی اجرا پایین ترند.
ب) سازگاری بین سنجش ها
باندورا (۱۹۹۷) بیان کرد ساختار ارتباط بین باورهای کارآمدی و مقتضیات عمل هر دو از قابلیت های (توانایی های) مشابهی ریشه می گیرند. این گفته اشاره بدین دارد که ارزیابی خودکارآمدی و اجرا باید سازگار باشند (مریتز و همکاران، ۲۰۰۰). همانند اینکه یک محقق مهارت های تنیس را به صورت خرد– تحلیلی ارزیابی کند (مانند سنجش اطمینان فردی در بک هند، فورهند و سرویس)، اما بر سابقه برد یا باخت فرد به عنوان سنجش اجرا تکیه کند.
ج) ماهیت تکلیف
عامل سومی که در ارتباط بین خودکارآمدی و اجرا میانجی گری می کند، ماهیت تکلیف است (مریتز و همکاران، ۲۰۰۰). در مطالعات ورزشی، از دو دسته تکالیف جدید و تکالیف آشنا (تکالیف مشابهی که افراد قبلا انجام داده اند) استفاده کردند. مطابق با نظر باندورا (۱۹۸۶) باورهای خودکارآمدی تنها زمانی تعیین گر رفتارند که افراد خرده مهارت های لازم را کسب کرده باشند. بنابراین همبستگی های بین کارآمدی و اجرا در شرکت کنندگانی که تکالیف جدید را اجرا می کنند، در مقایسه با شرکت کنندگان باتجربه تر، پایین تر به نظر می رسند. با وجود این مسلم است که باورهای افراد می تواند بر توانایی شان برای یادگیری توسعه مهارت تأثیر گذارد (مریتز و همکاران، ۲۰۰۰).
د) زمان ارزیابی ها
باندورا (۱۹۸۶) ارتباط دوسویه بین خودکارآمدی و اجرا را مطرح کرد، که به موجب آن تأثیرات خودکارآمدی تابع اجرا و تأثیرات اجرا تابع خودکارآمدی می باشد. قضاوت های خودکارآمدی پس از هرکوشش برای کوشش بعدی مهیا می شود (بروس واتکینز، ۱۹۹۴)[۱۶]. فلتز (۱۹۸۲) و مک آولی[۱۷](۱۹۸۵) دریافتند که ارتباط بین اجرای مهارت ورزشی و نمرات خودکارآمدی پسین، قوی تر از ارتباط بین نمرات خودکارآمدی و نمرات اجرای پسین است. این یافته بدین نکته اشاره دارد که فرد با اجرای مهارت می تواند در مورد توانایی اش برای اجراهای آینده (باورهای کارآمدی) قضاوت کند. سنجش های خودکارآمدی پس از اجرا، همبستگی قوی تری نسبت به سنجش های خودکارآمدی پیش از اجرا دارند (مریتز و همکاران، ۲۰۰۰).
نوع سنجش های خودکارآمدی و اجرا هر دو مهم اند اما ضروری تر از آن، انطباق بین سنجش هاست. برای مثال اگر کسی مایل است اطمینان فردی در مهارت های تنیس را بسنجد، سنجش اجرا باید مهارت های معینی را ارزیابی کند (مریتز و همکاران، ۲۰۰۰). مریتز و همکارانش(۲۰۰۰) دریافتند که سنجش های تکلیف – ویژه خودکارآمدی، بالاترین همبستگی را با اجرا داشته و بنابراین برای ارزیابی مناسب تر به نظر می رسند.
۲-۲-۵٫ کارآمدی گروهی
طبق نظریه باندورا (۱۹۹۷) خودکارآمدی و کارآمدی گروهی به لحاظ واسطه گری با هم تفاوت دارند. علاوه بر چهار منبع اساسی ذکر شده توسط باندورا از قبیل دستاوردهای اجرا، تجارب مشاهده ای، ترغیب کلامی و پاسخ های ادراک شده فیزیولوژیکی– روانی، والی و همکارانش (۱۹۹۸) منابع دیگری از اطمینان مانند آمادگی ذهنی و بدنی متشکل از حمایت اجتماعی و هدایت از سوی مربی را شناسایی کردند، که می تواند به این معنی باشد: «منابع دیگری از اطلاعات کارآمدی در سطح گروهی وجود دارند». باندورا (۱۹۹۷) در تکمیل نظریه خودکارآمدی، کارآمدی گروهی ادراک شده را عنوان کرد و آن را مجموعه ای از باورهای هر یک از نفرات گروه دانست و باور داشت کارآمدی گروهی رویدادی معین در سطح گروه است که در سطح فردی ارزیابی می شود. اما زاکارو و همکارانش (۱۹۹۵) تعریف دیگری از کارآمدی گروهی ارائه کردند؛ با این عنوان که «کارآمدی گروهی احساس شایستگی تقسیم شده در میان اعضای گروه است که پاسخ شان به عنوان یک منبع منسجم به اقتضای موقعیتی خاص، هماهنگ و تکمیل می شود. از این جهت کارآمدی گروهی برای به انجام رساندن تکالیف، به سطح بالایی از تعامل، همبستگی و همکاری نیاز دارد. کارآمدی گروهی ادراک شده می تواند بر تصمیمی که اعضا برای اجرا به عنوان یک گروه می گیرند، برچگونگی انجام دادن تدابیرشان، بر ترسیم اهداف و راهبردها، بر قابلیت شان برای ایستادگی در زمانی که تلاش های گروه برای کسب نتایج با شکست مواجه شده است، یا بر مقاومتی که آن ها در هنگام مواجهه با موانع نشان می دهند، تأثیر گذارد (باندورا، ۱۹۹۷). بنابراین کارآمدی گروهی به عنوان یک نگرش منتج از گروه توصیف شده است که از اداراکات فردی تشکیل می شود (فلتز و لیرگ، ۱۹۹۸).
۲-۲-۶٫ منابع کارآمدی گروهی
ادراکات کارآمدی افراد و گروه ها در مسیر یکسان تفسیر می شوند. آن ها از تجربیات مستقیم پیروزی یا شکست، مقایسه اجتماعی یا تجربه مشاهده ای، تأثیر متقاعد کننده و ابزار ادراک شناختی و وضعیت روانشناختی متأثر می شوند (باندورا، ۱۹۹۷؛ فلتز، ۱۹۹۵). ورزشکاران این اطلاعات را در رابطه با عوامل موقعیتی تأثیرگذار بر رفتار، الگوهای فکری و احساسات فردی با هم جمع آوری می کنند. باندورا (۱۹۸۶ ،۱۹۹۷) این منابع را توصیف و آن ها را به عنوان منابع اطلاعات تعریف نمود. مطابق با نظریه منابع اطلاعات، قوی ترین منبع از تجربه مستقیم پیروزی یا شکست منتج می شود در حالیکه کمترین تأثیرگذاری با زبان رسانده می شود (بالاگور[۱۸]، ۱۹۹۵ و فلتز، ۱۹۹۵). اما همان طور که گفته شد منابع دیگری از اطمینان در سطح گروهی از قبیل آمادگی ذهنی و بدنی متشکل ازحمایت اجتماعی و هدایت از سوی مربی مطرح شدند.
۲-۲-۷٫ سنجش کارآمدی گروهی

عنوان

صفحه

شکل ۳-۱- مسیر حرکت در تست چابکی ایلینویز………………………………………………………………………

۷۲

چکیده :
هدف از پژوهش حاضر مطالعه تأثیر مکمل­سازی کوتاه مدت کراتین بر آمونیاک خون و برخی شاخصهای عملکردی و ساختاری در تکواندوکاران نوجوان بود. به همین منظور ۲۰ ورزشکار انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه کراتین تقسیم شدند. سپس گروه مکمل کراتین به مدت ۶ روز، هر روز ۲۰ گرم کراتین در ۴ وعده مصرف کردند در حالیکه گروه دارونما به همین شکل و اندازه ، گلوکز مصرف کردند. نتایج این پژوهش نشان داد که میزان آمونیاک خون گروه کراتین، در پس آزمون با کاهش چشمگیری مواجه شده است. که این کاهش به لحاظ آماری معنی­دار بود. به طور کلی با توجه به نتایج پژوهش می­توان گفت که مصرف مکمل کراتین علیرغم اینکه باعث کاهش تجمع آمونیاک در خون می­ شود، سرعت عملکرد را نیز در فعالیتهای تناوبی در سطح بالاتر حفظ می­ کند. همچنین مصرف مکمل کراتین باعث بهبود سرعت و چابکی و همچنین افزایش وزن و توده بدون چربی آنها می­ شود.
کلمات کلیدی: آمونیاک، تکواندو، کراتین، مکمل­سازی
فصل اول
کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه
بهره گیری از علوم ورزشی مختلف با هدف به کارگیری شایسته از تغذیه و مکمل های غذایی مجاز، از جمله ضروریات ورزش مدرن محسوب می شود و در نتیجه اکثر ورزشکاران حرفه ای برای حداکثر رساندن عملکرد ورزشی خود از این مواد استفاده می کنندو بنابراین معرفی مکمل های مجاز با کمترین عوارض جانبی و متناسب با رشته ورزشی که بتواند نیاز ورزشکاران را در استفاده از مواد نیرو زا رفع کند، ضروری به نظر می رسد.
تکواندو ورزشی است انفرادی که مبارزه آن در ۳ زمان دو دقیقه ای با ۱ دقیقه استراحت بین آنها انجام می شود که در صورت تساوی به راند چهارم(۲ دقیقه) کشیده خواهد شد. در طول ۲ دقیقه افراد دائما مشغول رد و بدل کردن فنون نیستند، بلکه تقریبا بیشتر از ۱ دقیقه از وقت آنها صرف حرکت پا، تفکر و یافتن فرصت مناسب برای حمله و ضد حمله می شود. بنابراین هر زمان، ترکیبی از مبارزه و استراحت است که به طور متناوب تکرار می شود. از این رو مبارزات تکواندو را می توان نوعی فعالیت تناوبی در نظر گرفت که در چند دور با فواصل زمانی نامشخص برگزار می شود. منابع اصلی انرژی در این گونه فعالیت های تناوبی، دستگاه فسفاژن و اسید لاکتیک است که این منابع در طول فعالیت، مدام در حال تخلیه و بازسازی مجدد می باشند. در چنین فعلیت های تناوبی، پایان یافتن سریع منابع انرژی و افزایش تجمع اسیدلاکتیک از جمله عوامل بروز خستگی زودرس و به دنبال آن کاهش عملکرد در طول یک دوره از مسابقات است. بنابراین به نظر می رسد مصرف مکمل هایی که بتوانند موجب تقویت و بازسازی سریع تر منابع انرژی شوند ، مفید باشد.
امروزه مصرف مکمل های غذایی در ورزش بسیار افزایش یافته است، به طوری که کمتر ورزشکاری را میتوان یافت که در بعضی از مراحل دوره قهرمانی خود یک یا چند مورد آنها را امتحان نکرده باشد. مصرف این مواد با هدف بهبود عملکرد و افزایش توده عضلانی صورت می گیرد که از طریق تحریک ساخت پروتئین در بدن یا کاهش حجم چربی بدن رخ میدهد. در حال حاضر مکمل های بسیاری وجود دارند که ورزشکاران از آنها استفاده می کنند. مکمل های غذایی نقش های زیادی از جمله تولید انرژی و افزایش حجم عضلانی دارند. یکی از این مکمل ها کراتین است. کراتین مکملی غذایی است که امروزه به عنوان پر مصرف ترین مکمل در بین ورزشکاران رواج یافته است.
مصرف کراتین موجب افزایش سطوح فسفوکراتین، و کراتین عضلانی بدن تا حدود۲۰ تا ۴۰ درصد می شود و توده عضلات اسکلتی و عملکرد قدرتی و توانی را بهبود میبخشد. کراتین پروتئینی است که هم به شکل درونزاد در بدن ساخته می شود و هم از طریق رژیم غذایی وارد بدن می گردد. مقداری کراتین ب هصورت طبیعی در برنامه غذایی روزانه افراد وجود دارد، مصرف گوشت اغلب یک گرم از این ماده را وارد بدن می کند. بقیه کراتین مورد نیاز از طریق آمینواسیدها در کلیه ها سنتز می شود. کراتین برای اولین بار توسط شورل در سال ۱۸۳۵ کشف شد. این مکمل تقریباً یک قرن بعد برای اولین بارتوسط فیسک و سابارو در سال ۱۹۲۷ استفاده شد. مکمل غذایی کراتین در میان بسیاری از ورزشکاران موفق به ویژه در رشته دو ومیدانی و فوتبال و برخی رشته های ورزشی دیگر شیوع گسترده ای یافته است. کراتین مونوهیدرات یکی از پرمنفعت ترین و پر مصرف ترین مکمل هایی است که به طور عادی استفاده می شود و در عین حال از نظر عمومی ایمن و بی خطر است. محبوبیت کراتین میان ورزشکاران انکارناپذیر است. پژوهش ها نشان دادند مصرف کراتین موجب بهبود عملکرد ورزشی به ویژه فعالیت های توانی میشود. (کاشف و همکاران، ۱۳۹۱).
کراتین مکملی است که مصرف آن در بین ورزشکاران، بعد از المپیک ۱۹۹۲ بارسلونا عمومیت پیدا کرد. افزایش محتوای کراتین عضله از طریق مصرف مکمل کراتین، ممکن است سبب افزایش فسفوکراتین(PCr) و بازسازی سریع تر ATP در طول تمرینات تناوبی شدید و انفجاری کوتاه شود. (گائینی و همکاران،۱۳۸۸).
از سال ۱۹۹۰ به بعد تحقیقات گسترده ای تأثیرات مصرف خوراکی مکمل های کراتین را در مقادیر و مدتهای مختلف مورد ارزیابی قرار دادند. رایج ترین و در دسترس ترین نوع کراتین، کراتین مونو هیدرات می باشد که دراغلب مطالعات تحقیقی از آن استفاده شده است .کراتین مونو هیدرات یک پودر سفید، بی مزه و بی بو و تا اندازه ای قابل حل در آب می باشد که در آزمایشگاه ها ساخته می شود [۳۳]. در سال ۱۹۹۲ نشان داده شده که خوردن یک دوز ۵ گرمی کراتین مونو هیدرات، غلظت کراتین خون را به اندازه قابل توجهی افزایش می دهد که حدوداً یک ساعت بعد از خوردن به اوج خود می رسد و بعد از ۲ تا ۳ ساعت به سطح اولیه خود بر میگردد. در این پژوهش برای حفظ میزان افزایش یافته کراتین در خون در طول روز، توصیه شده است که همان مقدار ۵ گرم کراتین، هر دو ساعت یک بار به مدت ۸ ساعت انجام شود. این مقدار مصرف کراتین اگر حداقل ۲ روز مکرر انجام شود منجر به افزایش معنی داری در کل محتوای کراتین عضلات میشود (هافمن و همکاران، ۲۰۰۵). مطالعات دیگری نیز افزایش ذخائر کراتین بدن بعد از مصرف همین مقدار مکمل کراتین را تایید کرده اند(راسون، ۲۰۰۳). گزارش شده است افزایش کل کراتین عضله ۱۰ تا ۳۷% می باشد . بیشترین بارگیری کراتین در دو روز اول اتفاق می افتد و عضلات در کمتر از ۷ روز با ۲۰ تا ۲۵ گرم مصرف کراتین در روز، از کراتین اشباع می شوند و به حداکثر میزان خود که ۱۵۵ تا ۱۶۰ میلی مول در هر لیتر عضله خشک می باشد، می رسد (مارک و دان،۲۰۰۰).
اکثر این محصولات مانند نوشیدنیهای ورزشی و پودرهای آمینو اسید و پروتئینی به منظور دسترسی کافی به سوخت و مصرف بهینه آن قبل و یا در حین تمرین، افزایش بازسازی انرژی بعد از تمرین، افزایش تحمل فشار تمرین یا بازگشت به حالت اولیه موثر بعد از تمرین طراحی شده اند. رایج ترین مکمل غذائی که در بازار برای ورزشکاران به عنوان ماده ای نیروزا به وفور به فروش می رسد کراتین می باشد (لمون و همکاران، ۱۹۹۲). کراتین یا اسید متیل گوانیدین استیک در بدن انسان در کبد، لوزالمعده و کلیه ساخته می شود و همچنین می تواند از طریق تغذیه وارد بدن انسان شود. دو سوم حجم کراتین در سارکوپلاسم به فسفوکراتین (PCr) فسفریله می شود و یک سوم باقیمانده کراتین آزاد عضلات اسکلتی در حال استراحت را تشکیل می دهند (کوکاک،۲۰۰۳٫ بمبن و همکاران،۲۰۰۱). مطالعات قدیمی و جدید فراوانی ارتباط این ماده را با تمرین و عملکرد ورزشی تصدیق کرده اند (لمون و همکاران،۱۹۹۲).
همچنین گزارشات فراوانی از تأثیر مکمل سازی کوتاه مدت (۴ تا ۷ روز) کراتین بر ترکیب بدنی، قدرت، سرعت و توان آزمودنیهای مختلف ارائه شده است. گزارشات مبنی بر این است که مکمل سازی کراتین، وزن بدن و جرم خالص بدن را به اندازه معنی داری افزایش داده است(برچ و همکاران،۱۹۹۴). تحقیقاتی نیز نشان داده اند که تکرارهای قدرتی پرس سینه و اسکوات پس از مکمل سازی کراتین پیشرفت معنی داری داشته است (مدایس و همکاران، ۱۹۹۹). محققین پیشرفتهای بدست آمده بعد از مکمل سازی کراتین را به افزایش حضور کراتین که در انباشتگی سریع ADP تولیدی از هیدرولیز ATP، مخصوصاً در تارهای عضلانی نوع II، نقش بافری ایفا می کند. افزایش در میزان دوباره سازی فسفو کراتین طی دوره های بازگشت به حالت اولیه در فعالیت های تناوبی شدید، سطوح بالای فسفو کراتین در شروع تمرین و کاهش زمان مورد نیاز برای استراحت عضله بعد از انقباض نسبت داده اند(اکبرنژاد و همکاران،۱۳۸۵). پژوهشهایی نیز بر روی عوارض جانبی کراتین انجام شده است که نشان داده اند، مصرف مقدار توصیه شده کراتین در افراد سالم از نظر پزشکی ایمن می باشد(فلاح و همکاران،۱۳۸۶). همچنین سازمان های بین المللی ورزشی، تاکنون کراتین را بعنوان یک ماده شیمیایی غیر قانونی معرفی نکرده اند (کاترین و جکسون،۲۰۰۱).
۱-۲- بیان مسئله
از آنجا که انرژی ذخیره شده به عنوانPCr برای حفظ و تولید ATP در جریان فعالیت خیلی شدید بسیار حائز اهمیت است و همچنین بازسازی ذخائر PCr دوره های استراحتی بین تکرارهای ورزشی شدید اهمیت دارد، بنابراین حفظ محتوای کراتین در حد مطلوب برای حفظ ذخائرPCr در حد بالا ضروری است. اگر ذخائر PCr افزایش یابد بلافاصله ظرفیت این منبع غیر هوازی افزایش می یابد و احتمالا مقدار ATP تولیدی هنگام فعالیت خیلی شدید را بالا می برد (لمون و همکاران، ۱۹۹۲). تحقیقات اخیر به روشنی نشان داده اند که ظرفیت ذخیره سازی کراتین و فسفو کراتین از طریق خوردن مکمل کراتین مونوهیدرات افزایش می یابد (مارک و دان، ۲۰۰۰).
گرین هاف و همکارانش در بررسی گسترش کارآیی عضله (یا به تاخیر افتادن خستگی) در فعالیتهای شدید بعد از افزایش محتوای مجموع کل کراتین (TCR) وPCr با مصرف کراتین اضافی، نشان دادند که اوج گشتاور عضله در باز شدن ایزوکینتیکی بیشینه ارادی در ۵ ست و یک دقیقه استراحت بین هر ست، در افرادی که کراتین مصرف کرده اند، بیشتر شد. آنها این بهبود را به بالاتر بودن محتوای فسفوکراتین عضله قبل از شروع هر ست نسبت دادند و این امر را ناشی از افزایش توانایی بازسازی مجدد فسفوکراتین در دوره های استراحتی دانسته اند. همین محققین به طور مستقیم تاثیر کراتین خوراکی را بر بازسازی مجدد فسفوکراتین آزمایش کردند. در این پژوهش بازسازی فسفوکراتین در جریان ۱۲۰ ثانیه دوره استراحتی پس از مکمل سازی کراتین در عضله پهن جانبی و درشت نی قدامی افزایش داشت، ولی این افزایش معنی دار نبود (مارک و دان، ۲۰۰۰). باز همین محققین در تحقیق دیگری نشان داده اند دونده های نیمه استقامتی تمرین کرده پس از مصرف کراتین نسبت به گروه مصرف کننده شبه دارو به پیشرفتهای معنی داری در دویدن مسافتهای ۳۰۰ و ۱۰۰۰ متری که ۴ بار با ۳ تا ۴ دقیقه استراحت بین هرنوبت انجام می شد، دست یافتند (لمون، ۲۰۰۰). اسکیر و همکارانش گزارش دادند که مکمل سازی کوتاه مدت کراتین زمان سرعت ۱۰۰ متر و کل زمان ۶۰×۶ متر سرعت را در دونده های بزرگسال تمرین کرده کاهش داد (برچ و همکاران، ۱۹۹۴). موجیکا و همکارانش گزارش دادند که مکمل گیری کوتاه مدت کراتین عملکرد متناوب سرعتی (۱۵×۶ متر سرعت با ۳۰ ثانیه استراحت) را بهبود بخشید و افت ناشی از خستگی در توانایی پریدن را در ۱۷ بازیکن حرفه ای فوتبال را کاهش داد (کوکاک،۲۰۰۳). اکثریت پژوهشهای بارگیری کوتاه مدت (۴-۶ روزه) کراتین افزایش معنی داری در وزن بدن در حدود ۵/۱ تا ۲ کیلوگرم نشان داده اند (میشل و همکاران،۱۹۹۷). از دیگر تاثیرات کراتین افزایش حداکثر قدرت می باشد. نشان داده شده است که عملکردهای قدرتی ایزوکینتیک، ایزوتونیک و ایزومتریک، در افراد مصرف کننده کراتین بهبود یافته است (کالوس و همکاران، ۲۰۰۲). تحقیقات دیگری نیز اجرای تکرارهای بیشتر پرس سینه و اسکوات را در افراد مصرف کننده کراتین نسبت به گروه کنترل نشان داده است(هاونتیس و بون، ۲۰۰۵). در مقابل تحقیقاتی نیز نشان دادند که مصرف کراتین هیچ تاثیری بر عملکرد ورزشی ندارد(اسکار و همکاران، ۲۰۰۱). گیلیام و همکارانش عملکرد ایزوکینتیک شامل ۵ ست و ۳۰ تکرار را با مصرف کراتین مورد بررسی قرار دادند و هیچ تأثیر سودمندی از مکمل سازی کراتین گزارش ندادند(مارک وهمکاران، ۲۰۰۰). گرین هاف و همکارانش در بررسی تأثیر مصرف ۲۰ گرم کراتین در روز به مدت ۶ روز نشان دادند که برون داد توان هیچ کدام از گروه های مصرف کننده کراتین ومصرف کننده شبه دارو، طی ۳ نوبت آزمون وینگیت با ۲ دقیقه بازگشت به حالت اولیه بین هر نوبت، تغییر معنی داری نداشت .
با شرط پذیرفتن این موضوع که میزان دسترسی به فسفوکراتین در تارهای نوع دوم معمولا ظرفیت ورزشی را در طی فعالیت های ورزشی شدید و بیشینه محدود می کند، افزایش غلظت فسفوکراتین در تارهای عضلانی نوع دوم بر اثر مصرف مکمل کراتین احتمالا فعالیت انقباضی را با نگهداری برگشت و بازسازی ATP در این نوع تار بهبود می بخشد. این پیشنهاد با گزارش هایی که نشان می دهد، تجمع آمونیاک و هیپوگزانتین پلاسما طی ورزش شدید پس از مصرف مکمل کراتین با وجود بازده کاری بدست آمده بالاتر، کاهش می یابد، مورد تأیید قرار می گیرد (میرزایی و همکاران، ۱۳۹۱). هر چند تأثیر مصرف مکمل کراتین بر روی میزان تجمع آمونیاک خون به صورت ضد ونقیض گزارش شده است. گرین هاف و همکارانش گزارش کردند که افزایش PCr عضله سبب حفظ سطوح ATP می شود و در نتیجه تجمع آمونیاک و هیپوگزانتین در پلاسما کاهش و قدرت عضله افزایش می یابد (آکودان و گوکبل، ۲۰۰۵). چندین مطالعه دیگر نیز این فرضیه را تأیید کردند. برخی از تحقیقات نیز هیچ تاثیری از مصرف مکمل کراتین بر میزان تجمع آمونیاک خون گزارش ندادند (هارگریوس، ۱۳۷۸).
با توجه به اینکه بخشی از تأثیرات احتمالی ذکر شده کراتین افزایش ذخائر فسفو کراتین و سرعت بازسازی آن، حفظ سطوح ATP و کاهش تجمع آمونیاک می باشد، بنظر می رسد تکواندوکاران که از منابع فسفاژن و اسید لاکتیک در مسابقات خود بهره زیادی می برند بتوانند پس از مکمل گیری کراتین عملکرد بهتری از خود نشان دهند. همچنین افزایش احتمالی سرعت، قدرت و توان بدست آمده از این مکمل سازی می تواند برای آنها سودمند باشد .
بسیاری از تحقیقاتی که تأثیرات مصرف مکمل کراتین را بررسی کرده اند، بهبودهای عملکردی را به دنبال مکمل سازی گزارش داده اند هر چند برخی تحقیقات نیز این نتیجه را نگرفته اند، ولی نتایج تحقیقات در مورد پاسخ آمونیاک خون به مصرف مکمل کراتین کاملاً متناقض بوده است. همچنین نشان داده شده است که افراد مختلف، پاسخهای متفاوتی به مصرف کراتین می دهند. تحقیق حاضر در نظر دارد نشان دهد که آیا مصرف کوتاه مدت کراتین مونو هیدرات (روزانه ۲۰ گرم به مدت ۶ روز) بر میزان تجمع آمونیاک خون، سرعت، چابکی، وزن کل بدن و توده بدون چربی تکواندو کاران نوجوان تأثیر می گذارد یا خیر.
۱-۳- ضرورت انجام تحقیق
در سالهای اخیر تکواندو بعلت راه یافتن به المپیک محبوبیت خاصی بین افراد جوامع مختلف پیدا کرده است و هر روز شمار افرادی که به این رشته ورزشی روی می آورند رو به افزایش می رود. مسابقات این رشته در سه راند ۲ دقیقه ای با ۱ دقیقه استراحت بین هر راند انجام می شود. در طول هر ۲ دقیقه مبارزه افراد مداوماً مشغول مبارزه نمی باشند و بیش از یک دقیقه آن را به رقص پا و تفکر و یافتن فرصت مناسب برای حمله و ضد حمله مشغول می باشند، بنابراین هر راند ترکیبی از مبارزه واستراحت می باشد که متناوباً تکرار می شود، از این رو مبارزات تکواندو را می توان نوعی فعالیت تناوبی در نظر گرفت. منابع اصلی تولید انرژی در اینگونه فعالیتهای تناوبی سیستم فسفاژن و اسید لاکتیک می باشد که این منابع در طول فعالیت مدام در حال تخلیه و بازسازی مجدد می باشد [۲۸،۱۷]. بیشترین بازسازی نیز در طول ۱ دقیقه استراحت مطلق در بین راندها انجام می شود. همچنین تکواندوکاران در روز مسابقات برای راهیابی به مرحله پایانی و کسب مقام می بایست چندین مسابقه با فواصل زمانی نامشخص انجام دهند که معمولاً این فواصل زمانی بین مسابقات، در مراحل انتهایی و نزدیک به فینال مسابقات کوتاه می باشد، از این رو بازیابی ذخائر از دست رفته ATP – PCr و دفع اسید لاکتیک تولید شده در طول مبارزه جهت عملکرد مطلوب در مبارزات بعدی بسیار حائز اهمیت می باشد .
با توجه به توضیحات فوق اگر مکمل سازی کراتین بتواند برخی از شاخصهای عملکردی از قبیل قدرت، سرعت و توان را در تکواندوکاران نوجوان نیز بهبود بخشد، به طور قطع این افراد می توانند عملکرد مطلوبتری را در مبارزات از خود نشان دهند. تحقیقات بر روی ورزشکاران رشته های دیگر از قبیل فوتبال [۲۰،۲۶،۱۵]، کشتی [۱۳]، دوومیدانی [۱۹،۶،۳۳] و والیبال [۳۶] نیز اثر مکمل سازی کراتین در بهبود عملکرد ورزشی را نشان داده اند. از سوی دیگر تحقیقات نشان داده اند که بعد از مکمل سازی کراتین سطوح فسفو کراتین عضلات بالاتر می باشد و ATP تولید شده توسط هیدرولیزPCr برای مدت زمان طولانی تری در دسترس می باشد و این حضور بالاتر ATPمنجر به افزایش کمتری در غلظت IMP و آمونیاک می شود و این روند باعث کاهش میزان گلیکولیز می شود (کاترین و جکسون، ۲۰۰۱). صحت این فرایند می تواند کارائی تکواندوکاران را بخصوص در دقایق نهایی مسابقات افزایش دهد.
هرچند تحقیقات زیادی تأثیر مکمل سازی کراتین را در آزمودنیهای مختلف، مورد بررسی قرار داده اند و نتایج مختلفی بدست آورده اند، لیکن میزان تحقیقات انجام گرفته شده بر روی ورزشکاران نوجوان بسیار محدود می باشد و همچنین تاکنون هیچ نتیجه ای از تأثیر مکمل سازی کراتین بر روی تکواندوکاران گزارش نشده است. در صورتی که اگر تأثیرات مطلوبی از مصرف مکمل کراتین در ورزشکاران نوجوان گزارش شود، ممکن است آنها بجای استفاده از داروها و مکملهای دیگر که می توانند تأثیرات مضر جبران ناپذیری بر سلامتی بر جای گذارند توجه خود را به استفاده از این مکمل که از نظرپزشکی ایمن می باشد و تا کنون هیچ تأثیر مضری از آن در افراد سالم گزارش نشده است (کوکاک و کاریل، ۲۰۰۳). معطوف کنند و با بهره گرفتن از این مکمل به انتظارات خود در استفاده از مکملها و داروها، دست یابند.
نتایج ضد ونقیض بدست آمده از تحقیقاتی که بر روی مصرف کراتین به انجام رسیده، به خصوص تأثیر این مکمل بر تجمع آمونیاک خون، محقق را بر آن داشت که به بررسی تأثیر مصرف کراتین بر آمونیاک خون و بعضی شاخصهای عملکردی و ساختاری در تکواندوکاران نوجوان بپردازد. همچنین اگرچه تحقیقات زیادی تأثیر کراتین بر رشته های مختلف ورزشی از قبیل فوتبال، والیبال، کشتی ودوومیدانی را مورد بررسی قرار داده است، ولی عدم انجام پژوهشی که تأثیر این مکمل را در تکواندوکاران مورد بررسی قرار دهد و همچنین نادر بودن تحقیقات در این زمینه در داخل کشور علیرغم گرایش فراوان جوانان و نوجوانان به این مکمل، انجام این تحقیق را اجتناب ناپذیر ساخته است.
۱-۴- اهداف تحقیق
۱-۴-۱- هدف کلی
هدف کلی این تحقیق تعیین تأثیرمصرف مکمل کراتین بر آمونیاک خون و برخی شاخصهای عملکردی و ساختاری در تکواندوکاران نوجوان می باشد.
۱-۴-۲- اهداف ویژه
•تعیین میزان تغییرات پاسخ آمونیاک خون تکواندوکاران پس از مصرف مکمل کراتین.

جهت

ـ آیه‌ی ۱۷۳ سوره بقره می‌فرماید: »انما حرم علیکم المیتته ……فمن اضطر غیر باغ ولا عاد فلا اثم علیه الخ، این آیه تصریح به عامل اضطرار نموده است.
ترجمه: «بدانید که خدا حرام کرد بر شما مردار و خون و گوشت خوک و هر حیوانی را که به اسم غیر خدا کشته و در وقت کشتن آن حیوان «بسم‌الله» نگفته‌اند. پس هر کس مضطر و بیچاره باشد و تعدی در خوردن و زیاده‌روی نکند اگر از این‌ها بخورد، گناهی بر او نیست، البته خدا آمرزنده و مهربان است.
ـ ترجمه‌ی آیه‌ی ۱۱۵ سوره نحل: «خدا بر شما بندگان تنها مردار و خون و گوشت خوک را حرام کرد و آنچه را به نام غیر خدا ذبح کنند و باز از این حرام‌ها نیز اگر کسی مضطر و ناچار شود بی‌آنکه قصد تجاوز و تعدی از حکم خدا کند به قدر ضرورت بخورد بداند که خدا آمرزنده و مهربان است».
این آیه ی سوره ی بقره مشعر بر حرمت مردار و خون و گوشت خوک و آنچه که به هنگام ذبح نام غیر خدا بر آن گفته شود دارد مگر در حالت اضطرار که وضعیتی استثنایی است زیرا گاه اتفاق می‌افتد که حسب ضرورت انسان برای صیانت نفس و حفظ جان خویش که ناچار از اغذیه‌ی حرام باید استفاده کند مجبور به ارتکاب فعل حرام است ولی شارع مقدس در این راه دو شرط قائل شده است. زیرا به منظور اینکه حالت اضطرار بهانه‌ای برای استمرار و زیاده‌روی در خوردن اغذیه حرام نگردد و برای لذت، آن را نخورده باشد. دو کلمه‌ی «غیر باغٍ» و «لا عادٍ» را آورده است که اولی در این آیه به معنی «طلب کردن لذت» می‌باشد و دومی به معنی «تجاوز از حد ضرورت یا سدّ رمق و جوع».
البته در بعضی تفاسیر «باغ» به کسی که بر امام زمان خود خروج کند و «عاد» به دزد و قطاع‌الطریق نیز اطلاق گردیده است.[۸۴]
جناب شیخ طبرسی مفسر بزرگ قرآن کریم در تفسیر خود می‌گوید: که بیشترین مفسرین عقیده دارند مراد اضطرار است که از روی گرسنگی عارض می‌گردد ولی مجاهد به نقل شیخ طبرسی عقیده دارد که منظور اضطراری که از روی «اکراه» و «اجبار» پیش آید و شخص از گرسنگی بر جان خود بترسد. در نتیجه بدین ترتیب سدّ رمق کند.[۸۵]
نکته‌ی دیگر اینکه جمیع اجزای خوک از پیه آن گرفته تا سایر قسمت‌ها در دایره‌ی شمول حرمت حکم شرع است و چنانچه بیش از حد ضرورت خورده شود حرام خواهد بود.
کلمه‌ی «انما» که در آیه ذکر شده دلالت بر تأکید دارد نه جهت حصر، زیرا علاوه‌بر خوردن آنچه که در آیه ذکر شده خوردن چیزهایی دیگر نیز وفق موازین و احکام شرع حرام اعلام شده است.[۸۶]
ـ ترجمه‌ی آیه ۱۱۹ سوره انعام: «و چه چیز است شما را که نمی‌خورید از آنچه ذکر شده است اسم خدا بر آن و حال آنکه تفضیل داده خدا برای شما آنچه حرام است (که حیوان مرده باشد یا کشته به اسم بت‌هایی که بت‌پرستان در وقت کشتن اسم بت بر آن بزنند، یا دیگر حیوانات که گوشتشان حرام و در سوره‌ی مائده آیه‌ی سوم ذکر شده است) بخورید از آن‌ ها مگر آنچه که ناچار شوید به خوردن آن و بسیاری گمراه می‌شوند به خواهش‌های خودشان به غیر دانش، البته پروردگار تو داناتر است به آن‌ هایی که از حد در گذشتند».
ـ ترجمه‌ی آیه‌ی ۳ سوره مائده: «حرام شد بر شما مردار و خون و گوشت خوک و هر حیوانی که در وقت کشتن آن «بسم‌الله» نگفته باشید و حیوان خفه شده یا به ضرب چوب و سنگ مرده یا از بلندی انداخته شده و جان داده و یا از شاخ زدن حیوانی دیگر مرده و یا حیوان درنده آن را خورده و بقیه آنجا مانده، مگر آنکه ذبح شرعی کنید آن را و حرام است هر چه که کشته باشند به اسم قربانی برای سنگ‌هایی که بت‌پرستان وا داشته‌اند و حرام است تقسیم کنید شتر کشته را بین خود به قرعه زدن به تیرها، این محرمات فسق است هر که بیچاره شود در گرسنگی و قاصد گناهی نباشد بخورد از آنچه که ذکر شده که حرام است، بقدر سدّ رمقی، البته خدا آمرزنده و مهربان است.[۸۷]
۲٫ در روایات
یکی از منابعی که برای به دست آوردن احکام، مورد استفاده قرار می‌گیرد، روایات می‌باشند. و از آن در لسان فقهاء به سنت یاد شده است. در این رابطه احادیث و سخنان عدیده‌ای از پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) روایت شده است در یکجا گفته شده از امت من سه چیز برداشته شده و قول معروف‌تر دومی است که در این حدیث پیامبر(ص) فرمودند که از امت من نُه چیز برداشته شده که یکی از این نُه چیز، اضطرار یا فعل اضطراری عنوان شده است.[۸۸]
این روایت از نظر سند صحیح و مسلم می‌باشد و نزد فقیهان و اصولیان دارای اعتبار زیادی است، این حدیث معروف به حدیث «رفع» می‌باشد. این اعتبار و مشهوریت به اندازه‌ای است که علمای اهل سنت به آن استناد جسته و در کتب فقهی خود ذکر نموده‌اند. راویان حدیث رفع همه‌ ثقه بوده و دانشمندان رجالی، اتفاق بر وثاقت این اشخاص دارند تا آنجایی که عده‌ای از این روات گرانقدر از اصحاب امام هادی(ع) و امام رضا(ع) و امام موسی‌بن جعفر(ع) و امام صادق(ع) می‌باشند.
پس حدیث رفع می‌تواند یکی از منابع مهم و معتبر حالت اضطرار قرار گیرد و به عنوان دلیل، قانونگذار او را در تدوین قانون احراز نماید.
حدیث رفع: رفع من امتی تسعه اشیاء: الخطاء و النسیان … و ما اضطر و الیه … یعنی: از امت من نُه چیز برداشته شده است. خطا و فراموشی و آنچه را ناچار و مضطر شوند که انجام دهند.
مثال روشنی که می‌توان در رابطه با اضطرار عنوان کرد، روایت زنی است که در حالت اضطرار، جهت رفع تشنگی خود، مرتکب زنا شده بود و به دستور حضرت علی(ع) کیفر حد بر وی مجری نشد، یعنی مسئولیت جزایی او مرتفع گردید.[۸۹]
حدیث رفع به خاطر گشایش در کارها و امور رفع فشار و امتنان و ارفاق به مردم قانونگذاری شده است. بنابراین در هر جایی که حکمی وجود داشته باشد که باعث تضییع و فشار بر امت باشد، مسلماً آن حکم بر اساس این حدیث برداشته می‌شود. ولی اگر جایی برداشته شدن حکم بیشتر موجب فشار شود و تنگنا را بیشتر کند و گرفتاری را سخت‌تر کند. در این صورت حدیث رفع آن حکم را بر نمی‌دارد. و اضطرار اینگونه است. پس احکام وضعی در مورد اضطرار ممکن نیست برداشته شود. زیرا اگر برداشته شود اضطرار سخت‌تر می‌شود و مکلف فشار بیشتری متحمل می‌شود و نمی‌تواند خود را از گرفتار برهاند.
امام خمینی(ره) یکی از اصولیین عصر حاضر است. در کتاب «تهذیب الاصول» خود حدیث رفع را یکی از ادله اصل «برائت» دانسته و می‌فرماید: «در مواردی که در حدیث رفع تصریح به آن شده مکلف از عقاب و عذاب معاف می‌باشد».
این فقیه عالی‌مقام ضمن بررسی سند حدیث رفع می‌فرماید: شیخ صدوق(ره) حدیث رفع را به سند صحیح از امام صادق(ع) نقل می‌کند.[۹۰]
آیت‌الله مکارم شیرازی در کتاب «انوار الاصول» حدیث معروف رفع را، معتبر دانسته و از لحاظ سند غیر قابل خدشه و قابل استناد دانسته است.
مرحوم میرزای نائینی نیز نظری مطابق امام خمینی(ره) ارائه داده است.
دانشمندان حدیث رفع را شامل احکام تکلیفی و وضعی می‌دانند و همچنین جهت رفع مسئولیت از شخص مضطر به آن استناد نموده‌اند. چنانچه شخصی در حالت ناچاری قرار بگیرد ضرورت اقتضاء می‌کند که فرد مضطر به اختیار خود کاری را انجام دهد که از حالت اضطرار بیرون آمده و از مجازات و کیفر معاف خواهد بود.
فقهای گرانقدر اسلامی در کتب فقهی خود از قبیل باب اطعمه و اشربه و یا حدود، مبحثی را در این زمینه گشوده‌اند و در نتیجه مواردی را که در اسلام حرام می‌داند و به وسیله‌ی عامل اضطرار مباح دانسته‌اند و دریچه‌ی گشایش و آسانی را در زمان مشکلات به سوی مردم باز نگاه داشته است.
امام خمینی(ره) در این رابطه می‌فرماید: «در هر موردی که حفظ نفس به ارتکاب حرام توقف داشته است، ارتکاب آن واجب است پس در چنین حال اجتناب از آن جایز نیست مثل آنجایی که عطش شدید پیدا کند و غیر از شراب، شربی دیگر نباشد و به اندازه رفع خطر واجب است شراب را بنوشد.[۹۱]
در بین فقهای اسلامی «قاعده‌ی الضرورات تبیح المحذورات» که مستند به آیه‌ی ۱۷۳ سوره‌ی بقره می‌باشد مشهور بوده و اضطرار را یکی از عوامل رافع مسئولیت به شمار آورده‌اند و بر همین مبنا به عنوان سرقت در سال قحطی با تحقق شرایط را از مصادیق اضطرار و موجب سقوط حد دانسته‌اند.[۹۲]
ب: در اجماعات فقهی و استلزامات عقلیه
۱٫ اجماع
در رابطه با پذیرش قاعده‌ی اضطرار در بین فقها ادعای اجماع هم شده و به عنوان یک امر معقول پذیرفته شده است، به این معنا که ارتکاب فعل حرام در صورت ضرورت از نظر عقلی مستوجب مجازات و عقوبت نیست، مخصوصاً جایی که ضرورت حفظ جان که عزیزترین ودیعه‌ی الهی به انسان محسوب می‌شود در نظر باشد.
در جایی که انسان در اثر تشنگی در حال مردن باشد عقل حکم می‌کند که حتی با خوردن شراب که ممنوع است یا گوشت مردار که حرام است، جان خود را نجات بدهد در غیر این صورت با دست خودش موجب مرگ و هلاکت خودش را فراهم کرده در حالی که می‌تواند خودش را نجات بدهد.
تمام فقها و حقوقدانان محترم اتفاق‌نظر دارند بر این مسئله که فرد مضطر زمانی که در حالت اضطرار قرار می‌گیرد در صورت ارتکاب فعل یا ترک فعل از مسئولیت جزایی معاف می‌باشد. و در مسئولیت مدنی شخص مضطر حقوقدانان دو دسته شده‌اند.
عده‌ای از فقها در این رابطه فرد مضطر را از مسئولیت مدنی مبرا دانسته‌اند و عده‌ای دیگر شخص مضطر را در مسئولیت مدنی ضامن دانسته‌اند. و قانونگذار اسلامی در حقوق موضوعه‌ی ایران ماده‌ی ۵۵ قانون مجازات اسلامی از آن پیروی نموده البته این دو دسته از فقها و حقوقدانان اسلامی بر مدعای خود دلایلی را ارائه فرموده‌اند که ذکر و پاسخ آن در مانحن فیه موجب خروج از بحث گشته. اما آنچه که استنباط می‌شود آن است که علمای اسلامی حالت اضطرار را مورد نظر قرار داده و به دلایل قرآنی و روایی استناد جسته و فرد مضطر را از مسئولیت جزایی مبرا دانسته است.
اجماعی نزد فقهای امامیه معتبر است و قابل استناد که کاشف از قول معصوم باشد و در غیر این صورت اجماع به ماهو اجماع معتبر نمی‌باشد. لذا در کنار ادله‌ی کتاب و سنت مستقیماً اجماع نمی‌تواند منبع واقع گردد بلکه ارزش اجماع از ناحیه‌ی قول معصوم(ع) می‌باشد. البته در این راستا دست یافتن به چنین اجماعی که کاشف از قول معصوم(ع) باشد مشکل بوده با توجه به اینکه مرحوم صاحب کتاب جواهر در مسئله‌ی اضطرار ادعای اجماع نموده است.
۲٫ استلزامات عقلی
عقل در نظر دانشمندان به عنوان یکی از ادله‌ی اربعه در استنباط احکام شرعی به شمار می‌آید. و در نزد علمای اصولیین قاعده‌ای وجود دارد که هیچگاه عقل جدای شرع مقدس و شرع مقدس جدای عقل نمی‌باشد. و هر دو همیشه ملازم یکدیگرند. و آن قاعده معروف به قاعده‌ی «ملازم عقلیه» می‌باشد. بنابراین عقل که خالق آن رئیس العقلاء می‌باشد یکی از منابع احکام شرعی و قانونی می‌باشد.
از آنجایی که خداوند تبارک و تعالی از بندگانش اطاعت و انقیاد می‌خواهد جهت عبادت و از طرف دیگر عقل سلیم حکم می‌کند که بندگانش عبث و بیهوده آفریده نشده‌اند و هدفی را دنبال می‌کنند و آن مسیر الی الله است و از طرف دیگر عقلاً محال است که پروردگار حکیم تکلیف به مالا یطاق نماید و چیزی از بنده‌اش بخواهد که در توانش نیست. بنابراین در صورتی که شرایط اضطرار برای انسان ایجاد شود عقل حکم به عدم مسئولیت مکلف خواهد نمود و او را در صورت ارتکاب مستوجب عقاب و عذاب نمی‌داند.
نتیجه اینکه با توجه به اصل عدم تکلیف بمالا یطاق و ملازمه‌ی عقلیه و اینکه شارع مقدس رئیس العقلاء می‌باشد. بناء عقلاء بر این است که مجازات شخص مضطر قبیح بوده و عقل سلیم حکم به آن نمی‌کند و بالاخره حالت اضطرار را یکی از عوامل موجهه جرم می‌داند.
مبحث دوم: ماهیت حقوقی اضطرار
حقوق جزای موضوعه سه مقوله بسیار مهم دارد که عبارتند از : جرم ، مسئولیت کیفری و واکنش اجتماعی (مجازات یا اقدامات تامینی و تربیتی )
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
هرگاه یکی از عوامل موجهه جرم وجود داشته باشد مانند حکم قانون ، امر آمر قانونی ، دفاع مشروع و رضایت مجنی علیه ، وصف مجرمانه فعل ممنوع از بین می رود و به تبع آن مسئولیت کیفری و واکنش اجتماعی نیز تحقق پیدا نمی کند .

پایان نامه حقوق

اما اگر عامل رافع مسئولیت کیفری وجود داشته باشد مانند : کودکی ، جنون ، احیار ، جهل و اشتباه ، هم جرم اتفاق افتاده و هم مجرم وجود دارد ولی مسئولیت کیفری و به تبع آن واکنش اجتماعی ساقط می شود . به عوامل مزبور علل عدم تقصیر یا علل عدم توجه تقصیر گویند .
اگر معاویز قانونی به وجود آید ، جرم اتفاق افتاده و مسئولیت کیفری نیز وجود دارد ولی قانونگذار برای رعایت مصالح امنیتی یا اجتماعی ، بزه کار را به طور کلی از تحمل مجازات معاف کرده یا آن را تخفیف می دهد . مثل ماده ۱۲۵ ق .م . ا ، تبصره ۲ ماده ۷۱۹ ق . م . ا (همکاری متهم در کشف جرم ، تهسیل مجازات سایر مرتکبین)
موجهه یعنی توجیه کننده و آن عبارت است از عواملی که موجب می شوند تا قانونگذار وصف مجرمانه را از عمل مجرمانه برداشته و در واقع به آن مشروعیت بخشد . (صانعی ) گروهی از نویسندگان حقوق جزا به این دسته علل را جهات یا علل مشروعیت نام نهاده اند . (ملک اسماعیل )
گفتار اول : دلایل عامل موجهه بودن اضطرار
به دلایل زیر اضطرار جزء عوامل موجهه جرم است :
الف : دیدگاه غالب حقوقدانان : اکثریت قریب به اتفاق حقوقدانان اضطرار یا حالت ضرورت را جزء عوامل موجهه جرم دانسته و معتقدند در صورت وجود حالت مزبور نه جرمی اتفاق افتاده نه مجرمی وجود دارد در میان علمای حقوق فقط دو قول متفاوت دیده می شود ، یکی (۱) اضطرار یا حالت ضرورت را بدون هیچ توجیه و استدلالی جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری می شناسند. نهایت اینکه معتقد است اضطرار امر درونی و ضرورت امر بیرونی است . دیگری (۲) بین اضطرار و حالت ضرورت فرق گذاشته به گونه ای که اولی را جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری و دومی را جزء عوامل موجهه جرم دانسته است . وی در استدلال بر آن معتقد است که اضطرار امری درونی است . اگر این امر بدان معنا باشد که به نظر ایشان منشا ضرورت امری بیرونی است ، این استدلال قابل خدشه است زیرا اولا بین اضطرار و ضرروت ک به معنای حاجت شدید می باشد در معنا و مفهوم فرقی نیست و هر دو منشا درونی دارند .
ثانیا برای ضرورت به ماده ۵۵ قانون مجازات اسلامی استناد کرده ولی برای اضطرار ماده ی خاصی ۱ مورد استناد قرار نداده و تنها به ذکر مصادیق اضطرار در قانون مجازات بسنده کرده است .
ثالثا اغلب حقوقدانان کیفری غالبا تاسیس به عنوان حالت ضرورت مستقل از اضطرار ندارند زیرا اگر چنین تاسیس وجود می داشت نظر به کیفری بودن موضوع اصل قانونی بودن حقوق جزا و یا دیگر منابع مسلم حقوق می بایستی به این نهاد در یکی از منابع حقوق مثل قانون یا رویه قضایی اشاره می شد در حالیکه در قوانین کیفری بحث مستقلی به نام ضرورت وجود نداشته و در رویه قضایی کشورمان حتی یک مورد نیز نمی توان یافت که مبنای آرای محاکم حالت ضرورت جدای از مفهوم اضطرار باشد .
ب – تبصره ماده ۵۵ قانون مجازات اسلامی ، ممکن است گفته شود چون در عوامل موجهه جرم مسئولیت کیفری و مدنی هر دو ساقط می شود ولی در اضطرار با توجه به تبصره ی ماده ی مزبور فقط مسئولیت کیفری ساقط می شود ، پس در زمره عوامل رافع مسئولیت می باشد . اما در پاسخ باید گفت اگر اضطرار جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری می باشد چه نیاز به این تبصره بود در عوامل رافع مسئولیت ، فقط مسئولیت کیفری ساقط می شود و مسئولیت مدنی پابر جاست . قانونگذار در این ماده چون اضطرار را جزء عوامل موجهه می دانست و از طرفی نمی خواست مسئولیت مدنی را ساقط کند ناچار به ذکر تبصره این ماده شد .وانگهی در تبصره ی ماده ی مزبور اگر وجود مسئولیت مدنی دلیل بر این است که اضطرار در ردیف عوامل رافع مسئولیت قرار دارد پس باید نتیجه گرفته شود که امر آمد قانونی که از عوامل موجهه است هم جزء عوامل رافع مسئولیت می باشد زیرا در این مورد نیز فاعل مامور مسئول پرداخت خسارت است و حال آنکه هیچ کس تا به حال امر آمد قانونی را جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری ندانسته است .
ج- وجود قصد و رضا در شخص مضطر : در عوامل موجهه شخصی دارای قصد ورضا بوده و خواهان نتیجه عمل خویش است ، ولی در عوامل رافع ، دارای قصد و رضا نبوده اند و خواهان نتیجه عمل خویش نبودند . انسان مضطر کاملا دارای قصد و رضا است و به نتیجه عمل خود آگاه بوده ، از اینرو و اضطرار نمی تواند جزء عوامل رافع مسئولیت باشد . بنابراین با توجه به مفهوم و شرایط تحقق اضطرار، آن را باید جزء عوامل موجهه جرم قلمداد کرد .
گفتار دوم : دلایل عامل رافع بودن اضطرار
دلایل اضطرار به عنوان علل رافع مسئولیت کیفری :
الف – عبارت قانونگذار ، قانونگذار در ماده ۵۵ قانون مجازات اسلامی گفته است هر کس هنگام بروز خطر شدید …. مرتکب جرمی شود ، مجازات نخواهد شد قانونگذار از شخص مضطر فقط مجازات را برداشته ولی این قابل خدشه است زیرا اولا اگر بخواهیم به ظاهر عبارت توجه کنیم باید بگوییم نه تنها از عوامل موجهه جرم نیست بلکه از عوامل رافع مسئولیت کیفری هم نمی باشد . زیرا قانونگذار گفته که مضطر مجازات نخواهد شدند . اینکه مسئولیت کیفری ندارد و در این صورت باید آن را جزء معاذیر قانونی بدانیم . نتیجه ای که هیچیک از حقوقدانان به آن اعتقاد ندارند .
ثانیا اگر ظاهر ماده کافی است باید براساس ماده ۵۷ ق . م . ا امر آمد قانونی را نیز جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری بدانیم نه عوامل موجهه جرم زیرا در آن ماده نیز مثل ماده ۵۵ عبارت جرمی واقع شود آمده است در حالیکه هیچکس تا به حال امر آمر قانونی را عامل رافع ندانسته است .بنابراین وجود عبارت مرتکب جرمی شود در ماده ۵۵ ق . م . ا را باید حمل بر مسامحه قانونگذار کرد . چنانچه قانونگذار همین مسلمحه را در ماده ۵۷ نیز مرتکب شده است .
ب- مسئولیت مدنی مضطر ، با توجه به تبصره ماده ۵۵ ق . م . ا که قانونگذار دیه و ضمان مالی را از حکم ماده مستثنی کرده و اینکه اثر اضطرار رافع مسئولیت مدنی باشد ، خلاف امتنان است . (۱) می توان نتیجه گرفت که
۱) زیرا اضطرار در جایی موثر است که با لطف خداوند به بندگان به طور عموم منافات نداشته باشد و چنانچه مضطر ضامن نباشد خلاف امتنان بر صاحب مال است ، مثلا اگر کسی خانه ی همسایه را برای جلوگیری از نفوذ آتش به خانه ی خود خراب کند ، در این صورت ضامن خسارت وارده می باشد .
مسئولیت مدنی مضطر باقی بوده و اضطرار جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری می باشد . (۱)
در نقد این استدلال باید گفت : اولا اگر اضطرار فقط رافع مسئولیت کیفری باشد ، ذکر تبصره ماده ۵۵ ق . م . ا لازم نبود ثانیا : در عوامل موجهه ممکن است مسئولیت مدنی باقی باشد و لذا ملازمه میان آن دو وجود ندارد .یعنی اینگونه نیست که در هر موردی که مسئولیت مدنی باقی است لزوما بتوان نتیجه گرفت که از عوامل رافع مسئولیت است و نه از عوامل موجهه جرم .
نتیجه گیری :
اضطرار یا حالت ضرورت در امور کیفری از عوامل موجهه جرم محسوب می شود زیرا اولا نظر عده ای از فقها و غالب حقوقدانان بر آن قائم است . ثانیا از آنجایی که قانونگذار اضطرار را از عوامل موجهه جرم می دانست ولی نمی خواست مسئولیت مدنی را از شخص مضطر ساقط کند ، ناچار به ذکر تبصره ماده ی ۵۵ ق . م . ا شد . ثالثا وجود قصد و رضا در مضطر و آگاهی به نتیجه عمل خویش و خواستار آن بودن ، اضطرار را از عوامل رافع مسئولیت کیفری خارج می کند . رابعا قاعده الضرورات تبیح المخطورات توجیه کننده ی جرم در حالت اضطرار و ضرورت بوده و جرم بودن را از عمل حرام و وصف مجرمیت را از فاعل آن بر می دارد.
از طرف دیگر اینکه ظاهر عبارت قانونگذار در تبصره ماده ی ۵۵ ق . م . ا هیچگونه دلالتی بر رافعیت اضطرار نداشته و اگر ظاهر ماده کافی باشد باید براساس ماده ی ۵۷ ق . م . ا امر آمر قانونی را نیز جزء عوامل رافع بدانیم نتیجه ای که هیچیک از حقوقدانان به آن اعتقاد ندارند .
مبحث سوم: منافع مورد حمایت
این مبحث از دو گفتار تشکیل شده است.
گفتار اول: حمایت از تمامیت جسمانی
در بعضی موارد یک شخص نمی‌تواند یک مال و یا یک حق را حفظ کند مگر با ارتکاب یک عمل مجرمانه که به اموال یا حقوق دیگران آسیب می‌زند. مثلاً برای اینکه از گرسنگی نمیرد، نانی می‌دزدد. برای نجات حیات مادر، پزشک بچه‌ای را که در حال تولد است می‌کشد. غریق برای اینکه در اثر طغیان آب نمیرد، همراه خود را که با او روی تخته پاره‌ای است می‌کشد و می‌خورد.[۹۳]
در این مثال‌ها پزشک در هنگام معاینه‌ی مادر به این نتیجه می‌رسد که اگر بچه‌ی او به دنیا بیاید، هم بچه و هم مادر جان خود را از دست می‌دهند. پس تصمیم می‌گیرد که برای حمایت از تمامیت جسمانی مادر، بچه را بکشد تا جان مادر را از خطر مرگ محفوظ بماند.
یا در مثالی که فردی فقیر است و برای نجات جان خود و خانواده‌اش نان می‌دزدد تا بخورند و از گرسنگی نمیرند. اینجا فردی که دزدی کرده مضطر است و چون برای رهایی از مرگ و گرسنگی، نان دزدیده، هیچ مسئولیتی ندارد و او را مجازات نمی‌کنند.