چنان شد کزو رفت آرام و هوش

 

شب آمد پر اندیشه بنشست زال

 

 

 

به نادیده برگشت بی خورد و هال

 

(خا، ج۱، ص۱۸۴، بب۲۹۴-۲۹۵)
روش دیگری که استاد طوس در پرداخت شخصیت‌هایش به کار می‌گیرد استفاده از تک‌گویی یا مونولوگ است؛ و آن بدین ترتیب است که شخصیت با سخن گفتن با خود یا خدای خود، آن‌چه که در درونش می‌گذرد را برای خوانندگان به نمایش می‌گذارد. در این روش خواننده به صورت غیر مستقیم با عواطف، احساسات و درگیری‌های ذهنی قهرمان آشنا می‌شود. این سخنان معمولاً حرف‌هایی هستند که شخصیت در انزوا و خلوت خود زمزمه می‌کند و به همین دلیل بسیار تأثیر گذار و پر سوز و گداز هستند. نمونه‌اش تک‌گویی‌های رستم است بعد مرگ سهراب. این تک‌گویی بسیار دردناک و تأثیر گذار است و اندوه و استیصال رستم دلیل این است که این حرف‌ها را جز با خود با کس دیگری نمی‌تواند در میان بگذارد.

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بریدن دو دستم سَزاوار هست
جز از خاک تیره مبادم نشست
چه گوید چو آگهش شود مادرش؟
چگونه فرستم کسی را برش؟
چه گویم چرا کشتمش بی‌گناه؟
چرا روز کردم برو بر سیاه؟
پدرْم آن گران‌مایه‌ی پهلَوان
چه گوید مرا بازِ پورِ جوان؟
برین تخمه‌ی سام نفرین کنند
همه نام من پیر بی‌دین کنند
که دانست کاین کودک ارجمند
بدین سال گردد چو سرو بلند

(خا، ج۲، صص۱۹۳-۱۹۴، بب۹۵۵-۹۶۰)
آن‌چه در این‌جا شایان ذکر است این نکته می‌باشد که توصیف غیر مستقیم حالات روانی، و نمایاندن وجوه شخصیتی افراد به هنرمندانه‌ترین شکلش را از شاهنامه می‌توانیم مثال بزنیم؛ فردوسی چندین بار به گفت‌وگو در مورد درفش و نشان درفش پهلوانان ایرانی می‌پردازد؛ نمونه‌اش را می‌توان در جنگ رستم و سهراب و از زبان هجیر شنید که با توصیف درفش پهلوانان به معرفی آنان می‌پردازد با اندکی تأمل در این توصیفات به راحتی می‌توان ارتباط میان نقش درفش هر پهلوان را با خصوصیت‌های شخصی و روانی او دریافت. نمونه را می‌توان درفش پیل پیکر توس بیان کنیم و ببینیم که چه رگه‌های ظریفی از روحیات توس را با این نشان به نمایش گذاشته می‌شود: «در متون پهلوی فیل نماد موجودی اهریمنی اما قابل رام شدن است؛ هم‌چنین نماد حاکمیت، عقل سلاطین و نیروی اخلاقی و روانی نیز می‌باشد. این در حالی است که بی خردی و سبک مغزی توس چندین بار در شاهنامه به صورت مستقیم و غیر مستقیم بیان شده است، آن‌جا که سخن نابخردانه‌ی کاووس را گوش گرفته و در مجلس وی دست بر دست رستم می‌یازد و البته پاسخش را نیز از رستم می‌گیرد و نیز آن‌جا که با دوستان و هم‌راهانش به خاطر وجود زنی که او را در جنگل یافته‌اند درگیر می‌شود. مخالفت او با پادشاهی کیخسرو نیز بسیار روشن است. هنر فردوسی در پرداخت این شخصیت آن‌گاه مشخص می‌شود که دریابیم توس در متون مذهبی پهلوی از جاویدانان است و حال آن‌که همان‌گونه که دیدیم در شاهنامه داستان کاملاً در مسیری متفاوت جریان دارد و شخصیتی با این تفاسیر نمی‌تواند در شاهنامه در جرگه‌ی جاویدانان درآید» (با تصرف، بیدمشکی، ۱۳۸۷).
روش بعدی حکیم فردوسی در شخصیت پردازی معرفی شخصیت‌ها از طریق عمل آنان است. ما معمولاً اغلب شخصیت‌های شاهنامه را از ره‌گذر اعمال آنان می‌شناسیم. شخصیت پردازی از طریق رفتار و اعمال در تمامی داستان‌های پهلوانی شاهنامه خود را نشان می‌دهد. هنگامی که رستم پس از مرگ سهراب ناله و زاری سر می‌دهد و جامه بر تن چاک می‌دهد، مخاطب از طریق این عمل و رفتار او پی به آشفتگی و ندامت او می‌برد و یا به وسیله‌ی عهد شکنی‌های افراسیاب پی به زیاده‌خواهی و پلیدی طینت او می‌بریم؛ و با دیدن داوطلب شدن بیژن برای تار و مار کردن گرازان منطقه‌ی ارمان می‌توان شخصیت جسور و و شیردل و کم احتیاط او را شناخت.

 

۲-۶- قهرمان و ضد قهرمان

نکته‌ی قابل ذکر در این‌جا این است که، درست است که قهرمان حماسه همان شخصیت رمان است اما با این وجود یک تفاوت اساسی میان این دو وجود دارد و آن تفاوت در اصل نشأت گرفته از تفاوت نگرش رمان و حماسه به هستی است. «نگرش حماسه به جهان یک نگرش کلی است و امور خرد و جزئی جایی در این نگرش ندارند و با توجه به این خصیصه شخصیت‌های مطرح در داستان‌های حماسی، نمونه‌هایی کلی از سرگذشت و مظاهر کلی هستند که با داشتن خصائل نیک و بد انسانی، به دو گروه خدایی با همه‌ی خصائل پسندیده و گروه اهریمنی با همه‌ی رذالت‌ها و پستی‌ها و پلیدی‌ها تقسیم می‌شوند و درگیری‌های این دو باعث پدید آمدن ماجراهای قصه‌های حماسی و افسانه است. در حالی که نگرش رمان به جهان جزئی است و این جزئی نگری حاصل جدا شدن جهان بینی انسان از جهان بینی قهرمانی و وارد شدن خصوصیات عاطفی و درونی و تجزیه و تحلیل‌ها برای اولین بار و در اواخر قرن هفده در ادبیات است.»(میرصادقی، ۱۳۶۶: ۳۸۹) بر همین اساس به تعریف ضد قهرمان و قهرمان و انواع آن، با توجه به کارکردی که در داستان دارند می‌پردازیم:

 

۲-۶-۱- قهرمان

قهرمان همان شخصیت اصلی در ادبیات است که مرکز توجه خواننده یا بیننده قرار می‌گیرد و نویسنده معمولاً او را در کانون تمرکز داستان قرار می‌دهد. با صفات برجسته و والای اخلاقی و با خصوصیات تحسین برانگیز جسمی مشخص می‌شوند. (میرصادقی، ۱۳۷۷: ۲۱۷).
قهرمان را به این گونه نیز می‌توان تعریف نمود: «به شخصیت محوری داستان که با نیروهای دیگر درگیر است، چه محبوب و چه منفور، شخصیت اصلی یا قهرمان می‌گوییم» (سلیمانی، ۱۳۶۹: ۲۹).
«در تراژدی در مجموع قهرمان، انسانی برتر و بهتر از مردم عادی است.» (داد، ۱۳۷۸: ۲۴۰)

 

۲-۶-۱-۱- انواع قهرمان

به همین ترتیب می‌توان نیروهای خیر حماسه را بر اساس نقش و کنشی که ایفا می‌کنند دسته‌بندی نمود:
۱٫ قهرمان اصلی ۲٫ قهرمان مشاور ۳٫ قهرمان جدال‌گر ۴٫ قهرمان سپه‌سالار ۵٫ قهرمان یاری‌گر و …

 

 

۵۴

 

 

شکل ۲-۵ مدل تئوری رفتار برنامه ریزی شده ………………………………………………………………………….

 

 

 

۵۷

 

 

شکل ۲-۶ مدل تئوری رفتار برنامه ریزی شده تجزیه شده ………………………………………………………….

 

 

 

۵۸

 

 

شکل ۲-۷ تئوری یکپارچه پذیرش و استفاده از فن آوری ………………………………………………………….

 

 

 

۶۷

 

 

شکل ۲-۸ مدل مفهومی پژوهش ………………………………………………………………………………………….

 

 

 

۷۱

 

 

شکل ۳-۱ گونه شناسی استراتژی های نمونه گیری …………………………………………………………………..

 

 

چکیده
پژوهش حاضر با عنوان بررسی عوامل موثر بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی انجام شد. چارچوب نظری طبق مدل پذیرش فن­آوری تکامل یافته استفاده شده است. در این پژوهش تاثیر متغیرهای مستقل، کیفیت تکنولوژی، سهولت دسترسی به اینترنت ،امنیت سیستم و مفید بودن خدمات بر متغیر وابسته میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی بررسی شده است.
جامعه آماری این پژوهش کلیه مشتریان بانک پاسارگاد استان البرز می­باشد که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری خوشه­ای، ۲۰۲ نفر از مشتریان پنج شعبه بانک پاسارگاد در بازه زمانی دو هفته به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بوده و برای تحلیل از آزمون آماری همبستگی و رگرسیون چندگانه استفاده شده است. یافته­ های این پژوهش نشان می­دهد که همبستگی مثبت بین کیفیت تکنولوژی، سهولت دسترسی به اینترنت ،امنیت سیستم و مفید بودن خدمات با متغیر وابسته میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی وجود دارد.
واژگان کلیدی
بانکداری، اینترنت، میزان استفاده، سهولت دسترسی به اینترنت ، امنیت سیستم، کیفیت تکنولوژی ، مفید بودن خدمات
فصل اوّل
۱-۱ مقدمه
در این فصل به تعریف مساله و تشریح ضرورت انجام پژوهش و اهداف آن پرداخته و بر اساس فرضیه ­ها ، چارچوب نظری ارائه خواهد شد. همچنین چگونگی روش انجام پژوهش ، روش گردآوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل داده ­ها و تعاریف مفاهیم و متغیرهای عملیاتی استفاده شده در پژوهش ارائه می­گردد. هدف از این فصل ارائه کلیات است. با مطالعه این فصل می­توان با کلیات و چارچوب کلی پژوهش آشنا شد.
۱-۲ تعریف مساله و بیان سوالهای اصلی پژوهش
توسعه فن آوری­های اطلاعاتی و ارتباطی زیرساخت­های کسب و کارها را تغییر داده، شبکه جهانی وب به طور اساسی انتظارات مشتریان را در مورد سرعت، دقت، قیمت و خدمات را افزایش داده و فاصله جغرافیایی معنای خود را از دست داده است و در دسترس بودن خدمات، سهولت و سرعت توزیع خدمات باعث ایجاد مزیت رقابتی برای سازمان­ها، از جمله بانک­ها، می­گردد.
مشتریان بانک با بهره گرفتن از خدمات بانکداری الکترونیکی می­توانند عملیات بانکی خود را در زمان و مکان مورد علاقه خود به انجام رسانند و از سوی دیگر بانک­ها نیز به دلیل کاهش تعداد کارکنان و کاهش تعداد شعب از هزینه­ های عملیاتی خود کاسته و سود می­برند.
بانکداری الکترونیکی ارائه خدمات و سرویس به مشتریان یک بانک برای دسترسی به اطلاعات حساب­ها و امکان انجام تراکنش مالی از طریق کانالهای ارتباطی فراهم شده بر بسترICT است (سرمدسعیدی،۱۳۸۳). در واقع بانکداری الکترونیکی شامل کلیه کانال­های الکترونیکی است که مشتریان برای دسترسی به حساب­های خود از آن استفاده می­ کنند. این کانال­ها شامل اینترنت، موبایل، تلفن، تلویزیون دیجیتال و دستگاه خودپرداز است (کارجالوتو و همکاران ، ۲۰۰۳).
امروزه بسیاری از بانک­ها در سطح جهان خدمات خود را به صورت الکترونیکی ارائه می­ دهند و با یکپارچه شدن اقتصاد جهانی، کشور ما نیز تحت­تاثیر قرار خواهد گرفت لذا در بلند مدت چاره­ای جز الکترونیکی شدن بانک­ها وجود ندارد. از سوی دیگر، بخش در حال رشدی از مشتریانی که فهم تکنولوژیکی دارند به وجود آمده­اند که سیستم­های توزیع خدمت مبتنی بر فن آوری اطلاعاتی را به دریافت این خدمات از طریق کارکنان بانک ترجیح می­دهند(جوزف و همکاران، ۲۰۰۳).
عکس مرتبط با اقتصاد
بانکداری اینترنتی با بهره گرفتن از تکنولوژی وب و اینترنت مشتریان را قادر می سازد تا فعالیت های مالی خود را در یک محیط مجازی انجام دهند. تفاوت بین بانکداری اینترنتی و بانکداری خانگی این است که برای دستیابی به خدمات بانکی اینترنت نیازی به نصب یک نرم افزار اختصاصی وجود ندارد بلکه خدمات بانکی می تواند از طریق شبکه عمومی اینترنت قابل دسترسی باشد و مشتری از طریق اینترنت به حساب بانکی خود مرتبط می شود . بانکداری اینترنتی در ایران نیز مطرح شده است و بانکهای دولتی و خصوصی به سمت ارائه اینترنتی خدمات خود حرکت کرده ­اند، بدین ترتیب که در اواخر دهه ۱۳۶۰ بانکهای کشور به سیستم اتوماسیون عملیات بانکی و یارانه ای کردن ارتباطات خود توجه نشان دادند، حرکت به سمت بانکداری الکترونیکی از اوایل دهه ۷۰ آغاز و پس از آن کارتهای اعتباری، خودپردازها، سیستم­های گویا و….وارد خدمات نوین بانکها شدند و این امر تا به امروز به اینترنت بانک و یا همراه بانک نیز گسترش پیدا کرده است.
از مزایای بانکداری الکترونیک می­توان به برآوردهای کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل اشاره کرد که یان می­دارد مبادلات تجاری از طریق بانکداری الکترونیکی موجب میشود تا ۱۰% رقم مورد مبادله صرفه جویی شود. از اینرو امروزه استفاده از ابزارهای پرداخت الکترونیک و طراحی سایتهای مرتبط با این فناوریها در جهان بسیار رونق یافته است این در حالی است که ایران در زمینه بانکداری الکترونیک در بین ۶۰ کشور جهان در رتبه ۵۸ قرار دارد. مطابق برآورد، هزینه تهیه اسناد کاغذی برای معاملاتی به ارزش ۲ تریلیون دلار به حدود ۱۴۰میلیارد دلار بالغ میگردد که این خود نزدیک به ۷% ارزش کالاهای مبادله شده است در صورتی که میتوان اینگونه هزینه ها را با کاربرد فناوری مبادله الکترونیکی، کاهش داد(سایت بازتاب ۱۳۹۲).
از اینرو بررسی عوامل اثرگذار بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری الکترونیکی اهمیت دوچندانی می یابد که این پژوهش به بررسی آن میپردازد و هدف اصلی این است که نتایج حاصل در کنار نتایج سایر مطالعه ها به سیاستمداران این حوزه کمک کند تا به تقویت عوامل اثرگذار بر استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی بپردازند.
۱- ۳ سابقه و ضرورت انجام پژوهش
افزایش رقابت، تغییر محیط­های کسب و کار، جهانی شدن و پیشرفت فن آوری­های ارتباطی و اطلاعاتی از جمله تغییرات مهمی هستند که صنعت خدمات مالی و بانکداری را نیز وادار به تغییر نموده ­اند. تقاضا برای خدمات مالی به سرعت در حال تغییر است. با گذر مشتریان از مرحله بانکداری سنتی به بانکداری الکترونیکی، استراتژی­ های جدیدی برای جذب مشتری و حفظ مشتریان کنونی ضروری می­نماید(کارجالوتو و همکاران ، ۲۰۰۳).
پاسخگویی به نیاز این مشتریان با بافت سنتی بانک­های کشور آسان نیست و ایجاد زمینه و در اختیار قرار گرفتن فن آوری مناسب الزامی است. در ایران گسترش تدریجی دسترسی به اینترنت و در اختیار قرار داشتن کامپیوترهای خانگی توسط شرکت­ها و اقشار مختلف مردم، نیازهای بالقوه­ای در زمینه دریافت خدمات بانکداری الکترونیکی از طریق اینترنت آشکار نموده است (صابری، ۱۳۸۰).
پژوهش­های انجام شده بر روی پذیرش بانکداری اینترنتی از سوی مشتریان، درک عقاید مشتری در مورد استفاده از بانکداری اینترنتی را ارتقا می­بخشد و نشان می­دهد چگونه این عقاید و نگرش­ها بر رفتار مصرف کننده در مورد استفاده از بانکداری اینترنتی تاثیر می­گذارند(سو و همکاران، ۲۰۰۰).
از طرفی قبل از ارائه هرگونه خدمات جدید باید پژوهش­هایی در مورد اقتصادی بودن خدمات مزبور، منطبق بودن خدمات جدید با نیازهای جامعه و اینکه چه سیستمی می ­تواند این خدمات را به خوبی به مشتریان ارائه کند، صورت گیرد. در کشورهای در حال توسعه، بانک­ها معمولا” با بررسی خدمات ارائه شده توسط سیستم بانکی کشورهای توسعه یافته اقدام به تقلید از آنها و ارائه خدمات می­ کنند و به دلیل عدم انجام پژوهش ها و بررسی­های موردنیاز اینگونه خدمات را به صورت ناقص به مشتریان خود ارائه می­ کنند(سرمدسعیدی،۱۳۸۳). در حالی که بانک­ها باید قبل از ارائه هرگونه خدمات جدید شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور را مدنظر قرار دهند. چرا که وجود نرخ تورم بالا، کمی درآمد، پایین بودن سطح آگاهی مردم و خواسته­ های آنها، بی­اعتمادی مردم نسبت به خدمات جدید و تبلیغات نامناسب موجب می­شوند تا یک خدمت جدید نتواند بین مردم به راحتی گسترش پیدا کند (شیخانی، ۱۳۷۸). بدیهی است در صورت عدم استقبال مشتریان از سیستم­های بانکداری الکترونیک ارائه اینگونه خدمات با شکست مواجه خواهد شد(سرمدسعیدی،۱۳۸۳).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
بنابراین شناسایی عواملی که موجب می­ شود مصرف کننده قصد استفاده از یک تکنولوژی جدید مانند استفاده از خدمات بانکداری الکترونیکی را داشته باشد حائز اهمیت است. شناسایی این عوامل به بانکداران کمک می­ کند که استراتژی­ های بازاریابی خود را برای ارتقاء اشکال جدید سیستم­های بانکداری الکترونیکی به کار گیرند.
۱-۴چارچوب نظری پژوهش
بر اساس کلیات مطرح شده مدل پژوهش به شکل زیر خواهد بود :
۱-۱ چارچوب نظری پژوهش
سهولت دسترسی به اینترنت
امنیت سیستم
میزان استفاده
کیفیت تکنولوژی
مفید بودن خدمات
۱- ۵ فرضیه های پژوهش
براساس روابط نشان داده در چارچوب نظری پژوهش ، فرضیه ­های پژوهش عبارتند از:
فرضیه ۱: سهولت دسترسی به اینترنت بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی تاثیر دارد.
فرضیه ۲: امنیت سیستم بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی تاثیر دارد.
فرضیه ۳: کیفیت تکنولوژی بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی تاثیر دارد.
فرضیه ۴: مفید بودن خدمات بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی تاثیر دارد.
۱-۶ اهداف پژوهش
هدف اصلی از انجام این پژوهش بررسی عوامل موثر بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی است، برای رسیدن به این هدف کلی در اینجا اهداف جزئی­تری بیان می­ شود:
۱-بررسی تاثیر سهولت دسترسی به اینترنت بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی
۲- بررسی تاثیر امنیت سیستم بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی
۳- بررسی تاثیر کیفیت تکنولوژی بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی
۴- بررسی تاثیر مفید بودن خدمات بر میزان استفاده مشتریان از خدمات بانکداری اینترنتی
۱-۷روش پژوهش
پژوهش حاضر از نوع تحقیق کاربردی می­باشد که به روش توصیفی انجام می­ شود.
۱-۷-۱روش و ابزار گردآوری اطلاعات
گردآوری اطلاعات در پژوهش مذکور در دو مرحله انجام شده است مرحله اول کتابخانه ای که جهت تدوین مبانی نظری پژوهش از مطالعات کتابخانه­ای و مراجعه به منابع علمی ، مقالات و جستجو در شبکه های اطلاعاتی و اینترنتی و بررسی اسنادو مدارک در زمینه های مرتبط با موضوع پژوهش استفاده شده است. مرحله دوم در خصوص بررسی فرضیه های پژوهش از توزیع پرسشنامه و جمع آوری اطلاعات در جامعه آماری در بازه زمانی دو هفته صورت گرفته است.
اطلاعات گردآوری شده با بهره گرفتن از فنون آماری مناسب تجزیه و تحلیل نهایی می­ شود.سوال های پرسشنامه بر اساس فرضیه های پژوهش و با مطالعه پژوهش های صورت پذیرفته و از آنجا که گردآوری اطلاعات با بهره گرفتن از پرسشنامه است اثبات پایایی پرسشنامه ضرورت دارد. بر این اساس برای تعیین اعتبار درونی ابزار گردآوری اطلاعات آلفای کرونباخ داده های پرسشنامه را مورد آزمون قرارداده و برای تعیین روایی محتوای پرسشنامه با اساتید و متخصصان مشورت شده است.
۱-۷-۲جامعه آماری و تعداد نمونه
جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه مشتریان شعبات بانک پاسارگاد در استان البرز شهر کرج در بازه زمانی دو هفته که مجموعا” شامل ده شعبه می­باشد، نمونه گیری به روش خوشه­ای انجام شده است به دلیل پراکندگی جغرافیایی، پژوهش­گر امکان دسترسی به همه شعبه­ها را نداشته از این ­رو اقدام به نمونه گیری خوشه­ای شده و از بین ۱۰ شعبه، ۵ شعبه انتخاب شده­است.
۱-۷-۳روش نمونه گیری
در این پژوهش با مشورت با متخصصین بانکی از روش نمونه گیری خوشه­ای برای انتخاب نمونه استفاده شده است.
۱-۷-۴روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
برای تجزیه و تحلیل فرضیه ها پژوهش از روش های آمار توصیفی (توزیع فراوانی­ها) و روش های آماری استنباطی (تحلیل رگرسیون چندگانه ،همبستگی پیرسون و اسپیرمن ) استفاده شده است.
۱-۸ تعریف مفاهیم و متغیرهای عملیاتی طرح پژوهش
۱-۸-۱متغیرهای مستقل

 

 

۵-۱- منزلت صبر در آثار سعدی
‌
صبرجمیل سعدی، خشیت احترام آمیز و عشق توأم با توکُّل است و سرو نماد سرسبزی و چونان روح نماد بی مرگی و نامیرایی است و «قامت» توجه و میل صنوبر دل به سوی دلدار است.
مهشید مشیری در کتاب «سرو قامت دوست»، تأملی در ترجیع بند سعدی، می‌نویسد: «صبراز موضوعات محوری کلام سعدی است. صبر همراه با هم معناها، متضادها، که از نظر قیاسی (خواه صوری، خواه معنایی) با صبرمربوطند، جملگی در یک مقوﻟﮥ قیاسی قرار می‏گیرند. صبر در غزل‏ها ۷۳ بار ،صبر کردن ۲۷ بار، صبور ۱۲ بار، صبوری ۲۱ بار، تحمل ۱۷ بار، تحمل کردن ۲۲ بار، طاقت ۳۹ بار، شکیب ۱۳ بار، شکیبایی ۱۶ بار، شکیبیدن ۴ بار، و مقوﻟﮥ صبرجمعاً ۲۴۷ بار در غزل‏ها به کار رفته است و همین موضوعات در ترجیع‏بند نیز مورد استفاده قرار گرفته . «(مشیری،۱۳۸۲ :۱۴۳)
سعدی در غزل‏ها در این باب می‏گوید:
بر جور و بی مرادی و درویشی و هلاک آن را که صـــابری است، محبت نه کار اوست
سعدی اگــــــر طالبی، راه رو و رنج بر کعبه‌ی دیـــدار دوسـت، صبر بیـــابان اوست
چــند نصیحت کنند ،بی‌خبرانم به صبر درد مــــرا ای حکیـــم، صبر نه درمان اوست
(سعدی،۱۳۷۴ :۵۰۱)
سعدی خوب می‏داند که صبر ما را وامی‏دارد که دریابیم قدرت ما یگانه وﺳﻴﻠﮥ حل مشکل نیست. در گلستان در حکایت مشت‏زن، «کم جوشیدن» را مُرادف «صبر» به کار می‏برد: «دولت به کوشیدن است، چاره کم جوشیدن است». سعدی در واقع صبررا، نه یک روش منفعلانه، بلکه نوعی کوشش فعالانه و چاره‏جویانه می‏داند و آن را به عنوان یک تصمیم معرفی می‏کند و در ترجیع‏بند نیز می‏گوید:
قســــمی کـــــــه مــــرا نیافریدند گــــر جــــهدکنــــم، میســـــرم نیست
فکـــرم به همــــان جهــــان بگردید کز گـــوشــــــه‌ی صبـــــر بهـترم نیست
با بخـــــت جـــدل نـــمی‌توان کـرد اکنـــــون که طـــــریق دیــگرم نـــیست
بنشینــــم وصــــبر پیـــــش گیرم دنـــــباله‌ی کـــــار خویــش گـــــــیرم
(همان :۸۲۳)
سعدی صبررا سیرت اهل صفا می‏داند و می‏گوید چارﮤ هر دردی ثبات است و مدارا و تحمل. می‏داند که گنج صبراختیار لقمان است. در ذکر وفات امیرفخرالدین ابی بکر می‏گوید:
خدای عزّ و جل قبض کرده بنده ی خویـش تو نیز صبر کن ای بنده ی خدای پرست
(همان :۴۸۶)
در گلستان می‏گوید: «طریق درویشان ذکر است و شکر خدمت و طاعت و ایثار و قناعت و توحید و توکل و تسلیم و تحمل» (همان :۴۸۶)
در ترجیع بند خصوصاً در ابیات زیر صراحتاً به فضیلت صبر می‌پردازد که همان تحمل است:
ای ســــــرو بلــــند قــــامــت دوســت وه وه که شــمایـلـت چــه نیـکـوســت
در پــــــای لــــطافت تــــو مـیــــــراد هر ســرو ســهــی که بــر لب جـوسـت
بســـــــیار مــــــــلالتــــــم بکــردنـد کانــدر پــی او مــرو که بــد خـوســت
ای سخــــــت دلان ســــــست پیـــمان ایــن شــرط وفــا بـــود که بی دوست
بنشینیم و صبر پیش گیرم
دنبــاله کار خویــش گیرم
از پیـــــــش تـــــو راه رفتـنــم نیـــست هــمــچــون مــــگــس از بـرابر قنـد …
افتــــــادم و مصـــــلحت چنـــیـن بــود بــی بــنــد نــگیــرد آدمــی پــنــد
مــــستوجب ایـــن و بــــیـش از اینــــم بــاشــد کــه چــو مــردم خــردمـند
بنشینم و صبر پیشه گیرم
دنباله کــار خویش گیـرم
آنــدام تــو خــود حــریــر چــیـنــســت دیــگــر چــه کــنــی قــبـای اطـلــس؟
مــن در هــمــه قــول‌هــا فـــصـیــحــم در وصــف شــمــــایــــل تــو اخــرس
جـــان در قــدمــت نــهــم و لــیـــکــن رســم نــنــهـی تــو پــای بــر خـــس…
مــن بــعــد مــکن چــنان کــزیـن پیـش ورنــه بــه خـــدا کــه مــن ازیـــن پس
بنشینم و صبر پیشه گیرم
دنبالـــه کار خویش گیرم
از روی تـــــو مــــــاه آســـــمــــــان را شـــرم آمـد و شــد هـــلال بـــاریک…
دردا کـــه بــه خــیــره عـــمـر بـگذشـت ای دل تـــو مـــرا نمـــیـگــذاریــک
بنشینم و صبر پیشه گیرم
دنبـــاله کار خویش گیرم
چـــشـــمــی کــه نــظــر نــگــه نــدارد بـــس فــتــنــه کــه بــا سـر دل آرد
نــالــیـــــدن عــاشــــقــان دلــــســـوز نـــاپــختــه مــجــاز مــی شــمــارد…
خـــاری چــــه بــود بــه پــای مـشتـاق؟ تــیــغــیــش بــران کــه ســر نخارد…
مــن خــود نــه بــه اخــتــیــار خــویشم گــر دســــت ز دامــــنــــم بـــدارد
بنشینم و صبر پیشه گیرم
دنباله کار خویش گیرم
بــعــد از طــلــب تـو در سرم نیست غیر از تــو به خــاطـر اندرم نیست
ره مــی نــدهــی که پــیـشــت آید وز پیــش تــو ره کـه بگذرم نیست…
گویـــنــد بــکــوش تــا بــیــابــی مــی‌کوشــم و بــخت یاورم نیست.
فــکــرم بــه هــمــان جهان بگردید وز گــوشــه صبـــر بــهتـرم نیست
بــا بــخــت جــدل نــمـی‌توان کرد اکــنــون کـــه طریق دیگرم نیست
بنشینم و صبر پیشه گیرم
دنبـــاله کار خویش گیرم
(همان :۸۲۲)
چنین می کند که سعدی در این ترجیع بند به تشریح احوالات خود در سلوک با هدف صبر می‌پردازد و تمرین صبر می‏کند. حالات قبض و بسط را در جای جای ترجیع بند می‏بینیم.
صبر و آرام از کف او رفته و یار، دل را که موضع صبر بوده است، ربوده و با خود برده است. این‏ها قبض است. مانند زمانی که سعدی در سوگ سعد بن ‏بوبکر نشسته است و مرﺛﻴﮥ معروف او را که ترجیع‏بند است، با بند گردان:
نمی‌دانـم حــدیث نــامه چــون است همی بیـنم که عنوانش به خون است
(همان:۹۵۵)
گواه آن است که دهان عیش سعدی از صبرتلخ است. سعدی که همواره حکیمانه می‏گوید: «کار مردان تحمل است و سکون» و می‏گوید: «هر که را صبر نیست، حکمت نیست»، فراق سعد بن زنگی،‌ بیخ صبرش را برمی‏کَنَد و سکون و قرار و آرام را از کف او می‏رباید:
ســکــون در آتــش سـوزنده گفتــم نشاید کرد و درمان هم سکون است
شـــکیــبایی مجوی از جــان مهجور که بار از طاقت مـسکین فزون است
(همان:۹۵۶)
در ترجیع ‏بند صبر نیز، دیگران پندش می‏دهند که: هان«بکوش تا بیابی» می‏گوید:«می‏کوشم و بخت یاورم نیست» و درمان اسیر عشق، صبر است. عاشق چاره‏ای جز صبر ندارد.«صبر ار نکند چه چاره سازد؟» می‏گوید:
تا جــهــد کــنم به جــان بکوشـــم و آنـگــه بـه ضــرورت از بـن گوش
بنــشیــنم و صــــبــر پــیش گیرم دنبــالــه‌ی کــــار خـــویش گیرم
(همان :۸۲۴)
در پاسخ ملامت‏گرانی که به او می‏گوید: «اندر پی او مرو که بدخوست» می‏گوید:
ای سخـــت دلان ســست پیــمــان این شــرط وفــا بـود که بی دوست
بنشــیــنـم و صـــــبــر پیش گیرم دنبــاله‌ی کــــــار خـــویش گیرم
(همان :۸۲۷)
کلیات سعدی شبیه یک منظوﻣﮥ کهکشانی است، و ترجیع بند صبر مثل یکی از ستاره‌های این منظومه است که بندها اقمار آنند.
محمد جابانی در باره تربیت در گلستان سعدی می‌نویسد: «صفتی که شایسته شأن معلمان ومربیان است، سعه صدر، یعنی گشادگی سینه و صبر و رسیدن به مقام تحمل است. معلمی در حقیقت، نوعی رسالت برای تعلیم و تربیت است؛ رسالتی که شرط توفیق آن، تحمل و بردباری است. موسی بن عمران هنگام تبلیغ رسالت خویش به دلیل وجود موانع بزرگی چون فرعون، از خداوند بزرگ شرح صدر خواست که «رَبِّ اشْرَحْ لی صَدْری؛ خداوندا سینه مرا گشاده گردان.» (قرآن ۲۰: ۲۰) امام صابران، حضرت علی (علیه السلام) ابزار مهم رهبری و هدایت جامعه را سعه صدر می‌داند و می‌فرماید: «آلَهُ الرِیاسهِ سِعهُ الصَّدْرِ».
سعدی برای ارائه نمونه‌ای از شرح صدر، داستانی از امام علی علیه السلام نقل می‌کند که ایشان با وجود مقام والای امامت و خلافت مسلمانان، به مردی که پاسخ وی را در حل یک مسئله نمی‌پذیرد، بزرگوارانه نظر می‌کند و هرگز بر او برافروخته نمی‌شود:
کــــــسی مــــــــشکلی بـــرد پیش علی مـــــگرمشکلش را کنــــــد منجـــــــلی
امــــــیر عـــــدو بند کشور گشــــــــای جوابش بگفت از سـر علــم و رای

 

 

مثنوی دریاست، اگر کسی دریانورد دریادیده‌ای هم باشد، باز توانایی آن را نخواهد داشت که در چند دقیقه سخن گفتن، پهناوری دریای فکر او را به ما نشان دهد چه رسد به نگارنده این پایان نامه که در برابر این اقیانوس بیکران قطره‌ای بیش نیست.
مولوی افکار پیچیده علمای اسلامی را ساده و روشن بیان می‌کند و عصاره آن را در ضمن حکایات هنرمندانه، به ما نشان می‌دهد. آگاهی کلی از سوابق فرهنگی این داستان‌ها، تا آنجا که خواننده در دریای فلسفه و جدال آن با شریعت غرقه نشود که از ساحل هنر و شعر به دور بیفتد بسیار بجاست.
«با دقت‌نظر در روش فکری مولانا که با یک هیجان فوق‌العاده روانی درآمیخته است، و به طورکلی با نظر به تنوع ابعاد و گسترش استعدادهای روانی یک مغز رشد یافته، انتظار یک مکتب سیستماتیک فلسفی و جهان‌بینی کلی و هم‌چنین یک نگرش علمی معمولی کاملا بی‌مورد و بیهوده است. کسانی که می‌خواهند این کوه آتشفشان معرفت را در قالب‌های معمولی فلسفی و علمی مانند مشایی و اشراقی و ایده‌آلیسم و رئالیسم معمولی بگنجانند، یا از وضع روانی مولانا اطلاع کافی ندارند و یا قالب‌گیری معمولی فلسفی و علمی برای خود آنان چنان مطلق جلوه کرده است که تصور مافوق آن قالب‌گیری، به ذهنشان خطور نمی‌کند»
(میرزا بیگی، همان: ۴۶)

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

۳-۱-۳- اخلاق و عادات مولانا

یکی از راه‌های شناخت افراد و جایگاهی که دارند دقت و توجه در اخلاق و عادات آن‌ هاست، این اخلاق و عادات بیشتر به جایگاه فرد نزد دیگران برمی‌گردد. در تذکره‌ها، عادات و اخلاق مولانا در عنوانی جداگانه ذکر نشده است؛ اما به‌صورت پراکنده می‌توان از لابلای کتب مختلف به این ویژگی خاص مولانا پی‌برد؛ تا بر شناخت ما نسبت به او افزوده گردد. «قبل از آن‌که این مرد بزرگ به دایره تصوف درآید زندگی عالمانه و با شکوهی داشت. چون سوار می‌شد جمعی از علما و طلاب و حتی امرا در رکابش بودند. مولانا در مناظره و مجادله که طریقه عام اهل علم بود، گام‌ها جلوتر از دیگران بود. با دربار امرا و پادشاهان هم ارتباط داشت. لیکن بعد از ورود به سلوک، شیوه خود را عوض کرد. روشن نیست که زندگی صوفیانه مولانا از چه زمانی شروع می‌شود، ولی مسلم است که او قبلا مرید سیدبرهان‌الدین محقق بود. نه یا ده سال مقامات فقر را از محضر او آموخته بود. وقایع و حکایات کشف و کرامات به گفته مولف مناقب العارفین و دیگر تذکره نویسان معلوم می‌شود که زندگی صوفیانه او از زمانی که برای تحصیل علم به دمشق می‌شود که زندگی صوفیانه او از زمانی که برای تحصیل علم به دمشق رفته‌است آغاز شده‌است؛ … زندگی صوفیانه مولانا پس از ملاقات با شمس تبریزی شروع شده‌است، اگر چه درس و تدریس و فتوی هنوز ادامه داشت، اما آن کار صرفا از زندگانی اولیه او باقی مانده‌بود و بیشتر غرق در نشئه تصوف بود.
ریاضت و مجاهده را به حدکمال رسانده بود. سپهسالار که سالها همنشین او بود می‌نویسد: من هیچ شبی او را در جامه خواب ندیدم. وی از بستر بالش و لحاف هرگز استفاده نمی‌کرد و به قصد خواب دراز نمی‌کشید و چون خواب بر او غلبه می‌کرد، در گوشه‌یی می‌نشست و نشسته می‌خوابید.
در غزلی گوید:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چه آساید به هر پهلو که گردد کسی کز خار دارد او نهالین؟

(مجتبایی، همان ۲۳۲)
«در مجالس سماع چون خواب بر مریدان غالب می‌شد، برای رعایت حال آن‌ ها به دیوار تکیه می‌داد و سر بر زانو می‌نهاد تا آنان بخوابند. چون یاران می‌خوابیدند خود برمی‌خاست و به ذکر و فکر مشغول می‌شد و این قضیه را چنین بیان می‌کند:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

همه خفتند ومن دلشده را خواب نبرد همه شب دیده من بر فلک ستاره شمرد
خوابم از دیده چنان رفت که هرگز ناید خواب من زهر فراق تو بنوشید و بمرد

(کلیات شمس، ۱۳۷۱، غزل۷۷۹)
بیشتر روزها روزه بود، شاید امروز باور نکنند، اما به گفته راویان معتبر ده روز یا بیست روز هیچ چیز نمی خورد. وقت نماز روی به قبله می‌کرد و رنگ چهره اش تغییر می‌یافت.
در نماز استغراق تمام به وی دست می‌داد. سپهسالار می‌گوید که بارها به چشم خود می‌دیدم که اول عشا تکبیره‌الاحرام می‌گفت و تا اول صبح دو رکعت نماز می‌خواند. در غزلی که نمازش را توصیف می‌کند، و در مقطع آن می‌گوید:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به خدا خبر ندارم چو نماز می‌گزارم که تمام شد رکوعی که امام شد فلانی

(همان، غزل ۲۸۳۱)
یکبار در فصل زمستان که هوا سخت سرد بود در نماز چندان گریه کرد که چهره و محاسنش از اشک تر شد و از شدت سرما اشک‌هایش یخ بست و او هم‌چنان مشغول نماز بود. در اوایل حیات با پدر به حج رفته بود، بعد از آن احتمالاً به سفر حج نرفته‌است. زهد و قناعتش بی‌نهایت بود. پادشاهان و امرا وجوه نقد و انواع هدایا برای او می‌فرستادند، ولی مولانا چیزی برای خود نگاه نمی‌داشت، همه را پیش صلاح‌الدین زرکوب و حسام‌الدین چلبی می‌فرستاد. گاهی اتفاق می‌افتاد خانواده‌اش در نهایت تنگ‌دستی می‌ماندند، به اصرار سلطان‌ولد چیزی از آن هدایا نگه می‌داشت. روزی که در خانه ما بود درویشی می‌آید. هلیله در دهان می‌گذاشت و دلیل آن معلوم نیست. هر کس در این باره از روی حدس سخنی گفته است. سبب را از چلبی پرسیدند گفت: مولانا به سبب ترک لذات نمی‌خواست که دهانش شیرین باشد. ما این گفته را صحیح نمی‌دانیم زیرا استغراق و فنا مقوله دیگری است. حالات و زندگانی مولانا از ترک لذات و دنیاگریزی او حکایت نمی‌کند. بخشش و ایثارش به حدی بود که جبه و هر آنچه به تن داشت به گدا می‌بخشید. جبه و قبا مثل عبا جلوباز بود که بیرون آوردن آن دشوار نباشد و با آن همه عظمت شان و مقام بی تکلف کامل فروتن و خاکسار بود.
در یکی از روزهای زمستان پیش حسامالدین چلپی رفت. چون بیگاه بود دروازه منزل بسته بود و همه خوابیده بودند، برف می‌بارید، پشت در توقف کرد، برف بر سرش نشست برای آن که اهل منزل را ناراحت نکند در را نکوبید و کسی را صدا نزد، صبح که دربان در را باز کرد و مولانا را با آن وضع دید به حسام‌الدین خبر داد. حسام‌الدین آمد خود را به پاهای مولانا انداخت و گریست و وی را در آغوش گرفت و آرام کرد.
روزی از محله‌یی می‌گذشت، بچه‌ها بازی می‌کردند از دور که مولانا را دیدند، دویدند و تعظیم کردند، یکی از آنان که مشغول بازی بود به مولانا گفت، باش تا من هم بیایم، مولانا چندان صبر کرد که آن کودک فراغت حاصل کرد و آمد» (افلاکی، ۱۳۸۹: ۱۵۳-۱۵۴)
«روزی در سماع گرم شده‌بود، اهل محفل و خود مولانا در حال وجد بودند، ناگاه مستی نیز گرم سماع شد و خود را بی‌خودوار به مولانا می‌زد، یاران را رنجانیدند، مولانا فرمود که شراب خورده است، بد مستی شما می‌کنید؟» (همان: ۳۵۶)
«در قونیه آب گرمی بود و مولانا گاهی به آن‌جا می‌رفت. و اصحاب مولانا دستور می‌داد که آن‌جا را بشویند و تمیز کنند، ‌لیکن تا آمدن مولانا، جذامیان آمده بودند و در آب گرم تن می‌شستند، اصحاب آنان را می‌رنجانیدند، مولانا بانگ بر اصحاب زد و نزدیک آنان رفت، از آن آب برخود ریخت» (همان: ۳۳۷).
«روزی در خانه معین‌الدین پروانه مجلس سماع بود گرجی‌خاتون سینی بزرگ قطّاب فرستاد که یاران بخورند. سگی آمد و از آن قطاب‌ها خورد. اصحاب ملول شدند، می‌خواستند سگ را بزنند، مولانا فرمود این سگ از شما محتاج‌ترست و اشتهای نفس او از شما صادق‌تر» (ندایی، ۱۳۸۱: ۱۰۹)
«روزی به حمام درآمده بود، همان لحظه باز بیرون آمد. یاران سوال کردند که حضرت خداوندگار زود بیرون آمدید؟ فرمود که دلاّک شخصی را از کنار حوض دور می‌کرد تا مرا جا سازد از شرم آن عرق کردم و زود بیرون آمدم» (افلاکی، ۱۳۸۹: ۹۴-۳۹۳).
«در دمشق مشغول تحصیل بود که یک روز در مجلسی مرکب از اهل علم از شیخ بهاءالدین پدرش سخن به میان آمد، فقها از وی انتقاد کردند، مولانا همه را شنید و خاموش ماند. پس از ختم مجلسی یکی به فقها گفت که شما پدر این شخص را در حضور خود او بد گفتند. بهاءالدین پدر مولاناست. آنان پیش مولانا رفتند، معذرت خواستند. گفت حاجتی برای عذر نیست، من نمی‌خواهم بار خاطر باشم. »(ندایی، همان: ۱۱۰)
«روزی ملکهخاتون دختر مولانا، کنیزک خود را رنجانیده بود. ناگاه حضرت مولانا از درآمد، بانگی بر وی زد که چرا می‌زنی و چرا می‌رنجانی؟ اگر او خاتون و تو کنیزک بودی چه می‌کردی؟ می‌خواهی که فتوی دهم که در کلّ عالم غلام و کنیزک هیچ نیست الاّ حق را. او توبه کرد و کنیزک را آزاد نمود و تا در قید حیات بود غلامان و کنیزان را تعرّض نرسانید» (افلاکی ۱۳۸۹: ۴۰۶). .
«حضرت مولانا در مسجد قلعه، روز جمعه خطبه می‌فرمود و مجلسی به غایت گرم شده بود. همه بزرگان حضور داشتند. مولانا بیان دقایق و نکات قرآنی می‌فرمود و از هر گوشه‌یی بانگ تحسین و آفرین بلند بود. در آن زمان رسم بود که قاری چند آیه از قرآن می‌خواند و واعظ به شرح همان آیات می‌پرداخت. در مجلس فقیهی حاضر بود که از روی حسد گفت آیات را قبلاً معّین کردن و بیاناتی در پیرامون آن، نمودن هنر نیست. مولانا رو به فقیه کرد و فرمود شما سوره‌‌ای از قرآن که به خاطرت آید بخوان تا عجایب بینی. آن فقیه سوره «والضّحی» را خواند و مولانا به بیان دقایق و لطافت آن سوره پرداخت. چندان نکته بیان کرد که نمی‌توان تقریر کرد. او در شرح و بسط چنان داد سخن داد که تا نماز مغرب به طول انجامید. اهل مجلس مست شدند و فقیه برخاست؛ جامه‌ها چاک زد.
روزی به ملاقات شیخ صدرالدین قونوی رفت. شیخ به تعظیم تمام استقبال کرد و بر سر سجاده خویش نشاند و خود در برابر او به دو زانوی ادب به حالت مراقبه نشست. درویشی که در بندگی شیخ مجاور بود و حاج‌کاشی نام داشت از مولانا سئوال کرد که «فقر چیست؟» مولانا جواب نفرمود. درویشی سوال را تکرار کردو مولانا هیچ نگفت و برخاست و روانه شد. شیخ، مولانا را تا در بیرون وداع کرد و بازگشت و گفت:‌ای پیر خام و ای بیی هنگام، در آن وقت چه جای سئوال و کلام بود؟ غرض مولانا از سکوت این بود که «الفقیر اذا عرف اللّه کلّ لسانه»: یعنی درویش تمام آن است که در حضور اولیا هیچ اولیا هیچ نگوید نه به زبان و نه به دل. این روایت لیکن علت سکوت وی این بود که مولانا در حضور مشایخ صوفیه و محدّثان هرگز در جواب پیشی نمی‌گرفت. او به شیخ صدرالدین چنان احترامی قایل بود که با بودن از هیچ‌وقت امامت نمی کرد» (افلاکی، همان: ۱۷۲-۱۷۱)

 

۳-۱-۴- خیر و شر در اندیشه مولوی

خیر و شر واژگانی هستند که همواره در اندیشه بشر جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند. انسان‌ها در همه شئون و جلوه‌های هستی، خیر و شر را می‌بیند.
این دو نیرو باعث و بانی نوع نگرش و رفتار آدمی در جامعه‌اند. دو نیروی خیر و شر مانند شخصیت‌های داستان باید همیشه باهم و هم‌قدرت به پیش بروند و گاهی، یکی بر دیگری غلبه داشته‌باشد، اما این پیروزی و برتری زودگذر و فانی است. خیر و شر در اندیشه آدمی، یکی مبین حرکت است و دیگری منشاء سکون. مضاف بر آن چون قدرت و توانایی انسان نسبی است و در برابر کائنات، موجود بسیار ناچیزی است، هر آن چه را که برای او ضرر دارد، شر می‌نامند و آن چه که به سود زندگی اوست، برایش خیر است، «خیر» می‌گوید.
خیر و شر در اندیشه مولانا نیز به خوبی هویداست. البته او نیروهای موجود را به گونه‌ای اشارات معشوق می‌داند و همان‌طورکه عنوان شد جهانبینی و اندیشه آرمانی او بر اساس عشق است و در راه عشق حتی درد و فراق نیز شیرین است و آن را باید چشید؛ زیرا که معشوق خواسته است.
«لطف آنچه تو فرمایی حکم آنچه تو اندیشی» یا «کور باد آن دل که با درد تو خواهد مرهمی» مولوی نیز این نیروی خیر و شر را در حکم لطف یار می‌داند و هر چیزی که فرمان عشق باشد، برایش خیر است:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حق انحصاری © 2021 مطالب علمی گلچین شده. کلیه حقوق مح

 

فهرست قوتها (S )

فهرست ضعفها (W )

 

 

فهرست فرصتها ( O )

 

ناحیه ۱
استفاده از فرصتها با بهره گرفتن از نقاط قوت ( SO )

 

ناحیه ۳
از مزیتهایی که در فرصت نهفته است استفاده نماییم برای جبران نقاط ضعف ( WO )

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

 

فهرست تهدیدها ( T )

 

ناحیه۲
استفاده از نقاط قوت برای جلوگیری از تهدیدها ( ST )

 

ناحیه ۴
به حداقل رساندن زیانهای ناشی از تهدیدها و نقاط ضعف ( WT )

 

در این تحلیل پرسشهای زیر مطرح می شود :
۱ – چه فرصتهای محیطی عمده ای برای ما وجود دارد ؟
۲ – با چه تهدیدهای عمده خارجی مواجه هستیم ؟
۳ – نقاط قوت عمده داخلی ما چه مواردی است ؟
۴ – ضعفهای عمده داخلی ما چه هستند ؟
لازم به ذکر است که تجزیه و تحلیل فوق تنها ، موقعیت استراتژیک را در یک مقطع زمانی مشخص ، روشن می سازد . لذا به منظور دنبال نمودن روند زمانی ، با توجه به این موضوع که شرایط محیطی (داخلی و خارجی) پویا بوده و دائما در حال تغییر و دگرگونی می باشد ، لازم است روند تحولات مورد بررسی قرار گرفته و در مقاطع مختلف زمانی ، استراتژیها را استخراج نمود . دنبال نمودن این روند کمک می کند تا بتوان حالتهای مختلفی راکه درآینده ممکن است رخ دهندرابررسی و پیش بینی نمود . متداولترین کاربرداین روش چارچوبی است که برای موقعیتهای مختلف کسب و کار، استراتژیهای مختلف را ارائه می کند . پیچیدگی های موجود در تجزیه و تحلیل اینگونه مسائل ایجاب می کند از روش هایی استفاده شود تا نسبت به درستی کار اطمینان حاصل شود . در مدل SWOT پس از لیست کردن هر یک از عوامل قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدها و نوشتن آنها در سلولهای مربوط به خود ، از محل تلاقی هر یک از آنها استراتژیهای مورد نظر حاصل می شود ، بنابراین همواره این ماتریس منجر به چهار دسته استراتژی ، WT ، SO ، WO ، ST می شود . مواجهه دادن عوامل اصلی داخلی و خارجی و تدوین استراتژیهای WT ، SO ، WO ، ST از مشکلترین بخشهای تهیه ماتریس SWOT می باشد و به قضاوت و قدرت تجزیه و تحلیل خوبی نیاز دارد . در اجرای استراتژیهای SO سازمان با بهره گرفتن از نقاط قوت داخلی می کوشد از فرصتهای خارجی حداکثر بهره برداری را نماید هر سازمانی علاقمند است که همیشه در این موقعیت قرار داشته باشد تا بتواند با بهره گیری از نقاط قوت داخلی از فرصتها و رویدادهای خارجی حداکثر استفاده را بنماید . معمولا سازمانها برای رسیدن چنین موقعیتی سعی می کنند در زنجیره ارزش دارائیها ، داراییهای پایه خود را تبدیل به شایستگی کلیدی و نتیجتا مزیت رقابتی نمایند . هدف از استراتژیهای WO این است که سازمان از مزیتهایی که در فرصتها نهفته است استفاده نماید در جهت جبران نقاط ضعف ، گاهی در خارج از سازمان فرصتهای بسیار مناسبی وجود دارد ، ولی سازمان به سبب داشتن ضعف داخلی نمی تواند از این فرصتها بهره برداری نماید . سازمان در اجرای استراتژیهای ST می کوشد تا با بهره گرفتن از نقاط قوت داخلی خود برای جلوگیری از تاثیر منفی تهدیدات خارجی بر سازمان سازوکارهایی را در پیش بگیرد و یا تهدیدات را از بین ببرد . هدف سازمان در اجرای استراتژیهای WT کم کردن نقاط ضعف داخلی و پرهیز از تهدیدات ناشی از محیط خارجی است . سازمانی که بیشترین عواملش در این خانه متمرکز باشد وضعیت مناسبی نداشته و در موضع مخاطره آمیزی قرار خواهد گرفت . در چنین حالتی سازمان استراتژیهای مختلفی از قبیل واگذاری ، کاهش عملیات و … را برمی گزیند و در هر صورت سازمانها سعی می کنند از جنین وضعیتی پرهیز نمایند . تدوین استراتژیهای WT ، SO ، WO ، ST کاملا براساس خبرگی وخلاقیت میباشد و لیست نمودن نقاط قوت و ضف ، تهدیدها و فرصتها در واقع کمکهایی هستند برای این مرحله از تدوین استراتژی . کاربرد دیگر مدل SWOT مقایسه نظام یافته ای از فرصتها و تهدیدهای کلیدی خارجی با ضعفها و قوتهای داخلی است که به منظور تشخیص یکی از چهار الگوی میان موقعیتهای داخلی و خارجی موسسه صورت می گیرد . این الگوها منجر به استراتژیهایی می شوند که موارد ذیل را پیشنهاد می کنند :
خانه یکم : استراتژی تهاجمی ( توسعه ای ) را توصیه می کند .
خانه دوم : استراتژی تنوع را توصیه می کند .
خانه سوم : استراتژی با گرایش تغییر جهت را حمایت می کند .
خانه چهارم : استراتژی تدافعی را توصیه می کند .
نکات تکمیلی و بهبود در SWOT:
در طراحی و پیشنهاد استراتژیها به کمک ماتریس SWOT مرسوم ، دو نارسایی به نظر می رسد :
اولا ، بهنگام پیشنهاد استراتژیهای WT ، SO ، WO ، ST هدف تعامل سازمان با عوامل محیطی ، در راستای بقاء و تداوم فعالیت سازمان می باشد و اهداف رشد و تعالی سازمان ممکن است مورد غفلت استراتژیستها قرار گیرند . از این رو بهتر است اهداف سازمانی نیز در محل مناسبی از جدول SWOT گنجانده شوند تا پیشنهاد راهکارها ضمن توجه به بقای سازمان در تعامل با عوامل محیطی ، در راستای اعتلای سازمانی و رشد ، مستقیما مد نظر قرار گیرند .
ثانیا ، دسته رهکارهای پیشنهادی WT ، SO ، WO ، ST نوعا راهکارهایی هستند که از مواجهه و تعامل یک عامل محیطی با یک عامل درون سازمانی تولید شده اند و کمتر امکان توجه به تمامی عوامل محیطی و عوامل درون سازمانی برای طراحی و پیشنهاد استراتژیهای فوق وجود دارد . لذا یک مجموعه راهکارهای ترکیبی و راهبردهایی کلان حاصل راهکارهای WT ، SO ، WO ، ST در منطقه فصل مشترک این چهار ناحیه پیشنهاد می گردد . راهبردهایی که با توجه به مفروضات حاصله از تجزیه و تحلیل عوامل محیطی و عوامل درونی سازمان پیشنهاد می شوند راهبردهای اصلی برای حرکت سازمان ازوضع موجودبسوی اهداف بلند مدت هستند (خوشنام،صص۱۵-۱۸).
جدول۳-۲- تجزیه و تحلیل قوت و ضعف، فرصت و تهدید(SWOT )بهبود یافته(خوشنام،ص۱۹)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اهداف کیفی
Objectives فرصتها
O تهدیدات
T
نقاط قوت
S راهبردهای
S-O راهبردهای
S-T
راهبردهای ترکیبی
SWOT
نقاط ضعف
W راهبردهای
O-W راهبردهای
T-W

۳-۶-۱-۱-نحوه طراحی جدول EFE
الف ) پس از شناسایی عوامل محیط خارجی و تهیه لیستی از این عوامل به کمک نقطه نظرات خبرگان ، عوامل کلیدی موفقیت را از حداقل ۱۰ تا حداکثر ۲۰ عامل فهرست نمایید . این عوامل باید حتی الامکان متکی بر واقعیات بوده و دقیق باشد ، نه ذهنی . سپس آنها را به دو دسته فرصتها و تهدیدها تفکیک نمایید . نخست عواملی گه موجب فرصت و موقعیت می شوند و بعد آن عواملی که سازمان را تهدید می کنند را بنویسید .