سومریان این ماده را استعمال و آن را گیاه شادی می نامیدند . تریاک و ترکیباتش در تم

دوره های تاریخ بابل، مصر ،روم وجود داشته و بالاخره عده ای معتقدند که مجارستان اولین کشور

ارو پایی است که با خشخاش آشنا شده و گیاه شنا سان آن ها ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد آن را شناخته اند و شیرابه اش را به کار می بردند. یونانیان در زمان سقراط به آثار مصرف تر یاک واقف بودند و از آن استفاده می‌کردند ،هندیان نیز در شمار نخستین ملتی هستند که به گیاه مخدر کوکنار (خشخاش) آشنایی پیدا کرده بودند ( پور اسلامی، ۱۳۸۳).

۲-۳-تعریف اعتیاد:

اعتیاد^[۱] عبارت است از یک پدیده زیستی که به بدن این امکان را می‌دهد که خود را

تدر یجا” با پاره ای ازمواد سمی سازش دهد و مصرف روزمره از این مواد راکه برای یک موجود زنده به کل کشنده است تحمل کند (پور افکاری، ۱۳۸۴).

در سال ۱۹۸۴ سازمان بهداشت جهانی ‌به این نتیجه رسید که اصطلاح اعتیاد دیگر اصطلاح عملی نیست و اصطلاح وابستگی دارویی رابه جای آن توصیه کرد. مفهوم وابستگی مواد^[۲] در

چند دهه معانی رسمی بسیار و فراوانی داشته است. اساسا” در ارتباط با تعریف وابستگی از دو مفهوم وابستگی جسمی^[۳]، وابستگی رفتاری^[۴] می توان یاد کرد. وابستگی : نوعی سندروم بالینی است که باعث تظاهرات رفتاری ، شناختی و فیزیولوژیکی می‌گردد وفرد مصرف مواد را به رفتارهای دیگر ترجیح می‌دهد (پورافکاری، ۱۳۸۴).

۲-۴-مراحل پیشگیری از اعتیاد :

۱- پیشگیری اولیه برای جلوگیری از شروع استعمال مواد مخدر

۲- پیشگیری ثانویه شامل شناسایی به موقع افراد وابسته به مواد و معرفی آن ها برای مراکز درمانی و باز پروری

۳ -پیشگیری ثالث شامل درمان کسانی که تحت تأثیر مصرف شدید مواد مخدر قرار گرفته اند.(مناجاتی و همکاران ،۱۳۸۴).

۲-۵-درمان بیماری اعتیاد :

الف -عملیات سم زدائی به وسیله متادون یا مواد غیر افیونی و ارتباط با پزشکان مربوطه

ب -عملیات باز توانی و باز پروری توسط متخصصان روان شناسی ،جامعه شناسی ،زیست شناسی ،مدد کاری اجتماعی برای بهبود بخشیدن به شرایط و کیفیت زندگی افراد وابسته به مواد و به کار گیری فعالیت های روان درمانی ،خانواده درمانی ،گروه درمانی،‌گروه‌های حمایت ازبستگان می‌باشد(زارع،۸۲).

۲-۶-تعریف گروه و گروه درمانی:

کلمه گروه^[۵] معانی و کاربردها ی متعددی دارد و با کلماتی نظیرتوده ،انبوه خلق ،اجتماع ،سازمان و دسته به کار می رود. گروه تعاریف گوناگونی داردکه عبارتنداز:۱- تجمع دو نفر یا بیشتر که با یکدیگر ارتباط ومشارکت دارند ۲- تجمع عده ای از افراد که عملکرد مشترک و هدف مشخص دارند و از قوانین و مقررات درون گروهی خاصی تبعیت می‌کنند ۳- تجمع هدف دار دو نفر یا بیشتر که با یکدیگر نقش متقابل دارند ۴- مجموعه ای از افراد که در ارتباط با یکدیگر هستند و هر فرد از نقش های خود در درون گروه آگاهی دارد ( شفیع آبادی، ۱۳۷۲ ).

به اعتقاد اولسن^[۶](۱۹۷۰)گروه درمانی یک سلسله فعالیت های سازمان یافته است که گاهی یک ‌و هنگامی دو مشاور با تقریباهشت تا ده نفر شرکت کننده دور هم می نشینند وتلاش می‌کنند به تجزیه وتحلیل موضوع خاصی بپردازند ‌تا بتوانند راه حل مناسبی برای مشکل گروه بیابند.از اینروهدف گروه درمانی در وهله اول معمولا حل مشکل و در مرحله بعد جلوگیری از بروز مشکلات می‌باشد (شفیع آبادی،۱۳۸۶).

گروه درمانی آموزش مهارت حل مسئله برای افراد مشروح زیر مناسب می‌باشد :

۱ -افرادی که بعد از دریافت یک در مان مناسب سوء مصرف مواد مخدر نتوانند پاک بمانند.

۲-افرادی که با وجود حضور پیوسته در ‌گروه‌های معتادین گمنام هنوز نمی توانند پاک شوند. ۳-افرادی که پس از یک مدتی پاکی دوباره به مصرف مواد مخدر روی می آورند.

۴-افرادی که به شکل پیوسته و دوره ای بین پاکی و عود حرکت می‌کنند(زارع،۱۳۸۳).

۲-۷-دیدگاه های مختلف درموردعلل وعوامل مؤثر پرخاشگری درافراد وابسته به مواد:

۲-۷-۱-دیدگاه زیستی:

میزان همگامی ارثی بالاتری درخانواده های افرادخشن دیده می شود وعوامل زیستی متعددی مانند تاثیر داروها وسوءمصرف مواد،سطح هورمونها،صدمه به مناطق خاص مغز وناقلان عصبی به تناوب در فرایند خشونت دخیل دانسته شده اند(بردبار،۸۶).

۲-۷-۲-دیدگاه فروید:

پس از بروزجنگ جهانی اول،فروید غریزه ای به نام انیروی مرگ عنوان کرد که انرژی آن درجهت تخریب زندگی است.در واقع پرخاشگری درافراد به طور عمده ازتغییر جهت غریزه خود تخربی گر مرگ به سمت دیگران ریشه می‌گیرد(همان منبع).

۲-۷-۳-دیدگاه یادگیری اجتماعی:

خشونت،رفتاری است که مثل سایر فعالیت‌ها اکتساب وحفظ می شود.از نظر این دیدگاه خشونت فردی ریشه درعواملی چون تجربه گذشته فرد پرخاشگر ،یادگیری وطیف وسیعی از عوامل مربوط به موقعیت بیرنی اودارد. تجربه رفتارهای متضاد والدین،مصرف مواد درمنزل،فقدان کارکردهای مناسب خانواده ،مشاهده مصرف مواد توسط والدین وخشونت آتی می‌تواند احتمال ارتکاب کودکان به خشونت خانوادگی ونیز مصرف مواد رادربزرگسالی افزایش دهد که تداوم بین نسلی اعتیاد وخشونت را همراه باتغییرات ساختاری خانواده به دنبال دارد ودراین شرایط رواج دورباطل اعتیاد وخشونت خانوادگی افزایش می‌یابد(همان منبع).

۲-۷-۴-دیدگاه اسناد:

اسنادهای همسران وکودکان درمورد شرایط زندگی ،به رضایت وخشونت آن ها ازخانواده بر می‌گردد.همسران افراد معتاد ،احتمالاًمشکلات زناشویی ورفتارهای منفی وپرخاشگرانه شوهر یاهمسر معتاد رابه وبژگی های شخصیتی کلی اونسبت می‌دهند واین رفتارها راتعمدی،بابدخواهی ومستحق سرزنش می دانند.ازعوتقب اسنادهای منفی ‌و نامناسب،کاهش رضایت خانوادگی وکیفیت سیستم حمایتی خانوادگی است که خود رابطه مستقیمی با خشونت های خانوادگی دارد(همان منبع).

۲-۸-عوامل خطر ساز(فردی،خانوادگی،محیطی) درشکل گیری پرخاشگری ‌و اعتیاد:

۲-۸-۱-عوامل فردی:

ویژگی های شخصیتی ورفتارهای مرتبط با اعتیاد وخشونت خانوادگی که باهم ،همپوشی زیادی دارند،ازجمله :بیش فعالی،مزاج دشوار،دلبستگی آسیب دیده نسبت به مادر،فعالیت جنسی زودرس،رفتارهای ضد اجتماعی ،فرار از خانه ،بازداری اجتماعی پایین،مشکلات تعاملی باهمسالان،انزوای اجتماعی ‌و محرومیت اجتماعی باعث شکل گری اعتیاد وپرخاشگری در افراد می‌گردد(بربار،۸۶).

۲-۸-۲-عوامل خانوادگی:

عواملی که بیشترین ارتباط رابا خشونت خانوادگی واعتیاددارند عوامل مربوط به والدین وخانواده است،عوامل خانوادگی درگیر در این مسئله شامل رفتارهای بدین شرح است: ناسازگاری والدین،محیط زندگی فقیرانه،تدابیر انضباطی فوق العاده خشن،تعارض بین والدین،ارتباط درون خانوادگی ضعیف،غیبت ‌و در دسترس نبودن والدین،انزوای اجتماعی خانواده ووجود یانبود حمایت نزدیکان بدیهی است،والدینی که اعتیاد دارند ازبرآوردن صحیح ومناسب نیازهای عاطفی،برانگیختن انگیزه تحصیلی وتأمین نیازهای اولیه فرزندان خود ناتوان می‌باشند ووقت آن ها صرف تهیه مواد مخدر می شود واین شرایط تامرحله ترک ورها کردن فرزندان نیز پیش می رود(همان منبع).

برای اعمال حق حبس، لازم است:

اولاً: یک قرارداد صحیح میان متعاقدین وجود داشته باشد که در انعقاد آن، باید کلیه ی شرایط عمومی ماده ۱۹۰ قانون مدنی و همچنین شرایط اختصاصی هر قرارداد (مانند شرایط مندرج در مواد ۳۴۵-۳۶۱ همان قانون که برای عقد بیع آمده است) رعایت شده باشد تا بتواند منشأ التزامات متقابلی برای طرفین قرارداد باشد؛ چرا که ماده ۳۶۲ قانون مدنی در بند سوم و چهارم، التزامات متقابل بایع و مشتری (تسلیم مبیع و تأدیه ی ثمن) را از آثار بیع صحیح تلقی ‌کرده‌است.

لهذا، هرگاه قرارداد منعقده جامع شرایط مذکور نباشد، به علت بطلان چنین معامله ای، دیگر بحث از حق حبس مثمر ثمر نخواهد بود (سهرابی ۱۳۸۷، ۷۲). در واقع، حق حبس در موردی جریان دارد که طرفین، ملزم به اجرای عقد هستند و به آینده ی عقد (اجرا) می اندیشند.

ثانیاًً: مبیع و ثمن حال باشند.^[۷۳] علاءالدین سمرقندی (به نقل از سهرابی ۱۳۸۷، ۷۴) در این زمینه می فرمایند: «اگر ثمن مؤجل باشد، واجب است که مبیع در اسرع وقت، تسلیم مشتری شود؛ چرا که بایع با مؤجل کردن ثمن، حق حبس خود را اسقاط نموده است و از طرفی مشتری این حق را از خود ساقط ننموده است.»

و ثالثاً: هیچ یک از طرفین، نباید مورد معامله خود را به طرف دیگر تسلیم کرده باشد. ‌بنابرین‏، هرگاه متعهد به میل خویش و پیش از دست یافتن به عوض متقابل، وفای به عهد نماید، حق ندارد مالی را که داده است، اعاده نماید.^[۷۴] پرداختی را که بدین گونه انجام شده است، نباید «ناروا» پنداشت و به او حق استرداد داد (ماده ۳۰۲ قانون مدنی).^[۷۵]

در این که تنها اکراه و حیله می‌تواند اثر پرداخت را از بین ببرد و آن را «ناروا» کند یا این که اشتباه متعهد (حق حبس ندارد یا دین متقابل پرداخت شده است) نیز، مؤثر در بقای حق حبس است؛ اختلاف است (امامی ۱۳۵۵، ۴۵۹: ۱؛ کاتوزیان ۱۳۸۷، ۲۴۷؛ کاتوزیان ۱۳۸۷، ۹۸: ۴؛ شهیدی ۱۳۹۱، ۱۷۰: ۳؛ جعفری لنگرودی ۱۳۸۱، ۱۲۳).

۳-۴-۲ مبنای حق حبس

برخی (به نقل از صفا ۱۳۸۸، ۶۰)، پنداشته اند که اصطلاح حق حبس متخذ از ماده ۳۷۱ قانون تجارت است^[۷۶]؛ در حالی که این اصطلاح، در حقوق اسلامی ریشه دارد و پیشینه ی ممتد و طولانی کاربرد اصطلاح مذکور، در حقوق اسلامی قابل اغماض نیست. در این قسمت، به بیان مبانی تحلیلی حق حبس می پردازیم که از سوی صاحب نظران فقهی و حقوقی مطرح شده است.

۳-۴-۲-۱ قصد و بنای متعاقدین

برخی از بزرگان این علم (نجفی ۱۳۶۵، ۱۴۶: ۲۳)، تحقق حق حبس را به قصد و بنای طرفین در عقد معوض، مستند کرده و معتقدند که در چنین عقدی، بنای طرفین بر تقابض است؛ بدین معنی که بین عوضین عقد معوض با یکدیگر بستگی و رابطه ای موجود است که به هر یک از متعاقدین، حق می‌دهد از تسلیم مورد تعهد، امتناع نماید تا طرف دیگر، تعهد خود را انجام دهد. رابطه و بستگی مذبور، ناشی از قصد معاوضه است که متعاملین در انعقاد چنین عقدی دارند (امامی ۱۳۵۵، ۴۵۸: ۱). در نتیجه، در فرض اطلاق عقد و عاری بودن آن از ذکر اجل برای تعهدات، هر یک از ایشان می‌تواند در صورت امتناع دیگری، از وفای به عهد خودداری کند.

به عبارت روشن تر، در عقود معوض، التزام متعاقدین به تسلیم عوض و معوض به یک التزام و یک حق منحل می‌گردد. نخست، این که هر یک از آن دو، التزام خود به تسلیم را مقیّد به تسلیم طرف دیگر نموده و دوم، آن که هر یک از ایشان خود را ذی حق می‌داند که در صورت امتناع طرف مقابل، او نیز متقابلاً از تسلیم امتناع نماید (به نقل از نیکوبیان ۱۳۸۸، ۷۵- ۷۶).

در حقیقت، اقدام به بیع به منظور تصرف و انتفاع از عوضی است که به دست آمده؛ نه ‌به این منظور که صرفاً طرفین مالک عوضین گردند؛ لذا رضایت به عقد بیع، منوط و مشروط به عدم امتناع بایع و مشتری از ایفای تعهداتشان می‌باشد (به نقل از تولیت ۱۳۸۰، ۳).

بدین ترتیب، در هر عقد معوضی، مطابق عرف عاقلان، طرفین به طور ضمنی چنین توافق می‌کنند که دو عوض به لحاظ زمانی، مقارن با یکدیگر رد و بدل شوند و نیز این توافق ضمنی که التزام به تسلیم مورد معامله از جانب یک طرف، مشروط به تسلیم مورد تعهد طرف دیگر و در مقابل آن باشد. در نتیجه، تا هنگامی که یکی از طرفین به تسلیم آن چه که بر عهده ی اوست، اقدام نکند، حق مطالبه ی عوض قراردادی را از دیگری نخواهد داشت (پارساپور و عیسایی تفرشی ۱۳۸۸، ۸).

لازم به ذکر است که شرط ضمنی مذکور، از شروطی نیست که با تخلف از آن برای مشروط له حق فسخ به وجود آید؛ بلکه منظور از آن، این است که هر یک از طرفین، اجرای تعهد خود را مشروط به اجرای تعهد طرف مقابل می کند. فرق است میان این که لزوم عقد مشروط به اجرای طرف مقابل باشد؛ تا این که التزام به اجرای عقد مشروط به اجرای طرف مقابل باشد. در معاوضات، بنای طرفین در حق حبس، بر امتناع از تسلیم استوار است نه بر فسخ عند الامتناع (به نقل از تولیت ۱۳۸۰، ۳؛ به نقل از نیکوبیان ۱۳۸۸، ۷۶).

‌به این نظر ایراد شده است که، مفهوم معاوضه در عقد معوض و اثر عقد، چیزی جز، انتقال حقوقی و اعتباری هر یک از دو مورد، به عوض انتقال حقوقی مورد دیگر نیست و لزوم تسلیم همزمان دو مورد، نه ماهیت عقد است و نه الزاماًً مورد اراده ی طرفین عقد. مدلول عقد چیزی بیش از این نیست که مالکیت مال یا حق متعلق به هر یک از طرفین، در عوض انتقال مالکیت مال یا حق طرف دیگر، به او انتقال یافته و هر یک می‌تواند طرف دیگر را، ملزم به تسلیم مالی کند که این طرف به عنوان عوض مال طرف دیگر، مورد عقد قرار داده است؛ نه این که هر یک از ایشان، مالی را که در اثر قرارداد، به طرف دیگر تعلق یافته است، تا دریافت مال مورد استحقاق خود، نگه دارد (شهیدی ۱۳۹۱، ۱۶۲: ۳).

مازاد بر این که، اعتقاد به تحقق حق حبس بر مبنای اراده ی طرفین و توافق ضمنی آن ها، با واقعیات معامله و آن چه در ذهن عقلاست، منافات دارد. در نفی چنین مفهومی، کافی است ‌به این نکته توجه کنیم که در غالب موارد، تصریح طرف معامله ‌به این که تسلیم مورد معامله از جانب او، به اجرای تعهد به وسیله ی طرف مقابل مشروط است، موجب ایذای طرف می شود؛ چرا که ‌به این معنی اشعار دارد که وی، به حسن نیت طرف قرارداد اعتماد ندارد و احتمال می‌دهد که او به تعهد خود عمل نکند (به نقل از پارساپور و عیسایی تفرشی ۱۳۸۸، ۱۱).

۳-۴-۲-۲ تقابض در عوضین

اقتضای اطلاق عقد، وجوب تسلیم عوضین است. از آن جایی که مالکیت برای متعاملین در یک زمان ایجاد می شود، به دلیل معاوضی بودن عقد، تقابض نیز باید همزمان انجام پذیرد و تأخیر هر یک از طرفین، بدون رضایت دیگری جایز نیست. ‌بنابرین‏ پیش از تسلیم یک عوض، التزام به تسلیم عوض مقابل آن وجود ندارد (نجفی ۱۳۶۵، ۱۴۴: ۲۳)؛ چرا که در عقود معوض، مقتضای عقد، صرفاً تملیک مقابل نیست؛ بلکه مقتضای آن، هم تملیک و هم تسلیم عوضین به طرف مقابل است.

از آن جایی که عوض و معوض، در عرض یکدیگر قرار دارند، نسبت اطلاق مذکور به متعاقدین، نسبتی مساوی است و همین تساوی در نسبت، مقتضی وجوب تقابض و تقارن زمانی قبض و اقباض عوضین است؛ لذا، هیچ یک از طرفین، در تسلیم مورد معامله بر دیگری رجحانی ندارد و در صورت تمانع از تسلیم، می توان هردو را به تقابض ملزم نمود (شهیدی ۱۳۹۱، ۱۵۸: ۳).

قانون گذار ما نیز در ماده ۳۷۷ قانون مدنی، تقابض (قبض و اقباض همزمان) را، به تبعیت از نظر فقها پذیرفته است.

۳-۴-۲-۳ نفی ضرر

۲-۱۱)دیدگاه های روانشناسی ‌در مورد اشتغال زنان

۲-۱۱-۱)فرضیه کمبود

در دیدگاه اول ، روان شناسان معتقد به فرضیه «کمبود » هستند . این دیدگاه معتقد است : اشتغال ، به ویژه اشتغال تمام وقت ، برای زنان پیامدهای منفی جسمانی و روان شناختی از قبیل احساس گناه و اضطراب به همراه خواهد داشت . اشتغال نقش اضافی زن است که بر او فشار وارد می‌کند . پژوهشگران معتقدند : احساس فرسودگی در مردان بیشتر به عواملی مربوط است که به طور مستقیم به کار آن ها مربوط است ، اما فرسودگی در زنان با عواملی همچون فشار نقش ، میزان حمایت اجتماعی و غیره در ارتباط است .

۲-۱۱-۲)فرضیه بهبود

این دیدگاه معتقد است : نمی توان ادعا کرد در صورت لزوم ، ایفای نقش های گوناگون به معنای فشار بیشتر است ، بلکه نقش های گوناگون ‌به این دلیل که منابع گوناگون برای احساس رضایت و پاداش های شخصی را فراهم می آورد ، موجب بهبود عملکرد روان شناختی فرد می‌گردد

۲-۱۱-۳) فرضیه ترکیبی

روان شناسان معتقدند : نقش های گوناگون تا سطح معینی از کار قادر به ارتقای سلامت جسمی و روحی است و از آن حد به بعد موجب احساس خستگی و فشار می شود که این احساس خستگی ، پیامد منفی دارد .

‌بنابرین‏ با توجه به دیدگاه های ارائه شده و نتایج حاصل از مشکلات و موانع اشتغال در زنان ، می توان راهکارهایی برای بهبود شرایط اشتغال ارائه داد :

-ساعات کاری زنان باید متناسب باتوان جسمی آن ها باشد . در این زمینه ، زنان باید فقط ‌بر اساس شرایط خود سنجیده شوند و نیازی به مقایسه آنان با مردها نیست .

-تاثیر قالب های جنسیتی در هر فرهنگی ، سابقه ای طولانی و عمیق دارد ؛ خصوصاًً که برای زنان موجب محدودیت شدید تنوع شغلی شده است . باید فعالیت همه جانبه ، بخصوص از طریق رسانه ها ، انجام شود تا آثار آن در بازار های کاری کم رنگ و محو گردد.

-هنگام استخدام و گزینش نیرو ، باید به تفاوت های فردی توجه شود و فقط توانایی ها و ویژگی ها و مهارت های مورد نیاز برای هر شغل سنجیده شود ، مگر مشاغلی که جنسیت جزء شرایط استخدام است.

-فعالیت های مستمر دولت برای کاهش تبعیض در دستمزدهای زنان و مردان و شرایط ارتقای شغلی به طور مستقیم بر احساس کارایی و رضایت شغلی تاثیر گذاشته و عملکرد شغلی را تحت الشعاع قرار می‌دهد ( برک ، ۱۳۸۴ ، ص ۳۱۲ )

گاهی در تعارض بین اشتغال و مشکلات ناشی از آن قرار می‌دهد و گاهی موجب انصراف از شغل یا حداقل بی رضایتی می شود ( صابر ، ۱۳۸۱ ، ص ۱۷ )

موارد مذبور برای اینکه ضمانت اجرایی داشته باشد ، نیاز به حمایت های قانونی دارد . ‌بنابرین‏ قوانین و مقررات مربوط به کار ، باید در جهت رفع موانع اشتغال زنان باشد .

۲-۱۲)پارادایم های جنسیتی

۲-۱۲-۱).پارادایم تقابل گرا:

این پارادایم بیش از پارادایم عامل گرا بر وجوه تمایز زیست شناختی و روان شناختی و فیزیولوژیکی زن و مرد تکیه می‌کند و مرد را نوع و واحد برتر حیاتی به شمار می آورد و اصولا زن را در مرتبه ای فروتر از حیات انسانی می نشاند . تقابل گرایان (کسانی که جوهر وجودی زن و مرد را نه در یک راستا بلکه در نقطه ای مقابل هم می بیند )به استناد برخی تمایزات زیستی و روانی زن با مرد ، عقیده بر برتری ذاتی مرد بر زن دارند و همین گمانه را در صور مختلف زندگی و از جمله عرصه ی حقوق و اخلاق نیز بسط داده‌اند.

۲-۱۲-۲)پارادایم تساوی گرا :

اساس این پارادایم بر این اصل استوار است که زن و مرد هیچ تفاوت و تمایز زیست شناختی و روانشناختی واقعی با هم ندارند و تمایزات آن ها بیشتر ریشه ای غیر طبیعی و اجتماعی و تاریخی یا تربیتی دارد . لذا هیچ دلیلی برای برتر انگاری مرد به زن وجود ندارد . این پارادایم زمانی شکل گرفت که مکتب های مختلف فیمنیستی به منصه ظهور رسیده و رو به ازدیاد گذاشته بودند . امروزه مکتبهای افراطی تازه ای نیز سر بر آورده اند که برخلاف فیمنیسم کلاسیک که درصدد اثبات برابری های جوهری زن و مرد بودند این مکتب ها در اندیشه اثبات برتری فطری زن بر مرد می‌باشند .

۲-۱۲-۳)پارادایم تعامل گرا:

جوهره این پارادایم بر این مبنا می‌باشد که جنس مونث از لحاظ ویژگی های بیولوژیک و همچنین از حیث خاصه های روان شناختی تفاوتهایی با جنس مذکر دارد اما این تفاوت نه طولی بلکه عرضی هستند . مظهر پارادایم تعامل گرا نظام حقوقی اسلام است ، این نظام حقوقی به هیچ روی منکر تفاوت زیستی و روانشناختی در زن و مرد نیست .(حکیم پور ،۱۳۸۲،ص ۱۲۰ ،۱۲۵ و ۱۲۷)

۲-۱۳)دیدگاه اسلام

(یا اَیها الناسُ اِنا خَلَقناکُم مِن ذَکَر و اُنثی وَ جَعَلناکُم شُعُوبا وَ قَبائِلَ لِتَعارَفوا اِن اَکرَمَکُم عِندَالله اَتقاکُم اِنَ الله عَلیمٌ و خَبیر) ای مردم ! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید ؛ (این ها ملاک امتیاز نیست ) گرامی ترین شما نزد خداوند با تقواترین شما است ؛ خداوند دانا و آگاه است (حجرات آیه ۱۳ترجمه آقای ناصر مکارم شیرازی )

انسان با تنزل در عالم کثرت تعیناتی به خود می‌گیرد و به شکلهای مختلف و در لباسهای گوناگون بروز و ظهور می‌کند . در این آیه تصریح شده که جنسیت و ملیت از جمله این تعینات است که موجب تفکیک و تمیز انسان‌ها از یکدیگر می شود و به خودی خود ملاک برتری و کرامت نیست بلکه آنچه موجب کرامت و برتری انسان است همان اصل گوهر وجود او است که با تقوی و پرهیزگاری صیقل یافته به تلالو و درخشندگی می‌رسد.

در واقع حقیقت انسان همان نفس ناطقه است که مرحله ای بالاتر از زن و مرد می‌باشد . جنسیت از خصوصیات ماده است . وجود خصایص موجب می شود انسان مرد یا زن باشد اما در مرحله حقیقت انسانی که نفس ناطقه است اصلاً جنسیت مطرح نیست (موسوی مدنی ، ۱۳۸۵، ص ۱۸)

در دیدگاه اسلام بحث برتری مطرح نیست بلکه تفاوت‌های هر یک با توجه به وظایفی که برای آنان طراحی شده است و نیز توانمندی و کمالات هر یک با خصوصیات ویژه جنسیتی مورد بررسی قرار داده است . اصولاً تفاوت‌های زن و مرد را می توان به سه دسته تقسیم کرد :

۱-تفاوت‌های طبیعی در امور زیستی و روانی

۲-تفاوت‌های اجتماعی که محصول رفتار و مناسبات میان افراد است

۳-تفاوت در پاره ای از احکام دینی ناشی از وحی ( بهزاد پور ، ۱۳۸۴ ، ص ۴۱ )