شکل (۱-۳):نتایج اندازه ­گیری ماهواره­ی ISEE-3 از باریکه الکترونی وامواج لانگمیر
در طی انفجار رادیویی نوع ، تابع توزیع سرعت الکترون قبل(•)و در طی عبور( ▪) از باریکه[۸]
۱-۷ مدل­های فیزیکی توصیف گسیل امواج
همانطوریکه اشاره شد، بعضی از شدیدترین تشعشعات فرکانس رادیویی که در روی سطح زمین آشکارسازیشده است به واسطه برانگیختگی امواج الکترونی در برهمکنش باریکه الکترونی و پلاسمای بین سیاره­ای
می­باشدکه این تابشها، تابش پلاسمایی نیز نامیده می شود. زلانخوف[۱۲]و ژلزنیکو[۱۳] [۱۰]، تئوری را مطرح کردند که امواج لانگمیر در حال تابشبه وسیله توزیع باریکه الکترونی ناپایدار به وجود می­آیند. مشاهدات همزمان امواج لانگمیر و توزیع باریکه الکترونی ناپایدار در بادخورشیدی قویاً جنبه­ های اولیه این مدل را تأیید می­ کنند. جنبه­ های دیگراین مدل موضوع تحقیق باقی مانده است، مانند تعیین مکانیزمی که نوسان و دامنۀ امواج لانگمیر را کنترل میکند،همچنین فرایندی که در آن امواج لانگمیر الکترواستاتیک به صورت تابش الکترومغنا­طیسیدر،۲ تبدیل می­ شود. مطالعات تئوری زیادی برای توصیف این مشاهدات انجام شده است که در نهایت برای توصیف این تشعشعات که اغلب در فرکانس پلاسمای الکترونی وهارمونیک دومش مشاهده شده ­اند دو تئوری اساسی پیشنهاد شده است[۱۱]، که عبارتند از: الف) تئوری توربولانس ضعیف ب) تئوری توربولانس قوی
۱-۷-۱ تشعشع در توربولانس ضعیف
اگر در پلاسما طیف پیوسته­ای از نوسانات وجود داشته باشد، در این صورت پلاسما را متلاطم می­­گوییم. تلاطم یک پدید ه غیر خطی است. در محیط پلاسما توربولانس(تلاطم) را به دو دسته تقسیم می­ کنند. اگر دامنه ویا شدت امواج و برهمکنش بین آنها زیاد باشد توربولانس قوی و در غیر این صورت توربولانس ضعیف نامیده می­ شود. در توربولانس ضعیف شکل امواج به صورت ناهمدوس است و این پدیده را به روش اختلال می­توان توصیف کرد[۲]. مکانیزم­ های مطرح شده در تئوری توربولانس ضعیف برای تابش امواج الکترومغناطیسی عبارتند از[۱۳] : برهمکنش غیر خطی موج – موج،تبدیل مد خطی.
برهمکنش موج – موجیک مکانیزم متعارف گسیل امواج در پلاسما است. باریکه­های الکترونی پرانرژی به وسیله ناپایداری ناشی از عکس میرایی لاندائو[۱۴]،امواج لانگمیر را تولید می کنند. این امواج الکترونی به واسطۀ واپاشی الکترواستاتیکی بصورت، امواج لانگمیر و یون صوتی را به وجود می­آورند. امواج یون صوتی تولید شده، امواج لانگمیر اولیه را تحریک می­ کنند، تا تابش اصلی از طریق واپاشی الکترومغناطیسی تولید گردد. از طرف دیگر، امواج لانگمیر و با هم ترکیب می­شوندو تابش هارمونیک دوم از طریق فرایندحاصل می­گردد [۱۰]. در مکانیزم تبدیل مد خطی، موج لانگمیری که به سمت جلو منتشر شده وارد محیطی می­ شود که تغییرات چگالی در حال افزایش است. هنگامی که چگالی موضعی به فرکانس موج لانگمیر نزدیک می­ شود موج تا حدٌی منعکس شده وبه موج لانگمیر از نوع دیگر تبدیل می­ شود و این موج لانگمیر جدید به طور مستقیم به موج الکترومغناطیسی با فرکانستبدیل می­ شود. بقیٌۀ امواج لانگمیر منتشر شده به سمت جلو و امواج لانگمیر منعکس شده با هم زنش انجام داده وامواج الکترومغناطیسی ۲ را تولید می­ کنند[۱۲].
۱-۷-۲- فرایند گسیل در توربولانس قوی
اگر در محیط پلاسما تعداد زیادی بسته های موج همدوس، در میان زمینه­ای از امواج تخت وناهمدوس وجود داشته باشند پلاسما در حالت تلاطم قوی می­باشد[۳]. کولاپس[۱۵]بسته موج و ناپایداری مدولاسیون [۱۶]پدیده های غیرخطی هستند که در تئوری توربولانس قوی می ­تواند منجر به تولید تشعشعات الکترومغناطیسی شود. پدیدۀ کولاپس، یکی از مهمترین ویژگی­های توربولانس قوی در پلاسماست که شامل حضور بسته­های موج همدوس با مقیاس طولی کوتاه و شدت زیاد است که در میان تلاطم امواج غیر همدوس با طول موج بلند وجود دارند. در این مکانیسم، امواج لانگمیروجریانات مرتبط به آنها به وسیله نیروی پاندرماتیو[۱۷] بسته موج در حال کولاپس، جایگزیده می­شوند و جریانات در حال نوسان، همچون آنتن تابش می­ کنند وامواجالکترومغناطیسی را به طور مستقیم تولید می­ کنند[۱۵]. در طیپدیدۀ کولاپس،کسر کوچکی از انرژی موج جایگزیده، در فرکانس پلاسما و هارمونیکهایش تابش می­ شود. در حالیکه اکثر انرژی حالت به دام افتاده، در نهایت با جفت شدگی با الکترون­ها و یون­ها در مراحل بعدی کولاپس اتلاف می­یابند. با بهره گرفتن از مدل توربولانس قوی جنت[۱۸] وهمکارانش [۱۳]، به طور عددی تابش الکترومغناطیسی را در ، به وسیلۀ کولاپس غیر خطی بسته های موج بررسی کرده و نشان دادند که یک مکانیسم جدیدی برای تابش الکترومغناطیسی الکترون­هایی با سرعت حرارتی بالا در طی کولاپس وجود دارد که به کولاپس بسته­های موج عرضی مربوط می شود. علاوه براین علی نژاد وهمکارانش [۱۴]، مدل تحلیلی دو بعدی برای میدان های بسته­های موج لانگمیر وعرضی درحال کولاپس ساختند که مرتبط با تشعشعات فضایی در فرکانس رادیویی بوده است. آنها ساختارهایی از ویژه توابع و چاه های چگالی، برای ویژه حالت های لانگمیر والکترومغناطیسیرا یافتندو ارتباطی بین مقیاس­های طولی این حالت­ها رابدست آوردند. در همین راستا آنها، گسیل امواج الکترومغناطیسی در فرکانس پلاسما و هارمونیک­هایش از بسته­های موج در حال کولاپس لانگمیر را بررسی کردند و انتقال انرژی بین حالت­های جایگزیده و تخت را با بهره گرفتن از تقریب آدیاباتیک به طور عددی بدست آوردند و نشان دادند که تابش امواج الکترومغناطیسی از بسته ­های موج در حال کولاپس، با گذشت زمان افزایش می­یابد و آهنگ گسیل این امواج در فرکانس پلاسما، بیشتر از هارمونیک دوم آن می­باشد، علاوه بر این، تحول چگالی انرژی در مراحل مختلف کولاپس مورد بررسی قرار گرفت و نشان داده شد، تا وقتی که در مراحل نهایی کولاپس انرژی امواج به دام افتاده در چاه چگالی، به طور کامل اتلاف نیابد، میزان تابش رشد قابل توجهی خواهد داشت. در این حالت، فرایند تابش در دو مرحله اتفاق می­افتد که مرتبط با آهنگ گسیل در فرکانس پلاسما و هارمونیکش می­باشد. در مرحله اولیه گسیل غالب در فرکانس پلاسما اتفاق می­افتد. اما با گذشت زمان، آهنگ گذار در فرکانس پلاسما، همواره در طی کولاپس غالب است، ولی آهنگ گذار برای هارمونیک­های مختلف نزدیک نقطۀ توقٌف کولاپس، قابل مقایسه­اند. این مسئله اساسأ به علت برهمکنش رو به عقب امواج الکترومغناطیسی نزدیک فرکانس پلاسما، با امواج لانگمیر می­باشد.
علاوه براین، مطالعات اولیه­ای که درمورد تشعشعات امواج الکترومغناطیسی از مدل آنتن انجام شد مربوط به تابش این امواج از بسته های موج در حال کولاپس بوده است. اما بررسی ها ومشاهدات اخیر که از یک سری از امواج لانگمیر با ساختار جایگزیدگی بالا بعمل آمد، نشان دادکه شدت این امواج جایگزیده در حدی نیست که کولاپس اتفاق بیافتد [۱۵]. در واقع در این تحقیقات نشان داده شد که هر موج جایگزیده­ای می ­تواند امواج الکترومغناطیسی گسیل کند. بنابراین، این تحقیقات اساس مطالعات جدیدی شد که تابش امواج را به ویژه مدهایچاه چگالی نسبت می­دهد که شدتش به آستانه کولاپس نرسیده باشد. در همین راستا اورگن [۱۹]و همکارانش[۱۶]، با بهره گرفتن از مدلیک چاه چگالی سهموی توانستند، ساختار ویژه مدهای لانگمیر را در حالتیک بعدی به دست آورند. در فصل سوم به تفصیل به مکانیزم گسیل امواج به وسیلۀ مدل آنتن خواهیم پرداخت.
فصل ۲
آنتن پلاسمائی
۲-۱ مقدمه
ازآغاز تمدن بشری مخابرات اهمیت اساسیبرایجوامع انسان­ها داشته است. در مراحل اولیه مخابرات توسط امواج صوتی از طریق صدا صورت می­گرفت. با افزایش مسافات لازم ابزارهای مختلفی مانند طبل­ها،بوق­ها وغیره ارائه شدند.برای مسافات طولانیتر روش­ها و وسائل ارتباطات بصری مانند پرچم­های خبری وعلائم دودی در روز وآتش در شب به کار برده شدند.البته ابزارهای مخابرات نوری از قسمت مرئی طیف الکترومغناطیسی استفاده می کردند، تنها در تاریخ اخیر بشر است که طیف الکترومغناطیسی خارج از ناحیه مرئی برای ارتباطات راه دور از طریق امواج رادیویی به کار برده شده است.آنتن رادیویی یک قطعه اساسی در هرسیستم رادیویی می­باشد، یک آنتن رادیویی ابزاری است که امکان تشعشع یا دریافت امواج رادیویی را فراهم می­سازد.در واقع آنتن یک ابزار الکتریکیاست که جریان الکتریکی را به امواج رادیویی (درحالت فرستندگی)و موج رادیویی را به جریان الکتریکی (در حالت گیرندگی) تبدیل میکند.بنابراین اطلاعات بدون هیچ گونه ساختار و وسیله واسطه­ بین نقاط ومحل­های مختلف انتقال می­یابد. مبنای نظری آنتن­ها بر معادلات ماکسول استوار است. جیمزکلارک ماکسول[۲۰]­ (۱۸۳۱-۱۸۷۹) در سال۱۸۶۴درحضور انجمن سلطنتی انگلیس نظریه خود را مبنی براینکه نور وامواج الکترومغناطیس پدیده­های فیزیکی یکسانی هستند،ارائه داد. همچنین پیش­بینیکردکه نورواختلالات الکترومغناطیسی را می­توانبه صورت امواج رونده دارای سرعت برابر توجیه کرد. فیزیکدان آلمانی هاینریش هرتز[۲۱]در سال ۱۸۸۶توانست صدق ادعا وپیش ­بینی ماکسول را مبنی بر اینکه پدیده­های الکترومغناطیسی می­توانند در هوا منتشر شوند، را اثبات کند.توسعه آنتن­ها در سالهای اولیه به علت عدم وجودودر دسترس نبودن مولد­های سیگنال محدود بود. در حدودسال­های ۱۹۲۰ ساخت آنتن­های تشدیدی (با طول تشدید ) مانند دو قطبی نیم موج امکان یافت. در این فرکانس­های بالاتر امکان ساخت آنتن­ها با ابعاد واندازه­ های فیزیکی مختلففراهم شد. آنتن­های سیمی از قدیمی­ترین وهنوز هم متداول­ترین انواع آنتن­ها هستند، تقریبأ هر شکل وترکیب یا آرایشی از سیم ها یک کاربرد مفید تشعشعی دارد. آنتن­های سیمی را می توان از سیم های توپر یا از هادی­های لوله­های تو خا­لیساخت، اینآنتن­ها مفهوم نسبتاً ساده، ساختار ساده و ساخت آسانی را داشته وهزینه بسیار کمی نیز در بردارند.

شکل (۲-۱): آنتن پلاسمائی [۲۹]
۲- ۲ آنتن پلاسمائی
آنتن پلاسمائی نوعی آنتن رادیویی است که در آن اجزاء تابنده­ی فلزی با اجزاء پلاسمائی جایگزین شده ­اند[۱۹].آنتن­های پلاسمائی آنتن­هایی هستند که به جای استفاده از رسانا برای سطح گسیلنده تابش از محیط پلاسمائی استفاده می شود. چون پلاسما شامل ذرات یونی والکترونی است که حضور این ذرات باردار باعث می­ شود که پلاسما به یک رسانای خیلی خوب تبدیل گردد وعلاوه براین چنانچه یک پتانسیل خارجی به پلاسما اعمال شود،پلاسماطوری خود را بازآرایی می­ کند که اثرات پتانسیل خارجی را خنثی کند واین خود باعث شتاب گرفتن ذرات باردار و گسیل امواج می­ شود . آنتن­ها باید به گونه­ ای کارآمد باشند که بخش اعظم قدرت سیگنال را به موج الکترومغناطیسی تبدیل کنند تا به صورت انعکاس درآنتن هدر نرود. در فناوری آنتن­های پلاسمایی ،گاز یونیزه به کار رفته و در یک تیوپ احاطه شده است وبه عنوان بخش هادی درآنتن در نظر گرفته می­ شود. این اصلی­ترین تغییر نسبت به آنتن­های معمولی است که در آنها یک سیم فلزی نقش هدایت کننده را ایفا می­ کند. گاز یونیزه، عنصر هادی کارآمد با مزایای متعدد است. از آنجا که گاز تنها در هنگام ارسال یا دریافت سیگنال یونیزه می شود، تأثیرات مبتنی بر طراحی آنتن­های سیمی حذف می­ شود. آنتن­های پلاسمایی اجازه انتقال پالس­هایی را با پهنای بسیار کم می­دهد که درمخابرات دیجیتال ومدرن و رادار اهمیت بسیار دارند. این گونه آنتن­ها بسیار کوچکند و از لحاظ دوباره پیکربندی از لحاظ فرکانس، جهت تشعشع، پهنای باند قابلیت دینامیکی بالایی دارند. فناوری آنتن­های پلاسمایی باعث شد آنتن­هایی با ضریب کیفیت بالاتر، اندازه کوچکتر و سبکتر نسبت به آنتن­های سیمی به وجود آیند. براساس مطالعات اولیه، آنتن­های پلاسمایی وآنتن­های سیمی مسی کاربرد­های یکسان دارند در آنتن­های پلاسمائی جریان­های الکتریکی در گستره­ای از فرکانس وسیع تا ۲۰ گیگا هرتز به کار می­روند و در آن از گازهای گوناگون از جمله نئون، آرگون، کریپتون و زنون استفاده می شود.آنتن پلاسمایی از لوله­ی عایقی تشکیل شده که به وسیله یک گاز با فشار پایین پر شده است.گاز درون لوله می تواند با اعمال توان یونیده گردد در اینصورت بعد از یونیزاسیون رسانائی ایجاد می­ شود که امکان ارسال یا دریافت موج الکترومغناطیسی رادارد. اما وقتی گاز درون لوله یونیزه نیست، لوله آنتن پلاسما، تبدیل به لوله دی­الکتریک بدون خاصیت ارسال یا دریافت موج الکترو­مغناطیسی می­ شود.
یکی از مهمترین خصوصیات آنتن پلاسما، قابلیت تنظیم فرکانس عملیاتی آن با تغییر چگالی الکترونی پلاسما است[۲]. به دلیل اینکه پلاسما فقط برای فرکانس های پایین­تر از فرکانس پلاسما به عنوان رسانا عمل می­ کند و برای فرکانس بالاتر بازتاب کننده­ فیزیکی برای موج الکترومغناطیسی است، پس با تغییر فرکانس پلاسما یعنی بازه­ی فرکانس عملیاتی آنتن پلاسما تغییر می کند.در رابطه فرکانس پلاسما،چگالی الکترون پلاسما در هر سانتی­مترمکعب و جرم الکترون است [۱۸]. به دلیل بالا و ثابت بودن چگالی الکترونی فلزات، فرکانس پلاسمایی فلزات مقداری ثابت ودر محدوده­ طیف پرتواست. بنابراین قابلیت تغییر فرکانس عملیاتی با تغییر چگالی الکترونی در آنتن­های فلزی معمولی وجود ندارد[۳].
۲-۳ مبنای نظری آنتن پلاسمائی
در برهمکنش امواج الکترومغناطیسی با پلاسما، بخشی از انرژی موج فرودی از داخل محیط عبور می­ کند وبخش دیگر می ­تواند با توجه به چگالی محیط پلاسما بازتاب گردد. ضریب انتقال وبازتاب امواج الکترومغناطیسیورودی در یک صفحه قائم پلاسما به شکل زیر تعریف می­ شود[۳].
(۲-۲)
(۲-۳)
از طرف دیگر برای امواجی که در یک محیط منتشر می­شوند مهمترین ویژگی آن پاشندگی می­باشد که برای محیطهای مختلف پاسخگوئی اجزاء محیط به میدانهای الکترومغناطیسی یا پاشندگی متفاوت می­باشد رابطه پاشندگی امواج در خلاء ومحیط پلاسما به ترتیب به صورت زیر می­باشد.
(۲-۴)
(۲-۵)(
در روابط بالاضریب انعکاس و ضریب انتقال، عدد موج الکترومغناطیسی فرودی،عدد موج پلاسما (موج­ الکترو ­مغناطیسی در پلاسما ) سرعت نور و فرکانس موج الکترو­مغناطیسی فرودی است.اگر چگالی پلاسما خیلی زیاد باشد طوریکه دراین صورت طبق رابطۀ (۲-۴) انتشار نداریم. اما در چگالی­های خیلی­کم پلاسما یعنی در حالتیکه فرکانس موج الکترومغناطیسی بسیار بزرگتر از فرکانس پلاسمایی است در این حالت در پلاسما، امکان انتشار موج الکترومغناطیسی وجود دارد.
۲-۳-۱ چگالی جریان درآنتن پلاسمائی
با توجه با اینکه محیط پلاسما از مجموعه ای از ذرات باردار تشکیل شده است که به صورت اتفاقی در جهتهای مختلف حرکت دارند میتوانیم با در نظر گرفتن چگالی ذرات مثبت و منفی روابط زیر را برای چگالی بار و چگالی جریان تعریف کنیم.
(۲-۶)
(۲-۷)
در روابط بالاومقدار چگالی حجمی بارمثبت ومنفی، واحد بار الکتریکی و وسرعت نسبی وابسته به بار مثبت ومنفی است. از طرف دیگر اثرات پتانسیل الکترواستاتیک ناشی از ذرات باردار را میتوان در معادله پواسون به شکل زیر نمایش داد.
(۲-۸)
از معادله پیوستگی می توانیم تغییرات چگالی را به دست آوریم اما برای هر جزء (مثبت ومنفی ) معادله پیوستگی را به صورت جدا می نویسیم. در اینصورت برای بار­های مثبت ومنفی این معادله به شکل زیر می­باشد.
(۲-۹)
(۲-۱۰)
با فرض اینکه برای یک سیستم خنثی پلاسمائیو وخیلی کوچک باشد و با جایگذاری چگالی جریان در روابط بالا،معادلات پیوستگی به شکل زیر تبدیل می شود:
(۲-۱۱)
(۲-۱۲)
از طرفی معادله حرکت برای بار­های مثبت و منفی به ترتیب به قرار زیر است:
(۲-۱۳)
(۲-۱۴)
در روابط بالا و به ترتیب ضریب میرایی مربوط به بارهای مثبت ومنفی است.اگر از دو طرف رابطه (۲-۷) چگالی جریان نسبت به زمان مشتق بگیریم خواهیم داشت:
(۲-۱۵)
(۲-۱۶)
حال با فرض اینکه جرم یونها خیلی بیشتر از جرم الکترونها باشد از ترمصرف نظر می­کنیم.برای پلاسماهای سرد،سرعت حرارتی الکترون نسبت به یونها خیلی بیشتر است بنابراین یونها را ثابت فرض میکنیم در این صورت برخوردهای ایجاد شده ومیرایی مربوط به ذرات الکترونی است. با فرض اینکه فرکانس برخورد الکترون باشد در اینصورت معادله حرکت به صورت زیر تغییر میکند.
(۲-۱۷)
با بهره گرفتن از رابطه فرکانس پلاسماییو جایگذاری آن در رابطه بالا، معادله زیر برای تغییرات چگالی جریان بدست می­آید:
(۲-۱۸)
از طرف دیگر، ارتباط بین تغییرات چگالی بار و جریان و پتانسیل الکترواستاتیک بصورت معادله زیر می­باشد.
(۲-۱۹)
(۲-۲۰)
با فرض اینکه میدان الکتریکی در راستای به شکل زیر منتشر شود
(۲-۲۱)
که در عبارت بالا بردار انتشار در صفحهاست در اینجا فرض شده است که پلاسما درون یک ظرف استوانه­ای قائم به طولشعاعو طول موج۰در امتداد محورقرار گرفته باشد. همچنینفرض میکنیم شعاعکوچکتر از باشد.با این فرضیات میدان را به شکل زیر می­نویسیم:
(۲-۲۲)
با ترکیب روابط (۲-۱۹)و(۲-۲۰)و(۲-۲۲) میتوانیم یک معادله­ای جدید برای چگالی جریان به دست ­آوریم. همچنین بافرضاینکه چگالی در دو انتهای ظرف استوانه­ای صفر است یعنیمی­توانیم چگالی جریان را به صورت یک سری سینوسی به صورت زیر بسطدهیم:
(۲-۲۳)
با یک ساده­سازی و جایگذاری رابطه بالا در روابط (۲-۱۹)و(۲-۲۰) و خطی­سازی خواهیم داشت:
(۲-۲۴)
(۲-۲۵)

دلزدگی زناشویی همه ساله کیفیت زندگی رادرخانواده های زیادی کاهش داده و سبب بروز نارضایتی و دلسردی از زندگی می شود. تعارضات زناشویی خود زمینه دلزدگی و فرسودگی زناشویی را فراهم می آورند. فرسودگی زناشویی سبب به هم خوردن تعادل در زندگی شده و رضایت و سازگاری زناشویی راتحت تاثیر قرار می دهد(پانیز،۱۹۹۶).
تعارض به طور طبیعی در تمام زمینه‌های شغلی،تحصیلی، خانوادگی، ازدواج و در سطح فردی و جمعی روی می‌دهد. روابط خانوادگی فشرده‌ترین موقعیت برای تعارضات بین فردی است. روابط عاطفی و عاشقانه زمینه را برای محک زدن جدی مهارت های آموخته شده برای زندگی مهیا می‌کنند. در ارتباط بین افراد تعارض وقتی بروز می‌کند که فرد بین اهداف،نیازها، یا امیال شخصی خودش و اهداف، نیازها و امیال شخصی طرف مقابلش ناهمسازی و ناهمخوانی می‌بیند (براتی،۱۳۷۵).
به طورکلی، طراوت و سلامت خانواده تا اندازه‌ای به میزان تعارض در خانواده و نوع تعارضی که تجربه می‌کنند، بستگی دارد. تعارضات در خانواده اغلب منجر به استرس می‌شود، می‌تواند پیش بینی کننده شروع افسردگی، اضطراب و بسیاری از بیماریهای جسمی و روانی باشد. (براتی،۱۳۷۵).
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
وقتی تعارض بروز می‌کند، طرفین رابطه دست بکار می‌شوند تا با اقدام برای برطرف کردن آن دوباره آرامش را به رابطه بازگردانند. تجارب، دانش، باورها و ارزش های افراد شیوه‌های مختلفی را برای حل تعارضات پیش روی آنها می‌گذارد.‌ این شیوه ها به “سبک ها و تاکتیک ها ی حل تعارض” موسومند (فرحبخش،۱۳۸۳)
به اعتقاد بهاری (۱۳۹۰) وجود دلزدگی و فرسودگی زناشویی ، سبب کاهش کیفیت زندگی وافزایش تعارض واختلافات در زوجها می گردد. به اعتقاد مارکمن(۲۰۰۵) در خانواده های با الگوی سرپرستی تک والدی ، میزان تعارضات زناشویی و به تبع دلزدگی زناشویی بالاتر از زوجهایی گزارش شده است که با والدین زندگی داشته اند. در این میان دلزدگی زناشویی خود منجر به کاهش شادکامی در بین زوجها می گردد. لذا هر روشی که بتواند به نوعی از دلزدگی زناشویی بکاهد و بر شادکامی آنها بیفزاید حایز اهمیت می باشد. (بهاری ، ۱۳۹۰)
در سالهای اخیر حوزه ی روانشناسی، شاهد ظهور رویکرد جدید، هر چند با سابقه ای کهن به نام روان شناسی مثبت گرا بوده است که به جای پرداختن به آسیبها یا اختلالهای روانی به استعدادها و توانایی ها، مهارت ها و به طور کلی به ابعاد ثبت وجود آدمی نظر دارد. (حیدری،مظاهری،۱۳۸۴). سخن این دیدگاه چنین است که روان شناسان نه تنها به توانایی ها و قابلیت های آدمی و جنبه های مثبت و فضایل درون انسان توجه کافی نکرده اند بلکه صرفاً به آسیب­ها پرداخته اند، البته تأکیدمثبت­گرایی به معنای نفی آسیب ­شناسی­روانی نیست، بلکه نکته اینجاست که افکاروهیجانهای مثبت و امیدتأثیر بی­نظیری در سلامت روانی و جسمانی آدمی دارد که مورد غفلت قرار گرفته است(داوودی،مدنی وهمکاران، ۱۳۸۷). اسنایدر،(۲۰۰۰)اعتقادداردامید،در مراجعان و درمانگران، چارچوبی را برای دستیابی به نتایج مثبت درمانی و درک چگونگی وقوع این نتایج، فراهم می­ کند.
نتیجه تصویری درباره سلامت روانی
۲-۱- بیان مساله:
ازدواج سودای عمر و خانواده ثمره آن است. زندگی مشترک با این اسطوره که”تنها مرگ ممکن است ما را جدا کند” آغاز می شود و تقریبا هیچ زن و شوهری با نیت طلاق با هم وصلت نمی کنند اما تحولات مادام التغییری که ذاتی زندگی است زن و شوهرها را به سمت اختلاف و درگیری، جدایی روانی و عاطفی و گاه طلاق سوق می دهند.گاه شرایط زن و شوهر چنان سخت میشود که از یکدیگر قطع امید می کنند ویا قادر به گذشت و بخشودن اعمال، افکار و احساسات یکدیگر نیستند(بهاری، ۱۳۸۷).
با انجام ازدواج هریک از زوجین انتظار دارند که خانواده جدید همان شکلی را پیدا کنند که برای او مطلوب و آشناست. بنابراین هرکدام از آنها می کوشد که واحد زن و شوهری را در راستای مطلوب و مورد ترجیح خود سازمان داده و دیگری را برای برون سازی، تحت فشار قرار دهد. خانواده را کانون التیام، پاتولوژی و خاستگاه هویت اعضای خودمی دانند(گلادینگ،ترجمه بهاری وهمکاران،۱۳۸۶).
درک وجود آدمی بدون فرض خانواده،” تلخ” است . هرکسی نیاز دارد به جایی تعلق خاطر داشته باشد و خانواده ریشه اعضای خود است. حیات خانواده جز با ثبات آن محقق نمی شود وثبات هرخانواده ای مستلزم تغییرکردن وکنار آمدن اعضاء با تحولات روز افزون است.درچنین تعامل پی در پی میان سیستم خانواده به ویژه زیر منظومه زن و شوهری به عنوان رکن خانواده و محیط، سیستم زناشویی می باید برای حفظ عضویت در سیستم دوتایی توانایی مقابله با موانع(معضلات) زندگی را داشته باشد. این توانایی ایجاب می کند که زن و شوهر نگرشهای کارسازتر و مهارت هایی بیشتر از قبل داشته باشند(قربانعلی پور، ۱۳۸۴).
با این وجود در روابط زناشویی معضل دلزدگی زناشویی و غمگینی بسیار شایع می باشد. لذا شناسایی روش هایی که بتواند بر کاهش دلزدگی زناشویی و افزایش شادکامی کمک نماید بسیار اهمیت دارد.
۳-۱-اهمیت و ضرورت تحقیق:
ضرورت این پژوهش موقعی بیشتر روشن می شود که مطالعات نشان می دهد که در زمینه کیفیت روابط زناشویی و کاهش دلزدگی زناشویی در خارج کشور پژوهشها رو به افزایش است ولی در داخل کشور کار نشده است، همچنین، اغلب روان شناسان و روان پزشکان برای تشخیص و اندازه گیری شاخص های مختلف خانوادگی نیاز به یک ابزار دقیق و پایا دارند که بتوانند در کمترین زمان ممکن به اهداف مورد نظر دست یابند. در همین راستا، یکی از سازه های مهم که اغلب مشاوران خانواده در مراکز مشاوره ای با آن برخورد می کنند، دلزدگی زناشویی می باشد. در حال حاضر در مراکز مشاوره خانواده، درمانگران برای تشخیص و شناسایی کیفیت دلزدگی زناشویی از ابزارهای گوناگون بدون این که در ایران اعتباریابی شده باشد و از پایایی و روایی مناسب برخوردار باشد، استفاده می کنند، که ممکن است درمانگر به نتیجه دلخواه نرسد. اهمیت این تحقیق از انجا است که روش امید درمانی کمتر در تحقیقات رشته مشاوره کاربرد داشته است. از سوی دیگر ضرورت انجام این تحقیق در غنی نمودن تئوری ها و دیدگاه های نظری پیرامون دلزدگی زناشویی است.
۴-۱- اهداف تحقیق:
هدف علمی این تحقیق تعیین اثربخشی رویکرد امید درمانی بر کاهش دلزدگی زناشویی وافزایش شادکامی زناشویی می­باشد.
اهداف فرعی:
تعیین اثربخشی آموزش امید درمانی برکاهش دلزدگی زناشویی زنان متأهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهراصفهان.
تعیین اثربخشی آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی عاطفی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان .
تعیین اثربخشی آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی روانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان .
تعیین اثربخشی آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی جسمانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان .
تعیین اثربخشی آموزش امید درمانی بر افزایش شادکامی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان .
۵-۱- سوالات تحقیق:
آیا آموزش امید درمانی برکاهش دلزدگی زناشویی زنان متأهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهراصفهان تأثیر دارد؟
آیا آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی عاطفی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد؟
آیا آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی روانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد؟
آیا آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی جسمانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد؟
آیا آموزش امید درمانی بر افزایش شادکامی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد؟
۶-۱- فرضیه های تحقیق:
آموزش امید درمانی برکاهش دلزدگی زناشویی زنان متأهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهراصفهان تأثیر دارد.
آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی عاطفی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد.
آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی روانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد.
آموزش امید درمانی بر کاهش خستگی جسمانی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد.
آموزش امید درمانی بر افزایش شادکامی زنان متاهل مراجعه نموده به مراکز مشاوره شهر اصفهان تاثیر دارد.

۷-۱-تعاریف عملیاتی متغیرها و واژه های کلیدی:

تعریف نظری

سوالات ۶-۱۲-۸-۵- اعتقاد راسخ به هدفهای سازمانی و پذیرش آنها (تعهد عاطفی) را می سنجد.
سوالات ۳-۴-۷-۹-۱۱-۱۴-۱۵- حفظ عضویت در سازمان و باقی ماندن در آن (تعهد مستمر)رامی سنجد.
سوالات ۱- ۲- ۱۰-۱۳ تلاش بیشتر در راه تحقق اهداف سازمان (تعهد هنجاری) راموردسنجش قرار می دهد.
ب)یادگیری سازمانی:
بر حسب نمره کسب شده از پرسشنامه یادگیری سازمانی نیفه[۴۱](۲۰۰۱)بیست ویک سؤال که دارای هفت بعداست. سؤالات (۱ تا ۳ ،چشم انداز)،(۴ تا۶،فرهنگ سازمانی)،(۷ تا۹، کار و یادگیری گروهی ) ،(۱۰ تا ۱۲ف اشتراک دانش )، (۱۳ تا ۱۵، تفکر سیستمی)،(۱۶ تا۱۸ ،رهبری مشارکتی) و(۱۹تا ۲۱، توسعه شایستگی های کارکنان) را ارزیابی می کند.
ج)توانمند سازی:
بر حسب نمره کسب شده از پرسشنامه توانمند سازی (اسپیریتزر، ۱۹۹۵) که دارای بیست سؤال در پنج بعد است که گویه های (۱ تا ۴ ،احساس شایستگی) ،(۵ تا۸، احساس استقلال) ،(۹ تا ،۱۲ احساس موثر بودن)، (۱۳ تا ۱۶ ،احساس معنی دار بودن) و (۱۷ تا ۲۰ احساس اعتماد میان همکاران) را ارزیابی می کند.
فصل دوم
مبانی نظری پژوهش
در این فصل به بررسی مبانی نظری و پیشینه پژوهش پرداخته می شود بررسی و کنکاش در تحقیقاتی که درداخل و خارج کشور به طور مستقیم و غیر مستقیم با موضوع رابطه داشته باشد و مرور کم وکیف هر کدام از آنها بسیار مفید است این فصل شامل بخش هایی است که به بررسی و مرر مبانی نظری و پیشینه پژوهش می پردازد
تعهد سازمانی:
امروزه در سازمان‌ها به نیروی انسانی به عنوان مهمترین منابع سازمان نگریسته می‌شود و مدیران به خوبی دریافته‌اند که مهمترین عامل کسب مزیت رقابتی، منابع انسانی سازمان می‌باشند، از این رو توجه به مقوله تعهد و وفاداری کارکنان به سازمان و انجام هر چه بهتر نقش‌های اختصاص یافته به آنهایکی از دغدغه های جدی مدیران سازمان ها می باشد.
تعهد سازمانی یک نگرش است. یک حالت روانی است که نشان دهنده نوعی تمایل، نیاز و الزام جهت ادامه اشتغال در یک سازمان می‌باشد. تمایل یعنی علاقه و خواست قلبی فرد برای ادامه خدمت در سازمان، نیاز یعنی فرد به خاطر سرمایه‌گذاری‌هایی که در سازمان کرده ناچار به ادامه خدمت در آن است و الزام عبارت از دین، مسؤولیت و تکلیفی است که فرد در برابر سازمان دارد و خود را ملزم به ماندن در آن می‌بیند از دیدگاهی دیگر، تعهد سازمانی نوعی احساس وابستگی و تعلق خاطر به سازمان است.بنابراین تعهد سازمانی یک نگرش درباره وفاداری کارمندان به سازمان است، و یک فرایند مستمری است که از طریق آن اعضای سازمان علاقه خود را به سازمان و موفقیت و کارایی پیوسته آن نشان می‌دهند (مجیدی، ۱۳۷۶)
بدیهی است تعهد سازمانی کارکنان زمانی ارزشمند خواهد شد که بر روی عملکرد سازمان تاثیر مثبت داشته و موجب ارتقاء بهره‌وری سازمان گردد.
بر اساس پژوهش‌ها در طول دو دهه گذشته، تعهد سازمانی، نگرش شغلی غالبی است که محور توجه محققان بوده و موضوع فراتحلیل‌های زیادی قرار گرفته است (کوهن[۴۲]، ۲۰۰۷؛ اردهیم و همکاران[۴۳]، ۲۰۰۶).
پژوهش‌گران سازمانی می‌پذیرند که هنوز اتفاق‌نظر در تعریف تعهد سازمانی وجود ندارد)زانگرو[۴۴]، ۲۰۰۱) و مفاهیم متفاوتی برای تعهد سازمانی ارائه شده است. مورو[۴۵] (۱۹۸۳) بیش از بیست و پنج مفهوم‌پردازی و اندازه‌گیری متفاوت مورداستفاده پژوهشگران راشناسایی کرده است. وجه اشتراک این تعاریف آن است که همگی آن‌را نوعی پیوستگی و ارتباط با سازمان دانسته‌اند (رنجبریان‏، ۱۳۷۵).
کوهن(۲۰۰۷)معتقداست،تعهدسازمانی سه حوزه‌ی توسعه ای مفهومی را شاهد بوده است. اما رویکرد نوین به تعهد سازمانی رویکرد چند بعدی است. بنابراین، تحقیقات پژوهش‌گران بعدی بر انواع تعهد متمرکز شده است که می‌تواند برای تبیین رفتار در محیط کار در نظر گرفته شود. یکی از مدل‌های چند بعدی که پذیرش عام یافته و در تحقیقات سازمان در طول ۲۳ سال گذشته مورد استفاده قرار گرفته، مدل سه بعدی می‌یر و آلن (۱۹۸۴؛ ۱۹۹۷) می‌باشد.
تعاریف و مفاهیم تعهد سازمانی
تعهد سازمانی مانند مفاهیم دیگر سازمانی به شیوه های متفاوت تعریف شده است. تعهد از لحاظ لغوی عبارت است از گردن گرفتن کاری، به عهده گرفتن، نگاه داشتن، عهد بستن و پیمان بستن (حافظی، ۱۳۷۶).
معمولی ترین شیوه برخورد با تعهد آن است که تعهد سازمانی را نوعی وابستگی عاطفی به سازمان در نظر می گیرند، براساس این شیوه، فردی که به شدت متعهد است هویت خود را از سازمان می گیرد. در سازمان مشارکت دارد و با آن در می آمیزد و از عضویت در آن لذت می برد (آشناگر، ۱۳۸۷).
از نظر می‌یر و آلن (۱۹۹۱)، تعهد حالتی روانی است که نوعی تمایل، نیاز و الزام جهت اشتغال در یک سازمان فراهم می‌آورد. «تعهد عاطفی» به وابستگی احساسی فرد در سازمان اشاره دارد، «تعهد مستمر» مربوط به تمایل به باقی‌ماندن در سازمان به‌خاطر هزینه‌های ترک سازمان یا پاداش‌های ناشی از ماندن در آن می‌شود و سرانجام «تعهد هنجاری» احساس تکلیف به باقی‌ماندن به‌عنوان یک عضو سازمان را منعکس می‌کند. (چانگ و همکاران[۴۶]،۲۰۰۷)
کوهن[۴۷](۲۰۰۷) معتقد است تعهد سازمانی سه حوزه ی توسعه ای مفهومی را شاهد بوده است. اما رویکرد نوین به تعهد سازمانی رویکرد چند بعدی است بنابراین تحقیقات پژوهشگران چند بعدی بر انواع تعهد متمرکز شده است که می تواند برای تبیین رفتار در محیط کار در نظر گرفته شود. یکی از مدلهای چند بعدی که پذیرش عام یافته و در تحقیقات سازمان در طول ۲۳ گذشته مورد استفاده قرار گرفته مدل سه بعدی آلن و می یر (۱۹۸۴: ۱۹۹۷) می باشد.
تعهد سازمانی به درجه ای که یک شخص، ارزشها، اهداف حس وظیفه شناسی و وفاداری به سازمان را درونی می کند بر می گردد. این نوع تعهد منعکس کننده یک هماهنگی بین نیازها و ارزشهایی مشخص و سازمان می باشد که به موجب آن یک هدف واحد نیرومند در بین کارکنان و گروه های کاری ایجاد می گردد (کاشمن[۴۸]، ۲۰۰۶).
از نظر آلن و می یر (۲۰۰۱) تعهد حالتی روانی است که نوعی تمایل نیاز و الزام جهت اشتغال در یک سازمان فراهم می آورد. تعهد عاطفی به وابستگی احساسی فرد در سازمان اشاره دارد، تعهد مستمر مربوط به تمایل به باقی ماندن در سازمان به خاطر هزینه های ترک سازمان یا پاداش های ناشی از ماندن در آن می شود و سرانجام تعهد هنجاری احساس تکلیف به باقی ماندن به عنوان یک عضو سازمان را منعکس می کند.
مفهوم تعهد سازمانی که اخیراً بیشتر مورد توجه قرار گرفته است، بر نگرش مثبت دلالت دارد که از احساس وفاداری کارکنان به سازمان حاصل می شود و با مشارکت افراد در تصمیمات سازمانی، توجه به افراد سازمان و موفقیت و رفاه آنها تجلی می یابد. (مقیمی،۱۳۸۲)
پورتر و همکارانش[۴۹] (۱۹۷۴) اظهار می دارند که تعهد سازمانی می تواند حداقل به وسیله سه مولفه مشخص و تعریف شود:
۱- اعتقاد راسخ به هدفهای سازمانی و پذیرش آنها
۲- تمایل به تلاش بیشتر در راه تحقق اهداف سازمانی
۳- تمایل شدید به باقی ماندن در سازمان و حفظ عضویت خویش در آن (مهماندوست، ۱۳۸۹)
رابینز[۵۰] تعهد سازمانی را حالتی می داند که فرد سازمان، به خصوص هدفهایش را معرف خود می داند و آرزو می کند که در عضویت آن سازمان بماند تعهد سازمانی به آن معنی است که فرد سازمانی را معرف خود می داند (رابینز، ۱۹۸۱).
به نظر لوتانز[۵۱] (۱۹۹۲) تعهد سازمانی به عنوان یک نگرش اغلب اینگونه تعریف شده است: تمایل قوی به ماندن در سازمان: تمایل به اعمال تلاش فوق العاده برای سازمان، اعتقاد قوی به پذیرش ارزشها و اهداف.
دلایل زیادی وجود دارد که چرا یک سازمان بایستی تعهد سازمانی اعضایش را افزایش دهد. اولاً تعهد سازمانی یک مفهوم جدید بوده و به طور کلی با وابستگی و رضایت شغلی تفاوت دارد برای مثال پرستاران ممکن است کاری را که انجام می دهند دوست داشته باشند ولی از بیمارستانی که در آن کار می کنند ناراضی باشند که در آن صورت آنها شغلهای مشابه را در محیط های مشابه دیگر جستجو خواهند کرد. یا بالعکس (گرینبرگ[۵۲]، ۲۰۰۰).

پیش بینی رضایت شغلی زنان شاغل در مشاغل خدماتی غیر دولتی مشهد

تعهد سازمانی عبارت است از نگرش های مثبت یا منفی افراد نسبت به کل سازمانی (نه شغل) که در آن مشغول به کارند (استرون[۵۳]، ۱۳۷۷).
شهید مطهری (۱۳۶۸) درباره تعهد چنین می گوید: تعهد به معنی پایبندی به اصول و فلسفه یا قراردادهایی است که انسان به آنها معتقد است و پایدار به آنها می باشد. فرد متعهد کسی است که به عهد و پیمان خود وفادار باشد و اهدافی را که به خاطر آنها و برای حفظ پیمان بسته است را صیانت کند.
پیشینه تاریخی از تعهد سازمانی:
در گذشته کارکنان بر این باور بودند که سازمان در ازای حقوق و پاداش سخاوتمندانه ای که به کار آنها می دهد انتظار دارد که آنها کوشش لازم را به عمل آورند و نسبت به سازمان وفادار باقی بمانند. ولی از سالهای میانی دهه ۱۹۸۰ سازمانها در واکنش نسبت به رقابت جهانی، تهاجم شرکت های بزرگ در بلعیدن آنها و از این قبیل اقدامات ناجوانمردانه در صدد بر آمدند تا سیاست های سنتی خود را کنار بگذارند و به مسائل از زوایای دیگری بنگرند.
این تغییرات باعث شده است که میزان تعهد (وفاداری) کارکنان نسبت به سازمانها به شدت کاهش یابد.

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

فرایند ایجاد انواع تعهد سازمانی:

پیش شرط تعهد عاطفی:
اسپیریتزر و پورتز برای ایجاد تعهد (عاطفی) سه مرحله به شرح زیر مطرح می کنند.
۱- پذیرش: در این مرحله شخص نفوذ دیگران را برای به دست آوردن چیزی مثل حقوق می پذیرد.
۲- تعیین هویت کردن: در مرحله دوم فرد نفوذ را به منظور ادامه روابط ارضا کننده خود می پذیرد. افراد به خاطر پیوستن به سازمان احساس غرور می کنند.
۳- درونی شدن: در این مرحله فرد متوجه می شود که ارزشهای سازمان ذاتاً پاداش دهنده هستند و با ارزشهای شخصی فرد منطبق می باشند.
پیش شرط تعهد مستمر:
۱- حجم و اندازه سرمایه گذاری و نیروی صرف شده در سازمان
۲- فقدان خدمت هایی شغلی خارج از سازمان.
پیش شرط تعهد هنجاری:
۱- اثر پذیری خانوادگی فرهنگی و سازمانی
۲- سرمایه گذاریهای سازمان
۳- جبران متقابل خدمات (سلیمان و ایلزا، ۲۰۰۰).
اگر ایجاد تعهد را به شیوه فوق الذکر مدنظر قرار دهیم به ما کمک خواهد کرد تا بدانیم سازمانها را براساس نوع تعهدی که به وسیله اعضای آنها نمایش داده می شود، طبقه بندی کرد.
برای مثال در سازمان های مذهبی ارزشهای سازمان در افراد درونی شده است. سازمان های ژاپنی و سازمان های با فرهنگ قوی به وسیله اعضایی که خودشان را با سازمان تعیین هویت می کنند شناخته می شود.در بعضی از سازمانها، اعضاء دستورات را می پذیرند اما ممکن است تعهد کمی نسبت به سازمان داشته باشند. بدین معنا که فرد بیش از تبادل کار برای پول و مقاوم به سازمان متعهد نیست.
فرد- ارزشهای حاکم بر سازمان- خود سازمان- اهداف سازمان کلمات کلیدی هستند که وجه تشابه عناوین فوق را موجب می شوند بدین گونه باید گفت: که فرد برای تحقق اهداف سازمان باید به ارزشهای حاکم توجه نماید و یا احترام بگذارد تا بتوان او را فرد متعهد نامید. در غیر این صورت نمی تواند فرد متعهدی برای سازمان به شمار رود.
فرد
ارزشهای حاکم بر سازمان
سازمان
اهداف سازمان

نمودار ۲-۱- ارزشهای حاکم بر سازمان- خود سازمان- هدف سازمان
ابعاد تعهدسازمانی:
می یروآلن(۱۹۹۱)تعهد سازمانی رابه ابعاد سه گانه زیر تقسیم نموده اند:
۱– تعهد عاطفی: بیانگر وابستگی عاطفی فرد به سازمان است که این شکل تعهد سازمانی با تعهد نگرشی رابطه بسیار نزدیکی دارد و به عنوان وابستگی و تعلق خاطر به سازمان از طریق قبول ارزهای سازمانی و میل به ماندن می باشد.
۲- تعهد مستمر: در بردارنده هزینه های متصور ناشی از ترک سازمان است.
یعنی تمایل فرد به ماندن در سازمان بیانگر آن است که وی به آن کار احتیاج دارد و کار دیگری نمی تواند انجام دهد. هر چه میزان سرمایه گذاری فرد در سازمان بیشتر باشد احتمال ترک خدمت در او کاهش و لذا میزان تعهد سازمانی (به معنی میل به ماندن) افزایش می یابد و هر قدر زمان ادامه کار افراد در یک سازمان طولانی تر شود احتمال از دست چیزهایی را که طی این سالها سعی کرده اند آنها را برای خود حفظ کنند بیشتر می شود. بسیاری از مردم خود را متعهد و ملزم به ادامه کار می دانند. فقط به این سبب که نمی خواهند آن را از دست بدهند. چون جایگزینی ندارند. این افراد دارای درجه بالایی از تعهد مستمر کاری هستند.
۳- تعهد هنجاری: الزام و احساس تکلیف به باقی ماندن در سازمان را نشان می دهد تعهد هنجاری اشاره به احساس الزام کارمند به ادامه کار در یک سازمان به سبب فشاری که از سوی دیگران بر او وارد می شود. آنهایی که دارای درجه بالایی از تعهد هنجاری هستند به شدت نگران آنند که اگر کار خود را ترک کنند دیگران درباره ایشان چه قضاوتی خواهند داشت. این گونه اشخاص میل ندارند مدیر یا کار فرمای خود را ناراحت سازند و نگران هستند که استعفایشان موجب ایجاد نگرش نامطلوبی از سوی همکارانشان شود (گرینبرگ، ۲۰۰۰).
عوامل و پیش شرط های تعهد سازمانی:

ب)حقوق عراق:
درحقوق موضوعه کشور عراق نیز سه موضوع به عنوان اسباب اباحه افعال،مطرح شده اند که صفت مجرمیت را از فعل، زایل و فعل را نسبت به فاعل مباح مى کنند. این سه موضوع عبارتند از:
۱٫ انجام دادن کارى که قانون آن را واجب کرده یا اجازه داده است.
۲٫ به کارگیرى حق.
۳٫ دفاع مشروع.
بنابراین در قانون مجازات عراق نیز موارد اباحه قتل به دفاع مشروع و یا قتل درمقام تحریک شدید(موضوع ماده ۴۰۹) منحصر شده و به جواز قتل به دلایل و اسباب شرعى (قتل مهدورالدم) اشاره اى نشده. زیرا منابع حقوق این کشور، شرع نیست بلکه حقوق عرفى مى باشد.
در قسمت اداى واجب، بر خلاف قانون مصر که لفظ شریعت را به کار برده بود و در تفسیر آن به قانون یا شریعت اسلام بحث بود، در قانون عراق در ماده ۳۹ آمده است:
در صورتى که فعل درجهت تحقق واجبى باشد که قانون لازم دانسته، صفت مجرمانه نخواهدداشت.در شرح این ماده که از ماده ۲۸۴ قانون مجازات سوریه اخذ شده و در آن ماده آمده است: هر شخص عادى یا مامور خدمت عمومى که به انجام دادن امرى که قانون براو واجب کرده،اقدام کند و فعل او باعث ضرر دیگران شود، تاوقتى که کار انجام شده درحدود قانون باشد،مرتکب جرم نشده است.
در بند ۹ ماده ۳۷۲ قانون مجازات عراق درخصوص هتک حرمت لفظ جلاله، مجازات حبس پیش بینى شده و به موضوع سب پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) اشاره اى نشده است[۱۸]. براساس ماده ۴۰۹ این قانون براى مردى که همسر خویش را درحال زنا مشاهده نموده و مرتکب قتل یا ضرب و جرح همسر و یا زانى اجنبى شده، مجازات حبس پیش بینى کرده است و به صورت کلى براساس ماده ۱۲۸ قانون مجازات عراق، ارتکاب جرم با «انگیزه هاى مقدس» و یا در صورت «تحریک شدید»، از عذرهاى تخفیف دهنده مجازات است و در توضیح انگیزه هاى مقدس، یکى از شارحان قانون مجازات عراق به دفاع از عرض یا شرف یا دفاع ازمبدا یا عقیده سیاسى اشاره مى کند[۱۹].
ج) حقوق لبنان:
حقوق کشور لبنان نیز درماده ۵۶۲ تحت عنوان قتل به سبب شرف قتل زن ومرد زانى، توسط شوهر را درصورت مشاهده در حال زنا مباح دانسته و برخلاف قانون مصر و عراق که آن حالت را عذر تخفیف دهنده مجازات براى قاتل دانسته، درقانون لبنان قتل در این حالت هیچ گونه مجازاتى ندارد و اصطلاحا عنصر قانونى جرم را زایل مى کند.
تفاوت قانون لبنان با سایر کشورهاى اسلامى، ازجمله حقوق کشور ایران این است که مشاهده زنا در مورد سایر بستگان نسبى مانند مادر، خواهر و دختر نیز مجوز قتل است وچنانچه کسى زوجه یا مادر یا خواهر و دختر خود را درحال زنا با اجنبى ببیند و او را به قتل برساند، مجازات نمى شود. [۲۰]
همچنین مشاهده افراد مذکور درحالت خلوت با اجنبى(غیر اززنا) و اقدام به قتل و یا ضرب وجرح نیز درحقوق لبنان عذرتخفیف دهنده مجازات است. چنانچه ملاحظه مى گردد درحقوق لبنان نیز جواز قتل زوجه و اجنبى درحال زنا توسط زوج،براساس شرع نبوده و عذر مجوز قتل و یا تخفیف دهنده مجازات قاتل، همان تحریک یااستفزاز است و در موارد دیگر نیز، اجازه قتل یا مباح دانستن قتل، به اسباب و دلایل شرعى مطرح نشده است. [۲۱]
بند دوم: حقوق ایران
الف) قبل از انقلاب اسلامى:
درماده یک قانون مجازات عمومى سال ۱۳۰۴ به عنوان اولین قانون موضوعه کیفرى ایران آمده بود[۲۲]: مجازات هاى مصرحه دراین قانون از نقطه نظر حفظ انتظامات مملکتى مقرر و درمحاکم عدلیه مجرى خواهد بود و جرم هایى که موافق موازین اسلامى تعقیب و کشف شود، بر طبق حدود وتعزیرات مقرره درشرع، مجازات مى شوند.
در ماده ۱۷۹ این قانون مى گوید: هرگاه شوهرى زن خود را با مرد اجنبى دریک فراش یا درحالى که به منزله وجود دریک فراش است، مشاهده کند و مرتکب قتل یا جرح یا ضرب یکى از آنها یا هردو شود، معاف از مجازات است . درعین حال در تصویب این ماده هم توجهى به نظریات فقها نشده است و لذا در ادامه همین ماده مى خوانیم: هرگاه کسى به طریق مزبور، دختر یا خواهر خود را با مرد اجنبى ببیند و درحقیقت هم علاقه زوجیت بین آنها نباشد و مرتکب قتل شود، از یک ماه تا شش ماه به حبس تادیبى محکوم خواهد شد و زیرا فقها جواز قتل را صرفا درخصوص زناى همسر گفته اند نه سایر محارم.درخصوص همسر هم مشاهده درحال زنا، مجوز قتل است نه وجود دریک فراش یا به منزله یک فراش. با توجه به این که تصویب ماده یک قانون مجازات عمومى صرفا جهت جلب رضایت علما ومتدینان بود، با استقرار کامل دادگسترى و فراهم شدن شرایط، قانون گذار در سال ۱۳۵۲ ماده یک قانون مجازات عمومى را به شرح ذیل اصلاح کرد قانون مجازات راجع است به تعیین انواع جرایم و مجازات ها و اقدامات تامینى و تربیتى که درباره مجرم اعمال مى شود. و نیز ماده ۲ همین قانون تصریح مى کند: هرفعل یا ترک فعل که به موجب قانون قابل مجازات باشد، جرم است و هیچ امرى را نمى توان جرم دانست مگر آن که به موجب قانون براى آن مجازات یا اقدامات تامینى یا تربیتى تعیین شده باشد. بنابر این به صورت کامل، راه براجراى حدود و تعزیرات اسلامى بسته شد و تنها موردى که درقانون مذکور با فقه تطابق داشت، قتل درمقام دفاع بود که آن هم براساس حقوق عرفى در قانون مجازات وارد شد؟ بنابراین درقوانین مجازات ایران قبل از پیروزى انقلاب و خصوصا بعد از اصلاحات سال ۱۳۵۲ بحثى از مجازات هاى اسلامى نیست و در عمل، کشتن شخص به عنوان مهدور الدم شرعى منتفى بود و جواز قتل زانى و زانیه در فراش، برمبناى تحریک و برگرفته از حقوق عرفى بود. [۲۳]
ب) بعد از پیروزى انقلاب اسلامى:
با پیروزى انقلاب اسلامى با توجه به اصل چهارم قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران مبنى بر اسلامى شدن قوانین کیفرى و حقوقى، قانون گذاردرجهت اسلامى کردن قوانین براساس منابع فقهى و فتاواى حضرت امام خمینى، به وضع قانون حدود و قصاص و دیات و تعزیرات اقدام کرد و با توجه به تغییرات و تحولاتى که درقوانین موضوعه بعد از انقلاب صورت گرفته است، مختصرا به مواردى که در آنها قتل یا سایرصدمات جسمانى علیه اشخاص با اسباب و علل شرعى، مباح دانسته شده، اشاره مى کنیم:
یک‌ـ در ماده ۳۱ قانون راجع به مجازات اسلامى (ماده ۵۶ قانون مجازات اسلامى۱۳۷۰) آمده بود:
اعمالى که براى آنها مجازات مقرر شده،درموارد زیر جرم محسوب نمى شود: بند ۳: در صورتى که ارتکاب عمل به عنوان امر به معروف و نهى از منکر باشد.
یعنى قانون‌گذار ارتکاب اعمال مجرمانه را از قبیل ضرب و جرح و قتل و در صورتى که درمقام امر به معروف و نهى از منکر بود، جرم نمى دانست. گذشته از مشخص نبودن مصادیق این بند،به دلیل مغایرت با اصل قانونى بودن جرم و مجازات که مورد قبول قانون گذار ایران قرار گرفته است، (ماده ۲ق.م.ا.) مورد انتقاد حقوق دانان قرار گرفت. ضمن این که این بند با مقررات شرعى نیز سازگار نبود؛ زیرا قول مشهور فقهاى شیعه این است که ضرب و جرح و قتل در امر به معروف و نهى از منکر از سوى افراد عادى مجازنیست[۲۴]. بلکه فقط امر به معروف و نهى از منکر با زبان، توسط افراد عادى مجاز است و سایر مراتب به امام و حکومت اسلامى واگذار شده است[۲۵].
لذا قانون گذار در اصلاحات سال ۱۳۷۰ این بند را از مجموعه قوانین کیفرى حذف کرد که حاکى از توجه به مبانى فقهى و حقوقى مورد قبول قانون گذار است و حذف این تبصره اقدام مثبتى درجهت قانونمند شدن دخالت افراد به عنوان امر به معروف و نهى از منکراست و تصویب لایحه حمایت قضایى از بسیج توسط مجلس شوراى اسلامى که دخالت نیروهاى مردمى را درچارچوب قانونى خاص به عنوان ضابط دستگاه قضایى پذیرفته است،در جهت تحقق همین هدف است.
دوـ مواد ۲۰۵ و ۲۶۹
براساس ماده‌ ۲۰۵ قتل عمد موجب قصاص است و اولیاءدم می‌توانند با اذن ولی امر، قاتل را با رعایت شرایط مذکور در قانون، قصاص کنند. در این ماده جواز قتل قاتل به افراد خاصی (اولیاء دم) داده شده است و آنان در صورت به قتل رساندن قاتل، مرتکب جرم نشده‌اند. اما باید در این خصوص از ولی امر اذن بگیرند[۲۶]. و در ماده ۲۶۹ به مجنی‌علیه اجازه قصاص عضو داده شده است. توضیح اینکه عضو جانی عمدی، نسبت به مجنی‌علیه فاقد احترام است و مجنی‌علیه با رعایت شرایط مذکور در باب قصاص عضو، می‌تواند نسبت به قصاص عضو، اقدام کند.
سه‌ـ ماده ۲۲۶ و تبصره ۲ ماده ۲۹۵
درخصوص ماده ۲۲۶ قانون مجازات اسلامی ذیل عنوان شرایط قصاص چنین مقرر شده است: «قتل نفس در صورتی موجب قصاص است که مقتول شرعاً مستحق کشتن نباشد و اگر مستحق قتل باشد، قاتل باید استحقاق قتل او را طبق موازین در دادگاه اثبات کند.» این ماده از مواد تأسیسی قانون مجازات اسلامی و برگرفته از فقه می‌باشد. فقها نیز در بحث قصاص، این بحث را مطرح کرده‌اند که یکی از شرایط اجرای قصاص، محقوق‌الدم بودن مقتول است و در صورتیکه مقتول مهدورالدم بوده است، قاتل قابل قصاص نیست. [۲۷] مشخص کردن مواردی که ممکن است شخصی شرعاً مستحق قتل باشد و چگونگی اثبات استحقاق قتل توسط قاتل، از مباحث مهم این نوشتار است که در فصول بعدی به آن خواهیم پرداخت.
در مورد تبصره ۲ ماده ۲۹۵ نیز چنین آمده است: «در صورتیکه شخصی کسی را به اعتقاد قصاص یا به اعتقاد مهدورالدم بودن بکشد و این امر بر دادگاه ثابت شود و بعداً معلوم گردد که مجنی‌علیه مورد قصاص و یا مهدورالدم نبوده قتل به منزله خطای شبیه به عمد است.
تصویب این تبصره باعث شد که در بسیاری از پرونده‌های قتل، قاتل به جای انکار قتل، به موضوع اعتراف نموده اما ادعا می‌کند با اعتقاد به مهدورالدم بودن و اینکه خون مقتول شرعاً مباح است، مرتکب قتل شده است. [۲۸] نظر به اینکه این تبصره نیز سابقه‌ای در مجموعه‌ی قوانین کیفری ایران نداشته و از متون فقهی استخراج شده، بررسی مبانی فقهی و معنای اعتقاد به مهدورالدم بودن مقتول و مصادیق مهدورالدم، موضوعات اساسی مورد بحث در این نوشتار خواهد بود که به تفصیل از نظر خواهد گذشت.

پایان نامه

چهارـ ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی و ماده ۲۶ قانون مطبوعات
بند هفتم از ماده ۲۶ قانون مطبوعات مصوب ۱۳۶۴ اهانت به دین اسلام و مقدسات آن توسط نشریات را ممنوع دانسته و چنین اشعار می‌دارد: «هر کس به وسیله مطبوعات به دین مبین اسلام و مقدسات آن توهین کند، در صورتیکه به ارتداد منجر شود، حکم ارتداد در حق وی صادر و اجرا و اگر به ارتداد نینجامد، طبق نظر حاکم شرع و براساس قانون تعزیرات با وی رفتار خواهد شد».
در قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲ درخصوص اهانت به اسلام و مقدسات مجازات خاص پیش‌بینی نشده بود اما در سال ۱۳۷۵ قانون‌گذار این نقیصه را جبران و ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی را بدین شرح تصویب نمود: «هر کس به مقدسات اسلام و یا هر یک از انبیاء عظام یا ائمه طاهرین(ع) یا حضرت صدیقه طاهره (س) اهانت نماید، اگر مشمول حکم ساب‌النبی باشد، اعدام می‌شود و در غیر این صورت به حبس از ۱ تا ۵ سال محکوم خواهد شد.» [۲۹] با توجه به مباحثی که درخصوص مهدورالدم بودن مرتد و ساب‌النبی و وجوب یا جواز قتل آنها از ناحیه مسلمانان در فقه شیعه و اهل سنت مطرح است در فصول آتی از آن به تفصیل سخن خواهیم گفت.
پنج‌ـ ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی
به رغم وجود ماده ۱۷۹ در قانون مجازات عمومی سال ۱۳۰۴ قانون گذارد در تصویب قانون حدود و قصاص و تعزیرات در سال ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ و اصلاحات ۱۳۷۰ اشاره‌ای به جواز قتل زوجه در حال زنا توسط همسر ننموده بود. ولی قانونگذار در تصویب قانون تعزیرات ۱۳۷۵ در ماده ۶۳۰ به شوهر اجازه داده است که در صورت مشاهده همسر خود در حال زنا در صورت علم به مطاوعت زوجه، زوجه و اجنبی را به قتل برساند. قیود مذکور در ماده ۶۳۰ جواز را بسیار محدود و فقط به مورد مشاهده و در صورت علم به رضایت زن منحصر کرده است[۳۰].
با توجه به اینکه مبنای وضع این ماده نیز دیدگاه فقها در این زمینه است و مبانی حقوق عرفی (تحریک) مورد توجه قانونگذار نبوده است، درخصوص ادله فقهی این حکم قانونی در فصول آتی به بحث و گفتگو خواهیم پرداخت.
مبحث دوم: معنا و مفهوم مهدورالدم و شرایط تحقق مهدوریت و موارد اباحه قتل
در این مبحث سعی بر اینست که ابتدا مفهوم و ماهیت مهدورالدم روشن گردیده و سپس به سوالاتی همانند مهدورالدم کیست؟ و شرایط اهدار چیست؟ تا حد امکان پاسخ گفته شود.
لذا لازم است ابتدا مفهوم اصطلاحی مهدورالدم و تعریف آن مورد بررسی قرار گیرد تا زمینه‌ برای ورود به مباحث بعدی مساعد گردد. در مورد تعریف مهدورین نیز باید گفت با توجه به اینکه چنین تاسیسی در حقوق کیفری دیگر کشورها وجود ندارد و یا لااقل به شکلی که در فقه جزایی اسلام مطرح است موجود نمی‌باشد به ناچار باید به کتب فقهی و عقاید فقها رجوع گردد.
گفتار اول: معنا و مفهوم مهدورالدم
در این گفتار ابتدا کلمه مهدورالدم و ریشه فعلی آن به طور مختصر مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس به تعریف اصطلاحی و فقهی آن از دیدگاه فقها عظام و کتب فقهی پرداخته خواهد شد.
بند اول : معنا لغوی
«مهدور» از ماده «هدر» و به معنای باطل بودن است و «مهدورالدم» یعنی کسی که خونش باطل است و در برابر آن قصاص یا دیه نیست[۳۱].
هَدَر الدَّمُ و غیُره هَدْراً و هَدَرا: باطل و رایگان شد خون و حق او[۳۲].
هَدَرَ فلانٌ الدَّم: باطل و رایگان گردانند خون را[۳۳].
اَهْدَرَ دَم فلانٍ: باطل و رایگان کرد خون او را[۳۴].
بنابراین «مهدورالدم» از ماده «هدر»‌ به معنای تباه و باطل کردن و «دم» به معنای خون است، در نتیجه «مهدورالدم» کسی است که ریختن خون او مباح و جایز است و فاعل چنین عملی شرعاً‌ مستوجب عتاب و عقاب نمی‌باشد و در مقابل مهدورالدم، «محقون‌الدم» قرار دارد. و محقون از ماده «حقن» است و «حَقَن الشیء» یعنی او را حبس کرد و «حَقَنتُ دَمه» یعنی از ریختن او جلوگیری کردم.
مرحوم دهخدا گفته است «مهدورالدم» که خونش حلال است، که خونش مباح است[۳۵]. به طور خلاصه می‌توان گفت: «مهدورالدم» مشتق از ریشه هدر و اهدار‌ به معنای از بین رفتن و به هدر رفتن می‌باشد و اهدار به معنی به هدر و هرز دادن که مصدر باب افعال و «مهدور» اسم مفعول است و «دم» نیز به معنای خون بوده، لذا «مهدورالدم» به معنای خون به هدر رفته و هرزرفته می‌باشد.
بند دوم: معنای فقهی و اصطلاحی
در اصطلاح فقهی «مهدورالدم» به معنی کسی که خونش مباح شده و فرد مهدورالدم نیز شخصی است که از لحاظ شرعی کشتن او مجاز می‌باشد و در مقابل محقوق‌الدم و یا معصوم‌الدم قرار می‌گیرد و محقوق و معصوم بودن «دَم» به معنای عصمت و احترام داشتن خون می‌باشد و در کتب فقهی، محقوق‌الدم بودن مقتول به عنوان یکی از شرایط قصاص ذکر شده در حالی‌که به نظر می‌رسد محقوق‌الدم بودن یکی از اجزاء و عناصر تحقق جرم قتل است، زیرا اگر شخصی مهدورالدم و کسی که به مرگ محکوم شده،‌ کشته شود، جنایتی صورت نگرفته تا در استحقاق نوع مجازات و یا شرایط اجرای آن سخنی به میان آید. «لذا بعضی از فقها در تعریف قتل عمد، شرط عدم جواز قتل به وسیله جان را از عناصر تحقق جرم محسوب کرده‌اند»[۳۶] و به نحوی از چنین ایراد و اشکالی اعراض نموده‌اند.
از پیامبر بزرگوار اسلام (ص) نقل شده است. «لا یحّل دمُ امرءٍ مسلم الاّ باحدی الثلاث»[۳۷] «کفر بعد از ایمان و زنا بعد از احصان، قتل نفس به غیر نفس». با توجه به فرمایش پیامبر گرامی اسلام (ص) و احادیث وارده از ایشان و اهل بیت مطهرشان، آنچه در کتب فقهی علمای اسلامی آمده است، هرچند تعریف کامل و جامعی از مهدورالدم نشده است و بیشتر مصادیق آن ذکر گردیده، می‌توان گفت:مرتکبین جرائمی که اصولاً مجازات آنها مرگ است احترام جان خود را از دست داده و از چتر حمایتی اسلام خارج می‌شوند و به طوری که در صورت تعرض به نفس آنان، جانی نسبت به قصاص و دیه هیچ مسئولیتی نخواهد داشت و خون او هدر است و چه بسا مرتکب قتل در مواردی مورد تشویق جامعه نیز قرار گیرد. با توجه به تعریف اخیر دامنه مهدور بودن از دماء و نفوس فراتر رفته و شامل «ضرب و جرح و قطع عضو نیز می‌شود، بر طبق قواعد مربوط به قصاص تلافی و مقابله با مثل در اعضاء در صورت امکان به نوعی اباحه تلقی می‌گردد و در اموال و دارایی نیز به نوعی این امکان متصور است. به عنوان مثال در یک کشور اسلامی همه افراد جامعه اعم از مسلمان و غیرمسلمان دارای مصونیت هستند و هیچ‌کس حق تعرض به جان، مال و عرض آنها را ندارد، در چنین جامعه‌ای فردی به ساحت مقدس پیامبر عظیم‌الشان‌ اسلام(ص) توهین می کند و مشمول ساب النبی می‌گردد. این بدین‌معناست که عصمت خود را از دست داده و مهدورالدم شده است. یعنی کشتن او نه تنها از نظر شرح جایز است
بلکه با وجود شرایط واجب است و قاتل نیز مجازات ندارد[۳۸] و خلاصه کسانی را که شرعاً مستحق کشته شدن هستند در فقه جزایی مهدورالدم گویند.
گفتار دوم: شرایط تحقق مهدوریت
اساس و مبنای حمایت قانونی از حیات اشخاص، که به موجب آن تعرض نسبت به حقوق آنها جرم تلقی می‌گردد متعدد و مختلف است. ایمان به اسلام، حکومت و جامعه اسلامی را موظف می‌سازد تا حقوق مسلمانان را از هر جهت مورد حمایت جدی قرار داده و از جان، مال، ناموس و حیثیت اجتماعی آنان در مقابل هر نوع تعدّی و تجاوز از ناحیه هر کس دفاع نماید.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
علاوه بر آن لزوم روابط سیاسی و اقتصادی در سطح جهان و نیاز کشورها به توسعه و بسط روابط بین‌المللی ایجاب می‌کند که با رعایت مصالح جامعه اسلامی، قراردادهایی بین دول مسلمان و غیرمسلمان منعقد گردد که در پرتو آنها،‌ اتباع طرفین در امنیت و آرامش کامل و با رعایت شرایط معینه در قرارداد به تأمین منافع خود بپردازند. چنان‌که براساس سنّت نبوی (ص) حقوق فرستادگان و سفرای اقوام و دولت‌ها مورد حمایت شارع قرار گرفته و امنیت آنها براساس قرارداد و معامله متقابل، تأمین شده است. این معاهدات در حقوق اسلامی با نام‌هایی چون: «عقد امان»[۳۹] و «عقد هدنه»[۴۰] به عنوان قراردادهای سیاسی، تجاری و فرهنگی بررسی شده است[۴۱].
عکس مرتبط با اقتصاد
بنابراین تنها علت «مهدورالدم» بودن زوال «عصمت» شخص است و زوال عصمت یا به سبب داشتن عقیده‌ای و یا به خاطر ارتکاب جرایمی است که مجازات آن جرایم در فقه اسلامی، مرگ است.
این اشخاص یا به خاطر داشتن عقیده‌ای خاص و یا به سبب انجام اعمالی «مهدورالدم» می‌شوند. به عبارت دیگر آنها را می‌توان مهدورین عقیدتی و عملی تقسیم کرد.
بند اول: مهدورین عقیدتی
این افراد به دو دسته تقسیم می‌شوند: ۱- کافر حربی ۲- مرتد که درباره هر کدام به صورت مختصر بحث خواهیم کرد.
الف: کافر حربی
کافر حربی در اصل کسی است که وابسته به دولتی در حال جنگ با دولت اسلامی باشد. همچنین به کسی که به واسطه امان و یا پیمان از عصمت برخوردار بوده و دوران امان او به پایان رسیده و یا عهد خود را شکسته است، حربی‌ اطلاق می‌شود.
مهدورالدم بودن حربی مورد اتفاق علمای اسلام است. اگر شخصی حربی را به قتل برساند به جهت اینکه کشتن حربی از اعمال مباح است و انجام عمل مباح هم مجازات ندارد، بر او مجازات مترتب نخواهد شد.
۱- دیدگاه اهل سنت
از نظر اهل سنت، اصل بر اینست که انسانها دو دسته‌اند یا مؤمن به اسلام هستند و یا منکر اسلام و منکرین نیز دو دسته‌اند: یا نسبت به اسلام برخورد مسالمت‌آمیز دارند و یا در حال جنگ با اسلامند. پس آنانکه برخورد مسالمت‌آمیز دارند، کسانی هستند که بین آنان و دارالسلام حالت دوستی متقابل و یا پیمانی از پیمانهای مؤدت‌آمیز مانند عقد هدنه یا موادعه یا ذمه وجود دارد. اما کافر حربی کسی است که با دارالاسلام در حال جنگ است. همچنین کسی‌که به واسطه امان یا پیمان از عصمت برخوردار بوده و دوران امان به پایان رسیده یا عهد خود را شکسته است.
بنابراین صرف ذمی بودن کفار کفایت از این نمی‌کند که مهدورالدم باشند، آنچه موجب احترام به خون آنها می‌شود عهد و پیمان با مسلمین است و همچنین کفاری که به ادیان غیرمقبول از نظر شرع اسلام معتقدند یا اصلاً دینی ندارند در ردیف حربی‌اند، اما اگر کسی آنها را بکشد از جهت سبقت بر حکومت مستحق مجازات خواهد بود.
یکی از علمای حقوق اهل‌سنت می‌نویسد: «هدر بودن خون حربی مورد اتفاق است پس اگر کسی شخص حربی را به قتل رساند و یا او را مجروح نماید، کسی را کشته یا مجروح کرده که کشتن و مجروح نمودن او مباح است و بخاطر انجام فعل مباح مجازاتی نخواهد داشت. همانا مرتکب قتل و جرح در بعضی حالات مجازات می‌شود، زیرا عملی را که در صلاحیت قوه مجریه است،‌ را انجام و بر قوه مجریه سبقت گرفته است»[۴۲].
همچنین در کتب اهل سنت از شروط اجرای قصاص و پرداخت دیه محقوق‌الدم بودن مقتول ذکر شده و قتل کافر حربی، قصاص و دیه و کفاره ندارد، زیرا به صورت مطلق خون او مباح است و ذمی یا مسلمان بودن قاتل نیز در این موضوع، تأثیری ندارد.

۵-۲-۵ مشکل خریداران رقیب ۱۰۲
۶-۲-۵ مشکل خدمات پس از فروش و رازداری ۱۰۲
۳-۵ راه هایی برای به دست آوردن اسلحه‌ی بهتر و بیشتر از فرانسه ۱۰۳
۱-۳-۵ استفاده از رقابت میان تولید کنندگان ۱۰۳
۲-۳-۵ لابی کردن با محافل اقتصادی- صنعتی ۱۰۴
عکس مرتبط با اقتصاد
۳-۳-۵ اروپاگرایی،ژست‌های دیپلماتیک و دیپلماسی شخصی ۱۰۵
۴-۳-۵ دیپلماسی انرژی ۱۰۵
خلاصه و جمع بندی فصل پنجم ۱۰۶
نتیجه گیری ۱۰۷
درباره‌ی روابط فرانسه- اسرائیل ۱۰۷
درباره‌ی روابط فرانسه و اعراب ۱۰۹
درباره‌ی استراتژی صادرات اسلحه ی فرانسه به عنوان یک متغیر مرتبط ۱۱۰
کتابنامه ۱۱۴
مقدمه :
جنگ ویرانگر و مخرب بین الملل دوم در سال ۱۹۴۵ با شکست آلمان فاشیست و اشغال آن به وسیله دول متفق و با بر جای گذاردن بیش از ۵۲ میلیون کشته و میلیون ها معلول و مجروح و میلیاردها دلار خسارت به پایان رسید.با متعاقب آن کشور های قدرتمند اروپایی از قبیل آلمان،انگلستان،ایتالیا و غیره به طور اساسی تخریب و بنیه ی نظامی،اقتصادی،سیاسی،فرهنگیشان به کلی ویران گردید. به دنبال کنفرانس یالتا اروپا به دو قسمت شرق سوسیالیست و غرب سرمایه داری تقسیم گشت. بیش از نیمی از قاره اروپا مشتمل بر اروپای شرقی و مرکزی زیر سلطه ی ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی سابق قرار گرفت و دولت های دست نشانده و وابسته به مسکو روی کار آمدند.بخش غربی نیز به علت صدمات هولناک ناشی از جنگ توانایی مطرح نمودن خود را به عنوان یک قدرت سیاسی اقتصادی از دست داد به طور کل میتوان جنگ جهانی دوم را پایان اقتدار و نفوذ مطلقه اروپا قلمداد نمود.جنگ جهانی دوم اروپا را به کلی از مرکزیت انداخت.اروپا که بعد از جنگ جهانی اول کاملا تضعیف شده بود هنوز قادر بود در سال های بین دو جنگ به ایفای نقش خود در سیاست جهان بپردازد(نقیب زاده،۱۳۸۳،قومس)فی الواقع با پایان جنگ ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر سوسیالیستی سابق به عنوان پیروز و سردمدار نظام های سرمایه داری و سوسیالیستی قرار گرفتند در این میان وضعیت فرانسه در اروپا به طور کل با دیگر کشورها متفاوت بود به دنبال ترک مخاصمه مارشال پتن با هیتلر این کشور به اشغال نیروهای آلمان نازی و ایتالیای فاشیست قرار گرفت همین امر هم باعث گردید که این کشور از جنگ کمترین آسیب را ببیند البته به دنبال اشغال فرانسه آزادی خواهان این کشور به رهبری ژنرال دوگل و ژنرال ژیرو با تشکیل یک دولت در تبعید در الجزایر علیه دولت فاشیستی ویشی قیام نمودند با عملیات اورلورد[۱]در بهار ۱۹۴۴ و پیاده شن سربازان متفقین در شمال فرانسه این کشور آزاد شد و مارشال پتن محاکمه و به اعدام محکوم شد اما به دلیل کهولت سن حکم اعدام تعلیق وبه حبس ابد تبدیل گشت .دوگل در فرانسه مسلط شد(نقیب زاده،۱۳۸۸،سمت)
فرانسه به دلیل عدم ویرانی در جنگ و متعاقب ان عدم نیاز به وام وکمک های ایالات متحده آمریکا و در قالب طرح مارشال تصمیم به اتخاذ یک خط مشی مستقل در سیاست خارجی و معرفی خود به عنوان یک قدرت سیاسی،اقتصادی،فرهنگی در مقابل دو ابرقدرت شرق و غرب بود.اگر دو ابرقدرت در حوزه های شرق و غرب تسلط داشتند فرانسه سعی میکرد با تمرکز و نزدیکی به کشور های جهان سوم و تازه استقلال یافته علی الخصوص در خاورمیانه عربی و کشور تازه تاسیس اسراییل منافع اقتصادی سیاسی خود را دنبال نموده وخود را به عنوان قدرت فایقه سوم به جهانیان معرفی نماید.تاسیس دولت یهودی در خاک فلسطین و به وجود آمدن دولت اسراییل موجد یک منازعه ی طولانی،عمیق و دیرپا بین ۲۲ کشور عرب و دولت یهودی گردید. فرانسه به عنوان یک قدرت بزرگ اقتصادی و نظامی و کیفیت بالا و قیمت ارزان جنگ افزار های آن به عنوان منبعی قابل توجه،مورد توجه هر دو طرف قرار گرفت.فرانسه نیز در دوره های مختلف و به دلیل انگیزه های متفاوت ایدیولوژیک،تجاری و بر ساخته های ذهنی و منافع خاص اقتصادی و در یک کلام به دلیل واقعیت های عینی و ذهنی به تسلیح هر دو طرف درگیر پرداخت.پژوهش حاضر به بررسی چرخش های تسحبلاتی فرانسه در منازعه ی اعراب و اسراییل و زمینه ها و علل آن در یک بازه ی زمانی ۶۰ ساله یعنی از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ تا آغاز انقلاب های منطقه ای و بهار عربی میپردازد.
فصل اول :
کلیات پژوهش

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

بیان مسئله و نقطه ی تمرکز پژوهش:

برای کشورهایی که از توان تولید اسلحه برخوردارند و تولیداتشان را آن مایه از کارایی هست که به لحاظ صادراتی، جایگاهی قابل توجه در بازار بین المللی خرید و فروش اسلحه بیابند، صادر نمودن یا دریغ داشتن تسلیحات و فن آوری های مرتبط با آن از فروش به عنوان یک وسیله و ابزار موثر در اعمال سیاست خارجی به کار می رود. پایان نامه ی حاضر نیز سیاست خارجی فرانسه در قبال منازعات اعراب و اسرائیل را از همین زاویه بررسی خواهد کرد.
فرانسه به عنوان یک تولید کننده وصادر کننده ی بسیار مهم تسلیحات در جهان شناخته می شود. نه ققط از لحاظ تنوع و پوشش در تولید تقریبا تمام انواع تسلیحات متعارف جهان که از لحاظ کیفیت نیز در زمره ی جدی ترین ها و قابل اعتناترین ها بوده است. تولید سلاح برای فرانسه، تنها از جنبه ی قدرت ملی یا ابعاد اقتصادی آن اهمیت نداشته است. گر چه کمپانی های مهم اسلحه سازی فرانسوی نظیر داسو[۲] ائرو اسپاسیال [۳] و جیات[۴] در فرایند های اقتصادی و سیاسی داخلی و خارجی فرانسه بسیار مهم بوده اند، لیکن برای سیاست خارجی فرانسه بعد از جنگ جهانی دوم، تولید اسلحه ی فرانسوی و صادر کردن آن بخش از پیگیری یک سیاست خارجی مستقل و باز گو کننده یک هویت متمایز بود: یک سیاست خارجی فرانسوی که ویژگی های آن استقلال از سیاست خارجی ایالات متحده و تلاش برای ایجاد توازنی در محیط بین المللی با اتکا بر عنصر اروپایی به عنوان نیروی سوم بود.
در حالی که بریتانیا به دنبال پایان جنگ جهانی دوم، هم در بعد فنی و هم در بعد انسانی، ناتوانی خود در تامین نیازهای تسلیحاتی خویش را از طریق واردات اسلحه و یا تولید مشترک برطرف می کرد، فرانسه خوداتکایی در بخش تولید تسلیحات و در کنار آن گردن افراشتن در میان قدرتهای نظامی –سیاسی دیگر جهان را به عنوان یک بخش اساسی از سیاست خارجی خود قرار داده بود.
دشوار است تا دقیقا مشخص شود این شیوه ی عمل، در سیاست خارجی فرانسه مانند ابزار بود یا همچون یک هدف فی نفسه؛ به هر رو صادرات اسلحه برای سیاست خارجی فرانسه ابزاری بود در جهت یک سیاست خارجی فرانسوی و مستقل از ایالات متحده ی امریکا. ابزاری که کاربرد آن در طی منازعه ی طولانی اعراب و اسرائیل (از ۱۹۴۷ به بعد) چرخش ها ی بسیاری را شاهد بود. فرانسه در دوره ی طولانی از تاسیس اسرائیل تا جنگ ۱۹۶۷ اصلی ترین تامین کننده ی نیازهای تسلیحاتی اسرائیل بود. برخلاف آنچه که شاید در تبلیغات رسانه ای متعارف در ایران بیان می شود، این ایالات متحده نبود که در تمام تاریخ اسرائیل از لحاظ نظامی از اسرائیل پشتیبانی می کرد: در تمام طول دهه ۱۹۵۰ و به مقدار کمتری دهه ی ۱۹۶۰ اسرائیل از تسلیحات امریکایی به صورت بسیار محدود و ناچیزی بهره می برد و اغلب از تسلیحات امریکایی محروم بود.
حمایتهای فرانسه از اسرائیل در این مدت تمام عیار بود: ساختار نیروی هوایی اسرائیل فرانسوی بود؛ همین طور بخش اعظم نیروی زمینی و نیروی دریایی؛ بمب هسته ای اسرائیل و موشک های بالستیک این کشور، بدون مساعدت فرانسه غیرقابل دستیابی بودند. به علاوه فرانسه اصلی ترین نقش را در راه اندازی صنایع نظامی اسرائیلی به ویژه در بخشهای هوایی و موشکی داشت. در عین حال شرایط به همین منوال باقی نماند. جنگ ۱۹۶۷ تنها نقطه ی قطع این مراودات نبود. بلکه نقطه ی شروعی برای فرایندی معکوس بود.
به دنبال این جنگ فرانسه بلافاصله استراتژی صادرات تسلیحاتی خود در خاورمیانه را عوض کرد: نه ققط اسرائیل مشمول تحریم تسلیحاتی فرانسه قرار گرفت که فرانسه ی ژنرال دوگل که حالا دوست اعراب بود به صادرکننده ی اسلحه به آنان بدل شد. اکنون زمان آن فرارسیده بود تا اعراب با سلاحهای پیشرفته تر فرانسوی به جای سلاحهای کم کیفیت تر روسی با اسرائیل بجنگند. در سراسر دهه های ۱۹۷۰و ۱۹۸۰ این سیاست فرانسه ادامه داشت. تا اینکه در اوت ۱۹۹۱ با حمله عراق به کویت و حوادث متعاقب آن، بر این سیاست نیز مهر پایان زده شد. فرانسه صدور اسلحه به کشورهای عربی را که ممکن بود از آن برضد اسرائیل استقاده کنند قطع کرد. تبیین این مراحل متغیر در سیاست خارجی فرانسه در ارتباط بامنازعه ی اعراب و اسرائیل هدف پژوهش حاضر است. نقطه ی تمرکز ما در این پژوهش بررسی استراتژی صدور اسلحه ی فرانسه به دو طرف اسرائیلی و عربی است. لذا تلاش می کنیم تا ضمن ارائه ی گزارشی از این چرخشها و فرایند ها در زمینه ی تاریخی حاکم بر سیاست خارجی فرانسه در قبال خاورمیانه، جهان اسلام و اسرائیل بر اساس نظریات روابط بین الملل، تحلیلی نظری از این تغییرات ارائه کنیم.

سوالات؛ فرضیات و متغیرهای پژوهش

الف-سوال اصلی: چرخش سیاستهای صادراتی تسلیحات فرانسه در خاورمیانه در مدت زمان بعد از جنگ جهانی دوم در نسبت با منازعات اعراب و اسرائیل بر چه اساسی قابل تبیین است؟
سوال فرعی۱: چه عواملی در تقویت یا تضعیف مناسبات سیاسی و نظامی میان فرانسه و کشورهای عربی موثر افتاد؟
سوال فرعی ۲:چه عواملی در تقویت یا تضیعف مناسبات سیاسی و نظامی میان فرانسه و اسرائیل موثر افتاد؟
سوال فرعی ۳ : بر ساخته های ذهنی موثر در پی گیری سیاست خارجی مستقل متوسط فرانسه بعد از جنگ جهانی چه بوده اند؟
فرضیه ی اصلی : عوامل ذهنی و ایدئولوژیکی (تلقّی فرانسه به عنوان قدرت مستقل جهانی) در کنار بازخوردهای اقتصادی نیاز به روابط گرم تر اقتصادی-سیاسی با اعراب در کنار تحولات در ایستارها و تفاسیر نسبت به مناقشه ی اعراب- اسرائیل موجب تحولاتی در سیاست خارجی فرانسه شد که تغییر در الگوهای صادراتی اسلحه فرانسه به کشورهای خاورمیانه یکی از نمودهای آن بود.
به عبارت ساده تر عوامل ذهنی و ایدئولوژیک شکل دهنده به سیاست خارجی فرانسه در این ارتباط به واسطه ی پدیده های عینی تایید می یافتند.
فرضیه ی رقیب: سیاست خارجی فرانسه درقبال تحولات مربوط به مناسبات اعراب و اسرائیل ،تنها منطبق با متغیر ها و عوامل عینی تصمیم گیری می نمود.
متغیر مستقل: تغییر در فهم و بر ساخته های ذهنی نسبت به اسرائیل در فرانسه در کنار اهمیت یافتن هرجه بیشتر رابطه ی اقتصادی وسیاسی به عنوان یک قدرت مستقل جهانی.
متغیر وابسته: تغییر در الگوهای صادراتی اسلحه ی فرانسه به اسرائیل و کشورهای عربی.

مروری بر ادبیات پژوهش

پژوهش حاضر از جنبه هایی اساسی نوآورانه است به ویژه اینکه مسئله روابط نظامی اسرائیل و اعراب با فرانسه و پیوند دادن آن با تحلیل های متعارف در دانش سیاست خارجی و روابط بین الملل به صورتی مستقل انجام نشده است. با این وجود این مسئله تا پیش از این در کتابها و مقالاتی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. سیلویا کروسبی در کتابش که درباره ی تاریخ روابط خارجی فرانسه و اسرائیل از جنگ کانال سوئز تا جنگ شش روزه است(۱۹۶۷-۱۹۵۶) تلاش نموده تا به این مسئله توجه نشان دهد. کتاب او از حیث ارائه ی اطلاعات و اسناد مرتبط با این موضوع بسیار مستند، دقیق و معتبر است.کروسبی چرخش های سیاست خارجی فرانسه در قبال صادرات اسلحه به اسرائیل و اعراب را بر اساس فرایند های درونی شکل دهنده به سیاست خارجی فرانسه (رقابتهای سیاسی داخلی و ذهنیت ملی)بررسی میکند.(Crossbie,Princeton UMP,1974)
آبراهام بن-تسوی، پژوهشگر اسرائیلی،نیز در چند اثر خود به صورت ضمنی به روابط نظامی اسرائیل –فرانسه و فراز و فرود آن می پردازد و اوج و انقطاع آن را شرح می دهد. او این چرخشها را نسبت با تحولات بین المللی و نقش ایالات متحده در خاورمیانه مورد پژوهش قرار میدهد. (Ben-Zwi,2002,2004,2005,Frank Gass) وارنر باس نیز رهیافت مشابه بن تسوی دارد.(Bass,2003)
فراز و فرود روابط فرانسه با اسرائیل را میلر به خوبی شرح داده و به ویژه دلیل دومین چرخش فرانسه- یعنی نزدیکی به اعراب – را به هر دو بُعد عینی و ذهنی پیوند می زند: در بُعد عینی اهمیت یافتن بیشتر تامین نفت در دهه ی ۱۹۷۰ و در بُعد ذهنی عنصر پرستیژ ملی و سیاست خارجی مستقل فرانسوی در حالتی که اسرائیل عامل سیاست خارجی امریکا دانسته میشده مورد توجه قرار می گیرد .(Miller,2004,krsh)
میر شایمر و والت در گزارش خود از جایگاه اسرائیل در سیاست خارجی امریکا به خوبی اطلاعاتی از تغییر نقش فرانسه در تامین اسلحه برای اسرائیل ارائه نموده اند (والت و میرشایر؛ ۱۳۸۸) الدریچ و کانل نیز این تغییرات سیاست خارجی فرانسه در قبال اعراب و اسرائیل را بر اساس جهان سوم گرایی سیاست خارجی فرانسه تعبیر می کنند: چه در ارتباط با اسرائیل در دو دهه ی اول تشکیل آن و چه در ارتباط با اعراب در دهه ی ۱۹۷۰ اساس سیاست خارجی فرانسه (و به تبع آن صادرات تسلیحاتی این کشور) را این گونه ارزیابی می کنند.(Aldrich and Connel,1989,Routiedge و همین طور Evans,1989)
بوقنطار الحسان، پژوهشگر عرب، در کتاب خود نقش عنصر شخصی را در این تغییرات در سیاست خارجی فرانسه برجسته می کند. به گمان او ژنرال دوگل، به میزان زیادی معتقدات شخصی و عقاید سیاسی خود را به حوزه ی سیاست خارجی تسری داد که بخشی از آن دوری از اسرائیل و دریغ داشتن تسلیحات فرانسوی از دولت یهودی و صادر کردن سخاوتمندانه ی اسلحه به کشور های عربی بود؛ فرایندی جزئی که بخشی از فرایند بزرگتر حفظ فاصله از آمریکابه شمار میامد.(الحسان,۱۹۸۷,مرکز دراسات الوحده العربیه)
بوویر بل در کتاب مستند خود علاوه بر بازشکافی روابط نظامی فرانسه و اسرائیل، اوج گیری آن را به علت ترکیب یافتن عناصر ذهنی-ایدئولوژی میان جریان ها ی چپ گرای فرانسوی با بینان گذاران اسرائیل و درگیری فرانسه با اعراب بر سر مسئله الجزایر می داند. به نظر او گرمی و سردی روابط فرانسه با اسرائیل و اعراب با تغییر نخبگان حاکم و اینکه چپ گرا و یا راست گرا باشند رخ داد.(Bell,1969,Englewoodcliff)
پایان نامه ی حاضر ضمن بهره بردن از اثار فوق، با رویکردی نو از حجم عظیمی از داده هایی که در سالهای اخیر درباره ی مناسبات نظامی فرانسه با اعراب و اسرائیل منتشر شده اند، تحلیل تاثیرات تسلیحات فرانسوی در میدانهای جنگ و نیز اطلاعات و تحلیل های نظامی جدید تر بهره می برد. به علاوه قصد ما از این همه تبیین این دگرگونی ها در صادرات تسلیحات فرانسه به عنوان بخشی از سیاست خارجی این کشور بر اساس چارچوب و الگوهای نظری متعارف در دانش روابط بین الملل و سیاست خارجی است.

ساماندهی پژوهش و روش پژوهش

پژوهش حاضر علاوه بر مقدمه ی حاضر که به کلیات پژوهش اشاره دارد، شامل پنج فصل و یک نتیجه گیری است. در فصل اول به بررسی مقدمه و کلیات پژوهش پرداختیم.
در فصل دوم به روابط گرم فرانسه و اسرائیل در دوره ی زمانی از تشکیل اسرائیل تا جنگ شش روزه می پردازیم. نخست گرمی روابط این دوره را بر اساس زمینه های تاریخی روابط فرانسه و جامعه ی یهودیان بررسی می کنیم. نقش فرانسه در تشکیل اسرائیل و تسلیح آن را شرح می دهیم و از جنگ آن دو برضد دشمن مشترکشان خواهیم گفت تا نشان دهیم چه عواملی، سیاست خارجی این دو کشور را به هم نزدیک می کرد. به تحلیل تأثیر روابط نظامی اسرائیل و فرانسه می پردازیم و کارایی آن را در سطوح مختلف کاوش خواهیم نمود.
فصل سوم به دوران روابط گرم تسلیحاتی با اعراب اختصاص دارد و عوامل نزدیکی فرانسه به اعراب را روشن می کنیم. واردات تسلیحات نظامی اعراب از فرانسه را تحلیل خواهیم نمود وسعی خواهیم کرد بر زمینه ی تحولات سیاست خارجی فرانسه در این دوره، ردپای این مراودات را نیز جستجو نمائیم.
در فصل چهارم به زمینه هایی که موجب وقوع سومین گردش در صادرات تسلیحاتی فرانسه به کشورهای عربی شد-یعنی حمله ی عراق به کویت-خواهیم پرداخت. روابط نظامی فرانسه با عراق در دهه ی ۱۹۸۰ در کانون بررسی این فصل است، به ویژه از حیث اهمیتی که این خرید های تسلیحاتی در منازعه با اسرائیل میتوانستند بیابند.
در فصل پنجم نیز شرایط حاضر و افق های پیش روی استراتژی های صادرات اسلحه ی فرانسه در ارتباط با مناسبات اعراب و اسرائیل را بررسی خواهیم نمود.
قسمت نتیجه گیری نیز اختصاص به گزارش اجمالی از پنج فصل فوق و تلاش برای کاربست نظریات و الگوهای تحلیلی روابط بین الملل در توضیح و تبیین های موجود در سیاست خارجی فرانسه در حوزه ی صدور تسلیحات در قبال مناعه ی اعراب-اسرائیل دارد.

مبانی و چهارچوب نظری :

در خصوص روش پژوهش تلاش کرده ایم تا از فروافتادن در بحث های مطول نظری و روشی خودداری کنیم. بحث در روش در سال های اخیر در پایان نامه ها و پژوهش های منتشر شده در ایران چنان مورد توجه و برجسته سازی قرار گرفته که هدف اصلی پژوهش ها یعنی واقعیت و عینیت اهمیت ثانوی یافته است. در پژوهش حاضر کوشیده ایم به جای آنکه در بحث نظری صرف محدود بمانیم توجه به عینیت پدیده مورد پژوهش را افزایش دهیم. به علاوه از آن جا که تحلیل ما از نوع کیفی و به میزانی نیز کمی است از آنچه با نام تفسیر معنا شناخته می شود و یا تمرکز بر روی الگوهای نظری و تحلیلی در سیاست خارجی فرانسه بیش از آن میزانی که برای بررسی مورد پژوهش ضروری و کمک کننده می باشد احتراز جسته ایم.
چارچوب نظری تنها تا آن میزان که بتواند به پژوهش یاری رساند باید مورد توجه قرار گیرد نه اینکه پدیده ی مورد بررسی عرصه و جولانگاه بحث های نظری در خصوص سیاست خارجی گردد. به عبارت دیگر در پژوهش حاضر هدف ما تبیین سیاست صادرات تسلیحاتی فرانسه در جریان منازعه اعراب و اسرائیل است و نه اینکه کدام نظریات در تحلیل تصمیم گیری های مرتبط با سیاست خارجی توان تبیین بهتری دارند. مورد پژوهش را به کمک تحلیل های نظری خواندن متفاوت از خواندن و بررسی تحلیل های نظری بر اساس مورد پژوهش است.با این حال نظر به اهمیت این بحث اختصارا در این باب سخن خواهیم گفت .
سیاست خارجی یک کشور ویژگی رابطۀ آن کشور با دیگر کشورها، سازمان های بین المللی، گروه های فراملی و دیگر بازیگران در جهان سیاست را مشخص می سازد. تحلیل ابعاد گوناگون سیاست خارجی یک کشور متناسب با همۀ متغیرهایی است که می توانند اضلاع گوناگون این رابطه را تشکیل دهند. در یک طرف کشور مورد بررسی قرار داد. سیاست داخلی آن و کیفیت ویژه ای که دارد؛ نقش فرهنگ، اخلاق ملی، شخصیت و هویت میهنی، تاریخ و مذهب نیز واجد اهمیت هستند. به علاوه توانمندی های داخلی در سطوح گوناگون (اقتصادی، نظامی، فرهنگی، سیاسی) در برابر ناتوانی ها اهمیت دارند. ضلع دیگر دنیای خارج است. محیط بین المللی و درکی که از آن وجود دارد و اینکه آیا کشور مورد بررسی محیط فوق را می خواهد تغییر دهد؛ پا بر جا نگه دارد یا از بنیان متحول کند. سیاست خارجی را همواره باید به منزلۀ ابزاری برای وحدت بخشیدن یا درک کردن فعالیتهای گوناگون دولت یا حتی کل جامعه در سطح بین المللی قلمداد نمود.
از این نظر سیاست خارجی به منزلۀ روشی است که یک کشور و یک جامعه بر اساس توانایی ها و ناتوانی های خود و در سایۀ درکی که از تهدیدها و منافعش دارد خود را در مقابل دنیای خارج تعریف می کند. سیاست خارجی به طور اصولی به اولویت بندی و هماهنگی منافع خارجی می پردازد و ارزشهای جهانی مورد قبول جامعه را چه به صورت سیاست خارجی اخلاقی که خود می نامد یا به صورتی غیراخلاقی که دشمنانش می نامند منعکس می سازد. تحلیل سیاست خارجی به بررسی انگیزه ها و سایر رشته های رفتار بازیگران بین المللی به ویژه دولتها می پردازد. این کار با تأکید زیاد روی فرایند تصمیم گیری انجام می گیرد تا ابتدا پشت صحنه روایت های رسمی دربارۀ فرایندهای حکومت و مدیریت دولتی روشن شود.
در این رهگذر این مفروض بدیهی به نظر می رسد که نتیجه و برونداد سیاست خارجی را تا حدودی ماهیت فرایند تصمیم گیری تعیین می کند.(هیل،۱۳۸۷، فرزان روز) از این زاویه می تواند دو رویکرد عمومی در تحلیل سیاست خارجی را در پیش گرفت:
اول تحلیل بر اساس گونه ای رفتارگرایی قوی[۵] به این صورت که چه تغییراتی در سطوح بالایی تصمیم گیری سبب تغییر در فرایندهای تصمیم گیری و در نهایت تغییر نتایج خروجی های سیاست خارجی می گردد. در برابر این رویکرد گونه ای از تحلیل سیاست خارجی نیز هست که تنها در پی بررسی امور سیاسی[۶] بین طیف گسترده تری از عوامل مرتبط با سیاست خارجی بود. رویکردی که نقطۀ توجه خود را از صرف توجه به تحولات سیاسی به تغییر در بافت بین المللی[۷] سرشت منافع ملی و تهدیدات امنیت ملی، برجسته سازی عناصر اقتصادی، فرهنگی و اخلاقی و نیز عناصر ذهنی و گفتمانی نیز گسترش می دهد.
به این معنی بررسی تحول در سطح کارگزاران که در رویکرد رفتارگرایانه بررسی می شد می تواند به صورتی عمیق تر انجام گیرد. چرا هر دسته از کارگزاران سیاسی انتخاب متفاوتی در عرصۀ بین المللی و سیاست خارجی انجام می دهند. اینکه چه چیزی درک هر یک از دسته های کارگزاران را از منافع و تهدیدات و نیز مقدورات و محظورات رقم می زند و تحول و دگردیسی از سیاست خارجی چگونه محقق می شود به همین شیوه می تواند روشن شود.
از منظر معرفت شناختی[۸] نیز دو صورت کلی برای تحلیل سیاست خارجی هر کشور وجود دارد؛ اول کاربست روشی علّی برای تحلیل نسبت نهاده – داده یا علت اثر مترتب بر آن[۹] و دوم کاربست روشی معناگرا.
در رویکرد علّی هدف اساسی انجام یک بررسی تجربی و عینی است؛ دعوی پژوهش دعوی فهم و تبیین است. این رویکرد بر آن است که در پس هر رفتار یا تصمیم گیری در سیاست خارجی علّت تجربی، عینی و واقعی وجود دارد که از طریق فهم آن می توان چرایی رخ دادن معلول را فهم و تبیین نمود. برای مثال اینکه چرا وقتی سوسیالیستهای فرانسه زمام قدرت را در دست گرفتند سیاست خارجی هواداری از اسرائیل را پی گیری نمودند یک علّت تجربی دارد. این واقع گرایی شناخت شناسانه شاید بتواند علتهای حاکم بر یک تحوّل و یک رویداد را توضیح دهد. به علاوه ما در تحلیل سیاست خارجی همچون هر پدیدۀ دیگری با سطوح علّی گوناگون رو در رو هستیم. مثلاً شاید در سطح سیاسی این حاکم شدن سوسیالیستها بوده که سبب شده دوستان اسرائیل بر کاخ الیزه حاکم شوند امّا در سطح افکار عمومی که شکل دهندۀ سیاست خارجی است یا در سطح فرهنگ و رسانه که تعیین کنندۀ سمت گیری ها و جهت ها در سیاست خارجی هستند باید به سراغ علل دیگری رفت. ضمن آنکه رویکردی تک علّتی خطاست، رویکرد چند علّتی تنها با به رسمیّت شناختن سطوح مختلفی از علّیت قابلیت بررسی دارد.
روشی علّی امّا از سوی معناگرایان[۱۰] به شدت مورد حمله قرار گرفته است. از منظر معناگرایان، اندیشه ها[۱۱]،مفاهیم[۱۲]،ذهنیت ها[۱۳] و درکها[۱۴]،ایدئولوژی[۱۵] و… همه عواملی هستند که اهمیت بسیاری در تحلیل سیاست خارجی دارند.
دولتها صرفاً به علّت منافع ملّی یا فشارهایی که از طرف سطوح داخلی سیاسی یا اقتصادی یا بین المللی می بینند تصمیم گیری نمی کنند.برآورد دولتها و تعاریفشان از منفعت، تهدید، ترس، امنیت یا نا امنی شاید به هیچ رو هم عینی، مادی، تجربی و واقعی نباشد.نقطۀ ضعف روش علّی این است که رهیافت واقع گرایانه اش بررسی نقش عوامل ذهنی را غیر ممکن می کند.(چرنوف، ۱۳۸۷، ۹۸ )