قرقیزستان

 

 

عرضه سهام
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)

 

 

۱۹۹۶

 

 

 

لیتوانی

 

 

فروش مستقیم

 

 

۱۹۹۲

 

 

 

مولداوی

 

 

عرضه سهام

 

 

۱۹۹۱

 

 

 

لهستان

 

 

فروش مستقیم

 

 

۱۹۹۵

 

 

 

رومانی

 

 

فروش به کارکنان و مدیران شرکت ها

 

 

۱۹۹۰

 

 

 

روسیه

 

 

عرضه سهام

 

 

۱۹۹۲

 

 

 

اسلواکی

 

 

فروش به کارکنان و مدیران شرکت ها

 

 

۱۹۹۳

 

 

 

اسلوونی

 

 

فروش مستقیم

 

 

۱۹۹۵

 

 

 

اوکراین

 

 

عرضه سهام

 

 

۱۹۹۸

 

 

 

ازبکستان

 

 

فروش به کارکنان و مدیران شرکت ها

 

 

۱۹۹۵

 

 

جدول ۲-۵ :روش های خصوصی سازی در کشور های تازه استقلال یافته

 

۹٫۲٫ خصوصی سازی در کشورهای در حال توسعه

خصوصی سازی به مفهوم سلبی به معنای جلوگیری از بزرگ شدن دولت و دخالت های بیش از حد است که موجب کاهش کارایی اقتصادی می شود. اجرای این فرایند معمولاً با دو نوع واکنش همراه است که سبب کندی روند خصوصی سازی می گردند؛ اولی شرایط خاص اقتصادی، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی آن کشورهاست و دیگری منافع گروه های خاص و یا حتی مقاومت کورکورانه در برابر تغییر است.(محقق، ۱۳۸۹: ۱۰) در اکثر کشورهای جهان سوم در نسبت بندی بین بخش ها، بخش خصوصی بسیار ضعیف است. مالکیت ها، عمدتاً عمومی و دولتی است و در تعدادی از کشورهای جهان سوم عمدتاً در دست طبقه ی حاکم قرار دارد.در این گونه کشورها علاوه بر اینکه بخش عمومی غلبه ی قابل توجه دارد، قسمت اعظم بخش خصوصی نیز به طور خصوصی در اختیار طبقه ممتاز حاکم قرار دارد.(ربیعی،۱۳۸۶ : ۶۹)
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
از زمانی که اجرای سیاست ها و برنامه ها برای رشد اقتصادی و خروج از وضعیت توسعه نیافتگی به عنوان هدف این دولت ها مطرح شده ،حتی دولت های نسبتاً ملی در این کشورها ناگزیر در مسیری که بخش دولتی و عمومی را گسترش داده است، حرکت کرده اند.کمک دولت ها به توسعه و اجتناب ناپذیر تلقی کردن این اقدامات حاکی از آن است که اقدامات دولت اصلی ترین ابزار تحقق اهداف توسعه است.در حال حاضر زمان و مکان اتکا به بخش خصوصی ، به شکلی که کشورهای غربی توسعه یافته انجام داده اند، وجود ندارد.در جوامع سنتی ،عنصر سیاسی تقریباً به طور خودکار نقش محوری پیدا می کند.(معمار زاده،۱۳۷۹ : ۱۲۰)
عکس مرتبط با اقتصاد
برخی از نظریه پردازان معتقدند توسعه در جهان سوم برخلاف غرب صرفاً با محوریت دولت امکان پذیر است. از این رو،دولت ها در دستیابی به ارتقای امر توسعه وظایف مهمی بر عهده دارند.حتی طرفداران نقش حداقلی برای دولت (نظیر بانک جهانی)اظهار می دارند که:
« دولت ها در جاهایی باید بیشتر حضور داشته باشند که نتوان به بازارها تکیه کرد. بیش از همه ، این به معنی سرمایه گذاری در آموزش و پرورش، بهداشت، تغذیه، طرح هایی در ارتباط با خانواده و کاهش فقر ،ایجاد زیر ساخت های کیفی تر اجتماعی،مادی،اداری ،نظارتی و حقوقی و تجهیز منابع برای هرینه های مالی عمومی ،تدارک شالوده محکمی برای اقتصاد کلان است که بدون آن کمتر می توان به این امکانات دست یافت» (هیوود،۱۳۸۱: ۴۹۰)
در این کشورها بخش خصوصی دارای ضعف مفرط است. اتفاقاً این ضعف موجب به وجود آمدن دولت بی رقیب در عرصه های صنعتی و تولیدی است و خود علتی بر ناکارآمدی دستگاه های رقیب اداری است.دولت علاوه بر تصدی دستگاه های اصلی ،عهده دار مسئولیت شرکت های بزرگ و کوچک نیز هست.تحقیقات نشان می دهد این شرکت های بی رغیب تا چند نسل نیز امتداد می یابد. شرکت های به ظاهر خصوصی در حقیقت شرکت های نسل سوم یا چهارم وزارتخانه های دولتی اند. با محاسبه تعداد کارکنان این شرکت ها در حیطه فعالیت اینگونه شرکت هامی توان به گستردگی وظایف و سیطره همه جانبه و عمیق دولت ها بر زندگی در کشورهای جهان سوم پی برد.این تصدی گری در نقش اجرایی مثل تولید در یک حد لازم متوقف نمی ماند؛ به طوری که تصدی گری نقش تولید کننده را افزایش می دهد. هنگامی که دولت تصمیم می گیرد نقش متصدی را ایفا کند،مستقیماًدرگیر فعالیت های تولیدی می شود؛نه فقط به شیوه هایی که سرمایه گذاری خصوصی را تکمیل کند بلکه جانشین آن ها می شود ویا با آن ها به رقابت می پردازد.(ربیعی،۱۳۸۶: ۷۸)در این کشورها به ندرت شاهد انحلال و تعطیل شدن یک اداره یا نهاد وابسته به دولت هستیم.بررسی ها نشان میدهد وقتی بنا به هر دلیلی و بر اساس یک یا چند وظیفه در مقطعی خاص، سازمان یا شرکت دولتی تاسیس میشود، حتی سال ها پس از انقضای ماموریت و وظیفه این سازمان ها حفظ می شود و همچنان باقی می مانند. برای نمونه در کشور در حال توسعه ایران که پس از انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ ،تعداد زیادی از شرکت ها تحت کنترل دولت قرار گرفت،در چند دوره تصمیم به انحلال نهادهای اداره کننده اتخاذ شد اما هیچ گاه این نهادها حذف نشده و بیشتر به بنیادهاو سازمان های دیگر تغییر نام دادند.(همان: ۸۰)

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۱۰٫۲٫ خصوصی سازی و توسعه اقتصادی

خصوصی سازی یکی از راه های رسیدن به توسعه اقتصادی است. خصوصی سازی روندی است که طی آن ،در هر سطحی دولت امکان انتقال وظایف و تسهیلات خود را از بخش عمومی به بخش خصوصی بررسی کرده و در صورت تشخیص و اقتضا نسبت به چنین انتقالی اقدام می کند. مفهوم خصوصی سازی مبین واجد شرایط کردن و باز نمودن درهای یک موسسه اقتصادی عمومی به نیروهای بازار با توجه به داده ها و بازداده ها می باشد. (کیان پور، ۱۳۸۸ : ۳) و سیاست های مربوط به آن در بسیاری از کشورهای جهان بر مبنای الگوی «سیاست اقتصاد آزاد» شکل گرفته است. (Tilak,2005 )
مفهوم رشد اقتصادی از جمله مفاهیم اصلی اقتصاد کلان و مورد توجه بسیاری از اقتصاد دانان بوده است.در ادبیات جدید رشد اقتصادی علاوه بر نیروی کار و سرمایه،مجموعه ای از عوامل درونی اقتصاد از جمله توسعه سرمایه انسانی ،استفاده بهینه از سرمایه و نیروی انسانی ، ارتقای بهره وری ،تحقیق و توسعه و کاهش هزینه های دولت تاثیر مهمی بر رشد اقتصادی می گذارد که در این میان ،اجرای سیاست های خصوصی سازی و دخالت بخش خصوصی در سود و زیان شرکت های دولتی باعث افزایش تحرک فعالیت ها و در نتیجه رشد اقتصاد ملی می شود. به وضوح می توان دریافت که روند خصوصی سازی در رشد اقتصادی دولت ها نقش بسزایی دارد و به گونه ای می تواند در صورت اجرای صحیح آن روی تمامی عوامل موثر در رشد اقتصادی تاثیر مثبت بگذارد.
به گفته «هرناندو» در سال ۱۹۹۶ در مقاله ای با عنوان«اقتصاد نوین عاملی برای رشد اقتصادی در سطوح وسیع» از آنجا که در اقتصادهای نوین ، به ویژه در کشورهای سرمایه داری ، حقوق مالکیت به صورت عادلانه رعایت می شود ، تخصیص منابع با حداکثر کارایی و حداقل هزینه مبادلات منجر به مازاد مالی می شود و این امر خود عاملی برای تشویق و گسترش منابع و اعتبارات بخش خصوصی محسوب میشود.بنابراین از گفته های هرناندو می توان دریافت که مقوله ی «حقوق مالکیت» در خصوصی سازی مورد تاکید فراوان است و به صراحت می توان گفت که افزایش رقابت و کارایی به واسطه ی افزایش مسئولیت پذیری افراد ،تخصیص منابع و واگذاری و انتقال مالکیت بخش دولتی به بخش خصوصی یکی از اهداف مهم خصوصی سازی است.اما اجرای همه جانبه و صحیح این سیاست در صورت تحقق تمامی موارد مذکور میتواند یکی از اهرم های اساسی برای رشد اقتصادی به شمار رود البته اگر کشوری به درجه خاصی از توسعه یافتگی و تامین الزامات اساسی در جهت اصلاح قوانین و شرایط لازم برای کسب مالکیت خصوصی دست یافته باشد.برای مثال در کشورهای جهان سومی،اقتصاد دولتی نسبت به بخش خصوصی کارایی بیشتری داردو ممکن است خصوصی سازی اثرات قابل توجهی در بهبود شرایط اقتصادی آنها نداشته باشد.(برومند و میر تهامی،۱۳۸۹: ۳۰)
دولت در کشورهای جهان سوم در برخی زمینه ها که سرمایه گذاران بخش خصوصی به علت پایین بودن سود تمایلی به مشارکت در آن ندارند و معمولاً این نوع زمینه ها از جمله بخش های زیر بنایی محسوب می شوند ، باید درجایگاه مجری و صنعت گر همانند یک بخش خصوصی فعال قرار گیرد.در این مرحله، «نقش مداخله گری» دولت ، مفید ،موثر و ضروری است.در حقیقت ،دولت ریسک و مخاطره ی این گونه سرمایه گذاری ها را متحمل می شود.(ربیعی،۱۳۸۶ :۵۸۸) سرمایه گذاری دولتی بر روی زیر بناها باعث افزایش بهره وری سرمایه گذاری خصوصی خواهد بود وتقاضا را اضافه مینماید و کل منابع قابل دسترس را توسط افزایش تولید توسط بخش خصوصی بالا می برد و پس اندازها تقویت می شود در نتیجه می توان گفت بهره وری نهائی سرمایه گذاری بخش خصوصی انعکاس دهنده نرخ سرمایه گذاری دولتی روی زیربناها میباشد.(( Ramandham,2006

 

۱۱٫۲٫ خصوصی سازی و نیروی انسانی در سازمان ها:

دولت در کشورهای توسعه نیافته عموماً به چشم یک منبع بزرگ اشتغال تلقی می شود. این وضعیت با تغییرات سریع مدیریتی و الحاق افرادی زیاد که وابسته به گروه های جایگزین هستند و در نتیجه ؛با هر تغییر مدیریتی دولت روز به روز متورم تر می شود. نخبه گرایی در استخدام کمتر صورت می گیرد و بیشتر افرادی که امکان رشد در بازار کار بیرونی را نداشته اند، به خیل دیوان سالاری می پیوندند. در این روند این نوع کارکنان نه می توانند کارهای بزرگ و برنامه های طاقت فرسای توسعه را سامان دهند و نه می توانند امنیت ساز دولت ها شوند.(ربیعی،۱۳۸۶: ۹۰)
در اغلب موارد در جریان فرایند خصوصی سازی، روسای سابق موسسات دولتی جای خود را به مدیران حرفه ای سازمان های تحت مالکیت خصوصی می دهند. نخستین وظیفه مدیران تخصصی، افزایش کارائی و رقابتی کردن هر چه بیشتر سازمان در مقایسه با دیگر سازمان های تحت مالکیت خصوصی است. این امر شامل یک روند تجدید ساختار داخلی نیز می شود که با همکاری تشکیلات تخصصی انجام می گیرد. بنابراین قبل از آغاز اقدامات مربوط به خصوصی سازی، تجدید ساختار آغاز شده و می تواند تا مدتی ادامه یابد. فرایند خصوصی سازی و تجدید ساختار بیشتر تاثیرات را بر بازار جذب و ابقای نیروی انسانی خواهد داشت. در بسیاری موارد خصوصی سازی حتی سبب کاهش تدریجی تعداد کارکنان سازمان نیز شده است.(خلیلی عراقی،۱۳۸۰: ۱۵۳)با بررسی اثرات خصوصی سازی بر اشتغال این طور به نظر می رسد که تاثیر سیاست خصوصی سازی بر اشتغال در کوتاه مدت ممکن است منفی باشدو یا وضع موجود را حفظ کند اما در بسیاری از موارد ، خصوصی سازی علت اصلی کاهش اشتغال نیست و چون این روند بخشی از فرایند کلی تر اصلاحات اقتصادی راتشکیل می دهد، بهتر است آثار آن در بلند مدت در نظر گرفته شود .(برومند و میرتهامی،۱۳۸۹ : ۳۱)
از طرفی مشارکت کارکنان در افزایش مقبولیت خصوصی سازی اهمیت به سزائی دارد، به همین دلیل کارکنان را باید از طریق انگیزه های خاص مانند افزایش حقوق و مزایا، افزایش مرخصی، پاداش و … به انجام این کار ترغیب نمود. در فرایند تبدیل شدن سازمان به یک سازمان خصوصی، کارکنان آن سازمان بایستی جهت ابقای خود در سازمان و حتی ارتقای شغلی خود، به خوبی با شرایط تازه ایجاد شده، خود و کار خود را هماهنگ سازند. این امر مستلزم به روز کردن اطلاعات تخصصی، مرتبط بودن با سایر همکاران و نیز کسب آگاهی از نحوه فعالیت های سازمان های مشابه خواهد بود. ( فرهودی ،۱۳۸۹ :۹).

 

۱۲٫۲٫ خصوصی سازی در ایران

سیاست واگذاری فعالیت های اقتصادی دولت به بخش خصوصی و محدود کردن حوزه فعالیت دولت و بخش دولتی در دو دهه ی اخیر در جهان رواج بی سابقه ای یافته است و امروز کم و بیش در کلیه کشور های جهان در ابعاد گسترده به مرحله اجرا در آمده است. ( Kim,2001:423 ) خصوصی سازی انتقال حاکمیت از حالت دولتی به خصوصی است که در نهایت به بهبود بهره وری و نتایج مالی و عملیاتب خواهد انجامید.( Alexandru, 2014: 523)
در ایران نیز واگذاری فعالیت های اقتصادی به بخش خصوصی و کناره گیری دولت از فعالیت های اقتصادی، به عنوان یکی از راه حل های مشکل اقتصاد امروز و افزایش رشد در ایران عنوان شده است. این حرکت که در واقع در جهت باز گردانیدن فعالیت های دولتی شده به بخش خصوصی صورت می پذیرد، می تواند تحولاتی بنیادین در نحوه و ماهیت حرکت های اقتصادی به وجود آورد.( حسینی و همکاران ، ۱۳۸۷ :۲۳۴).
در قانون اساسی کشور ایران، فعالیت های اقتصادی به سه بخش دولتی ، تعاونی و خصوصی تقسیم می شود .قانون اساسی به مشارکت مردم در عموم فعالیت ها از جمله فعالیت های اقتصادی تاکید دارد و به صراحت اعلام می کند که در تمامی کارهایی که مردم توانایی آن را دارند باید اجازه فعالیت داده شود ودولت باید تسهیل کننده امور باشد تا مردم خود را اداره کنند. اگر به هر دلیل مردم نتوانند یا نخواهند کاری را انجام دهند و آن کار برای جامعه ضرورت داشته باشد دولت باید وارد شود وآن فعالیت را انجام دهد . مردم گاهی به کارهای بزرگ علاقه نشان نمی دهند زیرا شرایط لازم وکافی را ندارند در اینجا دولت باید سرمایه گذاری کننده باشد .در کشور ایران ، به علت حجم بالای دولت در اقتصاد ، حضور شرکت های دولتی در فعالیت های غیر ضروری اقتصادی ، رقابت پذیری پایین اقتصاد در سطح ملی و بین المللی ، عدم توسعه بخش خصوصی فعال در حوزه های سرمایه گذاری ، ضعف بازار سرمایه برای توسعه بخش خصوصی ، عدم توزیع مناسب منابع و فرصت ها بین بخش دولتی و غیر دولتی ، بعد از پایان جنگ تحمیلی و با آغاز برنامه پنج ساله اول توسعه ، خصوصی سازی عملاً از سال ۱۳۸۶ به طور جدی مطرح شد و دولت درصدد واگذاری بخشی از فعالیت های اقتصادی شرکت های دولتی به بخش های غیر دولتی بر آمد. اما خصوصی سازی به صورت سازماندهی شده و براساس قوانین و مقررات مشخص و شفاف با محوریت متمرکز «سازمان خصوصی سازی» به عنوان سازمان اجرایی مورد نظر به طور عملی از سال ۱۳۸۰ با اجرایی شدن فصل سوم قانون برنامه سوم توسعه آغاز و در قانون برنامه چهارم توسعه نیز به عنوان مکملی مناسب برای قانون مذکور دنبال شد. (قورچیان و کرد زنگنه،۱۳۸۷: ۲۲۲). متون اولیه خصوصی سازی در ایران بیشتر بر نظریه، فرایند و مراحل اجرای سیاست‌ های خصوصی سازی و نیز مطلوبیت‌ ها، محدودیت ها و تجربیات خصوصی سازی در کشورهای توسعه یافته و تا حدوی در حال توسعه تمرکز داشت. ( احمدی و ستاری، ۱۳۹۲: ۵۴)
سازمان خصوصی‌سازی یک شرکت سهامی دولتی وابسته به وزارت امور اقتصادی و دارایی، و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی است و رئیس هیات عامل و مدیرعامل آن معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی می‌باشد.با صدور تصویب‌نامه هیات وزیران در سال ۱۳۸۰، سازمان خصوصی‌سازی در عین انجام وظایف محوله خود، به عنوان یک شرکت مادرتخصصی نیز تعیین گردید تا طبق مقررات نسبت به عرضه و فروش سهام متعلق به خود در شرکتهای زیرمجموعه نیز اقدام نماید.از سال ۱۳۷۹ تاکنون دبیرخانه هیات عالی واگذاری نیز در سازمان خصوصی‌سازی مستقر است و به موجب حکم وزیر امور اقتصادی و دارایی، رئیس هیات عامل سازمان ، دبیر هیات عالی واگذاری محسوب می‌گردد. طبق مقررات مربوط، سازمان خصوصی­سازی وکالت فروش سهام شرکت­های دولتی را از شرکت مادر تخصصی می­پذیرد. این وکالت برای مدت ۶ ماه معتبر است و در صورت عدم فروش سهام، مراتب می­بایست به هیئت عالی واگذاری گزارش شود.سازمان خصوصی­سازی باتوجه به وضعیت بازار، آگهی فروش سهام را در جراید منتشر می­ کند. در آگهی فروش میزان سهام ترجیحی به اندازه شرکت و اولویت­های واگذاری تعیین و اعلام می­ شود. سازمان خصوصی­سازی در قبال تعهدات خریداران تخفیف­های مناسب را ارائه می­دهد و براساس تعرفه مربوط حق­الوکاله فروش را از شرکت مادر تخصصی دریافت می­ کند. (www.ipo.ir)
فعالیت­های خصوصی سازی عمدتاً ناشی از عواملی مانند: تداوم گرایش عمومی به کاهش نقش دولت دراقتصاد، محدودیت­های بودجه­ای، نیاز به جذب سرمایه ­گذاری، تحول تکنولوژی و… است. در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۱ سازمان خصوصی­سازی اقدام به فروش سهام شرکت­های دولتی ازطریق بورس اوراق بهادار کرده و تاکنون بیش از ۲ میلیون سهم از سهام شرکت­های دولتی و تحت پوشش دولت را به فروش رسانده است که درصورت ثبات قیمت سهام روند واگذاری سهام ادامه خواهد داشت. همچنین در این سال مجوز تاسیس ۳ بانک خصوصی دیگر نیز صادر شده که انتظار می­رود با حضور این نهادهای غیردولتی در عرصه اقتصاد، بازار سرمایه کشور پررنگ­تر از گذشته شود.دولت جمهوری اسلامی ایران در تصویب نامه اردیبهشت ۱۳۷۰ ، اهداف خود را از خصوصی سازی مشخص کرد. دولت خصوصی سازی را یک امر لازم برای تحقق سیاست ها و اهداف برنامه اول توسعه اقتصادی می داند. بر پایه این برنامه ، دولت چهار هدف عمده به شرح زیر برای به اجرا گذاشتن سیاست خصوصی سازی تعیین کرده است:

 

 

ارتقای کارایی فعالیت ها

کاهش حجم تصدی دولت در فعالیت های اقتصادی و خدماتی غیر ضروری

ایجاد تعادل اقتصادی

۵-۲- بحث و تفسیر نتایج

 

 

۱۱۱

 

 

 

۵-۳- نتیجه گیری

 

 

۱۱۷

 

 

 

۵-۴- محدودیت های پژوهش

 

 

۱۱۹

 

 

 

۵-۵- پیشنهادات _

 

 

۱۱۹

 

 

 

منابع __

 

 

۱۲۲

 

 

 

پیوست

 

 

۱۳۲

 

 

چکیده:
این پژوهش با هدف بررسی تاثیر آموزش به شیوه‌ی نمایش خلاق بر پیشرفت درسی و تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی انجام گرفت. روش پژوهش شبه تجربی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون با گروه آزمایش و گواه بود. برای دستیابی به این هدف، نخست یک نمونه ۴۰ نفری به شیوه نمونه‌گیری در دسترس از میان دانش‌آموزان دختر پایه سوم ناحیه یک شهرستان کرمانشاه انتخاب شد. این افراد در پیش‌آزمون که شامل آزمون استاندارد تفکر انتقادی واتسون و گلیزر و آزمون معلم ساخته پیشرفت درسی بود که پایایی آن در اجرای مقدماتی و اصلی به ترتیب ۷۴% و۸۷% به دست آمده است، شرکت کردند.در مرحله بعد، این عده به دو گروه ۲۰ نفری تقسیم شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه و با روش آموزش به شیوه نمایش خلاق، و گروه کنترل به شیوه معمول مدارس (سخنرانی) به فراگیری درس تعلیمات اجتماعی پرداختند. در پایان آموزش هر دو گروه در پس‌آزمون شرکت کردند. هم‌چنین به منظور تحلیل داده‌ها از روش آمار استنباطی – آزمون نرمال بودن کلموگروف و آزمون ناپارامتری من ویتنی uاستفاده شده است و نیز پردازش‌های آماری لازم بر روی نمره‌ها با بهره گرفتن از برنامه نرم‌افزاری spss (نسخه ۱۸ ) انجام گردید نتایج بدست آمده در همه موارد نشان داد که آموزش به شیوه نمایش خلاق بر افزایش مهارت‌های تفکر انتقادی شامل استنباط، شناسایی مفروضات، مؤلفه استنتاج، مؤلفه تعبیر و تفسیر، ارزشیابی و پیشرفت درسی دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی تأثیر دارد. تفکر انتقادی و پیشرفت درسی کودکان را مورد تأیید قرار داد.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
کلیدواژه‌ها: نمایش خلاق، استنباط، شناسایی مفروضات، مؤلفه استنتاج، مؤلفه تعبیر و تفسیر، ارزشیابی و پیشرفت درسی.

فصل یکم
کلیات پژوهش
۱-مقدمه
امروزه شیوۀ تعلیم و تربیت از رویکرد سنتی و حافظه‌محور به سمت رویکرد تعلیم و تربیت تأملی و تفکرمحور جهت‌گیری کرده است. جان دیویی ماهیت تفکر انتقادی را «قضاوت معلق» یا «تردید سالم» تعریف می‌کند. او تفکر انتقادی را شامل بررسی فعال، پایدار و دقیق هر عقیده یا دانش می‌داند ( لطف‌آبادی، ۱۳۸۴: ۴۵). «سازمان روان‌شناسی آمریکا» در زمینه ماهیت تفکر انتقادی بیان داشته است: «ما تفکر انتقادی را این گونه درک می‌کنیم که باید قضاوت خودساخته و هدف‌مندی باشد که به تفسیر، تحلیل، ارزیابی و استنباط منجر شود.» (هاشمیان، ۱۳۸۰: ۱۴۲). بنابراین، آموزش تفکر انتقادی شامل ایجاد عمدی جو جدیدی است تا شاگردان بتوانند فرایندهای فکری خود را تعویض یا اصلاح کنند، یا آن را دوباره بسازند. در این میان « وساطت هنر در آموزش تفکر انتقادی به کودکان» موضوعی است که، با در نظر گرفتن برخی مبانی نظری تفکر انتقادی، ضرورت خود را تبیین می‌کند.
هم‌زمان با طرح موضوع یادشده دو سؤال مطرح می‌شود: نخست چگونگی وساطت هنر (نمایش خلاق)، راهکارها و پیشنهادات احتمالی؛ دوم وضعیت کنونی و میزان واسطه‌گری هنر در برنامۀ آموزش تفکر انتقادی به کودکان. این پژوهش ضمن اشاره به موارد مطرح شده، تبیین ضرورت مسئله را بیشتر مدنظر قرار می‌دهد؛ زیرا نگارنده معتقد است ، به رغم بهره مندی از روش‌ها و محتوای اقدامات هنری، «ضرورت» وساطت هنر را، که به استفادۀ آگاهانه‌تری از این واسطه منجر می‌شود، به اندازۀ کافی کندوکاو نکرده است. هم‌چنین ممکن است در روند بیان این ضرورت این تلقی ایجاد شود که مطلب در پی آن است تا بگوید «هنر» زاییدۀ تفکر و مبنای خردورزی، پایۀ استدلال، خلاقانه‌ترین و برترین انتقادهاست.
یکی از راه‌های اساسی آموزش موفق تفکر انتقادی آن است که به طور هم‌زمان به شیوه‌ای تدریجی تفکر شاگردان زیر سؤال قرار گیرد و از آن‌ ها در ایجاد شیوه‌های جدید حمایت شود. در مراحل ابتدایی آموزش تفکر انتقادی به شاگردان، معلم مجرب از درگیری بیش از حد دانش‌آموزان با موارد پیچیده اجتناب می‌ورزد. در عوض توجه خود را به آموزش قالب‌های بنیادی رشته مربوط، مانند واژه‌ها، مفاهیم، مشکلات و روش‌ها معطوف می‌دارد و به تهیه راه‌های کلی برای سازمان‌دهی دانش مربوط و پرسش در آن زمینه می‌پردازد.
بسیاری از معلمان، ایجاد مدل‌های تجسمی را برای درک فرایندهای فکری خود بسیار مفیدتر از تمرین‌های نوشتاری و شفاهی می‌دانند. این طرز تفکر، کاملاً مطابق با نظریه پیاژه است که در آن یادگیری پیش از آن که به حالت مطلق درآید، به صورت تجربه واقعی شروع می‌شود (حبیبی‌پور، ۱۳۸۵: ۶۸). فراگیری تفکر انتقادی، شامل توسعه فرایندهای فکری از طریق سیر کردن در ماورای نگرش‌ها و تصورات خودمحور و تجربه حسی بی‌واسطه است. توانایی‌های تصمیم‌گیری برای دست زدن تجربیات جدید و تجسم امکانات فراتر از تجربیات آنی شخص، از عناصر مهم تفکر انتقادی به حساب می‌آیند. شاگردانی قادر به تفکر انتقادی خواهند بود که بتوانند تصور و برداشت خود را از واقعیت دست کم به طور موقت کنار بگذارند و به واقعیت‌های جایگزین دیگر بیندیشند. این همان انتقال از تجربه عینی به درک یا فهم امور انتزاعی است.
از سویی دیگر، نمایش خلاق ترکیبی از تئاتر و تعلیم و تربیت است. توانایی‌های بلاقوۀ انسان را به فعل درمی‎آورد و تفکر در آن شهودی و هم منطقی است. در آزمایشگاه نمایش خلاق آدم‎ها بحران‎ها را می‎آزمایند، نگرش‌ها و توانایی‌های خود را محک می‌زنند، زندگی را در محیطی امن تمرین می‎کنند و به طور فی‎البداهه به آن عکس‏العمل نشان می‎دهند. از آن جا که در این نوع نمایش فشار اجرا در کار نیست، بچه‌ها در مراحل رشد از آن تجربه می‎آموزند و بزرگ‎سالان برای مشکلات خود راه‏حل پیدا می‏کنند.
بر خلاف سایر درس‏ها، درس نمایش خلاق امتحان و رتبه‏بندی ندارد. به همه فرصت ابراز وجود می‏دهد. درست و غلط در آن مطرح نیست. فعالیتی جاری، نمادین و برانگیزاننده است که در زمان حال روی می‎دهد و بداهه‌سازی در این نوع نمایش اهمیت خاصی دارد (ریچ، ۱۳۸۴: ۳۰). که این ویژگی‌های نمایش خلاق می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد تفکر انتقادی و موجب پیشرفت درسی دانش‌آموزان در کلاس را فراهم گرداند. بنابراین پژوهش حاضر به بررسی نقش آموزش به شیوه‌ی نمایش خلاق در درس اجتماعی بر پیشرفت درسی و تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی می‌پردازد.
۲-بیان مسأله
تفکر انتقادی در پی دقیق‌ترساختن ذهن کودکان است و به آنان می‌آموزد که چگونه فکر کند ( ناجی، ۱۳۸۷: ۳۶). در این برنامه، «فرایند تفکر پردازش اموری است که کودکان درباره جهان به حواس‌شان یاد می‌گیرند» (همان: ۳۱) و گفت‌وگو در فرایند تفکر فعالیتی الزامی است. هم‌چنین کمک به کودکان، برای این که خودشان برای خودشان فکر کنند، مفهوم تفکر انتقادی برای کودکان و حیات‌بخشی مجدد تفکر جامعۀ جهانی تلقی شده است.
از سوی دیگر پیشرفت عبارت است از رسیدن به هدف‌هایی که افراد برای خود در نظر می‌گیرند (هادزیما[۱]، ۲۰۰۵). در روان‌شناسی، موفقیت به پاسخ یا عملی گفته می‌شود که به گونه‌ای به هدف برسد، ولی در تعلیم و تربیت و در موقعیت‌های تحصیلی، موفقیت به درجه‌ای از کارایی اطلاق می‌شود که فرد به فراخور توانایی‌هایش به رضایت ناشی از پیشرفت‌های خود رسیده باشد. در مقابل موفقیت تحصیلی اغلب اصطلاح افت یا اتلاف نیز مطرح می‌گردد که می‌توان آن را، عدم موفقیت در تحصیل، وقوع ترک تحصیل و یا ترک تحصیل زودرس، تکرار پایه و دروس، نسبت نامناسب میان سال‌های تحصیل فراگیر و سال‌های مقرر آموزشی، کیفیت نازل تحصیلات و آموخته‌های متعلم در مقایسه با آن چه که باید باشد، کسب محفوظات به جای معلومات که در اندک زمانی یه فراموشی سپرده می‌شود، نرسیدن نظام آموزشی به اهداف اصیل خود، و حتی بیکاری فارغ‌التحصیلان یک مرکز آموزشی یا عدم تناسب تحصیلات آنان با نیازهای کاری و شغلی در جامعه نامید (ابدی و زمانی، ۱۳۸۸: ۳۲).
پیشرفت درسی یکی از مهم‌ترین معیارهایی است که در بررسی توانایی دانش‌آموزان برای اتمام تحصیلات و رسیدن به مرحله فارغ‌التحصیلی نقش قابل توجهی را ایفاء می‌کند. این مفهوم یکی از مهم‌ترین پارامترهایی است که در پیش‌بینی وضعیت آتی فراگیران از لحاظ کسب صلاحیت و مهارت‌های علمی و عملی لازم مورد استفاده قرار می‌گیرد ( سنایی‌نسب و همکاران، ۱۳۹۱: ۲۴۴).
بنابراین مسأله اصلی پژوهش حاضر و مشکل مهمی که پژوهش حاضر در پی تبیین آن می‌باشد این می‌تواند باشد که در ایران علی‌رغم کوشش‌های فراوانی که برای اثربخشی مدارس انجام می‌پذیرد، هم‌چنان ضعف مدارس در زمینه پیشرفت تحصیلی و تفکر انتقادی مورد انتقاد جدی قرار دارد . نتایج نازل علمی حاصل از شرکت دانش‌آموزان ایرانی در مطالعات بی‌ المللی تیمز و پرلز و هم‌چنین اتلاف آموزشی در انواع متعدد خود که هر ساله بر نظام آموزشی کشور تحمیل می‌شود، این سؤال جدی را مطرح می‌کند که چه عواملی بر بروز این مسائل و گسترش نابرابری‌های آموزشی تأثیر دارد و چگونه می‌توان با مهار آن‌ ها، محیط آموزشی را همراه با نشاط و تجربه موفقیت‌آمیز برای دانش‌آموزان ساخت. ابعاد این دشواری‌ها در دوره ابتدایی می‌تواند مشکلات جدی آموزشی و تربیتی را برای دوره‌های بعدی تحصیلی دانش‌آموزان به وجود آورد.
حال برای ایجاد چنین محیطی و یکی از بهترین روش‌ها برای رسیدن به اهداف گفته شده بالا استفاده از بازی و نمایش در کلاس‌های درس رسمی است. از آن جا که همۀ انسان‌ها گرایش به بازی نمایشی دارند، این نمایش نظر به پرورش توانایی‌های همۀ مردم دارد، بازیگر خاصی را تربیت نمی‌کند بلکه همگانی است. همه را به توانایی‌های بازیگری خود آگاه می‌کند. فرایندی از شدن است. فرایندی برای خلاقیت و توانایی حل مسأله است، که همه به آن نیاز دارند از کودکان در کودکستان‌ها تا دانش‌آموزان، شهروندان عادی، افراد دوزبانه، کسانی که دچار چالش‌های درونی هستند، بیماران روانی و نیز زندانیان و در یک کلام همۀ مردم از فرایند جستجوی آموزشی / هنری نمایش خلاق سود می‌برند (آقاعباسی، ۱۳۸۸: ۲۷).
به گفته چمبرز (۱۳۹۲): «آموزگاری که از نیاز کودکان به بازی آگاه است و در برنامۀ آموزشی خود امکانات آن را فراهم می‌آورد، به راستی معلمی داناست. چنین به نظر می‌رسد که امکانات آموزشی برای فعالیتی از این نوع بی‌‌پایان است. آموزگاری که از ارزش‌ها و روش‌های نمایش خلاق آگاه است یکی از انعطاف‌پذیرترین و خلاق‌ترین ابزار‌های موجود در حرفۀ آموزگاری را با خود به کلاس می‌برد» ( ص: ۶۶)
نمایش خلاق ، شکلی از وانمود بازی است. یک تجربۀ سازمان یافته است که با دقت طراحی می‌شود و به اجرا در می‌آید. کودکان به وسیلۀ نمایش خلاق، صحنه، رویداد، مشکل یا واقعۀ برخاسته از ادبیات کودکان مورد بحث قرار می‌گیرد، هم‌چنین به وسیلۀ خود آن‌ ها طراحی وارزشیابی می‌شود. گرچه در اجرای نمایشی خلاق که کودکان در آن نقش آفرینی می‌کنند، کم و بیش از تکنیک‌های نمایشی استفاده می‌شود، اما این فعالیت را نمی‌توان به معنی سنتی آن « نمایش» خواند. در این جا سناریو هرگز مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بیشتر اوقات لباس ضرورتی ندارد، لوازم و دکور کوچک‌ترین نقشی ندارد. در اجرای نمایش خلاق نقطه‌نظر تماشاچی احتمالی در نظر گرفته نمی‌شود بلکه، تنها نقطه نظر اجراکنندگان نمایش مورد توجه است. اهمیت نمایش خلاق در فرآوردۀ نهایی آن نیست، بلکه اهمیت آن در رضایت‌بخش بودن حاصل کار است. مهم‌ترین نکته در نمایش خلاق، مراحل انجام دادن کار است. مراحل آفرینش نمایش سازمان یافته، مرکز ثقل این فعالیت است و برد آموزشی آن از این مرحله سرچشمه می‌گیرد (چمبرز، ۱۳۹۲: ۶۷).
برنامه‏های نمایش خلاق بر رها شدن در دنیایی از بازی‎های حرکتی، شعر و ترانه و بازی‌های نمایشی است، در بازی‌های حرکتی، هدف‎هایی مانند رسیدن به رشد و خلاقیت ذهنی و جسمی در مسیری از ساده به پیچیده دنبال می‌شود. در تمرین‎هایی مثل بازی‎های نمایشی، مهارت‎های رفتار شناختی که با هدف درک روشن‌تر فرد از خود، به خصوص جنبه‌های پنهان مانده ( از جمله استعدادها، خواسته‌ها و عواطفی که همیشه به راحتی خود را نشان نمی‌دهند) و نیز درک بهتر دیگران و محیط و یا پس زدن بعضی عوامل مزاحم درونی راه بروز توانایی‎های نهفته در شخص را می‎بندند از آن جمله می‎توان به رشد مهارت‌های لازم برای کار گروهی اشاره کرد. به طوری که فرد با مهارت‌ و تسلط بیشتری در جمع و با جمع کار می‌کند، زندگی، شادی، رقابت و همکاری می‌کند. از جهتی دیگر این بازی‌های نمایشی عرصه‌ای برای برون‌ریزی هیجان‌ها است آن چه در نمایش همواره مدنظر است، که یکی از نیازهای زیستی انسان است، زیرا عواطف، غرایز و نیروهای درونی ما چنان زایش و انباشتگی پرباری دارند که فعالیت‌های عادی زیستن نمی‌تواند آن‌ ها را به خوبی آزاد کند و تعادل لذَت‌بخش و آرام کننده‌ای بسازد و این کار نمایشی با رهاسازی فرد در دنیایی از شعر و ترانه، حرکت، بازی و نمایش مانند فعالیت‌های دیگری هم‍‎‌چون ورزش، تفریح، آثار هنری، هم‌صحبتی ( که به خصوص زن‌ها از آن بهره می‌برند) از جمله بسترهای لذَت‌بخش رهاسازی هیجان‌ها است و این برنامه نمایشی در محدوده ماهیت و تعریف سهمی از این نقش را برآورده می‌کند ( امرایی، ۱۳۸۹: ۱۳۰).
از سوی دیگر نظریه‌های شناختی، فراشناختی و ساختن‌گرایی، از تقویت و پرورش تفکر انتقادی در فرایند آموزش حمایت می‌کنند (شعبانی، ۱۳۸۲: ۵۵). نظریه‌پردازان شناختی، به شاگردان در فرایند یادگیری هم‌چون پردازش‌کنندگان فعال اطلاعات می‌نگرند؛ کسانی که تجربه می‌کنند و برای حل مسائل به جست‌وجوی اطلاعات می‌پردازند، در ساختار ذهن خود آن چه را که برای حل مسائل جدید مفید تشخیص می‌دهند به کار می‌گیرند و به جای این که به طور انفعالی تحت تأثیر محیط قرار گیرند فعالانه انتخاب، تمرین، توجه یا چشم‌پوشی می‌کنند. به همین دلیل، شناخت‌گرایان موقعیت یادگیری را یکی از مهم‌ترین عوامل در فرایند یادگیری می‌دانند.
از دید فراشناختی، دانش‌آموز باید بر فرایند ذهنی خود نظارتی فعَال داشته باشد و فعالیت‌های ذهنی خود را تنظیم و بازسازی کند. حتی برخی بر این باورند که توانایی‌ها و مهارت‌های شناختی و فراشناختی در حدود سنین پنج تا هفت سالگی شروع به رشد می‌کنند و در تعداد زیادی از شاگردان از رشد قابل ملاحظه‌ای نیز برخوردارند.
یکی دیگر از نظریه‌های حامی تفکر انتقادی، «نظریه ساختن‌گرایی» است که خود ریشه در تفکر شناختی دارد. پایه‌های فلسفی چنین رویکردی بر «اصل خطاپذیری معرفت‌شناسی» استوار است. ساختن‌گرایان نیز همچون روان‌شناسان شناختی یادگیری را فرایند ادارک حاصل از تجربه می‌دانند و معتقدند، مجریان برنامه‌های درسی باید موقعیتی فراهم سازند که در آن، شاگردان از طریق مباحثه استدلالی که عمل تعامل و تحلیل را تسریع و تسهیل می‌کند، به تفکر انتقادی بپردازند .
علاوه بر این در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم استفاده از نمایش و تئاتر در آموزش رواجی دو چندان به خود گرفت هر چند جنبه آموزشی تئاتر همواره در نهاد هنر نمایش است امَا در این قرن بود که جنبه آموزشی این هنر انسان‌محور و آموزنده توجه بسیاری از تئوریسین‌ها، کارگردانان و پژوهش‌گران عرصه هنر نمایشی و روان‎شناسی را به خود جلب کرد. کالدول کوک[۲] در کتاب روش بازی (۱۹۱۷) از نمایش به عنوان وسیله‎ای برای یادگیری نام می‎برد (امرایی، ۱۳۸۹: ۷۷) و هورن بروک[۳] نمایش را بخش مهمی از فرایند آموزشی و یادگیری بر اساس پیشرفت نظریه‌های نمایشی و بازی را جزء مهمی از روان‎شناسی آموزشی می‎داند او در گزارشی بیان می‌دارد: « نمایش در آن بخشی که برای بچه‌ها تهیه می‌شود ره‎آوردهای جالبی داشته است و در ارتباط تنگاتنگ با رشد عواطف و تفکرات کودکان فرصت‌های مناسب بیشتری را در زمینه بیان آن‌ ها برای کودکان فراهم می‌آورد» (همان: ۷۸).
نمایش خلاق بیش از هر چیز بر تعامل گروهی تأکید می‌کند: کودکان با یکدیگر به اندیشه‌های مناسب دست می‌یابند، آن را به اجرا در می‌آورند، مشارکت فکری می‌کنند، فضای نمایشی موردنظرشان را می‌سازند و در این اجراها و نمایش‌ها تعامل انسانی را تجربه می‌کنند. در نتیجه، جمع‌گرایی گرایش عمده و بارز این شیوه است. در پژوهش‌های مختلفی تأثیر سودمندی نمایش خلاق در موضوع‌های متفاوت و برای درمان بسیاری از اختلالات و بیمارهای روانی مورد استفاده قرار گرفته است. در این راستا دادستان، اناری و صدق‌پور ( ۱۳۸۶) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که شرکت در فعالیت‌های نمایش درمانگری، نشانه‌های مرضی اختلال اضطراب اجتماعی را در کودکان دبستانی کاهش می‌دهد. هم‌چنین نتایج پژوهش لاریجانی و رزاقی (۱۳۸۷) مشخص کردند که شیوه‌های آموزشی نمایشی موجب افزایش تحول مهارت‌های اجتماعی کودکان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر می‌شود. هم‌چنین یاری (۱۳۹۰) و محمدی (۱۳۹۲) در پژوهش‌های جداگانه‌ای به تأثیر نمایش خلاق بر کاهش پرخاش‌گری و بیش‌فعالی دانش‌آموزان اشاره نمودند.
با توجه به نتایج این پژوهش‌ها آن چه به نظر پژوهش‌گر می‌تواند به عنوان مسأله اصلی پژوهش حاضر در نظر گرفته شود و در پژوهش‌های گذشته به آن پرداخته نشده است اهمیت روش‌های آموزشی مبتنی بر نظریه‌های جدید آموزشی مانند ساختن‌گرایی و شناخت‌گرایی است که نمایش خلاق نیز یکی از این روش‌ها می‌باشد و هنوز مطالعات زیادی در زمینه کارایی و شیوه‌های اجرای آن و شناساندن آن به معلمان و اساتید حوزه آموزش و یادگیری نشده است و هم‌چنین بر اساس مبانی نظری گفته شده بازی‎های نمایشی و تئاتر، مورد استقبال کودکان است و نقش مؤثری در تکلم، پرورش اجتماعی و دیگر ابعاد شخصیت کودک ایفا می‌کند. آموزش آداب فرهنگی، مقررات اجتماعی و مضانین اخلاقی و انسانی، شیوه‌ی برقراری روابط سالم و سازنده با دیگران، ایجاد و تقویت حس مسئولیت‎پذیری از جمله مواردی است که می‌توان شرایط مناسب برای تحقیق آن‎ها را در دوران کودکی از طریق بازی‏های نمایشی و تئاتر کودکان فراهم آورد (جعفری، ۱۳۸۹: ۱۰۰) پس این گونه استنباط می‌شود که شیوه‌های نوینی برای آموزش تفکر انتقادی بر مبنای روش‌های جدید آموزشی می‌توان پیشنهاد کرد که پژوهش در این زمینه می‌تواند در جهت شناسایی و معرفی این روش‌ها مفید باشد. بنابراین سؤال اساسی پژوهش حاضر بررسی نقش آموزش به شیوه‌ی نمایش خلاق بر پیشرفت درسی و تفکر انتقادی دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی می‌باشد.
۳-اهمیت و ضرورت پژوهش
با پیشرفت روزافزون دانش و فناوری و جریان گسترده اطلاعات،‌ مردم‌ ما نیازمند آموزش‌‌ خلاقیت هستند که با خلق‌ افکار نو به‌ سوی‌ یک ‌جامعه ‌سعادت‌مند قدم‌ بردارند. هم‌چنین مردم نیازمند یادگیری تفکر انتقادی هستند که با بهره گرفتن از آن اطلاعات را سازمان‌دهی، طبقه‌بندی، مقایسه و ارزشیابی نمایند و زمینـه را برای ارتقاء و پیشرفت آن فراهم کنند. با توجه به این پیش‌گفتار می‌توان به میزان اهمیت آموزش تفکر انتقادی و جای خالی آن در آموزش و پرورش کشور اشاره نمود.
اهمیت توسعه توانایی‌های تفکّر انتقادی و خلاق در محافل آموزشی پدیده جدیدی نیست. چت مایرز مؤلف کتاب «آموزش تفکّر انتقادی» معتـقد است منشأ چنین علاقه‌ای به آکادمی افلاطـون برمی‌گردد . سقراط در ۲۵۰۰ سال پیش اهمیت پرسش سؤالات عمیق را که موجب می‌شوند انسان قبل از پذیرش ایـده‌ای به تفکّر در آن بپـردازد و نیز اهمیت جستجوی شواهد، آزمایش دقیـق، استـدلال، فرضیـه‌ها و تحـلیل مفاهیـم اساسی را نشان داد. روش او که اینک بهتـرین راهبـرد آمــوزش تفکّر انتقـادی‌می باشد. روش سقراط به وسیله افلاطون و ارسطو دنبال شد (ندافی، ۱۳۸۷: ۱).
تعاریف زیادی از متفکران و پژوهش‌گران علوم مختلف‌،‌ درباره تفکر انتقادی و خلاق بیان شده است. تفکر انتقادی یعنی قـدرت تنظیـم کلیات ( توانایی ایجاد یک چارچوب تحلیلی) پذیرفتن احتمالات نوین ( پرهیز از پیشداوری‌ها) و توقف داوری (تردید سالم، پرهیز از تعجیـل در قضاوت) (مایـرز،۱۳۸۳: ۳۸).
تفکر انتقادی به معنای یافتن نوعی از دانش و بینش است که با آن بتوان با گسترش علوم هم‌خوانی یافته، فرصت آزادی دادن به فکر و اندیشه است که سبب ایجاد توانایی بحث و اظهار نظر در فرد می شود. تفکر انتقادی جهت دهنده ذهن به تفکر است. تفکر خلاق عبارت‌ است از فرایند درک مشکلات، مسائل، کمبود اطلاعات و عوامل جا افتاده ؛ حدس زدن و فرضیه ساختن در مورد این کمبودها : ارزیابی و آزمون فرضیه‌ها و حدس‌ها ؛ اصلاح و ارزیابی مجدد آن‌ ها و بالأخره ارائه نتایج (حائری زاده ،۱۳۸۲: ۱۸).
رسالت و هدف اصلی تعلیم و تربیت، آموزش موانع تفکر انتقادی در برنامه درسی آموزش و بارآوردن افرادی است که بتوانند تفکر کنند و به ماحصل تفکر دیگران اکتفا نکنند؛ یعنی پرورش افرادی که مایل به تحقیق و بررسی هستند نه کسانی که صرفا ًپذیرای آن چه گفته می‌شود (کدیور، ۱۳۸۱: ۸۸).
ارزش و اهمیت پژوهش حاضر در پاسخ‌گویی به این سؤال اساسی است که عمده مشکل این است که بسیاری از معلمان و مربیان همواره با این سؤال مواجهند که چگونه می‏توان از دانش‏آموزان منفعل، شاگردانی فعال و با بینش علمی و تفکر انتقادی تربیت کرد؟ اصولاً تفکر انتقادی چیست و چگونه پرورش می‏یابد؟ چگونه باید فرصت‌هایی را فراهم کنند تا نوجوانان بتوانند مطالب آموخته شده را به موقعیت‌های جدید انتقال دهند؟ چه روشی را باید در فرایند آموزش و پرورش در پیش گرفت تا دانش‏آموزان روش اندیشیدن، تحلیل و قضاوت درست را بیاموزند؟
هم‌چنین اهمیت کاربرد پژوهش حاضر با توجه به اهمیت بحث تفکر انتقادی در مدارس برای پرورش تفکر انتقادی می‌توان به یادگیری از طریق نمایش که نوعی بازی است اشاره نمود زیرا بازی فعالیتی طبیعی، لذّت‌بخش، شگفت‎انگیز و پر رمز و راز است، وسیله‌ای مناسب برای بیان احساسات، برقراری روابط بین‎فردی، توصیف تجربیات، آشکارسازی آرزوها و خودشکوفایی افراد. بسیاری از نیازهای حسی و حرکتی افراد در بازی برآورده می‌شود و انرژی غنی شده در درون فرد به گونه‎ای منطقی تخلیه می‌شود که این عمل نه تنها آرامش روحی و روانی انسان را امکان‎پذیر می‎سازد بلکه باعث پویایی رفتاری او نیز می‎شود (امرایی، ۱۳۸۵: ۶۵).
ساتون – اسمیت با نقل قول کردن یک سری مطالعات که از سوی داچ انجام شده است می‌گوید: « کودکانی که بازی می‌کنند سالم‌تر، شاداب‌تر و خوشحال‌ترند. حافظه‌شان قوی‌تر می‌شود. توانایی شناختی‌شان بیشتر می‌شود. برای ورود به مدرسه اشتیاق بیشتری دارند، اعتماد به نفس بالایی دارند، محبوب سایر کودکان و معلم‌ها و والدین هستند. بازی به آن‌ ها هویت جنسی می‌دهد، قدرت و توان و قابلیت اجتماعی‌شان را افزایش می‌دهد، استقلال و خودباوری را در آن‌ ها رشد می‌دهد، باعث پیشرفت تکلم و قواعد زبانی در آن‌ ها می‌شود و مهم‌تر از همه رفتارهای اجتماعی، پیروی از قوانین و مقررات و اصول جوانمردی و رفتار نیک را در آن‌ ها تقویت می‎کند» (عسکری‌زاده، ۱۳۹۰: ۱۵۳).
همان گونه که اشاره شد نمایش نوعی بازی است و یکی از انواع آن نمایش خلاق می‌باشد. در تعریفی از کنشلو (۱۳۸۵): « هرفعالیت‌های غیرقراردادی که در آن فرد تحت هدایت راهنما به بیان شخصیت وجودی خویش، از طریق نمایش می‌پردازند را نمایش خلاق گویند». در نمایش خلاق بیشترین تکیه بر بروز خلاقیت‌ها است (امرایی وکنشلو، ۱۳۸۵: ۲۲).
نمایش خلاق، انجام تمرینی نمایشی بدون مراعات قواعد رسمی نمایش و پانتومیم؛ قطعات و داستان‌های فی‌البداهه؛ تمرین‌ها و نوآوری‌های حرکتی و بازی‌ها و سرودهای نمایشی، که کودکان با راهنمایی مربی انجام می‌دهند و هدف از آن بیشتر کمک به پرورش توانایی‌های بازیگران است تا سرگرمی تماشاگران. یا تجربه‌ی نمایش سازمان‌یافته‌ای که شکلی از وانمودبازی است و در آن کودکان مشکل یا رویدادی برخاسته از ادبیات کودکان را با هدایت آموزگار، خلق یا بازآفرینی می‌کنند و این فعالیت به وسیله‌ی خود آن‌ ها طراحی و ارزشیابی می‌شود (بیانلو، ۱۳۸۸: ۱۴۱). در مجموع، نمایش خلاق شیوه‌ای آزاد و بداهه است که در آن هر موضوع داستانی و غیرداستانی دست‌مایه‌ای برای اجرای نمایش با کمک مربی است و در این اجرا، اعضای گروه به هدفی آموزشی یا تربیتی می‌رسند و یا مفاهیم انتزاعی و ناملموس را برای خود ملموس و دست‌یافتنی می‌کنند. (همان).
تقویت مهارت‌های «اندیشیدن خلاق» و « تحلیل ادبی» از جمله کاربردهای مهم آموزشی این فعالیت خلاق است. هم‌چنین، در این روش علاوه بر ایجاد روحیه‌ی شادی و نشاط در کودکان، هم‌زمان ایجاد اعتماد به نفس، تقویت مهارت‌های کلامی – حرکتی، افزایش گنجینه‌ی لغات، زبان‌آموزی، تقویت زبان محاوره و حل مسئله صورت می‌پذیرد ( قاسمیان دازمیری، ۱۳۸۷: ۲۲).
در همین راستا در این پژوهش به بررسی اهمیت شیوه‌های نوین آموزشی (از طریق نمایش خلاق ) بر تفکر انتقادی و پیشرفت درسی دانش‌آموزان پایه سوم پرداخته می‌شود.
۱-۴-اهداف پژوهش

 

 

کنترل عملکرد

 

آموزش و ارشاد
کمک کننده، تسهیل کننده
ارائه خدمات مشاوره به منظور بهبود مستمر و روز افزون فعالیت ها
رشد و توسعه و بهبود عملکرد

 

 

۲-۱-۶-فرایند ارزیابی عملکرد
منظور از فرایند، انجام دادن مجموعه ای از اقدامات با ترتیب و توالی خاص است در اینجا واژه ی فرایند ارزیابی به طی نمودن مراحل مختلف برای انجام ارزیابی سازمان یا فرد با ترتیب و توالی منطقی اشاره دارد گام های مورد نظر برای ارزشیابی به شرح زیر است:
۱- تدوین و تنظیم شاخص های ارزیابی عملکرد
شاخص ها باید با توجه به اهداف سازمان تنظیم شوند. شفاف سازی اهداف سازمان ها منجربه هدایت رفتار مدیران عالی، میانی، سرپرستان و کارکنان در جهت تحقق آنها می شود
۲- تدوین و برقراری معیارهای استاندارد عملکرد
در گام دوم، لزوم استانداردگذاری برای شاخص های ارزیابی جلوه می نماید و تلاش و مطالعات علمی در زمینه استانداردگذاری ضروری است
۳- ابلاغ و اعلان نظرات و شاخص ها به ارزیابی شونده
متاسفانه در کشورما، معمولاً بدون اینکه ارزیابی شونده از شاخص های ارزیابی مطلع باشد، ناگهان با نمرات و قضاوت های ارزیابی روبرو می شود اگر هدف اساسی ارزیابی را رشد و توسعه ی ارزیابی شونده بدانیم، بنابراین ضرورت دارد که قبل از شروه دوره ی ارزیابی، انتظارات مورد نظر در قالب شاخص ها به سازمان اعلام گردد تا مدیران بتوانند با برنامه ریزی، سازماندهی، برقراری ارتباطات مناسب و سایر فرایندهای مدیریتی، انتظارات را محقق نمایند.
۴- سنجش و اندازه گیری عملکرد واقعی
در این مرحله، فعالیت ها و دستاوردهای سازمان در ارتباط با هر شاخص مورد سنجش قرار می گیرد به منظور ارزیابی دستگاه ها به صورت واقعی لازم است ارزیابی کنندگان با گذراندن آموزش های تخصص، تجربه و تخصص لازم را کسب نموده تا دچار خطای رایج در ارزیابی نشوند و نتایج حاصل از ارزیابی آنها، قابل اعتماد باشد.
۵- مقایسه عملکرد با استانداردهای هر شاخص
در گام پنجم،نتایج حاصل از سنجش عملکرد در برابر استانداردهای مربوطه مورد مقایسه قرار می گیرد در این مرحله، قوت و ضعف، فرصت ها و تنگناهای سازمانی در راستای حصول به اهداف مورد نظر شناسایی می شوند
۶- اعلان نتایج به دستگاه ارزیابی شونده و بحث در خصوص چگونگی حصول نتایج:
در این مرحله، نتایج حاصل از ارزیابی به اطلاع دستگاه رسانده می شود تا چنانچه ابهاماتی در خصوص چگونگی نتایج ارزیابی باشد، با بحث و بررسی، ابهامات رفع و حتی در صورت لزوم، تجدید نظر در نتایج صورت گیرد
۷- اقدام به منظور به کارگیری عملیات اصلاحی در راستای بهبود و توسعه عملکرد با توافق سازمان
گام هفتم در واقع چرخه ی تکمیل کننده ی نظام ارزیابی است هدف عمده ی ارزیابی بهبود و توسعه ی ظرفیت ها و عملکرد دستگاه های مورد ارزیابی است، تنها با وجود گام آخر قابل دستیابی است شکل بعدی(۲-۲) ارزیابی عملکرد را نشان می دهد لازم به ذکر است وجود حلقه ی بازخورد در واقع اثربخش شدن نظام ارزیابی را تضمین می کند (طبرسا،۹:۱۳۷۸).
اهداف سازمان
تدوین و تنظیم شاخص های ارزیابی عملکرد
تدوین و برقراری معیار(استاندارد) عملکرد برای شاخص ها
ابلاغ و اعلان انتظارات و شاخص های ارزیابی به سازمان
سنجش(اندازه گیری) عملکرد واقعی
مقایسه عملکرد با استانداردهای هر شاخص
اعلام نتایج به ارزیابی شونده و بحث در خصوص چگونگی حصول نتایج
اقدام به منظور به کارگیری عملیات اصلاحی(در صورت لزوم) به منظور بهبود و توسعه عملکرد سازمان مورد ارزیابی

شکل ۲-۲: ارزیابی عملکرد(طبرسا ،۹:۱۳۷۸)
۲-۱-۷- مفهوم ارزیابی عملکرد و مدل ها
عملکرد کار واقعی است که به منظور تضمین دستیابی سازمان به ماموریت تعریف شده خویش، انجام می شود. عملکرد می تواند به عنوان توانایییک وسیله برای تولید نتایج در یک بعد با یک اولویت تعیین شده در رابطه با هدفی معین باشد.
بنابراین ضروری است که ابتدا چیزی وجود داشته باشد که عملکرد آن قابل توجه باشد دوم آنکه یک بعد وجود داشته باشد که جالب باشد و سوم آنکه یک هدف برای نتیجه آن تعیین شود. وجود این سه عنصر تضمین می کند که عملکرد همان گونه که در بالا تعریف شده است موجود باشد. اما اندازه گیری عملکرد همچنین نیازمند یک اندازه برای بعد انتخاب شده است. در درون یک سازمان عملکرد سلسله مراتبی را دارا می باشد. این سلسله مرابت بر اساس موقعیت زمانیبرای فعالیت ها و وابستگی تصمیمات و اثر سطوح مختلف مدیریت به وجود آمده است این سلسه مراتب عبارتند :

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

سطح استراتژیک

سطح تاکتیکی

سطح عملیاتی

اندازه های سطح استراتژیک تصمیمات مدیریت ارشد را تحت تاثیر قرار می دهد، در اکثر اوقات بخش وسیعی از عملکرد بر اساس سیاست ها، برنامه های ملی شرکت، رقابتی بودن و میزان نزدیکی به اهداف سازمانی را منعکس می کند.
سطح تاکتیکی شامل اختصاص منابع به منظور دستیابی به نتایج مشخص شده در سطح استراتژیک و اندازه گیری عملکرد برابر اهدافی است که باید به آن ها دست یافته شود. اندازه گیری عملکرد در این سطح یک بازخورد ارزشمند در تصمیمات مدیریت میانی به وجود می آورد.
اندازه های سطح عملیاتی و سنجه های آن نیازمند داده ها و ارزیابی های دقیق نتایج تصمیمات مدیریت سطح پایین هستند. ناظران و کارکنان برای تنظیم اهداف عملیاتی در تلاشند که در صورت رسیدن به این اهداف، سازمان به سمت دستیابی به اهداف تاکتیکی هدایت می شود.
نیلی بیان می کند که اندازه گیری عملکرد یک فرایند عددی نمودن کارایی و اثربخشی فعالیتی است که به عملکرد منتهی می شود. در گذشته ، تمرکز بر روی اندازه گیری عملکرد مالی از قبیل حجم فروش، سود، بدهی و بازگشت سرمایه بوده است. این اندازه های مالی به شکل کامل با صلاحیت و مهارت مورد نیاز شرکت ها برای محیط کسب و کار امروزه تطبیق نمی کنند. تنها دانستن میزان سود خالص کافی نیست بلکه ضروری است که نیروی محرک در پس این موفقیت یا شکست توضیح داده شوند. علاوه بر این تحلیل این دلایل از دیدگاه گذشته، درک برتری های سازمانی مهم است که بالقوه موجب موفقیت کسب و کار در آینده خواهند شد. اشکال حسابداری به تنهایی بر روی عناصری که نتایج مالی آینده سازمان را به سمت موفقیت یا شکست هدایت می کند، تمرکزی ندارند. بسیاری از نشانگرهای کسب و کار دیگر (از قبیل کیفیت، رضایت مشتریان، ابتکار و سهم بازار) وجود دارند که می تواند همیشه وضعیت اقتصادی سازمان و جنبه های رشد را بهتر نشان دهد. بنابراین اندازه های عملکرد باید چیزی بیشتر از اعمال مالی باشند و به عنوان محرکی برای پرورش عملکرد نه تنها در قواعد مالی بلکه همچنان در جنبه هایغیرمالی شبیه به کیفیت، رضایت مشتریان ، ابتکار و نوآوری عمل نماید. شرکت ها به واسطه اندازه عملکردشان شکل می گیرند. اندازه های عملکرد نقشی حیاتی در فرموله سازی استراتژی های سازمان، ارزیابی دست یافته ها و پاداش اعضای سازمان بازی می کند. هنگامی که اندازه های مالی و غیرمالی در یک مدل در کنار یکدیگر شرکت می کنند، مدیران می توانند عملکرد را در چندین حوزه همزمان به منظور تصمیم گیری استراتژیک کارا بکار گیرند.
حسابداری
بسیاری از شرکت ها سیستم های اندازه گیری عملکرد استراتژیک را به کار گرفته اند که اطلاعاتی را مهیا کند که به سازمان اجازه شناسایی استراتژی هایی که بالاترین پتانسیل را برای دستیابی به اهداف سازمان دارند، بدهد. فرایندهای مدیریت از قبیل هدف گذاری، تصمیم گیری ها و ارزیابی عملکرد با دست یافته های اهداف استراتژیک انتخاب شده، متناسب شوند. بهر حال پی آمد های اندازه گیری عملکرد، از جمله سودمندی نشانگرهای عملکرد مناسب برای توجیه رفتار، انگیزش و یا انسداد فرایندهاییادگیری، تنظیم سیستم های تشویق و تاثیر بر دست یافته های نتایج مالییک شرکت، از جمله جاذبه های این مطلب هستند.در ادامه برخی از مدل های شناخته شده در زمینه ارزیابی عملکرد( فرایند ها و چارچوب ها) را معرفی کرده و محدودیت ها و مزیت های هر یک را بر می شماریم (وحیدی، ۱۳۸۹: ۱۲ – ۱۴).
۲-۱-۸-معیارهای ارزیابی عملکرد
البته یافتن معیار مناسب برای سنجش عملکرد سازمانها در بخش خصوصییا دولتی متفاوت است ولی معیارهایی را می توان به صورت جز یا کل از یکدیگر متمایز نمود. معیارها می تواند کلییا جزئی باشند البته می توانند به کمییا کیفی و یا پارامتریک و ناپارامتریک نیز تفکیک شوند. برخی از شاخص ها و معیارهای ارزشیابی به صورت نسبتها بیان می شوند مانند ستاده به مواد، نسبت ستاده به نیروی کار، نسبت ستاده به انرژی، نسبت ستاده به سرمایه، نسبت سود به داراییها و انواع شاخص های مالی دیگر.
این معیارها مفید هستند ولی دارای عیب می باشند یعنییک معیار جز به بهای زوال معیار دیگری بهبود نمییابد مثلا نصب تجهیزات سرمایه ای که باعث صرفه جویی در نیروی کار می گردد و بهره وری نیروی کار بهبود مییابد ولی بهره وری سرمایه احتمال دارد که دچار نقصان شود.
شاخص کل یا نهایی اثربخشی سازمان نیز می تواند به عنوان معیار بهره وری کل از نسبت ستاده به انرژی، سرمایه، مواد نیروی کار حاصل می گردد، مطرح شود. توضیح اینکه هیچ معیار واحدی به تنهایی برای اندازه گیری عملکرد واحدهاییک سازمان وسیع و پیشرفته مناسب نیست و روش خاص و مناسب اندازه گیری باید با توجه به سطح سازمانی و استفاده ای که از آن روش به عمل می آید، تعیین گردد (کاپلان و نورتون،۲۰۰۱).
۲-۱-۹-مدل های ارزیابی عملکرد
از زمان آغاز شکل گیری علم مدیریت و تکامل مفاهیم تقسیم کار و سازمان، واژه های کنترل و نظارت در ادبیات مدیریت پیوسته به کار گرفته شده است اگر چه علم نوین مدیریت امروزه ناقض فرایندهای کنترل و نظارت به شیوه سنتی نیست، ولی دگرگونی مفاهیم اساسی و اثر متغیرهای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جهان، معادلهای لغوی و اصطلاحی جدیدی را جایگزین کرده است
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
امروزه مفاهیم نظارت و کنترل، خود در قالب یک موضوع تخصصی به چندین موضوع متنوع نظیر بازرسی، حسابرسی، ممیزی، ارزیابی، خودارزیابی، نظارت، پایش، گزارشگری و تحلیل عملکرد تفکیک می گردد که در بسیاری از موارد انتخاب واژگان مناسب و الگوبرداری معانی به درستی صورت نگرفته است.
ارزیابی و یا اندازه گیری عملکرد در همه عصرها وجود دادشته است تحقیقات بسیار زیادی در سالهای اخیر در مورد ماهیت و روش شناسی اندازه گیری عملکرد در سازمانها انجام گردیده است نتایج این تحقیقات از این جهت ارزشمند است که می توان وضعیت سازمان را درک نموده و همچنین چالشهای آینده سیستم را با اندازه گیری عملکرد مورد بررسی قرار داد.
اندازه گیری عملکرد یکی از وظایف اصلی مدیریت در سازمانهاست که با دیگر وظایف عمومی تر مدیریت مانند برنامه ریزی، سازماندهی، انگیزش و کنترل ادغام می گردد از اینرو اندازه گیری عملکرد به مباحث استراتژیک که توسط مدیران جهت کنترل و هدایت سازمان به کار گرفته می شود ارتباط پیدا می کند به هر حال واژه عملکرد یکی از وظایف اصلی مدیریت در سازمانهاست که با دیگر وظایف عمومی تر مدیریت مانند برنامه ریزی، سازماندهی، انگیزش و کنترل ادغام می گردد از اینرو اندازه گیری عملکرد به مباحث استراتژیک که توسط مدیران جهت کنترل و هدایت سازمان به کار گرفته می شود ارتباط پیدا می کند به هر حال واژه عملکرد بیانگر پارامترهای از قبل تعریف شده بوده و اندازه گیری بیانگر توانایی کنترل فعالیتهای به طریق معنادار می باشد(شاه بندرزاده،۱۳۸۶).تاکنون مدلها و الگوهای مختلفی در خصوص ارزیابی عملکرد ارائه شده است که می توان آنها را در سه دسته زیر دسته بندی کرد:
۱- مدلهای مبتنی بر زمان و هزینه که تاکید بر ارزیابیهای مالی و فرایندهای ساخت و تولید داشته و مبتنی بر کنترل زمان و هزینه مصرف شده می باشد
۲- مدلهای برتری سازمانی و خودارزیابی، که تاکید بر ارزیابیهای حوزه مدیریت و فرایندهای ساخت و تولید داشته و مبتنی بر ارتقا کیفیت فرایندها و نتیجه گیری می باشد
۳- مدلهاییکپارچه، که تاکید بر ارزیابیهای حوزه مدیریت فرایندهای ساخت و تولید مالی و نیروری انسانی داشته و میتنی بر اجرای استراتژی می باشد (ابن رسول و همکاران،۲۰۰۷).
۲-۱-۹-۱- مدل سینک و تاتل[۱۰] (۱۹۸۹)
مدل سینک و تاتل (۱۹۸۹)یکی از رویکردها به سیستم ارزیابی عملکرد مدل «سینک و تاتل» است که در شکل (۲-۲) نشان داده شده است در این مدل عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکرد به شرح زیر است:
۱- اثربخشی که عبارت است از «انجام کارهای درست، در زمان مناسب و با کیفیت مناسب» در عمل اثربخشی با نسبت خروجی های واقعی بر خروجی های مورد انتظار معرفی می شود.
۲- کارایی که معنای ساده آن «انجام درست کاراها» است و با نسبت مصرف مورد انتظار منابع بر مصرف واقعی تعریف می شود.
۳- کیفیت که مفهومی گسترده دارد و برای ملموس تر کردن مفهوم کیفیت ، آن را از شش جنبه مختلف بررسی و اندازه گیری می کنند.
۴- بهره وری که با تعاریف سنتی نسبت خروجی به ورودی معرفی شده است.
۵- کیفیت زندگی کاری که بهبود آن کمک زیادی به عملکرد سازمان می کند
۶- نوآوری که یکی از اجزای کلیدی برای بهبود عملکرد است
۷- سودآوری که هدف نهایی هر سازمانی است

 

گفتار دوم: مفهوم تکدی در زبان فقها

به طور خلاصه فقهای اسلامی در مورد حکم تکدی دو گروه هستند.
گروه اول: فقیهانی که تکدی را به طور اساسی امری حرام می دانند؛ از هر نوع که باشد(اعم از زبانی، نوشتاری و… ) این گروه اکثریت فقها را تشکیل می دهند.
گروه دوم: آن دسته از فقیهانی هستند که تکدی را امری مکروه می دانند. از این رو قائل به مجازاتی برای این گونه افراد نیستند.
برای جلوگیری از طولانی شدن کلام در این قسمت از میان عقاید و نظرات فقها عظام فتوای حضرت امام خمینی رحمه الله علیه را انتخاب نموده که عینا نقل می گردد: در صدقه و بخشش به مستمندان، قصد قربت شرط است و سؤال(گدایی) در صورت نیاز مکروه و در صورت عدم نیاز شدیدا، مکروه و بنابر احتیاط حرام است.
امام خمینی در فتوای خود قایل به تفکیک شده اند. در صورتی که متکدی نیاز داشته باشد؛ حکم کراهت داده اند و در صورتی که نیازی به کمک دیگران نداشته باشد و از روی حرص و رفاه طلبی و با وجود قدرت بر انجام کار، دست نیاز به سوی مردم دراز کند؛ احتیاط واجب در حرمت آن دانسته اند و عمل به آن گناه است و مجازات دارد.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

گفتار سوم: مفهوم تکدی در روایات

در لسان روایات تکدی با لفظ سؤال، آمده است. روایات در این زمینه فراوان است و به چند روایت به عنوان نمونه اشاره می کنم. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «شهادت کسی که گدایی کند؛ پذیرفته نمی شود» قانون مدنی ما هم این را پذیرفته است.
امام صادق علیه السلام می فرمایند: «هرکس بدون نیاز گدایی کند؛ مثل این است که شراب
می نوشد. در حدیثی دیگر از ایشان آمده است: «شیعتنا من لایسأل الناس و لو مات جوعا: یعنی شیعه ما کسی است که از مردم گدایی نمی کند؛ هر چند که از گرسنگی بمیرد» حضرت رضا علیه السلام می فریایند: «المسأله مفتاح البؤس: یعنی گدایی کلید فقر است» حضرت امام موسی کاظم علیه السلام می فرمایند: «لَا تَصْلُحُ الْمَسْأَلَهُ إِلَّا فِی ثَلَاثَهٍ فِی دَمٍ مُنْقَطِعٍ أَوْ غُرْمٍ مُثْقِلٍ أَوْ حَاجَهٍ مُدْقِعَه: یعنی گدایی و درخواست، صحیح نیست مگر در سه چیز: ۱- در مورد پرداخت خونبهای قتل غیر عمدی. ۲- یا پرداخت قرض سنگین. ۳- یا حاجت بسیار ضروری»
در مورد کلاشی با وجود تحقیق فراوان در کتاب ها و از طریق نرم افزارها، روایتی در این مورد ندیدیم.

 

مبحث دوم: مفهوم تکدی و کلاشی در حقوق عرفی[۴]

با توجه به ماده ۷۱۲ ق. م. ا. شرایط تحقق جرم تکدی و کلاشی عبارتند از:
۱- داشتن قدرت جسمانی.
۲- شخص قصد انجام عمل تکدی و کلاشی را داشته باشد و به صورت اعتیاد و عادت درآمده باشد.
۳- از این راه امرار معاش نماید.
در توضیح بند ۲ باید گفت: همین که شخص در عمل خود، عمد دارد؛ سوء نیت عام را از عنصر معنوی و روانی ایجاد کرده است. ولی در مورد سوء نیت خاص متکدی و کلاشی، ظاهرا قصد کمک گرفتن از دیگران و بخشش بلاعوض از طرف آنان را می توان مطرح نمود. هر چند بعید نیست که بگوئیم سوء نیت خاص در این جرایم امکان تحقق ندارد و از سوء نیت عام فهمیده می شود. ماده ۷۱۲ ق. م. ا. مجازات افراد متکدی وکلاش را بسته به حالات مختلف تفکیک نموده است.
حالت اول: اگر شخص متکدی با وجود تمام شرایط، قدرت مالی نداشته باشد؛ تا زندگی خود را اداره نماید به مجازات حبس از یک ماه تا سه ماه محکوم می شود.
حالت دوم: اگر شخص مورد نظر دارای قدرت مالی برای اداره کردن زندگی داشته باشد و با این حال تکدی یا کلاشی نماید؛ علاوه بر مجازات حبس از یک ماه تا سه ماه، تمام اموالی را که از این راه به دست آورده است؛ ضبط می شود.
نکته ای که حائز اهمیت است؛ این است که مجازات حبس مقرر در ماده ۷۱۲ ق. م. ا. طبق قانون وصول برخی از درآمدها دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۷۳ ۱۲ ۲۸ ماده ۳ بند یک به جزای نقدی از هفتاد هزار و یک ریال تا یک میلیون ریال تبدیل شده است.
ماده ۷۱۳ ق. م. ا. افرادی را شامل می شود که محجورین را، وسیله تکدی قرار می دهند یا اینکه به افراد دیگری دستور انجام این کار را، می دهند؛ مجازات این گونه افراد، حبس از سه ماه تا دو سال و استرداد کلیه اموالی که از این طریق به دست آمده است؛ باشد. نکته ای که اهمیت دارد؛ این است که مجازات حبس مقرر در ماده ۷۱۳ ق. م. ا طبق قانون وصول برخی از.. . ماده ۳ بند ۲، امکان دارد بسته به نظر دادگاه به جزای نقدی از هفتاد هزار و یک ریال تا سه میلیون ریال تبدیل شود. طبق ماده ۷۱۲ قانون مجازات اسلامی، مجازات جرم تکدی و ولگردی حبس از یک تا سه ماه می باشد. (م۷۱۲ق.م.ا ) هر کس تکدی یا کلاشی را پیشه خود قرار داده باشد و از این راه امرار معاش کند یا ولگردی نماید؛ به حبس از یک تا سه ماه محکوم خواهد شد و چنانچه با وجود توان مالی، مرتکب عمل فوق شود؛ علاوه بر مجازات مذکور، کلیه اموالی که از طریق تکدی و کلاشی، به دست آورده؛ مصادره خواهد شد.

 

مبحث سوم: جرم تکدی گری

چرا متکدیان دوست ندارند از خیابان بروند؟ حضور زنان کولی و گدایان بر سر چهارراه و قرار گرفتن جلوی ماشین‌های ایستاده پشت چراغ قرمز، فروش گل، فال و تمیز کردن شیشه‌های ماشین توسط کودکان متکدی، ایستادن زنان کولی در کنار پمپ بنزین یا افراد بیماری که پاهایشان را دراز کرده و آستین را بالازده و دست قطع شده و زخم‌هایشان را به رخ می‌کشند تا دل هر رهگذری را ریش کند، از جمله صحنه‌هایی است که هرکدام ما در شهر و دیارمان به وضوح می‌بینیم؛
صحنه هایی که هر چند گاهی به همت شهرداری یا نیروی انتظامی برای مدتی از چهره شهر پاک میشوند اما به دلیل نداشتن برنامه مدون برای سازمان دهی آنها طولی نمی کشد که دوباره مثل سربازی اماره به خدمت بر سر چهار راه ها ظاهر می شوند .
با وجودی‌که ظاهراً چهره متکدیان گذشته به دستفروشان امروز بدل شده، ولی با نگاهی به کالاهایی که برای فروش برمی‌گزینند و قیمت این کالاها می‌توان دریافت که آنها سهل‌ترین راه را برای بازگشت به همان شیوه زندگی سابق خود برگزیده‌اند، درحالی‌که این اقدام در چشم برخی شهروندان مثبت‌تر از گدایی جلوه می‌کند و آنان را برای تغییر اندکی که در روش کسب درآمد خود ایجاد کرده‌اند، مستحق حمایت می‌بینند.
به طور کلی فقر، مهاجرت توأم با بیکاری، فرار از منزل، مشکلات جسمی و روحی، از کار افتادگی، اعتیاد، پنهان‌سازی کارهای خلاف و بالأخره کسب سود از آسان ترین راه، دلایلی است که برای تکدی‌گری عنوان می‌شود؛ بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیشتر متکدیان به دلیل کسب سود آسان تکدی‌گری را رها نمی‌کنند، به این ترتیب، آنها که تکدی‌گری ادامه می‌دهند، متکدیان حرفه‌ای و اغلب جزء باندهای تکدی‌گری هستند؛از طرفی تکدی‌گری و دلایل روی آوردن به این موضوع بسیار متعدد است و شاید مهم ترین عامل این موضوع افزایش میزان آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد و طلاق باشد به طور مثال وقتی یک خانم از همسر خود جدا می‌شود برای تأمین معاش زندگی خود فریب یکی از باندها و گروه‌هایی که در زمینه تکدی گری فعالیت می کنند را می خورد و بر سر چهار راه گدایی می کند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

مبحث چهارم: جرم تکدی گری در قانون جرم

در ماده ۷۱۲ قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران آمده است: هر کس تکدی یا کلاشی را پیشه خود را قرار داده باشد و از این راه امرا معاش نماید یا ولگردی کند به حبس از یک ماه تا سه ماه محکوم خواهد شد و چنانچه با وجود توان مالی مرتکب عمل فوق شود علاوه بر مجازات مذکور کلیه اموالی که از طریق تکدی و کلاشی به دست آورده است مصادره می شود.
در ماده ۷۱۳ نیز آمده است که هر کس طفل صغیر یا غیر رشیدی را وسیله تکدی قرار دهد یا افرادی را به این امر بگمارد به سه ماه تا دو سال حبس و استراد کلیه اموالی که از طریق مذکور به دست آورده است محکوم خواهد شد.
در سال ۱۳۷۵، اولین مرکز نگهداری کودکان کارو خیابان به نام خانه سبز و ریحانه تأسیس شد و در آن مرکز گروهی از کارشناسان ملزم به ریشه یابی وضعیت، شرایط زندگی و اجتماعی این کودکان شدند.
دین اسلام، تکدی را بسیار منفور دانسته و آن را سخت مورد مذمت و سرزنش قرار داده، دستور
می دهد که مردم تن به مذلت و خواری ندهند و دست گدایی دراز نکنند.
پیامبر اسلام فرموده است: اگر مردم می دانستند در سوال وتکدی چه بدی هایی وجود دارد هرگز کسی از کسی چیزی درخواست نمی کرد. امام صادق نیز فرمودند: مؤمن اظهار فقر و تنگدستی پیش مردم نمی کند. هر کس زبان به سوال و گدایی گشاید در حالی که دارای مال و توانمندی باشد روز قیامت در حالی خدا را ملاقات می نماید که صورت او مجروح و خون آلود است. عده زیادی از فقها نیز اعتقاد دارند که گدایی امری حرام است. حال عمل گدایی به هر شیوه ای که باشد، حرام است. برخی دیگر از فقها گدایی را مکروه می دانند.
چندین سال است که هزینه های هنگفتی برای جمع آوری وساماندهی متکدیان در نظر گرفته
می شود اما نه تنها تکدی گرها روز به روز رشد می کنند بلکه بسیاری از آنها با اعمال نیروی انسانی و هزینه ارگان ها جمع آوری شده، دوباره و به زودی آزاد می شوند و گدایی را به شیوه مدرن یا سنتی از سر می گیرند. خلاءهای قانونی بحث تازه ای نیست اما شاید اکنون بیش از پیش نیاز به رفع این خلاءها باشد.
تکدی گری جزو جرایم محسوب شده و مجازات دارد ، متاسفانه این روزهاوقتی گدایی شغل
می شود ،کودکان اولین قربانی آن به حساب می آیند .
بدون تردید پدیده رقت برانگیز و ناهنجار کودکان، نوجوانان و بزرگسالان ژنده پوش و بی خانمان در اکثر قریب به اتفاق شهرهای جهان وجود داشته و به عنوان یک معضل اجتماعی که هم خود مصداق آسیب اجتماعی بوده و هم زمینه ساز گسترش و شیوع آسیب ها می باشد، در جوامع امروزی مطرح است.
فردا، روزی است که طفل در آغوش مادر شب و روز در خیابان کنار مادر می نشیند، می خوابد، غذا می خورد و زندگی می کند. محروم از مدرسه، محروم از خواندن و نوشتن، محروم از خانه، خانواده و محبت، بزرگ می شود. حال این کودک در شرایطی که هیچ آموزشی غیر از گدایی و دراز کردن دست جلوی دیگران ندیده ، آیا راهی جز اعتیاد، بزهکاری، دزدی و جنایت برای او باقی می ماند؟
این روزها متکدیان چه نیازمند و چه حرفه ای با شیوه های بسیار نوین، احساسات برانگیز، به امرار معاش می پردازند و از عواطف این ملت بهترین استفاده را می کنند؛بدون تردید پدیده تکدی گری در اکثر شهرهای جهان وجود داشته و به عنوان یک معضل اجتماعی که هم خود مصداق آسیب اجتماعی بوده و هم زمینه ساز گسترش و شیوع آسیب ها است در جوامع امروزی مطرح است .

 

مبحث پنجم:مهمترین عامل گسترش تکدی گری

فقر اجتماعی است؛ ما در جامعه‌ای که شاهد فقر باشیم حتما نتایج سوء آن را هم در جامعه می‌بینیم و تکدی گری از نتایج بارز فقر در جامعه می باشد. دین اسلام برای مقابله با مسئله
تکدی گری اندیشیده و راه حل هایی را ارائه داده است. در این ارتباط رسیدگی و مراقبت از بیماران، معلولین، از کارافتادگان، آسیب دیدگان، محرومان را مطرح کرده و از جمله وظایف حکومت اسلامی و امت مسلمان قلمداد نموده است و از طرف دیگر با پدیده تکدی گری به عنوان یک حرفه برخورد کرده و آن را فعل حرام دانسته است.
تکدی و تکدیگری از زمره زشت ترین مناسبات اجتماعی است که قانونگذار هر کشور بر حسب فرهنگ و آداب و سنن موجود برای آن مجازات نیز تعیین نموده، از جمله در قوانین کشورمان از جمله جرائم محسوب می گردد.

 

مبحث ششم: عوامل بروز تکدی گری

یک مدرس دانشگاه و کارشناس حقوق شهری به بیان ریشه ها و زیربناهای بروز مشکل تکدی گری می پردازد و می گوید: اولین چیزی که با دیدن متکدیان به ذهن متبادر می شود، فقر است. ممکن است این افراد اصلا فقیر نباشند و از این راه درآمد بسیاری هم داشته باشند. اما ظاهرشان فقر را به ذهن متبادر می کند.
علی زمانیان ادامه می دهد: بسیاری از خانواده ها برای تامین معاش خود، کودکان خود را به این کار وادار می کنند. وی توضیح می دهد: باید گفت تا زمانی که مسئله اشتغال در جامعه متناسب با میزان جمعیت حل نشود، نمی توان انتظار داشت که شاهد صحنه های مذکور نباشیم.
این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه به علت آسیب پذیر بودن این قشر و مشکلاتی که دارند و برای جامعه هم ایجاد می کنند حمایت و توجه بیشتر قانون به آنها ضروری است می گوید: سازمان ها و نهادهای خاصی برای ساماندهی و جمع آوری این افراد شکل گرفته است.
زمانیان در توضیح سازمان هایی که در این حوزه تشکیل شده اند می گوید: طبق مصوبه ۱۵/۲/۷۸ شورای عالی اداری، سازمان های مسئول در این حوزه عبارتند از دادگستری استان، نیروی انتظامی سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی (ره)، اداره کار و امور اجتماعی و شهرداری.

 

فصل دوم: تکدی گری از نظر قانون

 

مبحث اول: ماده های جزایی قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران در رابطه با تکدی گری

ماده ۷۱۲ – هرکس تکدی یا کلاشی را پیشه خود قرار داده باشد واز این راه امرار معاش نماید یا ولگردی نماید به حبس از یک تا سه ماه محکوم خواهد شد و چنانچه با وجود توان مالی مرتکب عمل فوق شود علاوه بر مجازات مذکور کلیه اموالی که از طریق تکدی وکلاشی بدست آورده است مصادره خواهد شد .
ماده ۷۱۳ – هرکس طفل صغیر یا غیر رشیدی را وسیله تکدی قرار دهد یا افرادی را به این امر بگمارد به سه ماه تا دوسال حبس و استرداد کلیه اموالی که از طریق مذکور به دست آورده است محکوم خواهدشد .
تکدی گران سودجو از روش های گوناگونی همچون پاک کردن شیشه اتومبیل، دستفروشی، فالگیری و دیگر روش های مرسوم اقدام به تکدیگری می کنند.
متکدیان و کودکان خیابانی باعث شیوع بیماریهای واگیردار، نازیبا شدن چهره شهر و حتی افزایش سرقتهای خیابانی می شوند و رسیدگی به امور متکدیان و جمع آوری آنها وظیفه شهرداری، اداره کل اتباع بیگانه، کمیته امداد، بهزیستی و سازمان های مردم نهاد و موسسسات خیریه شناسنامه دار است.
روش صحیح و کارشناسی شده برخورد با این پدیده و برخورد با این ناهنجاری در راستای رفع این مشکل ضروری است که یکی از این راه ها فرهنگ سازی در جوامع در خصوص عدم کمک رسانی مردم به متکدیان حرفه ای است.
امید است، همه (مردم و مسئولین) دست در دست هم دهیم تا جلوی این ناهنجاری اجتماعی را همین امروز بگیریم تا شاهد عواقب بسیار بدتر و شکل گیری ناهنجاریهای اجتماعی سخت تر از تکدی گری نباشیم که فردا دیر است.

 

مبحث دوم: بررسی جرایم ولگردی و تکدی گری

به گزارش حقوقی قضایی باشگاه خبرنگاران، ماده ۷۱۲ قانون مجازات اسلامی بیان می ‌کند که هر کس تکدی یا کلاشی را پیشه خود قرار داده باشد و از این راه امرار معاش یا ولگردی کند به حبس از یک تا سه ماه‌ محکوم خواهد شد و چنانچه با وجود توان مالی مرتکب عمل فوق شود علاوه بر مجازات مذکور کلیه اموالی که از طریق تکدی وکلاشی به دست آورده است مصادره خواهد شد.
ماده ۲۷۳ قانون مجازات عمومی برای نخستین‌بار، ولگردی را در زمره جرایم قرار داد، به‌دنبال آن، آیین‌نامه امور اخلاقی، با اشاره به تکدی و کلاشی، برای افرادی که مرتکب این اعمال می‌شوند، مجازات جرم ولگردی مقرر شده است.
بعد از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۷۵ و به‌دنبال انجام تغییراتی در قانون مجازات اسلامی، دو ماده ۷۱۲ و ۷۱۳، به جرایم ولگردی، کلاشی و تکدی‌گری اختصاص یافت. در این مواد، بدون آن‌که جرایم مذکور تعریف شوند، با ذکر عناوین و عباراتی مبهم و نارسا، نهایتا برای مرتکبین این جرایم، مجازات حبس و حسب مورد مصادره، استرداد اموال، درنظر گرفته شده است.
با این احتساب و با توجه به سابقه تعریف این جرم در ماده ۲۷۳ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۲۲ تعریف آن قانون را مد نظر قرار می‌دهیم: “کسـانی‌ که وسیله معاش معلـوم ندارند و از روی بی‌قیدی و تنبلی درصدد تهیه کار برای خـود بر نمی‌آیند ولگرد محسوب می‌شوند، ولگردی خلاف و مجازات آن مطابق باب چهارم قانون کیفر عمومی است.” جرم ولگردی جزو جرایم اعتیادی است و نیاز به تکرار دارد. یعنی اگر فردی یک روز بیکار باشد نمی‌توان او را ولگرد دانست و با او برخورد قانونی کرد.

 

مبحث سوم: برخورد قانون با ولگردان

مجازات این جرم طبق قوانین جاری حبس از یک تا سه ماه است. طبق بند ۶ ماده ۲۱ قانون آیین دادرسی کیفری ولگردی از زمره جرایم مشهود بوده و دولت مکلف است اشخاص مذکور را به کار مناسب وادار نماید. در صورتی که این افراد از قبول کار امتناع نمایند یا برای طفره از کار فرار کنند به حبس جُنحه‌ای، از یازده روز تا سه ماه محکوم می‌شوند.

پایان نامه

ولگردی علاوه بر این‌که جرمی مستقل است، در برخی از اوقات یکی از عناصر جرم است. رای وحدت رویه ۱۴، سال ۱۳۶۱ هیئت عمومی دیوان عالی کشور به صراحت ماده ۸‌ لایحه قانونی تشدید مجازات مرتکبین جرایم مواد مخدر مصوب ۱۹/۳/۵۹ شورای انقلاب جمهوری اسلامی‌ایران، تعقیب کیفری را منوط به این می‌داند ‌که متهم ولگرد باشد و اعتیاد او مورد تایید پزشکی قانونی قرار بگیرد و در صورتی که ولگرد بودن معتاد محقق نباشد تعقیب کیفری او مخالف صریح‌این ماده خواهد بود.
اما جز مجازات قانونی حبس محدودیتهایی برای افراد ولگرد در قانون ایران پیش بینی شده که فهرست وار به همراه منبع آن در زیر می‌آید:
یکم: ‌‌قانون متمم اصلاح اصول محاکمات جزایی ‌مصوب ۱۲ مهرماه ۱۳۱۱ شمسی (‌کمیسیون قوانین عدلیه) ماده ۲۳ – در موارد جرایم مشهوده مامورین نظمیه مکلفند تا وقتی که مدعی‌العموم یا مستنطق مداخله نکرده کلیه اقدامات لازمه را برای جلوگیری از‌امحای اثرات جرم و فرار متهم و هر تحقیقی را که برای کشف جرم لازم بدانند به عمل آورند. ‌.
دوم: قانون اقدامات تامینی ‌مصوب ۱۲ اردیبهشت‌ماه ۱۳۳۹ (‌کمیسیون مشترک دادگستری مجلسین) ماده ۲ – دولت مکلف است ظرف پنج سال از تاریخ تصویب این قانون اقدام به تشکیل موسسات تامینی بنماید: نگاهداری مجرمین بیکار و ولگرد در کارگاه‌های کشاورزی و صنعتی.
سوم: قانون گذرنامه ‌مصوب ۱۰/۱۲/۱۳۵۱ ‌ماده ۱۶ – به اشخاص زیر هیچ نوع گذرنامه برای خروج از کشور داده نمی‌شود: کسانی که در خارج از ایران به سبب تکدی یا ولگردی یا ارتکاب سرقت و کلاهبرداری و با به هر عنوان دیگر دارای سوءشهرت باشند.

 

۲-۲۰ وظایف ادارات، بخش ها و واحدهای مرتبط با فعالیت برون سپاری در سازمان کتابخانه‌ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

فعالیت ها و وظایف اداره خدمات کتابداری عبارتند از: سفارش، فراهم آوری؛ سازماندهی و طبقه بندی منابع فارسی و عربی؛ سازماندهی و طبقه بندی منابع لاتین، فرانسه و سایر زبان ها؛ سازماندهی وطبقه بندی مواد دیداری و شنیداری؛ سازماندهی و طبقه بندی مواد الکترونیکی و …؛ آماده سازی انواع منابع کتابخانه ای
مهم ترین وظایف اداره مخطوطات عبارتند از: تهیه، نگهداری و فهرست نگاری کتاب های خطی و چاپ‌سنگی، جزوه ها و دست نوشته های خطی؛ تهیه میکروفیلم، لوح فشرده و دیجیتال سازی نسخه های خطی و چاپ‌سنگی و ارائه خدمات به پژوهشگران و نهادهای فرهنگی داخل و خارج از کشور. آمار موجودی اداره ی مخطوطات، عبارت است از: بیش از ۷۵ هزار نسخه خطی؛ بیش از ۴۱ هزار نسخه کتاب چاپ سنگی؛ حدود ۴۷ هزار حلقه میکروفیلم و بیش از ۹۵ هزار نسخه منبع دیجیتال شده خطی که قابل ذکر است کل نسخه های خطی موجود در سازمان با احتساب موجودی اداره مخطوطات و کتابخانه های وابسته بیش از ۸۴ هزار نسخه و کتاب های چاپ سنگی نیز بیش از ۴۴ هزار نسخه می باشد.
از مهم ترین وظایف اداره حفاظت و مرمت می توان به حفظ و نگهداری آثار تاریخی خزانه و موزه های آستان قدس رضوی به روش علمی و روزآمد، و مرمت و صحافی کتاب های خطی و چاپی، اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اشاره کرد.
اداره گنجینه ها دارای شانزده گنجینه است و بیش از پنج هزار شیء از اشیاء و آثار فرهنگی و تاریخی در این گنجینه ها به نمایش گذاشته شده است. این شانزده گنجینه عبارتند از: ۱٫ گنجینه قرآن و نفایس ۲٫ گنجینه هدایای مقام معظم رهبری ۳٫ گنجینه فرش ۴٫ گنجینه تاریخ مشهد ۵٫ گنجینه مدال ۶٫ گنجینه هنرهای تجسمی ۷٫ گنجینه آبزیان ۸٫ گنجینه ظروف ۹٫ گنجینه سلاح ۱۰٫ گنجینه مردم شناسی ۱۱٫ گنجینه تمبر ۱۲٫ گنجینه اسکناس ۱۳٫ گنجینه مسکوکات ۱۴٫ گنجینه نجوم ۱۵٫ گنجینه ساعت ۱۶٫ تالار آثار اهدایی استاد فرشچیان
اداره کتابخانه عمومی با یک مخزن اصلی کتاب های چاپی و ۲۱ تالار و کتابخانه ی تخصصی در خدمت پژوهشگران و مراجعان می باشد. تعداد کتاب های چاپی موجود در کتابخانه مرکزی، بیش از یک میلیون و ۷۸۰ هزار جلد می باشد و تعداد کل اعضاء تا پایان سال ۱۳۹۰، حدود ۱۷۵ هزار نفر بوده است. تعداد کتابخانه های وابسته سازمان عبارتند از: ۱۷ کتابخانه در سطح شهر مشهد؛ ۲۱ کتابخانه در سایر شهرها و یک کتابخانه در کشور هندوستان. کتابخانه‌های وابسته در مجموع، دارای ۱۰۹۳۷ نسخه کتاب خطی، حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار نسخه کتاب چاپی و بیش از ۳۲۴ هزار نفر عضو می باشند.
فعالیت های اداره پژوهش شامل: تهیه و گردآوری اطلاعات آثار و اشیای موزه ای؛ مستند سازی آثار و اشیاء؛ معرفی آثار و اشیاء می باشد.
در کتابخانه دیجیتال حدود ۳ میلیون منبع دیجیتال مطالعاتی در دسترس محققان و دانش پژوهان قرار دارد. اهم وظایف این کتابخانه شامل: ارائه خدمات منابع دیجیتال به صورت محلی و تحت وب؛ فروش منابع دیجیتال(شامل نسخه های خطی، چاپ سنگی، چاپ سربی، سند و…)؛ فروش اشتراکی منابع دیجیتال به سازمان ها و مراکز فرهنگی؛ ارائه منابع اطلاعاتی کمیاب، نایاب و نفیس؛ تولید کتاب الکترونیک می باشد.

 

۲-۲۱ پیمانکاران تأمین کننده خدمات برون سپاری در سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

براساس قراردادهای انعقادی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در سال ۱۳۹۲، هزینه‌ای بالغ بر ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۴۰ ریال صرف برون سپاری خدمات در ابعاد گوناگون در این سازمان شده است.

 

 

شرکت همیاران ثامن قدس: این شرکت طی قرارداد منعقد شده با سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی قسمت هایی از فعالیت های کتابداری را در بخشهای مختلف اعم از موزه ها، اسناد، خدمات کتابداری، کتابخانه دیجیتال، مخطوطات به تفکیک طی شرح خدمات زیر برای سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی انجام دهد.

خدمات در اداره خدمات کتابداری شامل: ثبت کتاب های فارسی و عربی و لاتین در دفتر اموالی؛ فهرست نویسی بنیادی کتب انگلیسی، فرانسه و سایر زبانها؛ فهرست نویسی بنیادی کتب فارسی و عربی؛ فهرست نویسی بنیادی CD, DVD, DVD-ROM و نوارهای کاست و ویدئو؛ فهرست نویسی بنیادی پایان نامه ها؛ ورود اطلاعات کاربرگه پایان‌نامه‌ها؛ ورود اطلاعات کاربرگه انگلیسی، فرانسه و عربی و فارسی؛ تولید و نصب لیبل شماره راهنمای کتاب؛ تولید و نصب بارکد کتاب؛ آماده سازی منابع شامل تفکیک، نوشتن سیاهه تحویلی و بسته بندی؛ مهمور نمودن کتاب های ثبت‌شده با مهر سازمان؛ ورود اطلاعات پایانه سفارش و فراهم آوری مواد؛ جستجو و تعیین جا در سامانه سفارش و فراهم‌آوری مواد؛ ورود شماره ثبت در سامانه سفارش و فراهم آوری مواد؛ ثبت مواد سمعی و بصری در دفاتر اموالی؛ فهرست نویسی منابع سمعی و بصری؛ ورود اطلاعات کاربرگه مواد سمعی و بصری؛ بازبینی فهرست نویسی؛ استخراج اطلاعات کتابشناختی از اینترنت به همراه دانلود اصل منبع با رعایت عدم تکرار می باشد.
خدمات در معاونت موزه ها شامل: تهیه شناسنامه فرش و منسوجات (به همراه فرم مرمتی) کم کار، متوسط و پرکار؛ تهیه شناسنامه تابلوهای نقاشی و خوشنویسی (کم کار معاصری، متوسط پوستری، پرکار تکراری)؛ تهیه شناسنامه تابلوهای نقاشی بسیار نفیس، معرق، منبت و خاتم؛ تهیه شناسنامه ظروف (بلور، بارفتن، چینی، کریستال، سلادن، فلزی)؛ تهیه شناسنامه علوم و فنون (نجوم، ساعت و ابزارهای علمی)؛ تهیه شناسنامه قرآن و مرقعات؛ تهیه شناسنامه کتیبه های سنگی، فلزات کتیبه دار، سفال، مدال، سلاح، کاشی، اشیای مردم شناسی، علوم طبیعی و ادعیه؛ حروف چینی و صفحه‌آرایی و قراردادن تصویر در شناسنامه های اشیاء؛ نمونه خوانی ومقابله شناسنامه ها؛ ثبت اطلاعات شناسنامه ها در دفتر ثبت اشیاء هر شی؛ ورود اطلاعات کتاب های تخصصی موزه در سیستم؛ ورود اطلاعات فهرست سکه ها می باشد.
خدمات در بخش اسناد و مطبوعات شامل: اسکن عکس رنگی و سیاهه و سفید و اسکن نگاتیو اسلاید؛ تصویر‌برداری از اسناد، برید ه جراید، مجلات، روزنامه ها؛ ورود اطلاعات اسناد فارسی توصیفگرها و تاریخ شفاهی و عکس؛ ثبت اسناد و عکس ها و منابع دیداری و شنیداری در دفتر اموالی؛ ورود اطلاعات تاریخ شفاهی، عکس، اسناد و منابع دیداری و شنیداری؛ اصلاح عناوین اطلاعات وارد شده در پایگاه سیمرغ؛ صفحه شماری اسناد، درج شماره صفحه بر روی اسناد با شماره اموالی و زدن مهر و چیدن؛ ورود اطلاعات نشریات ادواری لاتین، فارسی و عربی و اصلاح اطلاعات عنوان و مرتبط با آن در پایگاه نشریات ادواری و عطف نویسی کامل نشریات ادواری به صورت دستی؛ اصلاح کارت موجودی با کاردکس؛ برگه آرایی کارت موجودی و کاردکس؛ چسباندن شناسنامه نشریات، مهر زدن نشریات، صفحه آرایی روزنامه ها و هفته نامه ها، چیدن نشریات در قفسه پیش آرشیو؛ نمایه سازی فهرست نشریات موجود در صفحه نمایه، نمایه سازی مصاحبه ها، نمایه سازی هر کاربرگه اسناد مکتوب می باشد.
خدمات در بخش مخطوطات شامل: ورود اطلاعات فهرست برگه کتابهای چاپ سنگی؛ تهیه شناسنامه علمی نسخ‌خطی؛ فهرست نویسی پیشرفته منابع فارسی چاپ سنگی؛ فهرست نویسی نسخه های خطی؛ نمونه خوانی نسخ خطی و مقابله نسخ خطی؛ مستند سازی مشاهیر نسخ خطی؛ حروف چینی و صفحه آرایی نسخ خطی؛ ویراستاری محتوایی، ادبی و علمی نسخ خطی؛ تهیه لیبل منابع چاپ سنگی؛ ورود اطلاعات و آماده سازی کتب چاپ سنگی؛ فهرست برگه نویسی کتب چاپ سنگی غیر فارسی و کتب ناشناخته چاپ سنگی؛ دیجیتال سازی جزوات قرآنی و تصویر برداری قرآن های خطی نفیس؛ تبدیل میکروفیلم به فایل دیجیتالی می باشد.
خدمات در بخش کتابخانه دیجیتال شامل: ورود اطلاعات در نرم افزار کتابخانه دیجیتال سازمان؛ تایپ فهرست مندرجات کتب چاپی کتابخانه دیجیتال سازمان؛ اسکن طرح جلد کتب چاپی کتابخانه دیجیتال؛ اصلاح فایل های دیجیتالی سازمان می باشد.

 

 

شرکت یکتا سفیران توس: این شرکت طی قرارداد منعقد شده با سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی موظف شده است تا بخشی از فعالیتهای کتابخانه را از سال ۱۳۹۱ تا هم اکنون طی شرح خدمات زیر برای سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس انجام دهد: تایپ با فرمت WORD کتب فارسی چاپی؛ تایپ با فرمت WORD کتب عربی؛ تایپ فهرست مندرجات ۳۰ هزار کتاب چاپی

شرکت عالم آرای شرق: این شرکت طی قرارداد منعقد شده با سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی موظف شده است تا ماهانه ۴۵ هزار صفحه تایپ شده فهرست مندرجات کتب مخزن چاپی را تهیه و نیز تکثیر و فتوکپی از کتب مختلف سازمان را از سال ۱۳۹۲ برای سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی انجام دهد.

۲-۲۲ پیشینه های پژوهش در ایران

بربند و ذبیحی (۱۳۷۷) طی تحقیقی با عنوان «مسائل برون سپاری در شرکت توزیع برق مشهد» پس از ارائه دیدگاه و چشم انداز مناسب از شرکت های توزیع به تبیین شرایط خصوصی و برون سپاری فعالیت ها پرداخته و طی نه مرحله با شناخت و تدوین طرح جامع برون سپاری و با ارائه تجزیه و تحلیل مناسب، راهکارهای عملی برای اجرای این طرح و حل مشکلات تدوین گردیده است.
اشرف زاده (۱۳۸۲) در تحقیقی با عنوان «مدلی فراگیر برای برون سپاری خدمات» به بررسی مشخصه های مختلف خدمات با توجه به جدیدترین مطالب منتشر شده پرداخته و سپس یک مدل استراتژیک جهت برون سپاری خدمات ارائه کرده است. یافته های وی نشان می دهد که این مدل که بر مشخصه های خدمت تأکید دارد به گونه ای طراحی شده که در ضمن سادگی نگاهی فراگیر به موضوع داشته و برای راهنمایی مدیران مفید واقع می گردد. در این تحقیق، پس از ارائه مدل و توضیح در مورد ارتباط متغیر ها با یکدیگر نحوه پیاده سازی مدل در یک سازمان و همچنین نتایج حاصل از تحقیق به اختصار بیان شده است.
توکلی(۱۳۸۴) در تحقیقی با عنوان «برون سپاری در نگه داری و تعمیرات» مزایای برون سپاری در نگه داری و تعمیرات ارائه شده و با نگاهی به یکی از متدهای کلی، مدلی برای برون سپاری فعالیت های نگهداری و تعمیرات ارائه داد. در این مدل با توجه به پارامترهای یک فعالیت در خصوص برون سپاری آن تصمیم گیری می شود. پارامترهای مورد‌نظر برای تصمیم گیری عبارتند از: ایجاد مزایای رقابتی و استراتژیک یا غیر استراتژیک بودن فعالیت.
حسن زاده و زندیان، (۱۳۸۴) در مقاله ای با عنوان «تحلیلی مدیریتی بر برون سپاری خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی» فواید، بایدها و نباید های پیش از عقد قرارداد برون سپاری را مورد بررسی قرار دادند و در ادامه مقاله، به بررسی مسائل خرد و کلان مربوط به برون سپاری در کتابخانه های ایران پرداختند.
دانشی، دلاوری و اسفندیاری(۱۳۸۷) در تحقیقی با عنوان «اثرات برون سپاری بخش اتفاقات و عملیات شرکت توزیع برق اهواز در کاهش هزینه ها» ارزیابی عملکرد برون سپاری فعالیت های عملیاتی، در بخشی از حوزه تحت پوشش شرکت توزیع نیروی برق اهواز و بررسی هزینه ها قبل و بعد از برون سپاری را انجام دادند. در این پژوهش هدف بررسی نظرات مشترکان شرکت توزیع نیروی برق اهواز در مورد برون سپاری فعالیت بخش عملیات و اتفاقات بوده است. جامعه آماری این پژوهش شرکت توزیع نیروی برق اهواز می باشد. روش پژوهش از نوع پیمایشی تحلیلی بوده است و نتیجه این پژوهش کاهش ۶/۴۳ درصدی در هزینه ها بوده است.
رهنورد و خاوندکار(۱۳۸۷) در مقاله ای با عنوان «تأثیر اشتراک دانش بر توفیق در برون سپاری خدمات فناوری اطلاعات» را در سازمان های محلی استان زنجان را مورد بررسی قرار داده اند. در این پژوهش، سازمان های محلی استان زنجان که حداقل در یک زمینه به برون سپاری خدمات فناوری اطلاعات اقدام کرده اند، به عنوان جامعه آماری انتخاب شده است . روش پژوهش بر حسب هدف از نوع بنیادی محسوب می شود و بر حسب ماهیت یک تحقیق توصیفی به حساب می آید. یافته های این پژوهش نشان می دهد که اشتراک دانش، موفقیت راهبرد برون سپاری را تحت تأثیر قرار می دهد. به عبارت دیگر، رابطه اشتراک دانش به عنوان متغیر مستقل با توفیق در برون سپاری به عنوان متغیر وابسته از یک سو از متغیر میانجی به نام شراکت پذیری تأثیر می پذیرد، و از سوی دیگر قابلیت سازمانی در این ارتباط در نقش متغیر تعدیل کننده ظاهر می شود. بنابراین برون سپاری خدمات فناوری اطلاعات زمانی موفقیت آمیز خواهد بود که از طریق رابطه شراکت پذیری، هر یک از طرفین در دانش یکدیگر سهیم شوند.
نتیجه تصویری درباره فناوری اطلاعات
ادیبی فرد(۱۳۸۹) در تحقیقی با عنوان «برون سپاری روشی برای یادگیری سازمانی» بررسی ظرفیت برون سپاری به منظور افزایش یادگیری سازمانی با به کارگرفتن روش های نو را هدف از این تحقیق دانست. به بیانی دیگر هدف این مقاله تنها بررسی فرایند عملی یادگیری است. جامعه آماری این تحقیق تمامی شرکت های برون سپرده در زمینه IT در سطح شهر تهران می باشد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که برون سپاری IT، منجر به انتقال دانش می شود. با برون‌سپاری، سازمان ها مجبورند دانش مبنای این فعالیت ها را کدسازی و تبدیل به دانش صریح کنند. تعاملات سازمان با تأمین کنندگان منجر به ارتباطات قوی و همه جانیه و تبادل اطلاعات از منابع مختلف می شود. از این دیدگاه انتقال دانش متعاقباً منجر به نهادینه سازی دانش یا یادگیری سازمانی می شود.
عظیم زاد، (۱۳۸۹) در پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان «بررسی نقش استراتژی برون سپاری[۷۱] در بهبود عملکرد شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران» به بررسی تأثیر استراتژی برون سپاری بر عملکرد شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران «هما» پرداخت. در این تحقیق تأثیر برون سپاری در سه سطح کل، وظیفه (پروژه) و واحدهای شرکت، بر مؤلفه های عملکرد، شامل اثربخشی، کارآیی، کیفیت و کمیت مورد بررسی قرار می گیرد. جامعه آماری تحقیق، شامل تمامی مدیران (رئیس ارشد، مدیر، مدیرکل و معاون) در ادارات مرکزی شرکت هما واقع در شهر تهران که ۲۰۶ نفر می‌باشند و ۸۸ نفر به صورت تصادفی ساده به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. روش این تحقیق از نوع توصیفی و از نظر زمانی پیمایشی و به جهت استفاده از نتایج تحقیق در شرکت هما، کاربردی می باشد و ابزار گردآوری اطلاعات پرسش نامه است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که استراتژی برون سپاری در سه سطح شرکت بر عملکرد شرکت هما و تمامی مؤلفه های آن تأثیر مثبت دارد.

 

برای