جامعه آماری ۳۹
روش نمونه گیری و تعداد نمونه ۳۹
روش پردازش داده ها ۴۰
ابزار های اندازه گیری پژوهش ۴۱
پرسش نامه SCL-90-R 41
پرسش نامه سبک هویت (ISI) برزونسکی ۴۲
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها ۴۴
داده های توصیفی ۴۵
داده های استنباطی ۴۷
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری ۶۰
محدودیت های پژوهش ۶۵
پیشنهاد های کاربردی ۶۶
پیشنهاد های پژوهشی ۶۶
منابع ۶۷
فهرست جدول ها
عنوان
شماره صفحه
جدول ۱-۱: جمع بندی نتایج پژوهش پرینز………………………………………………………………………………………………………………………….۱۶
جدول ۱-۳: سوالات مقیاس های سبک هویتی……………………………………………………………………………………………………………………..۴۳
جدول۱-۴: بررسی توزیع فراوانی مرتبط با متغیر«سن» در نمونه های تحقیق…………………………………………………………………….۴۵
جدول۲-۴: بررسی توزیع فراوانی مرتبط با متغیر«وضعیت تاهل» در نمونه های تحقیق……………………………………………………..۴۶
جدول۳-۴: بررسی توزیع فراوانی مرتبط با متغیر«سطح تحصیلات» در نمونه های تحقیق…………………………………………………۴۶
جدول۴-۴: بررسی توزیع فراوانی مرتبط با متغیر«نوع جرم» در نمونه های تحقیق……………………………………………………………..۴۶
جدول۵-۴: بررسی توزیع فراوانی مرتبط با متغیر«مدت زمان حبس» در نمونه های تحقیق………………………………………………۴۷
جدول ۶-۴: بررسی میزان شیوع اختلالات روانی در نمونه مورد مطالعه با توجه به نوع جرم با آزمون مجذور خی…………..۴۸
جدول۷-۴: بررسی نمرات آزمون لوین سبک های هویتی در نمونه مورد مطالعه با توجه به نوع جرم………………………………..۵۰
جدول ۸-۴ : نتایج تحلیل واریانس یک راهه (ANOVA) جهت بررسی انواع اختلالات روانی در نمونه مورد مطالعه
در این پژوهش بر حسب نوع جرم………………………………………………………………………………………………………………………………………….۵۲
جدول ۹-۴: بررسی نمرات آزمون لوین سبک های هویتی در نمونه مورد مطالعه با توجه به نوع جرم……………………………….۵۵
جدول ۱۰-۴: بررسی آزمون کروسکال برای سبک های هویتی در نمونه مورد مطالعه با توجه به نوع جرم……………………..۵۶
جدول ۱۱-۴: ماتریس بررسی همبستگی بین سبک های هویتی و انواع اختلالات روانی در نمونه مورد مطالعه……………….۵۷
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.
فصل اول:
کلیات پژوهش
مقدمه
جرم و جنایت، تاریخی به قدمت بشریت دارد و مسائل مربوط به مجرمان و زندانیان به ویژه ارتباط آن با مشکلات و مسائل روان پزشکی، یکی از چالش انگیزترین و فعال ترین زمینه های پژوهش است (والم اسلی[۱]، ۲۰۰۳).
ستوده، میرزایی و پازند (۱۳۹۰) طی پژوهشی اعلام کردند که خاستگاه اصلی تبهکاری را باید در شرایط بیمارگونه فردی و اجتماعی مجرم مورد بررسی قرار داد، و هیچ نظریه ی واحدی به تنهایی نمی تواند رفتارهای انحرافی گوناگون را تبیین کند. بسیاری از متخصصان معتقدند بسیاری از جرم ها ریشه ی عمیقی در شخصیت فرد دارد و از این عقیده حمایت می کنند که مجرم بیمار است و نیاز به درمان دارد (مظاهری، خلیقی، رقیبی و سرابندی، ۱۳۸۹). پس نباید وقوع جرم را پدیده ای فردی و جدا از بافت اجتماعی و خانوادگی فرد دانست، در بسیاری از موارد شرایط نامساعد خانواده و مشکلات رفتاری و روانی والدین در بروز موجب بروز رفتار های ناسازگارانه و گاهی رفتار های خلاف قانون از سوی فرد می شود. در بعضی از موارد نیز می توان وقوع جرم را با جنون و عدم کنترل تکانه ها مرتبط دانست.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
در بحث از بهداشت و تعادل روانی، همانطور که میلانی (۱۳۸۲) معتقد است، تنها خود فرد به تنهایی مد نظر قرار نمی گیرد، بلکه آنچه که فرد را احاطه نموده است نیز مورد توجه می باشد. تعداد زیادی از مبتلایان به اختلالات رفتاری به واسطه ی عدم بستری در بیمارستان و عدم برخورداری از هر گونه برنامه درمانی مناسب، عدم درک مناسب خانواده و دوستان آنها و از طرف دیگر اطلاق برچسب هایی همچون تنبل، بی عرضه، احمق و نظایر آن به بیماران نتیجه ای جز روانه زندان نمودن این افراد ندارد.
علاوه بر این، شرایط پر آشوب زمانه ی ما که هر لحظه سلامت عمومی فرد را تهدید می کند، ایجاب می کند شناخت روشنی از هویت خود داشته باشد. بی خبر از ماهیت خویش نه می دانیم کیستیم و نه می توانیم به خودمان اعتماد کنیم. ثباتی را که نمی توانیم در دنیا بیابیم باید در وجود خود ایجاد کنیم. از دیدگاه اجتماعی نیز فرد باید یک سری مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی را بپذیرد؛ از این رو ثبات روشن هویتی و آگاهی از ماهیت خویش، می تواند موجب مسئولیت پذیری بهینه ی فرد شود. اریکسون در این زمینه بر اهمیت بافت اجتماعی و خانوادگی در شکل گیری هویت تاکید می کند (سعادتی شامیر، ۱۳۸۳).
با نگاهی به پژوهش هایی که در مورد زندانیان انجام شده است، می توان نتیجه گرفت که زنان در زندان یک گروه به نسبه محروم اجتماعی هستند. آن ها به طور کل از نظر سطح تحصیلات، دستمزد شغلی و در نهایت درآمد از جمعیت کلی زنان پایین تر هستند. هزینه هایی که زندان بر خود زنان، بچه ها و خانواده هایشان تحمیل می کند به شدت سنگین است و زندانی شدن زن ممکن است به جدایی او از خانواده و طرد شدن او از سوی نزدیکان و دیگر افراد جامعه شود.
بیان مساله
بررسی میزان شیوع اختلالات روانی در زندانیان از جمله موضوعاتی است که با توجه به اهمیت رشد جمعیت زندانیان در چند سال اخیر در موارد محدودی توسط متخصصین پیگیری و علت شناسی شده است، با این وجود با نگاهی به آن ها می توان دریافت که در بیشتر مطالعات موجود، گروه مورد بررسی مردان زندانی بوده اند و در تعداد کمی از این مطالعات وضعیت سلامت روان و سبک هویتی زنان زندانی مورد بررسی قرار گرفته است.
زنان مجرم قبل از ورود به زندان همچون سایر زنان در خانواده و جامعه حضور داشته و نقش های متفاوتی را ایفا می کردند، که شاید مهم ترین آن ها ایفای نقش همسر و مادر در خانواده باشد، این زنان به دلایل مختلف فردی یا اجتماعی و فرهنگی مرتکب جرم شده و وارد زندان می شوند. غفلت از علل احتمالی ارتکاب جرم در زنان زندانی امکان وقوع مجدد جرم توسط آن ها را افزایش می دهد.
پژوهش های مختلفی که در خارج از ایران و داخل کشور انجام شده است، نشان می دهد که میزان شیوع اختلالات روانی در جمعیت زندانی به نسبت بیشتر از جمعیت عادی است و بسیاری از زندانیان از انواع اختلالات شخصیت به خصوص اختلال شخصیت مرزی و ضد اجتماعی و همینطور اختلال افسردگی بیش از سایر اختلالات روانی رنج می برند.
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
میزان بالای اختلالات روانی در جمعیت زندانی نسبت به جمعیت عادی این ابهام را در ذهن ایجاد می کند که اختلالات روانی به عنوان یکی از علت های بروز رفتار های بزهکارانه و ضد اجتماعی عمل می کند یا یکی از پیامد های ارتکاب جرم و شرایط حاکم بر زندان می باشد.
از سوی دیگر تحقیقات بسیاری در جمعیت زندانیان نشان داده است که شیوع بیماری های روانی در زنان به مراتب بیشتر از مردان است (,[۲]QCEA 2007؛ مگلتا[۳]، دیاموند[۴]، فاست[۵]، داگت[۶] و کامپ[۷]، ۲۰۰۹؛ استدمن[۸]، اوشر[۹]، رابینز[۱۰]، کیسی[۱۱] و ساموئل[۱۲]، ۲۰۰۹). بسیاری از زنان در زندان چنان موارد نا مطلوبی را تجربه کرده اند که اگر مشکلات آن ها در زمینه ی روان شناختی و علل احتمالی وقوع جرم حل نشود، در معرض خطر بازگشت به زندان هستند. به این علت دسترسی زنان زندانی به بعضی خدمات و فرصت های شغلی مناسب بسیار مهم است، تا بتوانند از وقت شان به طور خردمندانه ای برای امور خود و فراگیری مهارت ها به منظور تطبیق با زندگی در میان مردم بهره ببرند ( متولی خامنه، ۱۳۸۴).
در این میان گفته می شود هویت وابسته به گذشته و تعیین کننده ی آینده می باشد، ارتباط هویت با گذشته به نوعی در ارتباط با بافت اجتماعی و زندگی خانوادگی فرد است، گذشته ای که شاید برای یک مجرم سخت تر و نا مساعد تر از گذشته افراد عادی جامعه است. علاوه بر این، هویت از این نظر تعیین کننده آینده است که ساختار محکم و موفق آن، در افزایش اعتماد به نفس و تعهد افراد به وظایفشان نقش بسزایی دارد و به دنبال شکل گیری چنین هویت سالم و موفقی، احتمال وقوع رفتار خشونت آمیز و ناپخته در موقعیت های مختلف کاهش خواهد یافت و فرد از راه حل های مناسب تری جهت مواجهه با مشکلاتش استفاده خواهد کرد (سعادتی شامیر، ۱۳۸۳؛ کروگر[۱۳]، ۲۰۰۰).
اگر شخص نتواند به هویت موفق و مثبت دست یابد، سعی می کند از دو طریق بزهکاری و انزوا یا انفعال هویتی پیدا کند، در حالی که هویت به دست آمده یک هویت مخصوص افراد شکست خورده است (جراره، ۱۳۸۰). پژوهش سعادتی شامیر (۱۳۸۳) نیز نشان داد که افراد دارای سبک هویتی اطلاعاتی از بالاترین سطح مسئولیت و تعهد برخوردارند، در حالی که افراد دارای سبک هویتی سردرگمی-اجتنابی از پایین ترین سطح مسئولیت پذیری و تعهد برخوردارند. با توجه به جایگاه و اهمیتی که هویت فرد در نحوه تعاملات فرد در اجتماع دارد، به نظر می آید نوع سبک هویتی افراد می تواند در بروز رفتار های بزهکارانه و ارتکاب جرم از جانب آن ها موثر باشد.
یکی از مسائل مهم و نگران کننده ی زندگی اجتماعی که توجه بسیاری از محققان را به خود معطوف کرده است، پاسخ به سوالاتی نظیر این است که چرا انسان مرتکب جرم می شود؟ چگونه می توان از وقوع جرم پیشگیری کرد؟ چگونه می توان سطح ارتکاب جرم را در جامعه و به خصوص در میان زنان کاهش داد؟
همگام با افزیش میزان جرم، جامعه با افزایش تعداد زنان زندانی نیز مواجه است (بشری اولاد، ۱۳۸۲). مطالعه انجام شده در ایران نیز مانند پژوهش انجام شده در خارج از ایران نشان داده است که زنان زندانی در مقایسه با مردان زندانی بیشتر از اختلالات شخصیت و بیماری های روانی رنج می برند (مظاهری و همکاران، ۱۳۸۹). نتایج این دو پژوهش، اهمیت توجه به مساله جرم را در جامعه ی زنان یاد آور می شود، چرا که این زنان نیز مانند بسیاری از زنان دیگر نقش مهمی در خانواده و تربیت فرزندان بر عهده دارند، اگر بعد از وقوع جرم و در طول دوره ی زندان هیچ اقدامی در جهت رفع مشکلات روان شناختی احتمالی آن ها نشود، مجددا با همان مشکلات به خانواده باز خواهند گشت در حالی که احتمال بروز رفتار های غیر قانونی دیگر نیز از جانب آن ها وجود دارد.
از آنجا که پژوهش های کمی در زمینه ی مقایسه ی سبک هویتی و میزان شیوع اختلالات روانی در گروه زنان زندانی با توجه به نوع جرم آن ها انجام شده است و بیشتر پژوهش ها به بررسی اختلالات شخصیت در این گروه پرداخته است. پژوهشگر به دنبال پاسخگویی علمی به این سوالات است که آیا سبک هویتی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم متفاوت است؟ آیا بین سبک هویتی و نوع اختلالات روانی زنان زندانی رابطه ای وجود دارد؟ و میزان شیوع اختلالات روانی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم چگونه است؟
اهداف پژوهش
تعیین میزان شیوع اختلالات روانی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم.
تعیین سبک هویتی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم.
تعیین رابطه ی سبک هویتی و نوع اختلالات روانی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم.
فرضیه های پژوهش
میزان شیوع انواع اختلالات روانی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم متفاوت است.
سبک هویتی در زنان زندانی بر اساس نوع جرم متفاوت است.
بین سبک هویتی و نوع اختلالات روانی زنان زندانی همبستگی وجود دارد.
اهمیت و ضرورت پژوهش
امروزه توجه به مراقبت های بهداشتی در درون زندان ها به منظور ارتقاء سطح سلامت جسمانی ودرمانی زندانیان از جمله اهداف اصلی سازمان زندانهای کشور محسوب می شود. اساسی ترین رسالت واحدهای بهداشت و درمان زندان های کشور تامین سلامت و نشاط روح و روان افراد (زندانیان، سربازان ،کارکنان) و مجموعه زندان است. از جمله اهداف دست اندرکاران بخش سلامت زندان ها دادن آگاهی وتغییر نگرش صحیح نسبت به سلامت و بیماری دربین زندانیان و سوق دادن زندانیان به سمت رفتارهایی است که موجب کاهش خطر بیماری ها وکاهش آسیب رفتارهای پرخطر در بین آن ها می شود (آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها، ۱۳۸۰).
می توان اینگونه برداشت کرد که مهمترین اهداف سازمان زندان ها و کارگزاران قضایی، اصلاح و تربیت زندانیان به منظور کاهش ارتکاب مجدد جرم و بازگشت به زندان است، در این راستا یکی از برنامه ها توجه به سلامت روان مجرمان و بافت اجتماعی شکل دهنده ی هویت نا موفق در آن ها می باشد.
بحث سلامت روان، دامنه ی بسیار وسیعی دارد و شامل رفاه ذهنی، احساس خود توانمندی، کفایت، درک همبستگی بین نسلی و توانایی تشخیص استعداد های بالقوه ی هوشی و عاطفی در فرد است، به گونه ای که فرد بتواند توانایی هایش را شناخته، با استرس های معمول زندگی تطابق حاصل کند و از نظر شغلی سازنده و مفید باشد (امام هادی، جلیلوند و صالحی ، ۱۳۸۵).
همانطور که گفته شد شیوع اختلالات روانی در جمعیت زندانیان بیش از جمعیت عمومی است. این اختلالات روانی حاد و مزمن می تواند تاثیر جدی بر سلامت روان زندانیان، سایر زندایان و زندانبانان گذاشته و پس از رهایی از زندان، کیفیت زندگی خانواده ی آن ها و دیگر افراد وابسته را به چالش بکشد ( ایسلی[۱۴]، ۲۰۱۱).
زنان زندانی نیاز های چندگانه ای دارند که بر سلامت روان آن ها اثر می گذارد. نیازهای سلامت روان این زنان با سابقه ای از سوء استفاده جنسی، خود آسیب زنی، بی خانمانی، سلامت جسمی ضعیف، بهداشت ضعیف باروری، اعتماد به نفس پایین و روابط خانوادگی و شخصی مشکل ساز همراه است. این وضعیت اغلب به وسیله ی اعتیاد به مواد و برخی بیماری های همراه آن در محیط زندان تشدید می شود (سازمان خدمات زندان انگلیس، ۲۰۰۸).
یافته های پژوهش علمی و حیدری (۱۳۹۰) نشان داد که بین پایگاه هویت جوانان و ارتکاب جرایم رابطه معنی داری وجود دارد، نمرات پایگاه هویت آشفته یا پراکنده در جوانان مجرم بطور معنی داری بالاتر از میانگین این پایگاه هویت در جوانان عادی می باشد و هرچه فرد کمتر بحران هویت را تجربه کرده باشد و به تعهد کمتری رسیده باشد، بیشتر احتمال دارد که اقدام به بروز رفتارهای مجرمانه نماید.
این احتمال وجود دارد که وجود مشکلاتی در سلامت روان و هویت مجرمان از علل بسیار مهم در بروز جرم و جنایت و تکرار آن از سوی مجرمان باشد.
با توجه به این که تحقیقات زیادی به منظور مقایسه سبک هویت و میزان شیوع اختلالات روانی مجرمان زن به تفکیک نوع جرم در کشور گزارش نشده است، نتایج این پژوهش می تواند اختلالات روانی و سبک هویتی قابل توجه در هر گروه از مجرمان زن را پیش بینی کند و به این ترتیب اقدامات مسئولین مربوطه را در جهت پیشگیری، تشخیص و درمان مشکلات زنان زندانی تسهیل کرده و احتمال وقوع مجدد جرم و بازگشت برخی مجرمان را به زندان کاهش دهد.
تعریف های نظری و عملیاتی مفاهیم
جرم
تعریف نظری: جرم به عملی گویند که وجدان جمعی را جریحه دار کند. به بیان دیگر هر فعل یا ترک فعلی که نظم، صلح و آرامش اجتماعی را مختل سازد و قانون برای آن مجازاتی تعیین کرده باشد، جرم محسوب می شود (ستوده و همکاران، ۱۳۹۰).
تعریف عملیاتی: منظور از جرم در این پژوهش؛ سرقت، منکرات، قتل عمد و مشارکت در قتل، جرائم مالی و اعتیاد به مواد مخدر و حمل آن می باشد. لازم به توضیح است که جرایم مالی شامل جرایمی چون صدور چک بی محل، کلاهبرداری و به تعداد کمتر سایر موارد بود. جرایم گروه منکرات شامل ، ساخت، تهیه، نگهداری، حمل یا شرب مشروبات الکلی، ایجاد مراکز فساد و رابطه نامشروع بود.
اعتیاد به مواد مخدر
