خبر(روایت) : خبر و روایت تفاوت چندا­نی ندارند.
روایت، به معنای « نقل خبر و حدیث » است، که می ­تواند شامل حدیث مرفوع ( نقل خبر از پیامبر) و یا موقوف ( نقل خبر از صحابی) و یا مقطوع ( نقل خبر از تابعی) و یا حتی غیر این سه شود.
خبر، به معنی حدیث است و هر آنچه از قول یا فعل یا تقریر یا وصفی که به پیامبر (ص) نسبت داده میشود را حدیث می­گویند. بنابراین خبر نیز با همان تعریف حدیث شناخته می­ شود.
گفته شده؛ خبر عبارت است از هرآنچه که به پیامبر صلی الله علیه وسلم و غیر ایشان نسبت داده میشود؛ پس با این تعریف، خبر از حدیث عام­تر خواهد بود.
براین مبنا می­توان گفت که: هر حدیثی خبر است ولی هر خبری را نمی­توان حدیث گفت. البته بعضی گفته­اند: هر آنچه که به پیامبر صلی الله علیه وسلم نسبت داده می­ شود حدیث است ولی آنچه که به غیر ایشان منتسب است خبر نامیده می­ شود.
بینه، اسمی برای هرآنچه حق را بیان و آنرا ظاهر کند و به معنی نشانه است مانند شاهد و مثل آن.[۲۰] درحدیثی‌ که بیهقی و طبرا­نی با اسناد صحیح روایت کرده‌اند، آمده است: « البینه على المدعی وا­لیمین على من أنکر[۲۱] » یعنی: « بر، مدعی است‌که بینه و چیزی راکه حق را روشن‌ کند اقامه ‌کند و بر مدعی علیه است‌که انکار می‌کند سوگند یاد کند »
روایت (خبر) و شهادت در امور زیر با هم تفاوت دارند :
۱٫ روایت از یک نفر مرد و یک نفر زن و یک عبد پذیرفته می­ شود، اما در شهادت خبر دو نفر لازم است.
۲٫ روایت امر عام است و اختصاص به امر معینی ندارد ولی شهادت امری خاص و معین است، خبر(روایت) مانند: إنما ا­لاعمال بالنیات.
۳٫ روایت در همه زمان ها جاری است اما شهادت در زمان محدود است.
۴٫ در روایت اطلاع دیگران امری نیکوست ولی در شهادت لازم نیست.[۲۲]
تفاوت شهادت و بینه
اما در مورد تفاوت شهادت با بینه، گروه کثیری از فقهاء بر این قولند که بینه همان شهادت شهود است، دلیل این گروه آن است که، منظور از بینه در شرع، در بیشتر موارد شهود می­باشد، مثلا در آیه ۴ سوره نور میفرماید: « وَ الَّذینَ یَرمُونَ الًمُحًصَنَاتِ ثمَ لَمً یَأتُوا بِأربعَهِ شهَداء فَأجًلِدُوهُمً »
در حدیث نیز همین معنی آمده است. از ابن عباس روایت است: هلال بن امیه نزد پیامبر(ص) همسرش را متهم کرد که با شریک بن سمحاء زنا کرده، پیامبر(ص) فرمود: ( البَیَّنَهُ أو حَدٌّ فِی ظَهرِکَ ) یعنی: « باید دلیل بیاوری وگرنه حد بر پشتت جاری می شود» گفت: ای رسول خدا آیا اگر کسی از ما مردی را روی همسرش دید، می­رود و شاهد پیدا می­ کند؟ پیامبر(ص) فرمودند­: ( البَیَّنَهُ أو حَدٌّ فِی ظَهرِکَ )، هلال گفت: قسم به ذاتی که تو را به حق مبعوث کرده است! من راستگو هستم، و حتما خداوند آیه­ای نازل خواهد نمود و مرا از حد نجات خواهد داد، پس جبرئیل فرود آمد و آیه ۶ سوره نور « والَّذِینَ یَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَ لَمْ یَکُن لهَُّمْ شهَُدَاءُ إِلَّا أَنفُسُهُمْ فَشَهَادَهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شهََدَاتِ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِینَ » را بر پیامبر(ص) نازل کرد، پیامبر(ص) رفت و به دنبال آن زن فرستاد، هلال آمد و شهادت داد، پیامبر(ص) فرمود: « إنَّ اللّه یعلَمُ أنَّ أحَدَکُما کَاذَبٌ فَهَل مَنکُمَا تَائِبٌ » یعنی« خداوند می­داند که یکی از شما دروغ می­گوید آیا کسی از شما هست که توبه کند؟ » سپس آن زن بلند شد و شهادت داد، و چون نوبت پنجم شد او را نگه داشتند و به وی گفتند: این کار لعنت را بر تو واجب می­ کند، ابن عباس گفت: آن زن کمی درنگ کرد و روی گردانید به طوری که گمان کردیم از لعان پشیمان میشود و اقرار می­ کند، سپس گفت: بعد از این آبروی خویشاوندا­نم را نمی­برم و رفت.
پیامبر(ص) فرمودند: « منتظر بمانید آنگاه که، بچه­اش متولد شد و چشمهای سیاه، باسن­های بزرگ، و پاهای پرگوشت داشت، بدانید که آن بچه از شریک بن سمحاء است، وقتی بچه را به دنیا آورد به او نگاه کردند و دیدند که به همان شکلی است که پیامبر (ص) توصیف کرده بود، پیامبر فرمود: اگر به خاطر حکم کتاب خدا نبود که طبق آن لعان اجرای حد را از زن رفع می­ کند، می­دانستم با او چه کار کنم[۲۳]».
لذا جمهور فقهاء معتقدند که کلمه­ی بینه در قرآن و سنت، به معنای شهادت شهود است.[۲۴]
عده­ای دیگر از فقهاء معتقدند که بینه محصور در شهادت نیست، بلکه عام­تر از شهادت است و شهادت یکی از موارد بینه است و بین بینه و شهادت رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار است، به این صورت که هر شهادتی بینه است، ولی هر بینه­ای شهادت نیست. هر چیزی که حق را روشن کند بینه است، چه دلیل مدعی باشد چه بینه از شهود باشد.[۲۵]
لازم به ذکر است که، بینه شامل اقرار نمی­گردد، زیرا بینه آوردن وظیفه مدعی است در حالی که اقرار مربوط به مدعی علیه می­ شود، ا­بن قیم از فقهای مالکیه در کتاب “الطرق الحکمیه”، بینه را در شهادت خلاصه نمیکند، او می­گوید که هر چه حق را آشکار می­ کند بینه است، اگرچه شاهد باشد و اگر قاضی به صدق گفتار یک نفر مطمئن باشد، می ­تواند مطابق آن انشای رای نماید.[۲۶]
۱-۴-آیات و احادیث مربوط به شهادت و اهمیت شهادت
۱-۴-۱-آیات شهادت:
از منظر قرآن، شهادت دادن در قرآن کریم براساس، نوع و شرایط حادثه و از لحاظ کمیت و کیفیت و تفاوت­های جنسی مورد بحث قرار گرفته است، بر این اساس قرآن کریم در احکام نورانی خود، موضوع شهادت را مطرح نموده و به آن اثر حقوقی بخشیده است.
۱٫ آیه ۱۰۶ سوره المائده « یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا شَهادَهُ بَیْنِکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ حینَ الْوَصِیَّهِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ أَوْ آخَرانِ مِنْ غَیْرِکُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَأَصابَتْکُمْ مُصیبَهُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاهِ فَیُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لا نَشْتَری بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى‏ وَ لا نَکْتُمُ شَهادَهَ اللَّهِ إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمینَ » یعنی «ای اهل ایمان ، چون یکی از شما را هنگام مرگ فرا رسید، برای وصیّت خود دو شاهد عادل را گواه گیرید که از خودتان باشند یا دو تن دیگر از غیر خودتان ( از غیر مسلمانان ) گواه گیرید اگر در سفر به شما مصیبت مرگ رسد ( و شاهد خودی نیابید ) آن دو شاهد را نگاه دارید اگر از آنها بدگمانید، تا بعد از نماز سوگند خورند که ما برای شهادت خود هرگز بهایی نمی­خواهیم هر چند شهادت بر خویشانمان باشد و گواهی را که به امر خداست کتمان نخواهیم کرد، که اگر کتمان شهادت کنیم ا­لبته از گنهکاران خواهیم بود ».
آیه راجع به شاهد گرفتن در هنگام وصیت کردن آمده، که دستور به آوردن دو شاهد عادل مرد یا یک مرد و دو زن و یا شهادت یک مرد و سوگند مدعی. در هنگامی که مرگ یک انسان فرا می­رسد، بر وصیت آن شخص دو شاهد عادل شهادت دهند. وصیت کردن از جمله حقوقی است که متعلق به حقوق انسان هاست، و آن حقوقی است که مال در آن هدف است. پس وصیت بر هر کس که مالی قابل وصیت داشته باشد واجب است.
در حدیث از پیامبر(ص) روایت شده است که فرمودند: « إن الله تصدق بثلث أموالکم زیاده فی أعمالکم فضعوها حیث شئتم أو حیث أحببتم[۲۷] » یعنی: « خداوند یک سوم مالتان را به شما بخشیده است، علاوه بر اعمالی که انجام داده­اید، پس آن را در هر جا که می­خواهید بگذارید و به هر کس که دوست دارید بدهید و به هر طریق که دلتان می­خواهد در آن تصرف کنید ». آلبانی آن را حسن دانسته است. از این حدیث برمی ­آید که وصیت کردن تقرب است به خداوند که انسان در آخر زندگیش خود را به خداوند نزدیک می­سازد تا حسنات و خیرات او افزایش یابد یا جبران مافات کند و چیزهای را که نتوانسته است انجام دهد اکنون بدان اقدام نماید و در آن دستگیری و کمک به مردم باشد. این بود فلسفه و حکمت وصیت.[۲۸]
۲٫ آیه ۴ سوره النور « وَ الَّذینَ یَرْمُونَ ا­لْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَهِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمانینَ جَلْدَهً وَ لا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهادَهً أَبَداً وَ أُولئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ ». یعنی « و کسانی که به زنان پاکدامن نسبت زنا میدهند، سپس چهار شاهد نمی آورند برای اثبات ادعای خود، به آنان هشتاد تازیانه بزنید و دیگر شهادتی از آنها را نپذیرید، زیرا آنهایند که حقیقتا فاسقند ».
آیه راجع به شاهد گرفتن در هنگام زنا آمده است، پس اگر چهار مرد (کمتر از چهار مرد پذیرفته نمی­ شود) مسلمان، آزاد و عادل شهادت بدهند که زنا میان یک زن و مردی، صورت گرفته است و آن را دیده­اند، بر آن زن و مرد حد جاری می­ شود. ولی اگر سه نفر شهادت بدهند و چهارمی شهادت ندهد، به دلیل آیه کریمه حد قذف (تهمت) بر آن سه نفر جاری می­ شود، به دلیل آیه کریمه. هدف این آیه شریفه، اثر بازدارندگی آن نسبت به دیگران است. پس، زنا جزء حقوقی است که متعلق به حقوق خداوند است.
زنا حرام و از بزرگترین گناهان کبیره است. در آیه ۱۳ همین سوره، و آیه ۱۵ سوره النساء، به آوردن چهار شاهد عادل اشاره شده است.
۳٫ آیه ۲۸۲ سوره البقره « وَ اسْتَشْهِدُوا شَهیدَیْنِ مِنْ رِجالِکُمْ فَإِنْ لَمْ یَکُونا رَجُلَیْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما فَتُذَکِّرَ إِحْداهُمَا الْأُخْرى‏ …» یعنی « و دو گواه از مردانتان ( مردان مسلمان ) را به شهادت بطلبید اگر دو مرد نباشد ، یک مرد و دو زن را از میان گواهانی که ( از دینشان ) رضایت دارید گواه بگیرید ، تا اگر یکی از آن دو فراموش نمود آن دیگری او را یادآوری نماید ».
آیه راجع به شاهد گرفتن در حین معامله آمده است، نوشتن قرارداد کتبی و گرفتن شاهد بر آن، در مواردی که مورد نظر این آیه شریفه است امری است مستحب و عمومیت دارد، و فرقی بین طرفین نمی کند که از خویشان باشند یا غیر خویشان. شاهد گرفتن بر دیون جزء حقوق متعلق به انسان­هاست. هدف این آیه شریفه، ایجاد تضمین برای باز پس­گرفتن قرض و جلوگیری از سوء استفاده از حسن اعتماد افراد است. در آیه بعد همین سوره، قرآن به صورت مطلق به اهمیت و جایگاه گواهی دادن اشاره کرده است.[۲۹]
خداوند به منظور اینکه بر بندگان خویش امکانات زندگی را گسترش دهد، بیع را حلال کرده است چون هر فردی از افراد انسان نیاز مبرم و قطعی به مواد خوراکی و پوشاکی و چیزهای دیگر مورد نیاز دارد و مادام که زنده باشد از آنها بی­نیاز نیست و بدیهی است که هر انسانی نمی ­تواند همه آن چیزهای مورد نیاز خویش را فراهم آورد، پس مجبور است که آنها را از دیگران بگیرد و برای این کار هیچ راهی بهتر و کامل­تر از شیوه مبادله نیست، پس چیزی را که از نیاز خودش زیادی است و بدان نیازی ندارد می­دهد و چیزی را از دیگران می­گیرد که بدان نیازمند می­باشد، انچه گذشت فلسفه و حکمت بیع بود.[۳۰]
۴٫ آیه ۲ سوره طلاق « فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَ أَشْهِدُوا ذَوَیْ عَدْلٍ مِنْکُمْ وَ أَقیمُوا الشَّهادَهَ لِلَّهِ ذلِکُمْ یُوعَظُ بِهِ مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا ». یعنی « و چون عده آنها سرآمد ، آنها را به طرز شایسته­ای نگه دارید یا به طرز شایسته­ای از آنان جدا شوید و دو مرد عادل از خودتان را گواه گیرید و شهادت را برای خدا برپا دارید این چیزی است که مؤمنان به خدا و روز قیامت به آن اندرز داده می­شوند! و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم می­ کند ».
آیه راجع به شاهد گرفتن در طلاق آمده است، شاهد گرفتن بر طلاق جزء حقوقی است که متعلق به انسان­هاست، که در آن کمتر از شهادت دو مرد مورد قبول نیست، هدف این آیه شریفه، جلوگیری از کتمان طلاق از سوی طرفین است. در مورد اینکه آیا شاهد آوردن بر طلاق واجب است یا مستحب میان فقهای اسلامی اختلاف است، که به طور مفصل آن را در فصل سوم شرح خواهیم داد.
همچنین در سوره أسراء، آیه۳۶ و سوره زخرف، آیه ۸۶ و سوره یوسف، آیه ۸۱ و سوره مائده، آیه ۸ و سوره نساء، آیه ۱۳۵ و سوره أنعام، آیه ۱۵۲ و سوره معارج، آیه ۳۳ درباره شهادت و اهمیت شهادت دادن بحث به میان آمده است.
۱-۴-۲- احادیث مرتبط با شهادت:
۱٫ زیدبن خا­لد (رض) روایت کرده است که، پیامبر(ص) فرمودند: « ألاَ اُخًبِرُ کُمً بِخَیًرِ الشُّهَدَاءِ؟هُوَ الَّذِی یَأ­تِی بِالشَهادَهِ قَبلَ أن یُسأ لَهَا [۳۱]» یعنی: « آیا شما را از بهترین گواهان آگاه نسازم؟ همان کسی که قبل از آنکه از او سوال شود، گواهی می­دهد ». مسلم آن را روایت کرده است.
۲٫ عبدالله بن عمرو (رض) روایت کرده است که، پیامبر(ص) فرمودند: « لَا تَجُوزُ شَهَادَهُ خَائِنٍ وَ لَا خَائِنَهٍ وَ لَا ذِی غمَرِ عَلَی أخِیهِ وَلَا تَجُوزُ شَهَادَهُ القَانِعِ لِأهلِ البَیتِ[۳۲] » یعنی: « گواهی زن و مرد خیانت کار و گواهی فرد کینه توز، نسبت به برادرش روا نیست. و گواهی خدمتکار برای اهل خانه جایز نیست ».
۳٫ عمر بن خطاب (رض) روایت کرده است که، او سخنرانی کرد و گفت: « إن أنَاسا کَانُوا یُوخَذُنَّ بِالوَحیِ فی عَهدِ رسولِ اللهِ (ص) وَ إنّ الوَحیَ قَدِ انقَطَعَ، وَ إنّمَا نأخُذُ کُمُ الآنَ بِمَا ظهَرَ لَنَا مِنً أعمَالِکُمً[۳۳]» یعنی: «در دوران رسول خدا (ص) مردم از طریق وحی مواخذه می­شدند، اکنون که وحی قطع شده است ما شما را طبق اعمالتان که برای ما آشکار می­ شود مواخذه می­کنیم ». بخاری نیز آن را روایت کرده است.
۴٫ ابن عباس (رض) روایت کرده است که، پیامبر (ص) خطاب به مردی فرمود: « تَرَی الشَمًسَ؟ قالَ: نَعَمً. قالَ: عَلَی مِثًلِهَا فَاشًهَدً أوًدَعً [۳۴]» یعنی: «خورشید را می­بینی؟ گفت: آری، فرمود: بر همانند این خورشید گواهی بده، یا از گواهی دادن دست بردار ».
۵٫ ابن عباس (رض) روایت کرده است که پیامبر(ص) « قَضَی بالیَمین مَعَ الشاهِد[۳۵]» یعنی: « با قسم و شاهد قضاوت کردند ». مسلم و ابوداود و نسائی روایت کرده ­اند و نسائی گفته اسناد آن جید است. از ابوهریره(رض) عنه، همانند این روایت است، ابوداود و ترمذی روایت کرده ­اند و ابن حبان صحیح دانسته است.
۱-۴-۳-اهمیت شهادت
اموری شهادت پذیرفته می­ شود، زیرا در این افعال نیازی به شنیدن نیست.۱
شهادت یکی از ارکان قضاوت است، همه­ی فرق اسلامی، اصل شهادت را به عنوان بینه پذیرفته­اند و نص قرآن بیانگر شهادت و نقش آن در اثبات حق است. همه فرق اسلامی پذیرفته­اند که، شهادت دومین بینه اثبات حق است و اولین بینه اقرار مدعی علیه است۲.
۱-۵- دلیل و حکمت مشروعیت شهادت و حکم شهادت
۱-۵-۱- دلیل مشروعیت شهادت
دلیل مشروعیت شهادت ، کتاب خدا «قرآن» ، سنت و إجماع اُمت است :
الف) قرآن :
آیه ۲۸۲ سوره بقره « و إشهَدوا إذا تَبایَعتُم ». یعنی: « هنگامی که بیعی را انجام دادید شاهد بیاورید ». این آیه مربوط به مساله شهادت بر بیع است، علمای مذاهب درباره این آیه دو قول دارند:
اول: ابوموسی اشعری و ابن عمر رضی الله عنهما و ضحاک و سعید بن مسیب و مجاهد و عطاء و ابراهیم نخعی و ابن جریر طبری و ابن حزم گفته­اند: امر وارده در آیه برای وجوب است، پس برای عقد بیع واجب است شاهد گرفته شود همچون عقد نکاح.
دوم: ابوسعید خدری و ابوایوب انصاری رضی الله عنهما و حسن بصری و عطاء و نخعی و جعفر طبری و شعبی و شافعی و مالک و اسحاق بن راهویه و اصحاب رأی و ابن العربی و قرطبی گفته­اند: امر به گواه گرفتن بر داد و ستد، سنت است این امر برای وجوب نیست و راهنمائی و ارشاد است، بدانچه در آن خیر و مصلحت مردم است پس این امر برای وجوب نیست آن گونه که ایشان فهمیده­اند.[۳۶] اینها به احادیث زیر به عنوان قرینه صارفه از وجوب به استحباب استناد کرده ­اند:
۱٫ پیامبر صلی الله علیه وسلم طعامی را از یک نفر یهودی خریداری کرد و سپرش را به عنوان رهن
گذاشت ولی شاهدی بر آن نگرفت.[۳۷]
۲٫ از عداء بن خالد روایت است که گفت‌: پیامبر صلی الله علیه و سلم (چیزی را به من فروخت و) برایم نوشت‌: «هذا ما اشتراه العداء بن خالد بن هوذه من محمد رسول الله اشترى منه عبدا أو أمه، لا داء، ولا غائله، ولا خبثه، بیع المسلم من ا­لمسلم[۳۸]»
یعنی: این است چیزی که عداء پسر خالد از محمد رسول الله خریده است‌، از او بنده یا کنیزی ‌که در آن دردی و غائله و آلودگی نباشد، آنگونه ‌که بیع یک مسلمان با مسلمان است‌که ‌یا عیب نداشته باشد یا عیب را بگوید‌. پیامبر صلی الله علیه وسلم در این بیع شاهدی نگرفت.
۳٫ وانگهی مردم همواره در حضر و سفر درحال معامله هستند، و اگر قرار باشد برای هر بیعی شاهد گرفتن واجب می­بود، در آن­ صورت سختی و حرج می­شد، حال آنکه خداوند تعالی در آیه ۷۸ سوره الحج می­فرماید :« وَمَا جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ» یعنی: « و در دین (اسلام) کار سنگین و سختى بر شما قرار ندارد ».
۴٫ امر ” أشهَدوا ” برای ارشاد جهت حفظ اموا­ل است.

جصاص درکتاب احکام القرآن ‌گفته است‌: « بین فقهای (‌امصار) اتفاق نظر است در اینکه دستور و امر به کتابت وگواه گرفتن و چیزی به عنوان رهن وگرو قرار دادن‌ برای وجوب نیست‌، بلکه مندوب است و ارشاد و راهنمایی است به چیزی‌که سود و مصلحت و مراعات احتیاط در دین و دنیا درآن وجود دارد و امر به هیچ یک ازآنها برای وجوب نیست‌.
به نقل از پیشینیان امت و خلف امت‌، ثابت شده است‌که عقود معاملات داد و ستد و وام دادن بدون حضور گواهان صورت می‌گرفته و علمای شهرها نیز از آن اطلاع داشته و مخالفتی با آن نکرده‌اند، اگر چنانچه گواه ‌گرفتن واجب می‌بود، علما بر آن اعتراض می‌کردند و آن را منکر می‌شدند و این مطلب می‌رساندکه امر بدان را مندوب دانسته‌اند و از عصر پیامبر(ص) تا به امروز چنین نقل شده است‌.
اگر اصحاب پیامبر(ص) و تابعین در معاملات خویش‌گواه می‌گرفتند، این مطلب به صورت متواتر و آشکار نقل می‌شد و عدم ‌گواه ‌گرفتن را منکر می‌شدند، و چون به صورت عمومی چنین چیزی ازآنان نقل‌ نشده است‌، پس ثابت می‌گردد که نوشتن و گواه‌ گرفتن در وام دادنها و معاملات و داد و ستدها واجب نیست[۳۹] »‌.
ب) سنت :
مردی از پیامبر «ص» در مورد شهادت سوال کرد، فرمودند: « تَرَی الشَمًسَ؟ قالَ: نَعَمً. قالَ: عَلَی مِثًلِهَا فَاشًهَدً أوًدَعً[۴۰]» یعنی: « خورشید را می بینی؟ گفت: بله، فرمودند: چیزی را که در مورد آن شهادت می­دهی باید مثل آن روشن و آشکار باشد ». ابن حجر این حدیث را ضعیف دانسته است.
ج) إجماع اُمت :
اجماع بر مشروعیت و استحباب شهادت واقع شده است و هیچ یک از علمای اسلام با آن مخالفتی نکرده اند.[۴۱]
۱-۵-۲- حکمت تشریع شهادت
همه ما معتقد به این هستیم که آیات و قوانین الهی، دربرگیرنده­ی مصالح و حکمت هایی هستند که عمل به آنها سعادت انسان و جامعه را تأمین می­ کند، در بحث شهادت دادن هم مصالح و حکمت هایی وجود دارد که خیر و سعادت جامعه­ انسانی را تضمین می­نماید. در حقیقت شهادت برای افراد یک تکلیف محسوب میشود و نه یک حق، چرا که در صورت حق بودن شهادت، شاهد می ­تواند از ادای شهادت خودداری کند و در مقابل، دادگاه نمی ­تواند او را ملزم به ادای شهادت نماید زیرا، افراد مخیر هستند که حق خود را اعمال بکنند یا نکنند. اما در صورتی که شهادت تکلیف باشد، شاهد تابع نظر دادگاه خواهد بود و هرگاه خواسته باشد، می ­تواند شاهد را برای ادای شهادت، جلب و احضار نماید و شاهد مکلف به ادای شهادت می­باشد.[۴۲]
از طرف دیگر می­توان گفت که شهادت تکلیف است، اینکه در مواردی زنان نمی­توانند شهادت دهند، نه اینکه حقی از آنها ضایع شده باشد بلکه، تکلیفی در این موارد از روی دوش آنها برداشته شده است.[۴۳]
کسی که تحمل شهادت می­ کند نمی ­تواند آن را کتمان نماید. خداوند متعال در آیه ۲۸۲ سوره­ی البقره، میفرماید: « وَ إِنْ کُنْتُمْ عَلى‏ سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا کاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَهٌ فَإِنْ أمِنَ بَعْضُکُمْ بَعْضاً فَلْیُؤَدِّ الَّذِی اؤْتُمِنَ أمانَتَهُ وَ لْیَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَ لا تَکْتُمُوا الشَّهادَهَ وَ مَنْ یَکْتُمْها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلیمٌ » یعنی: « و اگر در سفر بودید و نویسنده‏اى نیافتید، وثیقه‏اى بگیرید و اگر به یکدیگر اطمینان داشتید (وثیقه لازم نیست) پس کسى که امین شمرده شده، امانت (و بدهى خود را بموقع) بپردازد و از خدایى که پروردگار اوست پروا کند. و شهادت را کتمان نکنید و هر کس آنرا کتمان کند، پس بى‏شک قلبش گناهکار است و خداوند به آنچه انجام مى‏دهید داناست ».
از اینرو، حکمت از مشروع بودن شهادت، حفاظت از حقوق مردم و إثبات کردن این حقوق است .عدم شناخت از این موضوع منجر به مشکلات زیادی می­ شود که آثار آن در جامعه ظاهر می­ شود. این مساله، ارتباط محکمی با زندگی انسان دارد و همانا می­توان گفت که، با برجسته سازی و روشن کردن این موضوع درمی­یابیم که اسلام، حضور شهود را به عنوان حصاری قرار داده است برای حمایت از نسلی که اصل و ریشه­ آن ازدواج و نهایت آن طلاق و اعاده و بازگشت آن با رجعت است.
۱-۵-۳- حکم شهادت
علمای اهل سنت معتقدند که، تحمل شهادت در مورد حقوق انسانها فرض کفایه است،[۴۴] (یعنی اگر تعدادی از مسلمانان آن را انجام دهند از عهده ی دیگران ساقط می شود مثل نماز میت ) به دلیل فرموده خداوند در آیه ۲۸۲ سوره البقره : « وَ لَا یَأبَ الشُهَدآءُ إذا مَا دُعُوا » یعنی: « و چون شاهدان را برای شهادت خوانند، باید از این کار خودداری نورزند » در همین آیه نیز می­فرماید: « و استَشهِدُوا شَهِیدَینِ مِن رِجَالِکُم فَإن لَم یَکُونَا رَجُلَینِ فَرَجُلُ و إمرَأتانِ » یعنی : « و دو مرد از مردان را گواه گیرید و اگر دو گواه مرد نباشد یک مرد و دو زن را از کسانی که پسندیدید گواه گیرید ».
علمای شیعه نیز معتقدند که، تحمل شهادت (شاهد شدن بر یک رویداد برای کسی که شایستگی شهادت را دارد)، در زمانی که با دعوت عمومی یا خصوصی به شاهد شدن دعوت شود، واجب کفایی است،[۴۵]به دلیل آیه­ی فوق.
اما ادای شهادت نزد فقهای اهل سنت، فرض عین است[۴۶] (یعنی ادای آن بر هر فرد مسلمانی لازم است). به عبارتی دیگر گواهی دادن بر کسی که آن را بر عهده دارد، اگر از او خواسته شود که گواهی بدهد و خوف از بین رفتن حق در میان باشد فرض عین است، و بلکه واجب است اگر خوف ضایع شدن حق در میان باشد اگر چه او را به شهادت دادن نخوانده باشند که شهادت دهد به دلیل فرموده­ی خداوند در آیه ۲۸۴ سوره بقره: « و لَا تَکتُمَوا الشَّهادَهَ و مَن یَکتُمهَا فَإنَّهُ آثِمُ قَلبُهُ » یعنی: « و شهادت را پنهان نکنید و هر کس آن را پنهان کند قلبش گناهکار است » این جمله نیز مشهوری است که، « اُنصُرً أخاکَ ظالِما أو مَظلوما » یعنی: « برادرت را چه ظالم باشد چه مظلوم کمک کنید » بدیهی است که ادای شهادت بهترین کمک است که هم مظلوم به حقش برسد و هم ظالم از ظلم منع شود.
از زید بن خالد روایت است که پیامبر(ص) فرمودند: « ألا أخبِرُکُمً بِخَیًرِ الشُّهَدَاءِ؟ هُوَ الَّذِی یَأتِی بِالشَّهادَهِ قَبًلَ أنً یُسألَهَا[۴۷]» یعنی: « هان! می­خواهید که بهترین شاهدان را به شما معرفی کنم؟ کسی که قبل از آنکه از او بخواهند شهادت دهد، خودش به ادای شهادت اقدام کند »
وقتی این ادای شهادت واجب است که، ضرر و زیانی برای جان و مال و بدن و آبرو و خانواده­ شاهد نداشته باشد زیرا خداوند در آیه ۲۸۲ سوره بقره می­فرماید: « وَ لا یُضَارَّ کاتِبٌ وَ لا شَهیدٌ » یعنی: « نباید به نویسنده و گواه آسیبی رسانده شود ». هرگاه شاهدان فراوان بودند و ترس ضایع شدن حق نبود، در این حالت ادای شهادت مستحب است و اگر کسی شهادت نداد گناهکار محسوب نمی­ شود.[۴۸]
لکن به اجماع فقهاء شیعه ادای شهادت با وجود قدرت بر آن واجب کفایی است، و بنابر قول مشهورتر خواه ابتدا مدعی، از او برای شاهد شدن دعوت کرده باشد، خواه نکرده باشد.[۴۹]
شهادت بدون آگاهی حرام است، به دلیل فرموده خداوند متعال در آیه ۸۶ سوره الزخرف : « إلَّا مَن شَهِدَ بِالحَقِ وَ هُم یَعلَمُونَ » یعنی: « مگر کسانی که آگاهانه بر حق شهادت و گواهی داده باشند ».
شهادت دروغ از بزرگترین گناهان کبیره است، به دلیل حدیث ابوبکره از پیامبر«ص» که فرمود : « ألا أنَّبِّئُکُم بأکبَرِالکَبَائِرِ؟ الإشراکُ بِاللهِ وَ عُقُوقُ الوَالِدَینِ، ألَا وَ قَولَ الزُّورِ وَ شَهَادَهَ الزُّورِ[۵۰]» یعنی: « آیا شما را از بزرگترین گناهان کبیره باخبر نکنم؟ گفتیم : بله ای رسول خدا! فرمودند: « شریک قائل شدن برای خداوند، آزار رساندن به پدر و مادر، آگاه باشید که سخن دروغ و شهادت به ناحق از بزرگترین گناهان کبیره هستند ».

بر این اساس و بر طبق نظر این محقق لیگ­‏های ورزشی حرفه­ای محیط منحصربه­فردی را برای تصمیم‏ گیری و فرایندهای مختلف بازاریابی در بازارها و سطوح مختلف ایجاد می‏­نمایند
*”تأثیرات فرهنگ و موارد اخلاقی بر جهت­گیری مشتریان” عنوان مطالعه‌ای است که، پونز[۷۴] ، لورش [۷۵] ، نایک [۷۶] و پرالت[۷۷] در سال ۲۰۰۱ انجام داده‌اند.. در این مطالعه، فرهنگ و هویت­‏های اخلاقی به عنوان ساختارهای چند بعدی تشریح شده ­اند که، تأثیرات آنها بر جهت­گیری­‏های مشتریان و گرایشات آنها به رویدادهای ورزشی مورد اندازه‏گیری قرار گرفته و قدرت آنها در جهت تأثیرگذاری در شکل­دهی گرایشات مشتریان به رویدادهای ورزشی از طریق تجزیه و تحلیل رگرسیون محاسبه شده است. به علاوه این مطالعه صحت ماهیت فرهنگی رخدادهای ورزشی و توسعه بخش­‏های بازار خاص در میان گروه‏های فرهنگی را مورد بررسی قرار داده است.
” نقش جنسیت در انتقال مفاهیم تبلیغاتی توسط ورزشکاران حرفه­ای در ارتباط با محصولات مختلف” عنوان مطالعه‌ای است که، پیتز[۷۸] ، پارکز[۷۹] و اسپنسر[۸۰] در سال ۲۰۰۴ به انجام رسانیده‌اند. در این مطالعه، نمونه آماری که ۹۶ درصد از بین ۱۸ تا ۲۲ ساله برخوردار بوده ­اند، اکثراً از سفیدپوستان اروپایی، آمریکایی (۳/۹۱%) تشکیل شده بودند، متغیرها و عوامل تأثیرگذار مورد بررسی قرار گرفته است، بدین شکل که از مشارکت کنندگان درخواست گردیده که چهره چند تن از ورزشکاران مطرح را ملاحظه نمایند و بر این اساس سؤالات مختلف از آنها پرسیده شده است. سؤالاتی در ارتباط هر ورزشکار و اینکه نظر آنها در ارتباط با محصولات ورزشی مرتبط با رشته آنها چیست؟ و آیا این ورزشکاران می‏­توانند بر نیات خرید آنان تأثیرگذار باشند؟ نتایج نشان داد که
ورزشکاران مرد با احتمال بیشتری به درستی شناسایی می‏­شوند و آنها توانسته بودند تأثیرات بیشتری بر نیات خرید مشتریان خویش ایجاد نمایند.
“تعیین قیمت بلیط در لیگ ملی فوتبال آمریکا (NFL ): رویکردی کمی” عنوان تحقیقی است که، ریشه[۸۱] و ماندلو[۸۲] با هدف بررسی چگونگی تصمیم ­گیری در ارتباط با تعیین قیمت بلیط مسابقات NFL در کشور آمریکا در سال ۲۰۰۳ ارائه داده‌اند. بر اساس داده­‏های جمع‏آوری شده در خلال سال­‏های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ توسط این محققین، عوامل مختلفی می‏­توانند در تعیین قیمت بلیط مربوط به تیم­‏های مختلف حاضر در این لیگ مؤثر و تأثیرگذار باشند که از آن جمله می‏­توان به تجهیزات و سن استادیوم­‏ها و تسهیلات موجود در آن، وضعیت موفقیت و شکست‏های تیم در سال­‏های قبل، سطح درآمدی تماشاگران و تعداد تماشاگران تیم­‏ها به عنوان مهمترین عوامل تأثیرگذار و تعیین کننده قیمت بلیط اشاره نمود. بر اساس این یافته­‏ها از جمله عواملی که نتوانسته بعد تأثیرات چندانی بر قیمت بلیط مسابقات مربوط به تیم­‏های معینی بگذارد، دستمزدهای پرداختی در این تیم­‏ها بوده است که تأثیرات قابل توجهی بر قیمت بلیط از خود بر جای نگذاشته بود.
“انگیزش­‏ها و اهداف اسپانسرهای المپیک ۲۰۰۴ “عنوان پژوهشی است که آپوستولوپولو [۸۳] و پاپادیمیتریو [۸۴] در سال ۲۰۰۴ به بهانه برگزاری المپیک در این سال در کشور یونان به انجام رسانیده‌اند.. هدف از این مطالعه به گفته این محققان، بررسی افزایش وابستگی­های سازمان­‏ها و رویدادهای ورزشی به حامیان مالی و اندازه‏گیری انگیزش­‏ها و اهدافی که این حامیان به دنبال آن می‏­باشند در المپیک ۲۰۰۴ میلادی در کشور یونان می‏­باشد. بر این اساس یک سری از مصاحبه­‏های نیمه ساختار یافته با هفت حامی از ده حامی اصلی المپیک صورت گرفته است. در ارتباط با انگیزش آنان نتایج بررسی­‏ها نشان داد که انگیزه­‏های ورود آنان به حمایت از این رویداد تنها بر اساس مربوط به کسب و کار نمی‏­باشد بلکه احساس حمایت از رویدادهای ملی و بین‏المللی و احساس تعهد در این ارتباط عوامل مهمی می‏­باشند. در ارتباط با اهداف این مؤسسات نیز می‏­توان به افزایش فروش و سهم بازار و تصویرسازی برای شرکت و آگاهی و اطلاع بیشتر افراد از برند شرکت اشاره نمود.
) شاید جامع­ترین بررسی در ارتباط با پیشینه تحقیقاتی اسپانسرشیپ توسط کورنون و میناگان[۸۵] صورت گرفته باشد. در این بررسی ۸۰ مقاله منتشر شده در زمینه اسپانسرشیپ جمع‏آوری و تحت ۵ طبقه اصلی به شرح ذیل دسته­بندی شده ­اند:
ماهیت اسپانسرشیپ
جنبه­‏های مدیریتی اسپانسرشیپ
اندازه‏گیری تأثیرات اسپانسرشیپ
استفاده استراتژیک از اسپانسرشیپ
ملاحظات اخلاقی و قانونی در اسپانسرشیپ
بعدها در سال ۲۰۰۳ این تحقیقات توسط والیزر کامل­تر شد. به نحوی که بر اساس همین دسته­بندی­ها مقالات مختلف دیگری اضافه گردید و تحلیل­‏ها و بررسی­‏های جدیدتری بر مبنای مطالعات صورت گرفته گذشته در این زمینه انجام شد.
به طورکلی بررسی­‏های مختلف و متفاوتی در زمینه عنصر قیمت درآمیخته بازاریابی ورزشی صورت گرفته است که هر کدام از زوایای مختلف به این قضیه نگاه داشته اند. آنچه تحقیقات مختلف در ارتباط با رویه­‏‏ها و فرایندهای مختلف قیمت گذاری تجهیزات و اماکن ورزشی نشان می‏­دهد مؤید این مطلب است که، در این خصوص نمی‏­توان رویه­‏های استاندارد شده،‌ منظم ومعینی را در نظر داشت تا با پیروی از آنها تمامی جوانب و جنبه‌های مختلف امر رعایت شده و این فرایند به درستی انجام شود.
مروری بر تحقیقات و مطالعات صورت گرفته در ارتباط با ترویج و دیگر اقدامات مرتبط با آن نشان می‌دهد که بیشترین حجم مطالعات و بررسی‌ها در این حوزه مربوط به تحقیقات بخش اسپانسرشیپ می­­باشد. سایر اجزای ترویج در آمیخته بازاریابی ورزشی نیز هرچند حجم کمتری از مطالعات و بررسی ها را به خویش اختصاص داده اند، اما در ارتباط با سایر اجزای ترویج نظیر، تبلیغات، فروش حضوری و روابط عمومی‌ و… نیز می توان به طور پراکنده مطالعات و بررسی هایی را ملاحظه نمود.
۲-۷ جمع بندی:
در این فصل سعی گردید تا خواننده با مبانی و پیشینه تحقیق در ارتباط با منابع مالی در ورزش ایران و سایر کشور ها آشنا گردد و تفاوت سرمایه گذاری در زمینه ورزش را در کشور های مختلف درک نماید همچنین در باب بازاریابی ورزش و آمیخته بازاریابی مطالب به تفصیل بیان شد و امید می رود خواننده با مطالعه این فصل قادر به درک نسبتا کاملی از موضوع مورد پژوهش شده باشد و در نهایت می توان عنوان کرد پژوهشگران با این زمینه یابی و پیشینه تحقیق و به علت مبهم بودن وضعیت بازاریابی ورزشی و منابع مالی ورزش در کشور در پی یافتن شیوه های مناسب برای جذب این منابع در ورزش می باشند.
فصل سوم
روش اجرای تحقیق

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

۳-۱ مقدمه

امروزه محققین و پژوهشگران در سازمان های گوناگون و در زمینه های مختلف با تمرکز بر یک موضوع خاص و گردآوری نمونه و مشاهدات خود از جامعه آماری مورد نظر با بهره گرفتن از روش ها و تکنیک های آماری به تجزیه و تحلیل این داده ها پرداخته و از نتایج بدست آمده برای حل مشکلات و مسائل استفاده می کنند و یا بر دانش بشری در آن زمینه می افزایند. اما در هر تحقیقی مشخص کردن روش کار و نحوه انجام تحقیق قبل از شروع به کار آن امری ضروری است. در این فصل به بررسی روش شناختی تحقیق که شامل روش اجرای تحقیق، جامعه آماری، روش نمونه گیری، ابزار اندازه گیری متغیرها، روایی و پایایی و روش های آماری مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته می شود.
۳-۲ روش تحقیق
پایه هر علمی، شناخت آن است و اعتبار و ارزش قوانین علمی به روش شناختی مبتنی است که در آن علم بکار می‌رود. چنانچه روش شناسی صحیح صورت نپذیرد، بی‌گمان نتایج تحقیق، پژوهشگر و استفاده کنندگان را به بیراهه خواهد گشاند. با عنایت به این امر، اتخاذ یک روش عقلایی، دارای روح علمی و انتظام و اقعیت‌گرا، برای دستیابی به نتایج مطلوب ضروری است. بطور کلی می‌توان گفت روش تحقیق، مجموعه‌ای از قواعد، ابزار و راه‌های معتبر (قابل اطمینان) و نظام‌یافته برای بررسی واقعیت‌ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه‌حل مشکلات است (خاکی، ۱۳۷۸، ۲۰۱).
روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی می باشد که از نظر ماهیت و اهداف از نوع کاربردی می باشد که بصورت مقطعی در سال ۱۳۹۳ اجرا گردیده است.
۳-۳ متغیر های تحقیق
منابع سرمایه گذاری و درآمدی، حامیان مالی، بازاریابی، صنعت ورزش، تماشاگران، سطح کمی و کیفی ورزش.
۳-۴ روش های گردآوری اطلاعات
گردآوری اطلاعات بایستی بطور مرتب وسیستماتیک انجام گردد .پدیده ها و متغیر های مورد مطالعه با کمک ابزار های پژوهش مورد سنجش و اندازه گیری قرار می گیرند وبه ”داده “ تبدیل می شود. ابزار های مختلفی در پژوهش مورد استفاده قرار می گیرند. در این تحقیق از روش میدانی برای گردآوری داده ها استفاده شده است و از روش کتابخانه ای برای گردآوری ادبیات تحقیق استفاده شده است . در این تحقیق عمده ترین روش های گر داوری اطلاعات، پرسشنامه بوده است.
در این تحقیق از روش های زیر جهت گردآوری اطلاعات استفاده شده است.
۳-۴-۱ مطالعات کتابخانه ای
از طریق کاوش مستندات از طریق شبکه اینترنت و منابع کتابخانه ای به مرور منابع در زمینه منابع مالی و بازاریابی ورزشی در پرداخته شد.
۳-۴-۲ پرسشنامه
به منظور تحلیل کمی اطلاعات و همچنین دستیابی دقیقتر به اطلاعات در مورد چارچوب، با توجه به تحقیقات و مطالعات کتابخانه ای و اینترنتی پرسشنامه بسته در شش بخش با بهره گرفتن از طیف لیکرت طراحی شد. مجموع سوالات پرسشنامه شامل ۵۵ گویه اصلی و ۴ گویه در زمینه متغیر های جمعیت شناختی بود.
۳-۵ جامعه و نمونه آماری
جامعه (آماری) ، عبارت است از مجموعه کامل اندازه‌های ممکن یا اطلاعات ثبت شده از یک صفت کیفی ، در مورد گرد آورده کامل واحدها ، که می‌خواهیم استنباطهایی راجع به آن انجام دهیم. جامعه آماج تحقیق است، و منظور از عمل گردآوردن داده‌ها ، استخراج نتایج درباره جامعه می‌باشد. یا به بیان ساده‌تر ، در هر بررسی آماری ، مجموعه عناصر مورد نظر را جامعه می‌نامند. یعنی جامعه ، مجموعه تمام مشاهدات ممکن است که می توانند با تکرار یک آزمایش حاصل شوند.
جامعه مورد مطالعه در این پژوهش شامل حامیان ورزشی بخش خصوصی، حامیان مالی در بخش دولتی، که در زمینه ورزش فعال و آمار آن در اداره کل ورزش استان مرکزی موجود می باشد، هیئت های ورزشی استان مرکزی، کارکنان ادارات کل ورزش و جوانان استان مرکزی و اعضای هیئت علمی تربیت بدنی دانشگاه اراک بودند. در این پژوهش نمونه برابر جامعه قرار گرفت که به دلیل محدودیت نمونه آماری تمام جامعه آماری موجود در استان مرکزی به عنوان نمونه استفاده شد. بنابراین، نمونه های تحقیق را ۸۰ نفر تشکیل می داد که از این بین ۷۱ پرسشنامه به صورت صحیح و کامل در یافت و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
۳-۶ قلمرو موضوعی و مکانی تحقیق
این پژوهش در سال ۱۳۹۳ در یک دوره ۶ ماه در استان مرکزی و در حیطه موضوعی منابع مالی و بازاریابی صورت گرفته است.
۳-۷ روش سنجش روایی ابزار
منظور از اعتبار روایی آزمون آن است که آزمون چه چیزی را میخواهد اندازه بگیرد و تا چه حد کارایی دارد. تعیین اعتبار علمی از طریق نظر خواهی از افراد متخصص در زمینه مورد پژوهش روش مناسبی برای تعیین اعتبار علمی پرسشنامه میباشد. بدین منظور از روش اعتبار محتوایی استفاده شده است. بدین طریق که پرسشنامه با توجه به مقاله الکساندرا مورین ، ۲۰۱۰ تهیه و تدوین شده است و پس از کسب نظر ات اساتید راهنما و مشاور و متخصصان امر بازنگری و تدوین نهایی گردیده است. جهت تعیین روائی محتوای این پرسشنامه از چندین تن از اساتید رشته تربیت بدنی نظر خواهی شد که پس از اعمال نظرات آنها، پرسشنامه مورد تایید آنها قرار گرفت.
۳-۸ روش سنجش پایایی ابزار
پایایی قابلیت تکرار روش یا ابزار اندازه گیری است . اگر روشی از پایایی برخوردار نباشد ، داده های گردآوری شده روایی ( اعتبار ) نیز نخواهند داشت . سنجش پایایی ابزار اندازه گیری با این هدف صورت می گیرد که در زمانها و مکانهای مختلفی کاربرد داشته باشد و چنانچه این تحقیق توسط فرد محقق و یا فرد دیگری و در زمانها و مکانهای دیگری صورت بگیرد بتوان به این نتایج مشابه دست یافت . این ویژگی به خود ابزار اندازه گیری مربوط می شود به این معنی که نتایج بدست آمده از پرسشنامه ها در شرایط یکسان تا چه اندازه ای نتایج یکسانی به دست می دهند.
برای اطمینان از عدم ابهام در سؤالات و همچنین بومی کردن مقیاس‌ها و انطباق هر چه بیشتر با جامعه آماری، اقدام به انجام مطالعات اولیه و تعیین اعتبار پرسشنامه گردید. بدین منظور پرسشنامه به طور آزمایشی بین ۱۸ نفر از افراد جامعه نمونه توزیع گردید. در این پژوهش به منظور سنجش اعتبار پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. با بهره گرفتن از کامپیوتر و نرم افزار SPSS ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید که مقدار آلفای کرونباخ بدست آمده %۹۰ (نود درصد) است که نشان دهنده این است که این پرسشنامه ها از اعتبار بسیار بالایی برخوردار است(حداکثر میزان ۱ می باشد).
۳-۹ روش تجزیه و تحلیل داده ها
پردازش داده ها بین دو مرحله جمع آوری داده ها و تحلیل داده ها جای می گیرد و هدف از آن آماده سازی داده ها برای تحلیل است. در پردازش داده ها قبل از همه باید به کار ویرایش داده ها پرداخت یا به بیان دیگر ، هرگز نباید تصور کرد هر آنچه به عنوان پرسشنامه تکمیل شده به دست می آید ، قابل بهره برداری است (ساروخانی ، ۱۳۷۲، ۳۹۹).
برای تجزیه و تحلیل آماری یافته­ ها از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. در بخش نخست٬ تجزیه و تحلیل توصیفی یافته­ ها به صورت جداول توزیع فراوانی و نمودارها ارائه شده است.
در بخش آمار استنباطی از آزمون های فریدمن برای رتبه بندی کردن موارد استفاده شد.
فصل چهارم
نتایج و یافته ها تحقیق
۴-۱ مقدمه
در این فصل اطلاعاتی که با بهره گرفتن از پرسشنامه جمع آوری شده است مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد و بر اساس آن فرضیات پژوهش تایید یا رد می شود. محقق پس از این که روش پژوهش خود را مشخص نمود و با بهره گرفتن از ابزارهای مناسب، داده های مورد نظر را برای آزمون فرضیه های پژوهش خود جمع آوری کرد، باید با بهره گیری از تکنیک های آماری مناسب که با روش پژوهش، نوع متغیر سازگاری داشته باشد، داده های جمع آوری شده را دسته بندی و تجزیه و تحلیل نماید و در نهایت فرضیه های طرح شده را مورد آزمون قرار دهد تا نتیجه پژوهش مشخص شود.
در این فصل یافته ها و نتایج تحقیق ارائه می گردد که در ابتدا یافته های توصیفی و جمعیت شناختی تحقیق و در ادامه یافته ها و نتایج استنباطی پژوهش بصورت جداول ارائه گردیده است.
۴-۲ یافته های توصیفی
جدول ۴-۱٫ آماره های توصیفی مربوط به جنسیت نمونه های پژوهش

جنسیت نمونه های پژوهش درصد نمونه های پژوهش
مردان ۱/۸۲
زنان ۹/۱۷

در جدول شماره۴- ۱ ملاحظه می گردد بخش عمده ای از نمونه های پژوهش را مردان تشکیل می داده اند.
جدول۴-۲٫ آماره های توصیفی مربوط به سن نمونه های پژوهش

حق انحصاری © 2021 مطالب علمی گلچین شده. کلیه حقوق مح

این سازمان همچنین نمی‌بایست در مسایل اقتصادی موسسات هواپیمایی و تعداد پروازها و نرخ آنها دخالت نماید بلکه صرفاً می‌بایست در جهت هماهنگ نمودن دولت‌ها برای انعقاد قراردادهای هوایی کوشش کند. (اخلاقی ،۷۳:۱۳۷۱ )
عکس مرتبط با اقتصاد
نظر دولت انگلستان هم در کنفرانس از جایگاه برجسته و مهمی برخوردار بود که مورد توجه دولت‌ها قرار گرفت. انگلستان که از انحصار حمل و نقل و تجارت هوایی به وسیله ایالات متحده امریکا بیم داشت، سرسختانه با نظریه آزادی کامل هوایی مخالفت می‌ورزید. دولت انگلستان قویاً از ایجاد سازمان حمایت می‌کرد که قدرت اداره حمل و نقل هوایی را داشته باشد البته مسایل دیگری همچون ظرفیت، تعداد پرواز، تعرفه هواپیمایی و نوع چگونگی آزادی‌های هوایی می‌بایست در موافقتنامه‌های دو یا چند جانبه تعیین گردد. (تیموری ،۲۱:۱۳۸۹)
دولت کانادا تقریباً با انگلستان هم عقیده بود. کانادا نیز معتقد به ایجاد سازمانی بود که بتواند از نظر فنی وظیفه سازماندهی حمل ونقل هوایی را به عهده بگیرد و در حل مسائل اقتصادی هواپیمایی موثر باشد. همچنین از حق تعیین خطوط پرواز، تعرفه‌ی هواپیمایی و تعداد اوقات پرواز برخوردار باشد. به نظر دولت کانادا، اختیار تعیین آزادی‌های هوایی باید به خود دولت‌ها محول گردد تا با عقد موافقتنامه‌های دو جانبه، حدود این آزادی‌ها را در میان خود تعیین کنند. پیشنهادهای دیگری هم در کنفرانس مطرح شد اما دراین میان دیدگاه‌های امریکا و انگلستان تعیین کننده بود و در نهایت تلفیقی از پیشنهادهای آن دو، مورد توافق کشورهای شرکت کننده در کنفرانس قرار گرفت.
پس از بحث و گفتگو در مورد چگونگی استفاده از آزادی های هوایی و ایجاد سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری، چهار سند در کنفرانس مذکور به تصویب رسید.(ماته ،۱۲۵:۱۹۸۱)
سند اول«قرارداد مربوط به سازمان موقت بین المللی هواپیمایی کشوری» بود.کنفرانس شیکاگو، برای رسیدن به هدف تضمین امنیت و گسترش منظم هواپیمایی در سراسر جهان قرارداد مربوط به سازمان موقت بین المللی هواپیمایی کشوری را تهیه نمود. این سازمان تا تاسیس ایکائو در سال ۱۹۴۷ به کار خود ادامه داد.
سند دوم «قرارداد مربوط به سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری» (ایکائو) بود. تاسیس این سازمان از ابتکارات کنفرانس شیکاگو محسوب می‌شود. ایکائو در ۴ آوریل ۱۹۴۷ در مونترال که مقصد اصلی آن انتخاب شد، اعلام موجودیت کرد.
سند سوم «قرارداد مربوط به ترانزیت سرویس‌های هوایی بین‌المللی» بود. مطابق این قرارداد که قرارداد آزادی‌های دوگانه نیز نامیده می‌شود، دولت‌های عضو، متعهد شدند آزادهای غیرتجاری را برای پروازهای منظم دیگر دول عضو تضمین کنند. دو نوع آزادی(حقوق ترانزیت) این موافقتنامه بدین شرح است:
آزادی اول؛ یعنی آزادی عبور هواپیماهای یک کشور از قلمرو هوایی یک کشور خارجی بدون فرود در آن. مثلاً هواپیمای ایران ایر به هنگام عزیمت به لندن می‌تواند از قلمرو هوایی کشور های ترکیه، رومانی، بلغارستان و آلمان عبور کند نمی‌تواند درآن کشورها فرود بیاید.(جباری ،۴۵:۱۳۸۱)
آزادی دوم؛ یعنی حق پرواز هواپیماهای یک کشور دیگر(کشور عضو پیمان) با امکان فرود با مقاصد غیر بازرگانی(مانند سوخت گیری یا انجام تعمیرات). مثلاً هواپیماهای ایران ایر به هنگام عبور از قلمرو هوایی کشورهای ترکیه و رومانی به مقصد لندن، در صورت نیاز به تعمیرات و سوخت‌گیری می‌تواند در یکی از این کشورها فرودآید.(ماته ،۱۲۶:۱۹۸۱)
این قرارداد مورد استقبال بسیاری از کشورهای شرکت کننده در کنفرانس قرار نگرفت. این سند در تاریخ ۳۰ ژانویه ۱۹۴۵ باتصویب ۲۶ کشور به مرحله اجرا درآمد.
سند چهارم؛ « قرارداد مربوط به حمل ونقل هوایی بین المللی» بود. مطابق این قرارداد که بنا به پیشنهاد دولت امریکا و به منظور تحکیم اهداف این کشور در زمینه حمل و نقل هوایی بین الملی تنظیم شد، دولت‌های متعاهد می‌توانند در قلمرو یکدیگر به حمل ونقل مسافر و بار و محموله های پستی اقدام کنند. این قرارداد، علاوه بر آزادی‌های ترانزیتی، سه نوع آزادی دیگر(حقوق ترافیک) را در زمینه حمل و نقل هوایی بین‌المللی به شرح زیر پیشنهاد کرده است:
آزادی سوم؛ هواپیما حق دارد مسافر و باری را که از کشور متبوع خود سوار یا حمل کرده است در کشور مقصد(کشور عضو پیمان) پیاده یا تخلیه نماید.
آزادی چهارم؛ هواپیما حق دارد مسافر و باری را که از یکی از کشورهای عضو سوار وحمل کرده است در کشور متبوع خود پیاده یا تخلیه نماید، مثلاً هواپیمای ایران ایر حق دارد مسافر را که از لندن سوار و حمل کرده است درتهران پیاده و خالی کند. (بیگدلی ،۳۵۹:۱۳۷۹ )
آزادی پنجم؛ حق سوار نمودن مسافر و حمل بار از سرزمین هرکشور متعاهد به مقصد هر کشور متعاهد دیگر و نیز حق پیاده کردن و خالی کردن مسافر که در سرزمین هر کشور متعاهد دیگر سوار یا بارکرده است. به عنوان مثال، هواپیمای ایران ایر که به مقصد مونترال پرواز می‌کند، می‌تواند در لندن فرود آید و مسافر یا بار به مقصد مونترال سوار و بارگیری به مقصد لندن را خواهد داشت. (جباری ،۴۶:۱۳۸۱)
آزادی پنجم به صور مختلف، تعریف وتعاریف موجود به گونه‌های مختلف تفسیر شده است؛ مثلاً گفته شده است آزادی پنجم، آزادی پیاده و سوار کردن مسافر و بار است در نقاط محل توقف بین نقاط مبداً و مقصد به شرط اینکه مسافر و یا بار تابعیت کشوری را که پرواز به آنجا منتهی می‌شود نداشته باشند. (هاناپل ،۱۴:۱۹۸۴)
یکی از نتایج مهم کنفرانس شیکاگو، تاسیس سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری بود. قسمت دوم معاهده شیکاگو(۱۹۴۴) از مواد ۴۳ لغایت ۶۶ به سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری و ساختار و فعالیت‌های آن اختصاص دارد.
ایکائو بلافاصله پس از شکل‌گیری به یکی از سازمان‌های تخصصی سازمان ملل متحد تبدیل شد. امور روزانه‌ی آن به وسیله شورای ایکائو اداره می‌شود، شورای ایکائو وظایف متعددی دارد که جنبه‌های حقوقی، فنی و اقتصادی دارند این شورا ۳۳ عضو دارد و تحت نظارت مجمع عمومی سازمان، انجام وظیفه می‌کند.
ایکائو از مجمع، شورا و دیگر ارگان‌هایی که برای رسیدن به اهداف آن ضرورت دارند، تشکیل می‌گردد. صلاحیت‌های احصا شده در معاهده شیکاگو شامل صلاحیت‌های شبه قانون گذاری(توانایی اصلاح معاهده و موافقت نامه‌های منظم آن)، شبه قضایی(حل و فصل اختلافات بین کشورهای متعاهد) ، فنی(وضع استانداردها و مقررات مربوط به حمل و نقل هوایی)، اداری(مدیریت صندوق سازمان و ساخت و تجهیز فرودگاه‌ها با کمک مالی کشورهای علاقمند) و نظارتی(برای اطمینان از این که بین کشورهای متعاهد در اجرای مقررات هوایی تبعیضی وجود ندارد) می‌باشد این صلاحیت به واسطه ارگان‌های مذکور اعمال می‌شوند. (جباری ،۶۳:۱۳۸۱ )
ب- اتحادیه بین المللی حمل ونقل هوایی (یاتا)
شرکت‌های حمل ونقل هوایی ودولت‌ها برای تعیین تعرفه و ظرفیت هواپیما باید در چارچوب معاهدات دوجانبه یا چندجانبه اقدام نمایند.کنفرانس ۱۹۴۴ شیکاگو بسیاری از سوالات مربوط به مسایل اقتصادی را بی پاسخ گذاشت. در میان این سئوالات، مسئله مربوط به چگونگی تعیین تعرفه و ظرفیت هواپیما بود. شکست کنفرانس شیکاگو در خصوص رسیدن به تفاهم برای انعقاد معاهده چند جانبه ناظر بر مسایل اقتصادی منجر به ترغیب کشورها برای انعقاد معاهدات دو جانبه گردید. همین امر سبب شد شرکت‌های حمل و نقل هوایی دست به کار شوند و یاتا(اتحادیه بین المللی حمل ونقل هوایی) را در سال ۱۹۴۵ ایجاد کنند. شرایط حمل کالا ومسافر و قرارداد بین مسافر و متصدی حمل ونقل از دیگر مواردی است که یاتا در گسترش و توسعه آنها نقش اساسی داشت.
در حمل و نقل بین المللی، مسائل متعددی وجود دارد که باید حل و فصل گردند. از جمله مواردی که بایستی پاسخ داده شوند عبارتند از:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

چه کسی می‌تواند پرواز کند؟

کجا می‌تواند پرواز نمود؟

نرخ پرواز چقدر باید باشد؟

وجهی که مسافرت با چند شرکت حمل ونقل عاید می‌گردد، چگونه باید تقسیم شود؟

شکست کنفرانس ۱۹۴۴ شیکاگو در پاسخگویی به این ابهامات، پای این موضوعات را در سطح وسیعی به موافقتنامه‌های دو جانبه بین کشورها کشانید. درآن ایام دولت‌ها علی‌رغم میل خود، قادر به دخالت در نرخ هواپیمایی نبودند. بدین منظور یاتا مأموریت یافت تا کنفرانس‌هایی به نام کنفرانس‌های ترافیکی ترتیب دهد و نرخ‌های تعیین شده را برای تصویب به دولت‌ها تسلیم نماید. در تعیین و محاسبه این نرخ‌ها دو هدف دنبال می شد: اول، اطمینان از اینکه نرخ‌های تعیین شده رقابت مضر ایجاد نخواهد کرد، دوم، اطمینان از اینکه نرخ تعیین شده حداقل نرخ ممکن و به نفع مشتریان خواهد بود. هماهنگی میان تعرفه های پیش بینی شده موجب گردید که شرکت‌های هواپیمایی بلیت همدیگر را در حمل و نقل‌های مرکب بپذیرند. امروزه یاتا در تصویب تعداد زیادی از مصوبات وموافقتنامه‌های بین‌المللی نقش موثر دارد.
سیاست یاتا در سال ۱۹۸۷ تغییر یافت. تا آن سال، شرکت در فعالیت‌های مربوط به تعیین تعرفه های هوایی برای اعضا اجباری بود. ازآن سال به بعد، شرکت متصدیان حمل و نقل هوایی در این گونه فعالیت‌ها به اختیاراعضا نهاده شد؛ اگرچه شرکت آنها در فعالیت‌های بازرگانی یاتا اجباری است. علت این تغییرچند دلیل عمده داشت. در دهه ۱۹۷۰ رقابت شدید در میان شرکت‌های حمل ونقل که بانی پروازهای چارتر بودند، موجب ورشکستگی تعدادی از شرکت‌های عضو یاتا ودر نتیجه باعث فلج شدن سیستم یاتا گردید. تعیین تعرفه‌ی شرکت‌های چارتر درخارج از چارچوب یاتا و صرفاً بر اساس بازار آزاد تعیین می‌شد. آنها شدیداً با تعرفه‌های یکسان یاتا رقابت می‌نمودند. (تیموری،۲۵:۱۳۸۹)
در نتیجه شرکت‌های حمل و نقل یاتا مجبور شدند برای حفظ بازار و جلوگیری از شکست، برای قشر خاص به منظور جلب مشتری قیمت‌ها مخصوص تعیین نمایند که متاسفانه قادر نبودند یاتا را در خصوص این تغییرات متقاعدکنند، از طرف دیگر با ظاهر شدن پدیده مقررات زدایی در امریکا یاتا شدیداً مورد حمله شورای هواپیمایی کشوری امریکا و اتحادیه‌های حمایت از مسافران قرار گرفت. (هاناپل ،۶۳:۱۹۸۴)
یاتا تحت عناوین مختلفی نظیر اتحادیه تجاری، سازمان بین المللی خصوصی، سازمان بین المللی شبه عمومی، کارتل خصوصی یا شبه عمومی و کارتل عمومی و غیره نامیده شده است. نگاهی مختصر به اساسنامه یاتا مشخص می‌کند که یاتا یک اتحادیه تجاری است و می‌تواند به عنوان سازمان بین‌المللی خصوصی طبقه بندی شود. یاتا اتحادیه تجاری شرکت‌های حمل ونقل بین‌المللی هوایی و یک سازمان غیرانتفاعی است که اعضای آن شرکت‌های تجاری که با هم رقابت می‌کنند هستند.
با توجه به اینکه تعیین نرخ حمل بار ومسافر از طرف دولت‌ها با مشکلاتی همراه است، بسیاری از قراردادهایی دوجانبه بین کشورها، تعیین تعرفه را به عهده یاتا گذاشته‌اند. نرخ گذاری تنها وظیفه یاتا نیست؛ بعضی از دولت‌ها تعیین نرخ تبدیل ارز و تعیین شرایط حمل ونقل را هم به یاتا واگذار می‌کنند.
ج- سازمان های منطقه‌ای
کنفرانس هواپیمایی‌کشوری اروپا، کمیسیون هواپیمایی‌کشوری آفریقا، شورای عربی هواپیمایی‌کشوری و کمیسیون هواپیمایی‌کشوری امریکای لاتین از جمله سازمان‌های بین‌المللی عمومی هستند که در تعیین تعرفه هوایی و ظرفیت هواپیما موثر می‌باشند.
علاوه برکمیسیون‌های مذکور، سازمان‌های محلی دیگری هم وجود دارند که شرکت‌های حمل ونقل پرواز منظم مناطق مختلف در آنها عضویت دارند. به عنوان مثال می‌توان از سازمان عربی حمل ونقل هوایی، انجمن متصدیان حمل ونقل آفریقا، انجمن متصدیان حمل ونقل اروپا، انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی امریکای لاتین، انجمن هوانوردی امریکا و انجمن متصدیان حمل ونقل شرق نام برد. انجمن متصدیان حمل ونقل اروپا و انجمن هوانوردی امریکا از انجمن‌های مهم بازرگانی شرکت‌های با پروازهای منظم هستند که در تعیین تعرفه‌ی هواپیمایی نقش موثری ایفا می‌کنند. برای هماهنگ شدن تعرفه‌ها در سطح بین‌المللی، این انجمن‌ها همکاری نزدیکی با یاتا دارند وفعالیت‌های خود را در چارچوب تصمیمات آن تنظیم می‌نمایند.
ناکا (انجمن متصدیان حمل ونقل ملی): یک انجمن امریکایی شرکت‌های هوایی چارتر است. شرکت‌های عضو این سازمان، هم در پروازهای منظم و هم در پروازهای نامنظم مشغول به‌کار هستند.
یاکا (انجمن بین المللی هوایی چارتر): در سال ۱۹۷۱ بنا نهاده شده و متشکل از ۱۳ شرکت حمل ونقل چارتر اروپایی و امریکایی است.
از میان سازمان‌های منطقه‌ای« کنفرانس هواپیمایی کشوری اروپا» به دلیل اهمیت آن توضیح داده می‌شود. وضعیت جغرافیایی اروپا از این نظر که از تعداد زیادی کشور با مساحت کم تشکیل می‌شود، موجب گردیده است تا هوانوردی با مشکلاتی مواجه گردد. هرکدام از این کشورها دارای قوانین، مقررات، وضعیت اقتصادی و توانایی هوانوردی متفاوتی هستند. در سال ۱۹۵۱، موضوع در شورای اروپا مطرح و برای حل و فصل، سه پیشنهاد به شرح ذیل ارائه شد:
الف- سازمان بزرگی با همکاری کل کشورهای عضو شورای اروپا تشکیل گردد که قدرت فراملی داشته باشد و کنسرسیوم خطوط هوایی اروپایی را ایجاد کند.
ب- برای حمل و نقل که شامل حمل ونقل هوایی نیز خواهد بود و شرکت هواپیمایی منحصر به فردی را تشکیل خواهد داد، مرجع ارشدی با قدرت فراملی تعیین گردد.
ج- علاوه بر کنسرسیوم خط هوایی اروپا، کنفرانس حمل ونقل بین الدول اروپایی نیز ایجاد گردد تا سیاست کلی را تعیین کند.
پس از بحث و بررسی در این زمینه، کنفرانس بین الدول اروپایی مورد تصویب قرار گرفت. کمیته وزیران کشورهای اروپایی به این نتیجه رسید که کنفرانس مزبور باید در چارچوب وظایف ایکائو عمل نموده، همکاری نزدیک با آن داشته باشد. ضمناً این کنفرانس باید با ایکائو هماهنگی داشته باشد و تحت نظر آن به کارخود ادامه دهد. (ماته ،۲۶۷:۱۹۸۱)
از آنجا که ایکائو هم به همکاری در زمینه طرح های منطقه‌ای علاقمند بود، در آوریل سال ۱۹۵۴ اولین کنفرانس هماهنگی حمل ونقل هوایی اروپا را در استراسبورگ تشکیل داد.کنفرانس مزبور پیشنهاد نمود که نهاد دایمی برای این کار ایجاد گردد در نتیجه نهادی به نام«کنفرانس هواپیمایی کشوری اروپا» (ایکاک) تشکیل و اولین جلسه خود را در تاریخ ۲۳ نوامبر تا ۱۶ دسامبر ۱۹۵۵ با شرکت ۱۹ کشور در استراسبورگ برگزار نمود. در سال ۱۹۸۱ تعداد کشورهای عضو به ۲۲ افزایش یافت. ایکاک نه نهاد کاملاً مستقلی است و نه وابسته به ایکائو، بلکه وضعیت خاصی دارد؛ بدین معنی که ضمن داشتن رابطه کاری بسیار نزدیکی با ایکائو و استفاده از خدمات دبیرخانه ایکائو در پاریس، خود برنامه‌هایش را تنظیم و دستور کار جلسات را تعیین می‌کند. هدف اصلی ایکائو ارتقا بخشیدن به سیستم حمل ونقل هوایی سالم و مطمئن اروپایی است. بدین منظور این نهاد سعی می‌کند سیاست و عملیات هوانوردی رادر میان کشورهای اروپایی هماهنگ نموده، و روابط کشورهای اروپایی را در زمینه موضوعات هواپیمایی کشوری با دیگر کشورها توسعه دهد. ایکاک تنها سازمانی است که تقریباً همه کشورهای اروپایی را در برگرفته است و موفق شده نقش بسیار موثری در پیشرفت صنعت هوانوردی داشته باشد. (جباری ،۷۸:۱۳۸۱ )
گفتار سوم : نگرشی به مقررات و کنوانسیون‌های مربوطه
در این قسمت به طور مختصر کنوانسیون‌ها و مقرراتی که در زمینه حقوق هوایی وجود دارد مورد بحث قرار می‌گیرد.
الف- کنوانسیون ورشو۱۹۲۹
کنوانسیون ورشو در ۲۹ اکتبر ۱۹۲۹، توسط ۲۳ دولت امضا و در ۱۳ فوریه ۱۹۳۳؛ زمانی که حد نصاب لازم از پنج دولت اروپایی مراحل تصویب را در کشور خود طی کردند، لازم الاجرا گردید. نماینده‌ای از دولت امریکا در این کنفرانس حضور نداشت، ولی این دولت در ۳۱ جولای ۱۹۳۴ با تسلیم اسناد الحاقی به آن پیوست و از طریق اعلام رئیس جمهور خود طبق قانون اساسی امریکا جزئی از قانون امریکا شد.
این کنوانسیون توسط کشورهایی که از نظر حمل و نقل هوایی اهمیت بسزایی دارند، ازجمله روسیه، آلمان، بریتانیا، کانادا، چین، ژاپن، برزیل و هند پذیرفته و تصویب شد.
پیش از کنوانسیون ورشو اختلافات جدی بین دولت‌های مختلف در زمینه قواعد حاکم بر حمل ونقل هوایی وجود داشت و این امر موجب شده بود که ابهاماتی هم برای مسافران و هم برای متصدیان حمل و نقل هوایی به وجود بیاید. از آنجایی که حقوق حمل و نقل هوایی یکی از سیال‌ترین کسب و کارهای ممکن است، لذا یکی از اهداف اصلی کنوانسیون این بودکه قواعد حقوق خصوصی مربوط به این کسب و کار را یکسان نماید. هدف دوم کنوانسیون این بود که از صنعت نوپای حمل و نقل هوایی در مقابل ادعاهای گسترده‌ای که پس از حوادث احتمالی مطرح می‌شد حمایت نمایند و بر این مبنا بتوانند فضایی را فراهم آورند که در آن فضا این صنعت بتواند رشد نماید. با تصویب این سند، کشورها تصمیم گرفتند مقررات متحد الشکلی را در بین کلیه کشورها اجرا کنند تا بدین وسیله حقوق استفاده‌ کنندگان از حمل ونقل هوایی حفظ گردد. بدین ترتیب مسافر می‌داند که هرجا و هرزمانی که پرواز کند، مقررات هماهنگی در خصوص مسئولیت متصدیان حمل و نقل وجود دارد در مقابل، متصدی حمل نیز از میزان مسئولیت خود آگاه است و می‌تواند ترتیبی اتخاذ کند که مسافران و محموله خود را در مقابل خسارت های احتمالی بیمه نماید. (ورشور ،۵۵:۲۰۰۳)
کنوانسیون ورشو در خرداد ماه ۱۳۵۴ به تصویب مجلس شورای ملی وقت رسیده، برای ایران لازم‌الاجرا شد. مجلس شورای اسلامی ایران در ۱۳۶۴ طی ماده واحده‌ای اجرای کنوانسیون ورشو را در پروازهای داخلی نیز پذیرفت.
سه اشکال اساسی برای کنوانسیون ورشو مطرح بود:
اولاً مطابق ماده ۲۲ این کنوانسیون در مورد حمل مسافر مسئولیت متصدی حمل برای هر مسافر به مبلغ یکصد و بیست و پنج هزار فرانک و در مورد حمل کالا و لوازم شخصی ثبت شده مسئولیت متصدی حمل در مورد هر کیلوگرم به مبلغ دویست و پنجاه فرانک محدود می‌گردد. این مبالغ بر حسب فرانک فرانسه که معادل شصت و پنج و نیم میلی‌گرم طلا به عیار نهصد هزارم است، محاسبه می‌گردد. این مبالغ در سال ۱۹۲۹ قابل توجه بوده است، ولی به تدریج به دلیل کاهش ارزش پول موجبات نارضایتی مسافران را فراهم آورد.
ثانیاً تقصیر متصدی حمل و نقل در مسئولیت متصدی حمل نقش اساسی دارد. اگر متصدی حمل و نقل ثابت کند که مرتکب تقصیر نشده است، مسئولیتی متوجه او نخواهد شد. بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده امریکا با این نوع از مسئولیت مخالف بودند. با توجه به وضعیت متصدیان حمل ونقل در سال ۱۹۲۹ و لزوم حمایت از آنها، مسئولیت مبتنی بر تقصیر، گزینه مناسبی بوده است، اما بعد از جنگ جهانی دوم، به دلیل پیشرفت صنعت هوانوردی و توسعه شرکت‌های حمل و نقل، اصرار دولت‌ها بر آن بود که آنها به طور مطلق در برابر خسارات وارده برمسافر مسئولیت داشته باشند.
ثالثاً در مورد قابلیت اجرای کنوانسیون ورشو در خصوص پروازهای چارتر و نیز پروازهایی که توسط متصدی که طرف قرارداد نیست تردید وجود داشت. در زمان تدوین کنوانسیون ورشو، تعداد پروازهای چارتر بسیار کم بود اما پس از پایان یافتن جنگ جهانی دوم، تعداد این نوع پروازها بسیار زیاد شد بنابراین، این سوال مطرح شد که آیا کنوانسیون ورشو این نوع پروازها را هم شامل می‌شود یا نه. همچنین این کنوانسیون متصدی حمل ونقل را تعریف نکرده بود. ضروری بود که حمل ونقل‌هایی که به وسیله متصدیان حمل ونقلی که طرف قرارداد نیستند تعریف و مقررات مخصوص آنها تدوین شود، این مقررات در سال ۱۹۶۱ در کنوانسیون جداگانه ای به نام کنوانسیون گوادالاخارا تهیه و تصویب گردید. (جباری ،۲۸:۱۳۹۰ )
ب- پروتکل های کنوانسیون ورشو

پروتکل ۱۹۵۵ لاهه

در سال ۱۹۳۸ به منظور رفع ابهام‌ها، تعارض‌ها و نواقص، کمیته بین المللی متخصصان حقوق هوایی، عهده‌دار تجدیدنظر در کنوانسیون ورشو گردید. میزان مسئولیت متصدی حمل و نقل در برابر مسافر و کالا مورد انتقاد بسیاری از کشورها، از جمله امریکا بود. کمیته می‌بایست در میزان مسئولیت متصدی حمل مذکور در کنوانسیون ورشو تجدید نظر می‌نمود.
در سال ۱۹۴۵ سازمان بین المللی هواپیمایی کشور(ایکائو) به وجود آمد و کمیته حقوقی آن، مطالعات کمیته متخصصان حقوق هوایی را در زمینه‌های مختلف از جمله امر تجدید نظر در کنوانسیون ورشو به عهده گرفت. ایکائو پیش نویسی را برای تجدید نظر در کنوانسیون ورشو آماده کرد و در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس دیپلماتیکی در لاهه به بحث و بررسی گذاشت. در کنفرانس لاهه، ۴۵ نماینده از کشورهای مختلف و هشت مستمع از اتحادیه حمل ونقل بین‌المللی هوایی(یاتا) شرکت داشتند، کنفرانس، پروتکل مزبور را تصویب کرد.
پروتکل ۱۹۵۵ لاهه، همان‌گونه که ماده ۲۲ مقرر کرده است، با تصویب ۳۱ کشور در اوت ۱۹۶۳ اجرا گردید. یکی از مهم‌ترین تغییراتی که پروتکل لاهه در کنوانسیون ورشو صورت داد، افزایش میزان مسئولیت متصدی حمل ونقل نسبت به مرگ یا جراحات وارده به مسافر بود به موجب این پروتکل میزان مسئولیت حمل از یکصد و بیست و پنج هزار فرانک به دویست و پنجاه هزار فرانک، یعنی دو برابر افزایش یافت. اگر چه این پروتکل به دنبال نارضایتی امریکا از رژیم مسئولیت کنوانسیون ورشو و تلاش این کشور برای ارتقای استانداردهای مسئولیت تدوین یافت، ولی امریکا این پروتکل را تصویب ننمود. این کشور از اصلاحات انجام شده ناراضی بود. استانداردهای ایالات متحده برای جبران خسارت، بالاتر از حد تجدیدنظر مذکور بود. بعضی از دولت‌های اروپایی نیز خواهان میزان مسئولیت بیشتر متصدی حمل بودند. (همان منبع ،۳۰ )
۲-پروتکل گواتمالا ۱۹۷۱
به دنبال انعقاد موافقت نامه مونترال ۱۹۶۶ در چهارم می ۱۹۶۶، دولت امریکا از دولت لهستان(امین کنوانسیون) تقاضا کرد اعلان خروج از کنوانسیون را منتفی نماید و همچنین از ایکائو خواست در مورد افزایش حدود مسئولیت و اصلاح مجدد کنوانسیون ورشو تلاش نماید.
موافقت نامه مونترال ۱۹۶۶ آشکارا موجب تبعیض شهروندان امریکایی از دیگر مسافرانی شده بود که برای مسافرت از متصدیان حمل و نقل استفاده می‌کردند. برای جلوگیری از مشکلات احتمالی آینده ناشی از این تبعیض، اصلاح مجدد کنوانسیون ورشو و رساندن میزان و نوع مسئولیت متصدیان حمل به حد موافقت نامه مونترال ۱۹۶۶ ضروری به نظر می‌رسید.
پیش نویس مفصلی تهیه گردید که نه فقط حدود مسئولیت متصدی حمل و نقل، بلکه همه جنبه‌های سیستم ورشو را دگرگون نمود. این پیش نویس در ۸ مارس ۱۹۷۱توسط ۲۱دولت، از جمله ایالات متحده امضا گردید. این پروتکل برای لازم الاجرا شدن شرایطی را مد نظر قرارداده است که تاکنون شرایط مزبور تامین نگردیده است. به موجب ماده ۲۰ پروتکل، این سند در نودمین روز پس از سپرده شدن سی‌امین سند تصویب لازم الاجرا خواهد شد؛ مشروط براینکه مجموعه ترافیک هوایی بین‌المللی برنامه‌ای(پروازهای منظم) به ماخذ مسافر-کیلومتر طبق آمار سال ۱۹۷۰ سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری در مورد شرکت‌های هواپیمایی پنج دولتی که این پروتکل را تصویب نموده باشند، حداقل بالغ بر۴۰درصد مجموع ترافیک هوایی بین المللی برنامه‌ای(پروازهای منظم) متصدیان حمل ونقل دولت‌های عضو سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری در سال مزبور گردیده است.
تاکنون فقط یازده دولت این پروتکل را تصویب کرده‌اند، لذا با توجه به شرط گفته شده، این پروتکل هنوز لازم‌الاجرا نشده است.
پروتکل گواتمالا تغییرات مهمی در سیستم ورشو به وجود آورد که عبارتند از:

متصدی حمل در خصوص جراحات وارده به مسافران در کلیه موارد، از جمله در مورد مرگ یا جراحات منتج از هوایپما ربایی یا خرابکاری و غیره مسئول خواهد بود.

میزان مسئولیت متصدی حمل در مورد مرگ یا جراحات وارد به مسافران، ۰۰۰/۵۰۰/۱ فرانک خواهد بود این میزان، غرامت کلیه خساراتی خواهد بود که برای مرگ یا جراحات وارده تعلق خواهد گرفت.

در این پروتکل، بر خلاف اسناد قبلی، در مورد تاخیر در حمل اشخاص، مسئولیت متصدی حمل مشخص شده است و میزان آن برای هر مسافر شصت و دو هزار و پانصد فرانک است.

روش باید برای تفاوت های فردی در توانایی، علایق و زمینه های فراگیران پیش بینی لازم را به عمل آورد.

روش باید از طریق استفاده از مواد عینی فرصتهایی برای یادگیری فراهم سازد.

روش باید همه جانبه های رشد بچه را در برگیرد.

جنبه های عقلانی، اجتماعی، عاطفی و معنوی و جسمانی، جنبه های اساسی شخصیت را تشکیل می دهند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

روش باید امکان لازم را برای مشارکت فراگیران در حل مسایل زندگی فراهم سازد.

روش باید امنیت و رضایت برای فراگیر فراهم سازد.

اهمیت آموزش و پرورش دوره پیش دبستانی
آموزش و پرورش کودکستانی اولین مرحله از آموزش و پرورش رسمی که هدفها، برنامه ها، روشها و ابزارهای خاص خود را دارد و پایه مهمی برای سایر دوره های آموزش و پرورش عمومی است این مرحله از آموزش را می توان به دو دوره اصلی تقسیم کرد دوره اول مربوط به کودکان شیرخواره و نوپا (از ماه های اول زندگی تا چهار سالگی است) در کشور ما اکثر مهدهای کودک که زیر نظر سازمان بهزیستی کشور هستند که رشد و پرورش ذهنی کودکان در همین سنین را بر عهده دارند. دوره دوم که مخصوص کودکان پنج تا شش ساله است دوره آمادگی برای ورود به دبستان (اصطلاحاً دوره پیش دبستانی) نامیده می شود که اساساً زیرا نظر آموزش و پرورش است هر یک از دوره ها با زیر دوره های مذکور که در کشورهای مختلف با نامهای گوناگون شناخته می شوند و با توجه به سطح رشد نیازها و توانایی های کودکان،‌ برنامه آموزش و پرورش خاص خود را دارند. امروزه با ازدیاد تعداد مادران شاغل جمعیت کودکان ورود به کودکستان هر روز بیشتر و بیشتر می شود که البته فقط برای کودکان ۶ ساله برنامه های آموزش خاصی در نظر گرفته می شود درواقع وظیفه اساسی مهدکودکها در کنار پرستاری و حمایت از کودکان پاسخگویی به نیازهای زیستی، بهداشتی، روانشناختی آنان در غیاب والدین است برای انجام چنین وظیفه ای مهدکودکها باید برخوردار از مریبان توانمند و مدیران کار کشته و آگاه و لایق و دارای برنامه های دقیق و امکانات کافی باشند و در کار بر رشد و پرورش همه جانبه کودکان تأکید کنند چرا که دیدگاه همه جانبه نگر نسبت به کودکان در اصل بر تمامیت شخصیت کودکان استوار است بنابراین باید در همکاری و هماهنگی با خانواده امکان رشد او را فراهم آورد. توجه به تمامیت شخصیت کودک مستلزم آن است که در مهدکودک و کودکستان محیطی مطمئن و سالم و آموزنده که در عین حال از بازی و سرگرمی نیز خالی نباشد برای او فراهم آورده شود. طرح و نقشه مشخصی برای فعالیتهای عملی روزانه مربیان که پاسخگوی نیازهای خاصی کودکان باشد وجود داشته باشد و پیشرفتهای کودک را در زمینه های زیستی، عاطفی، ذهنی و اجتماعی به طور مرتب اعتلا بخشیده. سالهای پنجم و ششم زندگی کودک را سالهای کودکستانی و دوره آمادگی برای ورود به دبستان یا دوره پیش دبستانی می نامیم در این دوره است که کودکان برای ورود به دوره آمادگی و نهایتاً برای ورود به دبستان آماده می شوند. به بیان دیگر در این دوره است که نقش نهاد خارج از محیط خانواده یعنی نقش کودکستان در رشد و پرورش و یادگیری کودک اهمیت می یابد و لذا برنامه ریزی منسجم و هدفدار آموزش و پرورش ضرورت بیشتری پیدا می کند از قدیم الایام سن ۵ و ۶ سالگی در کشور ما سن ورود به مکتب خانه و آموزش نماز و الفبا و قرآن و نظم آموزشی و اجتماعی قلمداد می شده است و در اروپا اواسط قرن هجدهم به بعد همین دوره را زمان ورود به باغ کودکان می نامیده اند و ما امروزه نیازمندیم که بر مبنای اصالتهای فرهنگی خویش دانشهای نوین آموزش کودکستانی را به کار گیریم و طرح نوینی از تعلیم و تربیت را به عالم فرهنگ و دانش بشری عرضه کنیم برای اینکه در یک کشور انقلابی و در سال توسعه بسر می بریم بویژه ضرورت دارد برای کودکانی که در محرومیت فرهنگی و اجتماعی روزگار می گذرانند و متأسفانه اکثریت فرزندان این مرز و بوم را تشکیل می دهند کودکستانهایی در روستاها و شهرهای خود ایجاد کنیم که بتواند مقدمات پر کردن شکاف وسیع محرومیت را فراهم آورده تأکید ما بر ضرورت ایجاد و گسترش کودکستانها از این بابت نیز هست که ویژگی های زندگی اجتماعی ما در مقایسه با گذشته های دورتر به شدت تغییر یافته است درواقع امروز الگوی زندگی خانوادگی بسیار متفاوت از سابق می باشد چرا که بسیاری از مادران به طور فرایندی به کار در ادارات و کارگاه ها انتقال پیدا کرده اند در نتیجه طرز تلقی زنان از زندگی اجتماعی‌شان تغییر یافته و ارزشهای جدیدی بویژه روانشناسی و تعلیم و تربیت کودکان و پژوهشهای بیشمار علمی در ذهن مردم ایجاد کرده و خلاصه آموزش و پرورش رسمی پیش دبستانی بر همگان آشکار شده است که به صورت تکلیفی مهم و اساسی برای والدین و مسئولیتی برای دولتها درآمده است (ندیمی، ۱۳۸۷).
تعلیم و تربیت دوره پیش از دبستان از نظر دانشمندان بزرگ مغرب زمین:
امروزه آموزش پیش دبستانی از نظر همه صاحبنظران تعلیم و تربیت، امری پذیرفته شده است زیرا آموزش این دوره کودکان را وادار به کنجکاوی می کند و آنها را تشویق می نماید تا متفکران و یادگیرندگان خردسالی باشند که با انگیزه محیط اطرافشان را جستجو کنند و یاد بگیرند که چگونه بیاموزند.
در واقع ما هم نمی توانیم تأثیر متخصصان تعلیم و تربیت دوران کودکی اولیه[۱۱] را بر تفکر فعلی‌مان نادیده بگیریم. درواقع به نقطه نظرات چندی از متخصصان در مورد برنامه های درسی و تعلیم و تربیت دوره پیش دبستان می پردازیم.
نخستین کسی که از یک قرن قبل تاکنون تأثیر مهمی روی تربیت دوره کودکی اولیه در کشور انگلستان داشته است فریدریک فروبل[۱۲] بوده اگر چه امروز تعلیم و تربیت او بیهوده به نظر می رسد شکی نیست که فروبل رویکرد جدیدی برای فهم ما از فعالیتها و روش های یادگیری کودکان بوجود آورد و نشان داد که کودکستان قبل از اینکه بتوانند به آگاهی از خود و محیط دست یابند به تجربه های گسترده ای نیاز دارند. فروبل تحت تأثیر روسو[۱۳] و پستالوزی[۱۴] قرار داشت او معتقد است که بازی یک فعالیت جدی و عمیقاً مهم برای خردسال است فروبل نوشت (پ. ۳۰، ۸۹۶): در سن کودکی، بازی اساساً یک امر بی اهمیت نیست، بازی یک موضوع جدی و عمیقاً مهم است. تمرکز بر روی بازی در این سن هسته کامل آینده فرداست چون در بازی کل شخصیت و حساسترین کیفیات ذهن شکل می‌گیرد. به نظر او کودکستان‌[۱۵]ها مؤسساتی هستند که کودکان در آن آموزش می بینند و خودشان را تربیت می کنند و محلی است که آنها تمام توانایی هایشان را از طریق بازی که یک فعالیت خلاق[۱۶] و آموزش خود به خودی[۱۷] است شکل می دهند و یکپارچه می کنند کودکان از طریق بازی یاد می‌گیرند درواقع بازی اصل اساسی فلسفه فروبل است اصلی که توسط بسیاری از متخصصان تعلیم و تربیت دوران کودکی اولیه برجسته شده است.
هدایا و سرگرمی‌ها، بخش اساسی نظریه فروبل در مورد افکار فطری[۱۸] بود تا کودکان به کمک آنها نمادپردازی کنند و آنها اسباب بازی های دایمی دوران کودکی بودند برای نمونه توپ، تخته، شن، خاک، فعالیتهای بازی کودکان را در تمام سنین شکل می دادند نقش مربی، برنامه ریزی و نظارت بر فعالیتهای کودکان بود در کودکستان فروبل هدایا، سرگرمی‌ها، مسابقات، آوازخوانی داستان سرایی و گفت و شنودهایی وجود داشت که برنامه درسی کودکستان را متفاوت با مدرسه ابتدایی قرار می داد زیرا مدارس، برنامه درسی شامل مطالب ۳R[19] بود که بیشتر وقت برنامه روزمره دانش آموزان را پر می کردند. فعالیت آموزشگاه های کودکان خردسال در دوران جدید را باید بیشتر مدیون نظرات فروبل بدانیم.
رودولف (۱۸۹۹) اشتاینر فیلسوف و حکیم متأله اتریشی نخستین مدرسه والدرف[۲۰] را در استاتگارت[۲۱] برای فرزندان کارگران کارخانه سیگار دایر کرد گر چه این مدرسه برای کودکان تمام سنین طراحی شده بود امروزه فقط مهدکودک رودلف در این کشور و در بسیاری از کشورهای جهان گسترش یافته است اشتاینر اساساً به کودکان علاقمند بود و اصول تعلیم و تربیت او مبتنی بر دیدگاه ویژه ای از رشد کودک بود فلسفه پشت سر برنامه درسی او این بود که با درک ماهیت کودک، شکل گیری فردیت آنها ممکن می شود اگر به کودکان برنامه درسی خلاقی ارائه شود که بتوانند تجربه های متوازنی از هنر و علوم و فرصتهایی برای رشد فرایندهای فرک کردن، احساس کردن و اشتیاق را فراهم کنند. آنها بزرگسالانی انعطاف پذیر و خلاق می شوند.
عکس مرتبط با سیگار
از نظر اشتاینر بهترین مربی کودکستان[۲۲] کسی است که بتواند جو خانه را در محیط مدرسه ایجاد کند. تأکید عمده اشتاینر روی بازی آزادانه و استفاده از اسباب بازی های دارای اهداف چندگانه بود که بتواند تخیل[۲۳] و بازی کودکان را تشویق کند در مهد کودک اشتاینر موادی همچون سنجاق، صدف، تکه های چوب و پارچه همیشه در دسترس کودکان بود و آنها تشویق می شدند که بدوزند، نقاشی کنند و به کارهای چوبی سرگرم شوند. در حوزه کارهای چوبی، کودکان به مدلهای کوچکی از هر چیز البته از نوع واقعی اش دسترسی داشتند؛ ابزارهایی که می توانستند اسباب بازی هایی را برای استفاده در بازی های تخیلی شان بسازند. بازیهای بیرون از کودکستان مورد تشویق قرار می گرفت، اما مقدار وسایل بازی کم بود با این وجود مقدار وسایل بازی طبیعی وجود داشت درواقع عدم وجود وسایل ساخته شده در دسترس کودکان عمدی بود تا آنها در بازی هایشان خلاق تر و تخیلی تر شوند. همچنین در این مدرسه کودکان به روش های گوناگونی در استفاده از رنگها تشویق می شدند زیرا اشتاینر باور داشت که کودکان باید در مورد رنگها به عنوان ماهیتهای فعال و زنده فکر کنند. آواز خواندن همانند حرکات موزون جسمی با اهمیت بود.
هنر جدید حرکات موزون که توسط اشتاینر مطرح شد شامل حرکات توأمان موسیقی و صحبت کردن بود. داستان گویی نیز در برنامه درسی اشتاینر مهم بود؛ همانطور که او می گفت اگر داستانی خوانده شود کتاب داستان بین داستانگو و کودکان قرار می‌گیرد. اگر کتاب کودکان تصاویری را برای تحریف تصوراتشان را نشان نداشته باشد آنها بیشتر قادر می شوند موقعیت را تصویر کنند در برنامه درسی اشتاینر نه مطالب آموزشی ارائه می شد و نه کوششی برای وادار کردن کودکان به خواندن و نوشتن صورت می گرفت شاید این یکی از دلایل افزایش و گرایش والدین به مهدهای کودک اشتاینر باشد؛ همان والدینی که از فشارهای آموزشی وارد بر کودکان توسط مهدهای کودک امروزی نگرانند(کرتیس، ۱۳۸۶).
مونته سوری (۱۹۶۴) به تربیت دوره اولیه کودکی اهمیت فراوانی قائل بود درواقع او بود که عملاً مسئول آشنایی با تجهیزات دوره کودکی در مدارس و کلاس های پیش دبستانی مانند برنامه درسی منطبق با دیدگاه های مونته سوری کودک را دارای دو نوع حساسیت پذیری خلاق می داند که مستلزم ذهن جذب کننده[۲۴] و دوره های حساس[۲۵] است که این دو ابزار برای کمک به کودک به منظور سازگاری با محیطش است. مونته سوری به لزوم آزادی در یک محیط سازماندهی شده اشاره می کند البته منظورش آن نیست که کودک هر چه بخواهد انجام دهد او استدلال می کند نمی توانیم به طور مطلق آزاد باشیم و اگر آزادی مطلق داشته باشیم نمی توانیم در جامعه زندگی کنیم درواقع او ویژگی های کودک طبیعی را مستلزم توانایی کار کردن متناسب با سنجش، آزادی نگاه کردن و امکان انتخاب فعالیت و دنبال کردن توازن طبیعی و الگوی کارش می دانست درواقع برنامه ریاضی مبتنی بر وسایل بسیار منظم بوسیله مونته سوری طراحی شده بود برنامه زبان با رویکرد فنوتیک (آوایی) کاملاً خردسالان را با خواندن آشنا می کند و فعالیت هایی نیز در مورد موضوعات فرهنگی و خلاق در محیط آماده شده وجود دارد (همان منبع).
تفاوت کودکان در سنین پیش از دبستان:
هیچ کودکی مانند کودک دیگر نیست هر کودک خصوصیات متفاوتی را به ارث می برد که یکی از آنها استعداد یادگیری است شکل ظاهری کودک طرز رفتار، چگونگی یادگیری او تا حدی تحت تأثیر خصوصیاتی است که از والدین و نیاکان خود به ارث برده است بنابراین به استثنای دوقلوهای همسان، هیچ کودکی نمی توان پیدا کرد که از نظر ترکیب خصوصیات ارثی با کودک دیگر همانند باشد آهنگ رشد دختران تندتر از پسران است. جنس کودک و نیز تمام مشخصات ارثی که باعث پیشرفت یا عقب افتادگی او در طول زندگی اش می شود در لحظه بسته شدن نطفه مشخص می شود دختر ها و پسرها نه تنها از لحاظ ظاهر بلکه از لحاظ رفتار نیز با یکدیگر متفاوتند برخی از این تفاوتها نتیجه توقعات والدین و معلمان از پسرها و دخترهاست چه غالباً پسرها از آغاز تولد آزادی بیشتر برای تلاش رسیدگی به کارها و روی پای خود ایستادن می دهند در حالی که نحوه رفتار با دختران با نرمش بیشتری همراه است و از آنها انتظارات دیگری می رود و به همین دلیل آنها شخصیت متفاوتی می یابند آرامتر و مطیع تر از پسران می شوند و انعطاف پذیری بیشتری از خود نشان می دهند اول این که پسرها پیش از دخترها خصوصیاتی را که منجر به نارسایی در صحبت کردن و خواندن می شود به ارث می برند تفاوت در آهنگ رشد نیز می تواند یکی از دلایل باشد بسیاری از پسرها برای فراگیری آنچه دخترها در سنین ۵ سالگی و ۶ سالگی می آموزند آمادگی لازم را ندارند همچنین محیط کودکان در استعداد یادگیری و همچنین در نگرش آنان نسبت به یادگیری مؤثر است پس از تولد کودک به همان اندازه که تغذیه او اهمیت دارد تغذیه ذهن او نیز مهم است اگر کودک برای دیدن، گوش داده لمس کردن و چیدن، چیزهایی در اختیار داشته باشد و اگر کسی باشد که با او بازی کند و به حرفهای او گوش دهد با او صحبت کند و او را دوست داشته باشد، از طریق نگاه کردن، گوش دادن، چیدن، دستکاری و جابه جا کردن اشیاء، تقلید کردن، مقایسه حرکات آنی و تمرین و تکمیل مهارتهایی که به تدریج در او ظاهر می شود در یادگیری پیشرفت چشمگیری خواهد داشت حتی کودکان یک خانواده نیز که تا اندازه ای محیطی متفاوت دارند، نخستین کودک زندگی خود را با والدینی جوانتر و در عین حال کم تجربه تر که غالباً در مقایسه با فرزند سوم یا چهارم توجه و دقت بیشتری به فرزندان اول اختصاص می دهند شروع می کند محیط خانواده ها از نظر مسکن، تغذیه و تحصیلات که در وضع مناسبی نیستند و امکان لذت بردن از طبیعت یا هنر برای آنها وجود ندارد بنابراین از آنجا که محیط، صفات موروثی جنسی، مرحله و آهنگ رشد کودک همه و همه بر رفتار و یادگیری او تأثیر دارند اگر بخواهیم کودکی را آموزش دهیم ابتدا باید خصوصیات او را تشخیص دهیم برای این کار باید او را بشناسیم و ببینیم چه عواملی شوق و علاقه او را به یادگیری برمی انگیزد و اینکه چه چیزی باعث یادگیری او می شود. (ندیمی، ۱۳۸۷).
شخصیت:
شخصیت مجموعه رفتارها و ویژگی هایی است که انسان خاصی را مشخص می کند عموماً مردم شخصیت فرد را عبارت از جلوه او در نظر دیگران فرض می کنند.
بررسی ابعاد شخصیت افراد مستلزم مراوده طولانی و مطالعه علمی و عمیق است بسیاری از فلاسفه عناصر باطنی و درونی افراد را که مبانی رفتار ایشان را فراهم می آورند به عنوان پایه و اساس شخصیت می دانند اما در روانشناسی ابعاد شخصیتی فرد عمدتاً در حوزه برخورد و رفتار او با دیگران مورد توجه است. غالباً روانشناسان شخصیت را نتیجه حاصل از تأثیر متقابل فرد و محیط زندگی اش می دانند ویژگی های اجتماعی شخصیت هر کس رفتار اجتماعی او را هدایت می کند و این ویژگی ها آمادگیهای کم و بیش پایدار برای رفتار اجتماعی است در هر حال شخصیت دارای دو بعدیا جنبه متمایز ظاهری و باطنی است جنبه ظاهری شخصیت ویژگیهای جسمانی و رفتار آشکار روانی و اجتماعی را شامل می شود و صفات درونی یا باطنی شخصیت به گونه ای است که همواره در یک نگاه و برخورد سطحی قابل توجه نیست و برای دستیابی به آنها می بایست از روش های ارزیابی و آزمونهای خاص بهره گرفت در هر حال باید توجه داشت که اگر شخصیت مجموعه ویژگیها و خصوصیاتی است که در یک طرح و الگوی واحد شکل گرفته و در رفتار فرد ظاهر می‌شود اما این خصوصیات کاملاً ثابت و تغییر ناپذیر نیست و همیشه زمینه تغییر و تکامل فراهم است. همواره در زندگی یک فرد شرایط و موقعیت‌هایی که موجب برانگیختگی نیازهای وی و کامروایی یا ناکامی‌‌اش می‌شود آثار قابل توجهی در شخصیت او به جای می‌گذارد. معمولاً هر زمانی که فرد نسبت به محیط خود واکنش نشان می‌دهد، تغییرات تازه‌ای، هر چند کوچک در شخصیت او پدید می‌آید. (افروز، ۱۳۷۸) در واقع غالب روان‌شناسان شخصیت را نتیجه حاصل حاصل از تأثیر متقابل فرد و محیط زندگی‌اش می‌دانند ویژگی‌های اجتماعی شخصیت هر کسی رفتار اجتماعی او را هدایت می‌کند و این ویژگی‌ها آمادگی‌های کم و بیش پایدار برای رفتار اجتماعی است که در این میان توجه به شخصیت (رشد اجتماعی و رشدی عاطفی) حائز اهمیت می‌باشد.
رشد شخصیت، یک فرایند همیشگی و متحول است که در برگیرنده تلاش انسان برای غلبه کردن بر مسائل مربوط به چگونگی گذراندن مراحل مختلف رشد است این مراحل بصورت منظم و پیاپی از تولد تا پیری در هشت مرحله یا هشت سن صورت می‌گیرد[۲۶]. برای شناخت یک فرد باید دید که او چگونه در این مراحل با مسائل مهم زندگی خود برخورد کرده است. و اریکسون از جمله دانشمندانی است که شخصیت و هویت آدمی را در هشت مرحله قرار داده که این هشت مرحله جهانشمول و شامل همه افراد است و به نظر او تفاوت‌های خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی در چگونگی برخورد هر فرد با مسائل هر مرحله و همچنین حل آن‌ ها تأثیر بسیار می‌گذارد. (سیف، ۱۳۸۳).
اعتماد در برابر بی‌اعتماد (از تولد تا ۱ سالگی)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

آوردن عقد بیع در این تعریف مى‏تواند به لحاظ غلبه و کمال باشد و نه حصر، چون عقد بیع کاملترین فرد از عقود معاوضى است و بسیارى از احکام و قواعد آن در سایر عقود جارى است. فى‏الواقع این ضمان، اختصاص به عقد بیع و تلف مبیع نداشته بلکه در تمام عقود معاوضى ایجاد مى‏شود.
نیز در تعریف آن آورده‏اند که: «هر گاه در عقود معاوضى، تلف یا اتلاف موضوع معامله به حکم قانون موجب ضمان گردد و ضمان از همان مال تلف شده حساب شود، این ضمان را ضمان معاوضى گویند[۹].»
این تعریف چارچوب مشخصى را براى ضمان معاوضى معین نکرده است. همچنانکه در این تعریف اشاره‏اى به اینکه ضمان معاوضى در چه مرحله‏اى از مراحل رابطه قراردادى ایجاد مى‏گردد و اینکه این ضمان بر عهده چه کسى مى‏باشد ندارد، همینطور تأثیر ضمان معاوضى بر قرارداد و تعهدات طرفین مشخص نگردیده است. در تعریف مزبور اتلاف موضوع معامله به عنوان یکى از اسباب تحقق ضمان معاوضى معرفى گردیده است، در صورتى که این نظر مخالف با ماده ۳۸۷ ق.م. ایران بوده و در فقه اسلامى موضوعى مورد اختلاف مى‏باشد و فقط عده‏اى از فقها اتلاف مبیع توسط بایع را در حکم تلف قهرى و موجب ضمان مى‏دانند[۱۰].
بنابراین ضمان معاوضى را مى‏توان مسئولیتى دانست که در عقود معاوضى بدنبال تلف موضوع معامله و یا تلف قهرى یکى از عوضین مطرح مى‏شود و مسئولیت تلف بر عهده یکى از متعاملین قرار مى‏گیرد به گونه‏اى که مسئولیت ضامن از همان مال تلف شده است (نه التزام به پرداخت خسارت به صورت مثلى یا قیمى).
همچنین این ضمان را در مقابل ضمان قهرى که ناظر بر جبران خسارت به صورت مثل یا قیمت مال تلف شده است مى‏دانند[۱۱]. خلاصه اینکه، در اثر عقد بیع براى طرفین تعهدى ایجاد مى‏شود که به موجب آن فروشنده و خریدار در مقابل یکدیگر ضامن و مسئول شناخته مى‏شوند. فروشنده متعهد به تسلیم مبیع به خریدار و خریدار متعهد به پرداخت ثمن یا قیمت به فروشنده مى‏شود. این نوع تعهد و ضمان را که در عقود معاوضى صحیح جریان دارد ضمان معاوضى مى‏گویند. اما چنانچه مبیع پس از تشکیل عقد و قبل از تسلیم به‏ خریدار در دست فروشنده تلف شود طبق قاعده «کل مبیع تلف قبل القبض من مال بایعه» ضمان معاوضى مبیع بر عهده بایع آن است و نیز با توجه به معناى ضمان در عقود معاوضى و وحدت ملاک این قاعده چنانچه ثمن هم پس از تشکیل عقد و قبل از تسلیم به فروشنده در دست خریدار تلف شود ضمان معاوضى بر عهده مشترى است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

تعریف فسخ‏

۱٫ معنی لغوی

فسخ در لغت به معنى نقض یا باز کردن آمده است.

۲٫ معنی اصطلاحی

در اصطلاح فقهى و حقوقى نیز از معناى لغوى خود محجور نمانده و فسخ عقد به معنى بر هم زدن عقد است. در اصطلاح حقوقى پایان دادن به وجود قرارداد به اراده یکى از طرفین عقد یا شخص ثالث مى‏باشد[۱۲]. فقها گفته‏اند که فسخ در مقابل ابقاى عقد است. یعنى نقیض ابقاى عقد، رفع آن است که از رفع عقد تعبیر به فسخ مى‏شود[۱۳].
فسخ نه تنها اثر عقد را رفع مى‏کند بلکه خود عقد را هم که از گره خوردن اراده د. طرف پدید آمده بود نقض مى‏کند و از بین مى‏برد[۱۴].
واژه فسخ مختص به عقود و قراردادها نمى‏باشد بلکه شامل ایقاعات نیز هست. بنابراین فسخ ایقاعات نیز به شرط آنکه قانون آنرا منع نکرده باشد صحیح خواهد بود براى مثال فسخ شفعه که به موجب قانون منع نشده است صحیح مى‏باشد[۱۵].
لازم به ذکر است که اصطلاح فسخ در مورد عقود و ایقاعات جایز نیز بکار مى‏رود.
وقوع فسخ در قراردادهاى لازم منجر به خاتمه یافتن قرارداد از زمان وقوع مى‏باشد. در فقه امامیه و حقوق ایران اثر فسخ نسبت به آینده است و تأثیرى در گذشته ندارد.
همچنین گاهى فقها و حقوق‌دانان کلمه فسخ را در موارد دیگرى نیز به کار برده‏اند. مثلاً شیخ انصارى فسخ را در عبارت ذیل به کار برده است: «اگر موجب، قبل از قبول، فسخ کند ایجاب لغو مى‏شود»[۱۶]. در این جا هنوز قراردادى به وجود نیامده و مراد از فسخ ایجاب، پس گرفتن و منصرف شدن و از بین بردن آن است.
فسخ، انحلال ارادى و یکجانبه عمل حقوقی توسط یکى از طرفین عقد یا شخص ثالث است و با انفساخ متفاوت است چرا که انفساخ انحلال قهرى و خود بخود عقد است.
در انفساخ رابطه ناشى از قرارداد بدون کاربرد قصد عامد یا متعاقدین و به حکم عرف یا قانون گسیخته مى‏شود و قرارداد از بین مى‏رود. مثل م ۳۸۷ ق.م(تلف مبیع قبل از قبض).
فسخ پایان دادن به هستى حقوقى قرارداد به وسیله‏ى یکى از طرفین یا شخص ثالث مى‏باشد.
فسخ انشاى یک‌طرفه انحلال قرارداد و تعهد و در حقیقت مانند ابراء و اعراض نوعى ایقاع تلقى مى‏شود. مبناى فسخ قرارداد، حقى است که به وسیله‏ى توافق طرفین و یا مستقیماً به حکم قانون براى یک یا دو طرف قرارداد و یا شخص ثالث شناخته شده است. طرفین قرارداد مى‏توانند در ضمن عقد یا خارج از آن براى هر یک از طرفین یا شخص ثالث حق فسخ قرار دهند مانند اینکه شخصى یک ملک را به دیگرى بفروشد و طرفین شرط کنند که خریدار یا فروشنده یا هر دو یا شخص ثالث، هر گاه مایل باشند بتوانند ظرف یک ماه عقد را فسخ کنند. این حق را در اصطلاح، خیار شرط مى‏نامند(م ۳۹۹ و ۴۰۰ق.م).
در این خصوص باید گفت که طبق م ۴۰۱ ق.م. مدت خیار شرط بایستى معین باشد والا شرط و عقد هر دو باطل خواهند بود. همچنین قانون در برخى موارد براى جلوگیرى از ضررى که به طور ناخواسته و از ناحیه‏ى قرارداد متوجه یکى از دو طرف است مستقیماً به او حق مى‏دهد که به وسیله‏ى فسخ قرارداد ضرر را از خود رفع کند. مثل خیار غبن.
از آنجا که خیار فسخ نوعى حق مى‏باشد دارنده آن مى‏تواند آنرا اسقاط کند. اسقاط حق فسخ نیز همانند اعمال آن نوعى ایقاع است و نیاز به اراده انشایى صاحب حق دارد[۱۷]. همچنین حق فسخ مى‏تواند از طریق ارث یا قرارداد منتقل شود. طبق ماده ۴۴۹ ق.م. «فسخ به هر لفظ یا فعلى که دلالت بر آن نماید حاصل مى‏شود». مثل اینکه دارنده خیار بگوید یا بنویسد که قرارداد را فسخ کردم و نیز فسخ مى‏تواند به وسیله‏ى معنى که حکایت از فسخ مى‏کند محقق شود چنانکه خریدار پس از آگاهى از عیب مبیع آنرا پس فرستد و ثمن را مطالبه کند.

تعریف اقاله‏

۱٫ معنی لغوی

اقاله در لغت به معنى بر هم زدن و بخشیدن آمده است، مصدر باب افعال از ریشه قول به معناى فسخ، بر انداختن توافق، اسقاط و رفع هم آمده است. در فقه به رفع عقد (از میان برداشتن) ولو در بخشى از آن اقاله گویند.
گروهی از لغویان واژه اقاله رااز ریشه «ق و ل» می‌دانند و همزه آن را برای سلب یاد می‌کنند بنابراین «أقال» یعنی «أزال القول، بیع نخستین را از بین برد و زایل کرد».
گروه دیگر که افزون‌ترند واژه اقاله را از ریشه «قول» مشتق شده می‌دانند و یا از «قال»ی ثلاثی و یا از «أقال»ی رباعی راجوف‌‌یابی.
در مجموع اللغۀ و دیگر کتاب‌های لغت مثل القاموس و المصباح نیز اقاله برگرفته شده از ریشه‌ی «قیل» یاد می‌شود. برای همین گفته می‌شود: «قاله البیع قیلاً و إقالۀ؛ او بیع را فسخ کرد.»[۱۸] سرانجام ابن منظور نیز اقاله را مشتق از «قیل» بر می‌شمرد و آن را در ضمن ماده «قیل» بر می‌رسد[۱۹].

۲٫ معنی اصطلاحی

اصطلاح اقاله، برای رفع عقد لازم و ازاله آن یاد می‌شود. بنابراین اقاله از ویژگی‌های عقود لازم است و عقود لازم را می‌توان اقاله کرد. درست همانند خیارات که بر عقود لازم عارض می‌شود. به گفته دیگر، اقاله رضایت‌دهی دو طرف عقد بر فسخ آن است[۲۰] و به گفته دقیق‌تر «تراضی طرفین بر رفع عقد و از بین بردن آثار آن»[۲۱].
در اصطلاح حقوقى مراد از اقاله بر هم زدن عقد با توافق طرفین آنرا گویند (م۲۸۳ق.م.)
به نظر مى‏رسد که معناى اصلاحى اقاله از معناى لغوی آن دور نیفتاده است زیرا در اقاله نیز طرفین از تعهدات یکدیگر که در نتیجه قرارداد ایجاد شده در مى‏گذرند.
اقاله تنها در عقود لازم امکان تحقق دارد (جز نکاح) چرا که در عقود غیر لازم حق فسخ براى طرفین و یا یکى از آنها وجود دارد.

تعریف حق حبس

۱٫معنی لغوی

حبس یک واژه عربى است که در لغت به معنى منع، بازداشت، جلوگیرى، ممانعت ورزیدن، دستگیرى، مسدود کردن، بلوکه کردن، زندانى کردن و واداشتن آمده است[۲۲]. بعضى حبس را به معناى امساک کردن و ضبط نمودن به کار برده‏اند[۲۳].

۲٫ معنی اصطلاحی

در فقه و مقررات ایران، تعریفى از حق حبس ارائه نشده است. نویسندگان حقوق مدنى نیز در این باره تعریف واحدى به دست نداده ‏اند. بنا به عقیده‏ى برخى[۲۴] معنى حق حبس این است: «در عقود معوض، هر یک از طرفین بعد از ختم عقد، حق دارد مالى را که به طرف منتقل کرده به او تسلیم نکند تا طرف هم متقابلاً حاضر به تسلیم شود به طورى که در آن واحد (یداًبید) تسلیم و تسلّم به عمل آید و این عمل تسلیم به تسلّم مقارن را فقها تقابض گویند (م ۳۷۷ ق.م و ملاک آن). حق حبس از مظاهر بارز قاعده‏ى عدل و انصاف است».
و بنا به عقیده‏ى بعضى دیگر[۲۵] هر یک از دو طرف معاوضه مى‏توانند اجراى تعهد خود را منوط به تسلیم عوض قراردادى (اجراى تعهد) دیگرى کند. اختیارى که بدون فسخ، قرار اجراى تعهّد را به حال تعلیق در مى‏آورد.
عده‏اى دیگر در تعریف حق حبس گفته‏اند: «توانایى هر یک از طرفین عقد نسبت به خوددارى کردن از انجام اقدامات ناشى از عقد، مادامى که طرف مقابل از انجام التزام خود در قبال آن امتناع مى‏ورزد[۲۶]».
در جاى دیگر آمده: «حق امتناعى است که هر یک از طرفین معامله در صورت عدم تسلیم مورد تعهد از طرف دیگر دارد[۲۷]».
همچنین گفته شده: «حق خوددارى از تسلیم را که به بایع و یا مشترى داده مى‏شود[۲۸]». بر اساس آنچه در بالا بیان شد و بر خلاف آنچه از ظاهر کلمه حبس استفاده مى‏شود اعمال این حق، محدود به حبس و بازداشت اعیان اموال نیست بلکه موضوع حق حبس مى‏تواند تسلیم مال (اعم از عین و منفعت)، انجام کار یا خوددارى از انجام کار باشد.
در حقوق ایران واژه حق حبس تنها در یک مورد و آن هم م ۳۷۱ ق. تجارت به کار برده شده است و در باقى موارد، حق خوددارى از تسلیم، نگاهداشتن عین مرهونه در تصرف، امتناع از تسلیم، امتناع از وظایف در نکاح، امتناع از تسلیم مال الاجاره، به جاى حق حبس به کار رفته است ولى مى‏توان گفت که تمامى این اصطلاحات جهت بیان حق حبس به کار برده شده است[۲۹].
قانون مدنى در عقد نکاح از واژه حق حبس استفاده نکرده است و طى ماده ۱۰۹۸۵ عبارت «امتناع از ایفاى وظایف زناشویى» را به کار برده است.با این حال در تألیفات حقوق ما بیشتر از واژه حق حبس زوجه استفاده شده است تا عبارت به کار رفته در قانون مدنی.
البته با توجیه و تفسیرى نیز مى‏توان مفاد ماده ۳۷۸ ق.م. مبنى بر حق استرداد بایع را گویاى پیش فرض حق حبس دانست.

تعریف قبض‏

۱٫ معنی لغوی

در تعریف لغوی قبض آمده است که ریشه‌ی قبض، قبض، یقبض می‌باشد و به معنی بازداشتن از عملی و میراندن (قبضه الله) و بستننیز آمده است. در باب تفاعل، یعنی خریدار و فروشنده پول و کالایی را رد و بدل کردند[۳۰]. لغت قبض، أخذ است مطلقاً بادست یا انگشتان[۳۱]. در فرهنگ‌نامه فارسی، به معنی به پنجه گرفتن است[۳۲].

۲٫ معنی اصطلاحی

قبض، استیلاى مشترى بر مبیع مى‏باشد[۳۳]. صاحب شرایع مى‏گوید که مراد به قبض و تسلیم، واگذاشتن است و دست خود را از آن برداشتن مى‏باشد خواه مبیع غیرقابل جابجایى باشد یا اینکه بتوان آنرا از جایى به جاى دیگر نقل کرد.
ممکن است مشترى به نحوى در مبیع تصرفاتیً داشته باشد و عقد بیع هم در زمانى واقع مى‏شود که مورد معامله در تصرف خریدار مى‏باشد، در این صورت بایع ملزم به تسلیم مبیع براى قبض جدید از ناحیه مشترى نمى‏باشد و قبض سابق داراى آثار و اعتبار لازم در عقد بیع خواهد بود (م ۳۷۳ ق.م) در تحلیل این ماده باید گفت که قدرت بر تسلیم چیزى که به وسیله عقد منتقل مى‏گردد موجب خواهد بود که بیع صحیح باشد و متبایعین به عقد وفا نمایند و آن چیزى را که بایع باید بر حسب عقد وفا کند مبیع است که باید تسلیم مشترى نماید؛ وقتى که مبیع از پیش در تصرف مشترى باشد دیگر وفایى به حسب عقد باقى نمى‏ماند تا بایع ملزم به آن‏ باشد.
با توجه به اینکه در قبض، اجراى احکام مربوط به قبض مقصود است نه معنى حقیقى آن، و در قبض ما فى الذمه چون صاحب ذمه بر ما فى‏الذمه استیلا دارد لذا قبض جدیدى لازم نیست یعنى وجود ندارد تا انجام شود بلکه ادامه قبض که همان تسلیم مبیع از طرف بایع به مشترى است باعث سقوط ضمان بایع مى‏شود و ادامه تصرفات تا زمان عقد بیع، خود قبضی خواهد بود که موجب صحت معامله و سقوط ضمان از بایع است.

فصل دوم:

ضمان معاوضی در فسخ‏

مقدمه‏

یکى از موضوعات این پایان‏ نامه، بررسى ضمان معاوضى در فسخ است؛ یعنى به این موضوع اشاره مى‏شود که بر فرضِ فسخ معامله (به هر علتى) اگر در این اثنا، مبیع تلف شد این تلف از مال کیست؟ به دیگر سخن در صورت فسخ معامله، ضمان معاوضى بر عهده کیست؟ یعنى علت فسخ مهم نیست بلکه مى‏خواهیم بدانیم که اگر معامله‏اى فسخ شد و سپس مبیع تلف گردید – قبل از اینکه مبیع و ثمن به صاحبان اولیه آن برگردد – این تلف از مال کیست؟ و یا اگر در زمان خیار یعنى زمانى که بایع یا مشترى حق فسخ داشته‏اند تلفى صورت پذیرفت این تلف از مال کیست؟
فسخ مى‏تواند علل متعددى داشته باشد که در قانون مدنى به تفصیل بیان شده است؛ از آن طرف تلف هم مى‏تواند در زمان‏هاى مختلفى ایجاد شده باشد. مثلاً قبل از قبض، بعد از قبض و در زمان خیار و یا پس از فسخ. که هر کدام از این‏ها داراى آثار مختلفی هستند. یکى سبب انفساخ عقد و اعمال حق فسخ مى‏شود و دیگرى ممکن است در شرایطى سبب اسقاط حق فسخ گردد که در این مبحث سعى شده به بررسى جداگانه هر کدام از این مطالب و فروض پرداخته شود. ضمن اینکه به طور خلاصه و براى روشن شدن موضوع ضمان معاوضى به تلف مبیع قبل از قبض که مصداق بارز آن است اشاره‏اى مى‏گردد و این در حالى‏ است که مى‏دانیم تلف مبیع قبل از قبض موجب انفساخ است و با انفساح عقد موضوعى براى فسخ نمى‏ماند و در واقع خارج از بحث فسخ است، فقط براى روشن شدن ضمان معاوضى و مبناى فقهى قاعده آن کمی به طور خلاصه به آن پرداخته مى‏شود.
در واقع به نظر مى‏رسد براى بررسى ضمان معاوضى در فسخ بیشتر به تلف در زمان خیار و یا پس از فسخ باید پرداخته شود. در فصل دوم به بررسى ضمان معاوضى در اقاله پرداخته مى‏شود. در واقع باید ببینیم در صورت تلف عوضین یا یکى از آنها، بحث اقاله منتفى مى‏شود یا خیر؟ و این ضمان بر عهده کیست؟
همچنین به بررسى ضمان معاورضى در دوران حق حبس مى‏پردازیم.

مبحث اول:

تلف قبل از قبض‏

با آنکه در حقوق ما، اثر عقد بلافاصله پس از انعقاد به وجود مى‏آید و مثلاً در عقد بیع، انتقال مالکیت به وسیله خود عقد حاصل مى‏شود ماده ۳۸۷ ق.م. مقرر داشته است که «اگر مبیع قبل از تسلیم، بدون تقصیر و اهمال از طرف بایع تلف شود، بیع منفسخ و ثمن باید به مشترى مسترد گردد…».
در حالیکه در قانون مدنى فرانسه که عقد بیع را تملیکى دانسته است، تلف مبیع را بر عهده خریدار که مالک آن در زمان تلف است نهاده است(م ۱۱۳۸) [۳۴].
با این همه باید دانست که م۳۸۷ به تبعیت از فقه امامیه و در حقیقت به موجب روایاتى که در این باره آمده قائل به انفساخ بیع بخاطر تلف قبل از قبض شده است که این مطلب به عنوان قاعده «کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال بایعه» مشهور گردیده است هر چند بعضى از فقها در قاعده بودن آن تردید کرده و برخى از حقوق‌دانان آنرا خلاف قاعده شمرده‏اند. اما نویسندگان حقوقی جدید در کنوانسیون‌های در بین‏المللى مربوط به بیع به این نظریه تمایل نشان داده ‏اند. به هر حال تلف مبیع قبل از قبض موجب انفساخ است و با انفساخ عقد موضوعى براى فسخ نمى‏ماند[۳۵].
در واقع تلف مبیع قبل از قبض خارج از بحث فسخ عقد قرار مى‏گیرد. ذکر این نکته نیز لازم است که ادله مربوط به انفساخ عقد در اثر تلف قبل از قبض منصرف به تلف قهرى است و شامل اتلاف نخواهد بود.
یکى از تعهدات اصلى بایع در مقابل خریدار تسلیم مبیع به او مى‏باشد. اگر تسلیم مبیع به واسطه حادثه خارجى متعذر گردد، تکلیف امر را ماده ۳۸۷ ق.م مشخص خواهد کرد. اما تلف مبیع در صورتى سبب انفساخ عقد مى‏شود که این شرایط موجود باشد:
۱٫ بیع به هنگام تلف، عین معین باشد بنابراین تلف مال کلى موجب انفساخ نمى‏باشد.
۲٫ پیش از تسلیم تلف شود. بنابراین تلف پس از عقد و تسلیم بدلیل انتقال ضمان معاوضى به واسطه تسلیم به خریدار، موجب انفساخ نیست.
۳٫ تلف در اثر حادثه خارجى باشد، نه اهمال و تقصیر بایع[۳۶].
سؤالى که در این جا مطرح مى‏شود این است که آیا در صورتى که تلف مستند به فعل بایع نباشد ولى بایع نیز تقصیر کرده باشد مثل این که در تسلیم مبیع، تأخیر کند و بعداً به وسیله حادثه قهرى، مبیع تلف شود مشمول م ۳۸۷ ق.م. خواهد بود یا نه؟
در این خصوص باید گفت وضعیت حقوقى فروشنده ۲ فرض دارد[۳۷]:
۱٫ بر مبناى ضمان معاوضى مسئول پرداخت ثمن به دلیل انفساخ عقد است.
۲٫ بر مبناى تقصیر و تبدیل وضع امانى او به غاصب، مسئول پرداخت مثل یا قیمت مبیع تلف شده است.
بنابراین خریدار مى‏تواند یکى از دو مبنا را براى جبران خسارت خود برگزیند زیرا هیچ مانعى ندارد که براى استیفاى حقى ۲ شیوه مناسب در اختیار صاحب آن قرار گیرد چنانکه در خیار عیب نیز خریدار مى‏تواند با فسخ بیع، ثمن را مطالبه کند یا ارش بگیرد. سؤال دیگرى که در این جا مطرح مى‏شود این است که آیا در صورتی که بایع مبیع را به عمد یا در اثر تقصیر تلف کند یا سبب تلف آن شود خریدار مى‏تواند به استناد خیار تعذر تسلیم عقد را فسح کند یا اینکه فقط حق مطالبه مثل یا قیمت را دارد؟