در برخی از خاک‌ها ضریب اصلاحی با اندازه‌گیری‌های میدانی تعیین شده است و مثلاً در خاک رس لندن برابر ۵/۰ می‌باشد. هرچه رس محکم‌تر است، نشست واقعی خیلی کمتر از نشست محاسباتی می‌شود.
همواره نمی‌توان از فرمول (۳-۱۱) برای محاسبه نشست تحکیم یافته استفاده کرد زیرا گاهی متغیرهای تحکیم با تعیین نمی‌شود و متغیرهای دیگر یا منحنی تحکیم بصورت مستقیم بکار می‌رود.

شکل ‏۳‑۱۰: استفاده از منحنی‌های تنش- نسبت تخلخل در محاسبه نشست]۱ [
اگر فقط نتیجه یک یا دو آزمایش تحکیم ادومتر در دسترس باشد آنگاه راحت‌تر است که مستقیماً از روی منحنی سربار- نسبت تخلخل بدست آید. شکل(۳-۱۰) نمونهای از این منحنی‌ها را نشان می‌دهد. اگر تخلخل اولیه و نهایی خاک و باشد و تنش خاک در مرکز لایه رسی طبق شکل (۳-۱۱) در ابتدای تحکیم و تنش ناشی از پی برابر با فرض گردد، آنگاه با بهره گرفتن از مقادیر و می‌توان با کمک منحنی مشابه شکل (۳-۱۰) مقادیر و را بدست آورد. آنگاه در رس داریم:
(۳-۱۲)
چنانچه رس دارای فشار پیش تحکمی باشد یا نباشد فرقی در فرمول بالا بوجود نمی‌آید ولی اگر از شیب منحنی تحکیم استفاده کنیم:
(۳-۱۳)
(۳-۱۴)
با تغییر عمق پی باید محاسبات را تکرار کر زیرا مقدار در هر عمق بستگی به تراز طراحی کف پی دارد. در این حالت برای سادگی از منحنی های فاکس که در واقع برای نشست الاستیک است مطابق شکل (۳-۱۱) استفاده می‌شود.
اگر برای پی در عمق D توزیع تنش در خاک را محاسبه کرده و نشست را بدست آوریم نیازی به منحنی Fox نیست. ولی جاذبه منحنی فاکس در این است که نشست برای پی در سطح زمین محاسبه می‌شود و سپس برای هر عمقی تخمین زده می‌شود. این کار در طراحی اولیه برای تصمیم‌گیری در خصوص عمق قرارگیری پی کاربرد دارد. شکل دیگری از منحنی های فاکس را قبلاً برای محاسبه نشست الاستیک مشاهده کرده اید.

شکل ‏۳‑۱۱: منحنی‌های اصلاح نشست الاستیک پی‌های انعطاف‌پذیر مستطیلی در عمق D ]1 [
انجام محاسبات ذکر شده برای پی‌های کوچک و ساختمان‌های معمولی در ابتدا انجام نمی‌گیرد. بلکه روش تقریبی ذیل نخست بکار می‌رود.

شکل ‏۳‑۱۲: توزیع تقریبی تنش زیر یک پی]۱ [
روش تقریبی ارائه شده در اینجا برمبنای نظریه متداول تحکیم قرار دارد ولی محاسبه توزیع تنش را ساده می‌کند. توزیع تنش قائم می‌تواند مطابق شکل (۳-۱۲) بصورت مثلثی فرض شود. آنگاه طبق رابطه (۳-۱۱) خواهیم داشت:
(۳-۱۵)
بنابراین مقدار برابر با خواهد شد که در آن، عرض پی و تنش خالص (net) ناشی از پی است. اگر نتایج آزمایش تحکیم در دسترس باشد، متوسط مقادیر در عمق (B5/1) باید مورد استفاده قرار گیرد.
روش تقریبی بالا فقط در محاسبات اولیه و پروژه‌هایی که نگرانی افزایش تنش به بیش از مقدار مجاز وجود ندارد، بکار می‌رود.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

نشست تحکیم ثانویه

تحکیم ثانویه بدنبال تحکیم اولیه اتفاق می‌افتد. این تحکیم بسیار طولانی مدت و اساساً تحت تنش مؤثر ثابت اتفاق می‌افتد و از رابطه ذیل قابل محاسبه است:
(۳-۱۶)
: نشانه خلاء در پایان مرحله تحکیم اولیه
و : زمان
: ضخامت لایه
ضریب تحکیم ثانویه ( ) در محدوده مقادیر ذیل است:
رس‌های پیش تحکیم یافته (۳ تا ۲ OCR >) 001/0 >
خاک‌های آلی ۰۲۵/۰ یا بیشتر
رس‌های عادی تحکیم‌یافته ۰۲۵/۰ ایل ۰۰۴/۰
گاهی جهت سادگی گفته می‌شود که نشست تحکیم ثانویه برای خاک‌های پیش تحکیم یافته برابر با صفر و برای خاک‌های عادی تحکیم یافته تقریباً ۱۰ درصد نشست تحکیم برمبنای آزمایش ادومتری است.

 

خاک‌های نیمه اشباع

در خاک‌های نیمه اشباع علاوه بر دانه‌های جامد و آب، فشار هوا نیز وجود دارد و در واقع سیال حفره‌ای ترکیبی از آب و هوا است. افزایش فشار سیال حفره‌ای در اثر بارگذاری و خروجی تدریجی سیال در خاک‌های نیمه اشباع مشکل‌تر از حالت اشباع است. حل معادلات تحکیم خاک‌های نیمه اشباع نیازمند برنامه‌های کامپیوتری (عددی) است.
در کارهای حرفه‌ای خیلی خاص ممکن است از مدل‌های عددی برای تخمین نشست تحکیم خاک نیمه اشباع استفاده شود ولیکن این مدل‌ها عمدتاً جنبه تحقیقاتی دارند و تنها مختص همان پروژه خاص می باشند. برای محاسبه نشست خاک‌های نیمه اشباع می‌توان مدول الاستیسیته آنها را در رطوبتی که دارند تعیین کرد و به محاسبه نشست آنی اکتفا نمود.

 

نشست نهایی

نشست نهایی یا کل (S) از مجموع نشست آنی یا الاستیک ( ) و نشست تحکیم ( ) بدست می‌آید.

 

نشست غیر یکنواخت

نشست غیریکنواخت بیش از نشست یکنواخت تأثیر مخرب بر ساختمان دارد. اگر تمام بخش‌های ساختمان به صورت یکنواخت نشست کنند، مشکلی از نظر پایداری ساختمان بوجود نمی‌آید و فقط لازم است تأثیر نشست کل بر تأسیسات و ابنیه مجاور مطالعه گردد. برای مثال لوله‌های آب و فاضلاب ممکن است در محل اتصال به ساختمان بشکنند. ضمناً اگر ساختمان موردنظر مثلاً یک دیوار سیل‌گیر مجاور رودخانه است، نشست دیوار ممکن است موجب گردد که تراز فوقانی دیوار پایین‌تر از تراز سیل قرار گیرد. پله‌ها و شیب‌های ورودی به ساختمان نیز ممکن است در اثر نشست کل یکنواخت ساختمان دچار تغییراتی شوند. گاهی نشست یکنواخت یک ساختمان سنگین مثل سیلو موجب شده است که ساختمان مجاور آن به طرف ساختمان سنگین کج شود.
نشست غیریکنواخت علت اصلی پدیده اندرکنش خاک-سازه می باشد، اگر بخش‌های مختلف ساختمان به صورت غیریکنواخت نشست کنند، این تفاوت در مقدار نشست می‌تواند موجب بوجود آمدن تنش‌های مخرب بزرگی در پی و سازه گردد. ترک خوردگی جدی و حتی گسیختگی در صورت زیاد شدن نشست غیریکنواخت محتمل است.

 

شکل‌های نشست غیریکنواخت

نشست غیریکنواخت به شکل‌های مختلف دیده می‌شود. در ابتدا لازم است شکل نشست غیریکنواخت و اصطلاحات متداول برای نامگذاری آنها تشریح شود.
شکل (۳-۱۳) نشست غیریکنواخت بین پی‌های دو ستون را نشان می‌دهد. نشست غیریکنواخت ( ) در واقع تفاوت بین هر دو نقطه می‌تواند باشد. دوران نسبی ( ) در اثر نشست غیریکنواخت هر دو نقطه به فاصله L قابل تعریف است و داریم:

شکل ‏۳‑۱۳: نشست غیریکنواخت و دوران نسبی]۱ [
(۳-۱۷)
نشست غیریکنواخت (differential settlement) و دوران نسبی (relative rotation) باید در جاهای مختلف تعیین شوند. در مورد دیوارها یا حتی در مورد کل یک ساختمان ممکن است از اصطلاح گودی یا بالاآمدگی نسبی ( ) استفاده شود. گودی (sag) یا بالاآمدگی (hog) موجب بروز ترک‌های کششی به ترتیب در پایین و بالای دیوار می‌شوند. گودی یا بالاآمدگی را بعضاً «تغییر مکان نسبی (relative deflection)» می‌گویند. اثر مخرب بستگی به طول دیوار دارد. بنابراین نسبت گود شدگی یا نسبت بالاآمدگی از حاصل تقسیم مورد توجه قرار می‌گیرد. این نسبت را در حالت کلی نسبت تغییر مکان (deflection ration) می‌گویند.

شکل ‏۳‑۱۴: ترک خوردگی دیوار در اثر (الف) گودافتادگی (ب) بالاآمدگی]۱ [
برای تغییر شیب در راستای قائم از اصطلاح کج شدگی (tilt) استفاده می‌شود و با بیان می‌گردد. کج شدگی ممکن است برای کل یک ساختمان یا مثلاً تیر برق بکار رود، لیکن حتی اجزای یک دیوار مثل درب نیز ممکن است دچار کج شدگی و حتی دوران نسبی به صورت توام گردند.

شکل ‏۳‑۱۵: کج شدگی ( )برای (الف) کل یک ساختمان (ب) درب ورودی]۱ [

 

علل بروز نشست غیریکنواخت

با توجه به اهمیت موضوع لازم است، شرایط و علل بروز نشست غیریکنواخت تشریح شود. برخی از دلایل اصلی در اینجا آورده می‌شود.

 

تغییر لایه‌های زمین

اگر قسمتی از ساختمان بر یک لایه نشست‌پذیر و قسمت دیگر بر خاک نشست‌ناپذیر بنا گردد، نشست غیریکنواخت بوجود می‌آید. گاهی وجود یک عدسی رس در درون شن و ماسه موجب بروز این شرایط می‌شود. حتی اگر ضخامت یک لایه رسی نشست‌پذیر در زیر ساختمان متغیر باشد، احتمال بروز نشست غیریکنواخت وجود دارد.

 

تغییر در بار وارد بر پی

تغییر در بار وارد بر پی نیز موجب نشست غیریکنواخت می‌شود. برای مثال در ساختمانی که شامل بخش مرکزی بلندمرتبه و بال‌های کم مرتبه است، انتظار می‌رود نشست غیریکنواخت بین بخش مرکزی و بال‌ها بروز کند.

 

پی گسترده بزرگ و انعطاف‌پذیر

یک پی گسترده بزرگ و انعطاف‌پذیر یا حتی یک محدوده وسیع بارگذاری شده تغییر شکل می‌دهد و تحت بار یکنواخت بصورت کاسه‌ای درمی‌آید. حداکثر نشست در این حالت در مرکز و حداقل آن در گوشه‌ها است و حداکثر نشست غیریکنواخت در حدود نصف حداکثر نشست کل می‌باشد. البته در ساختمانی که از تعداد زیادی ستون تشکیل شده است، حداکثر نشست غیریکنواخت بین ستونهای مجاور خیلی کمتر از حداکثر نشست غیریکنواخت می‌باشد.
شکل کاسه‌ای پی‌های انعطاف‌پذیر عمدتاً در خاک‌های نرم و تراکم‌پذیر بوجود می‌آید. اگر در زیر پی یک لایه خاک دانه‌ای متراکم وجود داشته باشد، به صلبیت پی کمک می‌کند. اگر ضخامت خاک دانه‌ای زیاد باشد، می‌تواند نشست غیریکنواخت را حذف نماید.

 

تفاوت در زمان ساخت

اختلاف زمان ساخت بخش‌های مجاور هم در ساختمان می‌تواند موجب نشست غیریکنواخت شود. این حالت معمولاً در هنگام توسعه یک ساختمان بوجود می‌آید. بخش جدید می‌خواهد نشست کند درحالیکه سالها از احداث بخش قدیمی گذشته است لذا بخش قدیمی نشست نمی‌کند و نشست غیریکنواخت بوجود می‌آید. تعبیه درز قائم یکی از راه‌های مقابله با این نوع نشست غیریکنواخت است.

 

تغییر در شرایط ساختگاه

شرایط ساختگاه ممکن است حتی در یک زمین محدود یکسان نباشد. اگر ساختمان بر زمینی بنا می‌شود که بخشی از آن توسط یک ساختمان قدیمی که حال تخریب شده است، احتمال نشست غیریکنواخت وجود دارد زیرا زمین زیر ساختمان قدیمی در گذشته نشست کرده است. مثال دیگری از تغییر شرایط ساختگاه در زمینهای شیب‌دار بوجود می‌آید. گاهی لازم است برای تسطیح زمین خاکبرداری با اعماق مختلف صورت گیرد. تغییر ضخامت خاکبرداری موجب تغییر در شرایط ساختگاه می‌شود. این تفاوتها موجب تفاوت حالت تنش‌ها قبل و بعد از احداث ساختمان و نشست یا تورم غیریکنواخت می‌شود.]۱[

 

فصل چهارم

روش های مدل سازی پی و خاک
زیرپی

مقدمه

جهت مدل سازی اندرکنش خاک و سازه، نیاز است پی ساختمان و خاک زیر پی همراه المان های روسازه به صورت یکپارچه مدل شوند. در فصل قبل به مبانی نشست هایی که در خاک زیر پی ساختمان روی می دهند اشاره شد. در این فصل ابتدا به بررسی نحوه مدل سازی پی ساختمان می پردازیم و در ادامه با بهره گرفتن از اطلاعاتی که درمورد نشست خاک زیر پی داریم، نحوه مدل سازی خاک را بررسی خواهیم نمود.

 

روش های مدل سازی پی ساختمان

بولینگ بروک سیاستمدار، فیلسوف و نویسنده انگلیسی در زمان ملکه آن(ANN) (1678_1751) مبانی سیاست خارجی این کشور در منطقه و بویژه در قبال اروپا را به این صورت تشریح کرده است: ” ما باید همواره به خاطر داشته باشیم که جزء قاره اروپا هستیم. ولی درعین حال نباید فراموش کنیم که (تنها) همسایه آنها هستیم.”
این پیشینه تاریخی انگلستان سبب شده تا این کشور همواره موضعی بدبین و شکاک نسبت به روند همگرایی اروپا داشته باشد به طوری که همواره از اعضای متأخر در جوامع اقتصادی-دفاعی، (امنیتی و پولی) بوده و تاکنون نیز به خاطر مناظرات شدید داخلی در این کشور و نیز قدرت و ارزش بالای پوند در برابر یورو همواره با تردید و احتیاط به روند همگرایی پول نگریسته است. از این رو انگلستان در طبقه بندی کشورهای شکاک گرا قرار می گیرد. مخالفت این کشور با جانشینی یک سازوکار اروپایی بجای ناتو و همچنین ادغام کامل سیاست به عنوان یک ابردولت تبلوری از این نگرانی و شکاکیت است و بنابراین انگلستان در حالی که در روابط منطقه ای و آتلانتیکی خود اغلب بر حفظ روابط دوستانه با امریکا و نیز همکاری های اروپایی پافشاری می کند؛ اما خود را از تنش ها و بحران های داخلی اتحادیه اروپا کنار می کشد، مگر آنکه نقش غالب و موازنه گر به این کشور رسماً اعطا گردد.
عکس مرتبط با اقتصاد
سیاست خارجی این کشور در قبال گسترش اروپا به شرق نیز نمونه ای دیگر از علائق منطقه ای انگلستان می باشد که بر عضویت و ورود بیشتر اعضای اروپایی تأکید می کند تا ازاین طریق نفوذ و حضور دو رقیب اصلی منطقه ای آن (فرانسه و آلمان) کم رنگ تر گردد. حمله نظامی بریتانیا به عراق در کنار آمریکا نشانگر چنین طرز تفکری می باشد تا از یک سو نگرانی افکار عمومی را از تهدیدات تروریستی و آسیب پذیری های امنیتی کاهش دهد؛ و از سوی دیگر در تقابل با رقبای منطقه ای خویش، اقدام به انعقاد قراردادهای هنگفت اقتصادی و نفتی با کشور عراق نماید و حتی در داخل مجموعه اروپا نیز آنها را به عنوان چالشگران منافع ملی خود تحت انزوا و فشار قرار دهد.
سیاست خارجی انگلستان در روابط با امریکا بر اساس ویژگیهای مشترک فرهنگی ، زبانی، پیوندی، تاریخی و سنتی استوار شده است و از سوی دیگر مبتنی بر وجوه مشترک دیدگاه های جهانی این دو کشور بوده است.به طوری که گفته می شود انگلیس در سطح سیاست خارجی و امور نظامی شدیداً دنباله رو امریکا است.این خط مشی بویژه از زمان نخست وزیری تاچر به این سو به اوج خود رسیده است و با عنوان نئولیبرالیسم تجلی یافته است.[۹۳] سیاستهای هسته ای انگلیس نیز همواره در جهت سیاستهای هسته ای امریکا قرار داشته است؛ هرچند مخالفتهایی درارتباط مسائل امنیتی نرم افزاری همچون پروتکل کیوتو و اعدام و… نسبت به خط مشی امریکا دیده شده است. نکته دیگر در باره روابط امریکا و انگلستان، حجم بالای سرمایه گذاری مستقیم خارجی دو طرف در کشورهای هدف با عنوان سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI) می باشد که از این جهت، دو کشور مزبور را از لحاظ اقتصادی و بازرگانی بیش از دیگر کشورهای منطقه تحت وابستگی متقابل قرارمی دهد. [۹۴] در نهایت آنکه میزان بالای مهاجران بریتانیا به امریکا و هم چنین لابی ایرلندیها در کنگره امریکا روابط دو کشور را بیش از پیش نزدیک تر نموده است.
ت- امریکا گرائی در سیاست خارجی انگلیس:
یکی از مسائل پیش روی نخبگان بریتانیا در تنظیم سیاست خارجی این کشور این است که سیاست خارجی باید از فیلتر سیاست داخلی رد شود و چون افکار عمومی نسبت به ادغام بریتانیا در اتحادیه اروپا حساس بوده و مخالف آن می باشند، نخبگان باید سیاستهای مبهم و گاه دوپهلو اتخاذ کنند؛ و در برخی از موارد واقعیتها را به مردم نگویند. درهمبن راستا بریتانیا به جای فراحکومت گرایی همواره از بینا حکومت گرایی در گسترش اتحادیه اروپا حمایت کرده است تا مبادا حاکمیت این کشور بر اثر گسترش نهادهای فراحکومتی تضعیف شود.
همین طور بریتانیا نسبت به سیاست امنیتی و خارجی مشترک رویکرد اعلانی مبهمی دارد تا بتواند از این طریق مواردی را که این سیاست پوشش نمی دهد خود به تنهایی پیش ببرد.گرچه امروزه حوزه سیاست داخلی و خارجی بریتانیا بر اثر همگرایی این کشور با اتحادیه اروپا در هم تنیده شده و نمی توان به راحتی مرز مشخصی میان آنها ترسیم کرد. رهبران بریتانیا از حوزه اتحادیه اروپا برای پیشبرد اهداف خود بهره می گیرند و تهدیدی نسبت به توسعه اتحادیه اروپا احساس نمی کنند. بریتانیا این توانایی و ظرفیت را دارد که سیاستهای اتحادیه اروپا را تحت سیطره خود در آورد[۹۵]درجه همگرایی بریتانیا در حوزه های مختلف متفاوت است و توجه به این نکته در رویکرد بریتانیا به روابط ویژه با امریکا بسیار حائز اهمیت است.بریتانیا بخوبی واقف است که امریکا اصلی ترین ناجی اروپا در جنگ دوم جهانی بود و هنوز هم اروپا از نظر دفاعی تا حد زیادی وابسته به امریکا می باشد. تحولات پس از یازده سپتامبر نیز مؤید ادعای نخبگان بریتانیا بود.در جنگ افغانستان و عراق و حتی پیش از آن در جنگ کوزوو شکاف قدرت نظامی میان امریکا و اروپا بخوبی معلوم بود.شکافی که بعد از یازدهم سپتامبر با سرعت قابل توجهی در حال افزایش بود. جنگ کوزوو و افغانستان به خوبی نشان داد توان اروپایی ها برای جنگ در خارج از مرزهایشان محدود است و نیروهای نظامی اروپایی بیشتر برای حفظ صلح و کمک های بشردوستانه آموزش دیده اند تا جنگ در مناطق دوردست. [۹۶]
در حوزه سیاسی به دلیل حساسیت بریتانیایی ها نسبت به حاکمیت ملی این کشور؛ میزان همگرایی کمتر است ولی از میزان همگرایی در حوزه سیاستهای دفاعی –امنیتی بیشتر می باشد. یکی از دلایل این امر چنانچه گفته شد توانایی دیپلمات های حرفه ای بریتانیا در استفاده از سیاستهای اروپایی برای پیگیری منافع ملی خود است. در حوزه هایی که بریتانیا به دلایل مختلف قدرت مانور بیشتری ندارد می کوشد برای تأمین منافع ملی خود از دریچه سیاستهای مشترک اروپایی وارد شود که نمونه آن فرایند صلح خاور میانه ،مسائل شمال افریقا،بحران زیمباوه و مسئله هسته ای ایران در مقطع زمانی خاص است. البته در این حوزه ها نیز باید میان همکاری غیررسمی و گسترش معاهدات رسمی در سیاست خارجی تمایز قائل شد. بریتانیا همواره از پیشرفتهای کاملاً غیر رسمی حمایت کرده و ترجیحاً بر پیشرفتهای عملی بجای الحاقیه های معاهداتی تأکید کرده است. دلیل این امر آن است که سیاستهای رسمی باید مورد تأیید پارلمان قرار گیرد و این کار با آشکار کردن میزان امتیازات داده شده ،موقعیت قوه مجریه را تضعیف می کند.[۹۷]
اما حوزه اقتصادی تنها حوزه ای است که بریتانیا در آن حوزه بیشترین میزان همگرایی با اتحادیه اروپا را داشته و این به اقتصاد بریتانیا کمک قابل توجهی کرده است. ادغام اقتصاد این کشور در اقتصاد قدرتمند اتحادیه اروپا قدرت چانه زنی اقتصادی آن در برابر ژاپن و امریکا افزایش داده است.در کنار اینها بریتانیا از اتحادیه اروپا به عنوان یک پشتوانه مالی در تعقیب سیاستهای ملی بهره برده است.تحقیقات انجام شده نیز این واقعیت ها را تأیید می کنند.بلومر و همکارانش در مطالعه ای در سال ۱۹۹۲ چنین نتیجه گرفتند که سیاست اقتصادی بریتانیا از همه بیشتر؛ سیاست خارجی کمتر از سیاست اقتصادی؛ و سیاست دفاعی کمتر از هر دوی آنها اروپایی شده است.[۹۸]
با توجه به نکات پیشین می توان ادعا کرد میزان اروپایی شدن سیاستهای بریتانیا نسبت عکسی با میزان نزدیکی بریتانیا به امریکا دارد. یعنی اگر در حوزه دفاعی کمترین میزان همگرایی میان بریتانیا و اتحادیه اروپا وجود دارد،انتظار داریم حوزه مزبور جزء اصلی ترین حوزه های همکاری بریتانیا و امریکا باشد. به همین ترتیب می توان استنباط کرد بیشترین اختلافات امریکا و بریتانیا مربوط به حوزه اقتصادی و کمترین آن مربوط به حوزه دفاعی –امنیتی است.از جانب دیگر می توان از نکات فوق نتیجه گرفت که بریتانیا حداقل در دهه پیش رو به طور کامل در اتحادیه اروپا ادغام نخواهد شد و لذا روابط ویژه این کشور با امریکا تداوم پیدا کند. مخصوصاً پس از یازدهم سپتامبر و به طور خاص حمله امریکا و انگلیس به عراق ،اختلاف میان بریتانیا با محور برلین-پاریس زیاد شد و به تبع آن محور انگلو-امریکایی بیش از پیش تقویت شد
ب- بریتانیا و امریکا:هژمونی جهانی انگلو-امریکایی
از نظر تحلیلی شاید بهتر باشد برای توصیف روابط ویژه امریکا و بریتانیا از مفهوم محور یا گفتمان انگلو-امریکایی بهره بگیریم. زیرا بدون توجه به عناصر شکل دهنده این گفتمان نمی توان دریافت چرا روابط ویژه دو کشور با افت و خیزهای فراوان هم چنان از اهمیتی خاص برخوردار است.اندرو گمبل چهار ویژگی برای محور انگلو-امریکایی برمی شمارد که عبارتند از : ۱)هژمونی انگلو-امریکایی در سیاست جهانی ۲)سرمایه داری مدل انگلو-امریکایی ۳)مدل دمکراسی انگلو-امریکایی ۴)جهانی شدن فرهنگ و زبان انگلو-امریکایی[۹۹]
فهم هر یک از این مورد در درک مبانی سیاست خارجی بریتانیا مفید است.حتی نباید فراموش کرد محور انگلو-امریکایی در تعریف هویت ملی بریتانیایی نیز جایگاه ویژه ای دارد. یعنی این محور بازتاب خصلت استثنا گرایی در میان امریکائی ها و بریتانیایی ها نیز می باشد. افزون بر این اقتصاد سیاسی بریتانیا نیز به شدت متأثر از مدل سرمایه گذاری انگلو-امریکایی بوده که با مدل سرمایه داری اجتماعی اروپایی متفاوت است.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
نزدیک به دویست سال است که شاهد تداوم هژمونی انگلو-امریکایی در صحنه سیاست بین الملل و اقتصاد سیاسی بین الملل هستیم. با افول هژمونی بریتانیا در اوایل قرن بیستم اندک اندک هژمونی امریکا جایگزین هژمونی بریتانیا شد. این موضوع از چند منظر برای بریتانیا یی ها اهمیت دارد. نخست اینکه ازمنظر هویتی و فرهنگی،این احساس را به بریتانیا یی ها می دهد که ارزشهای آنها همچنان جهان شمول است.اگرچه در حال حاضر امریکا که زمانی مستعمره بریتانیا بود این ارزشها را گسترش می دهد،ولی آنها در نهایت ریشه در فرهنگی بریتانیایی دارند.
بریتانیا یی ها دوست دارند خود را یک جزیره جهانی ببینند که در تولید ایده ها و مدلها پیشرو بوده اند و دیگران از آنها تقلید می کنند.[۱۰۰] دوم اینکه تداوم هژمونی انگلو-امریکایی و مخصوصاً ارزشها، سرمایه داری و دموکراسی ناشی از نوعی ابزار قدرت برای بریتانیا محسوب شده و مانع از آن می شود که بریتانیا به یک قدرت اروپایی تنزل پیدا کند.در این زمینه می توان سیاست خارجی فرانسه را با سیاست خارجی بریتانیا مقایسه کرد. طی ده سال گذشته، جهانی شدن ارزشهای انگلو-امریکایی باعث به حاشیه رانده شدن ارزشهای فرانسوی شده و این امر موقعیت فرانسه را در نظام بین الملل تضعیف کرده است. در حالی که همین امر به بریتانیا امکان داده است ضمن حفظ مدل حکومتی متمرکز « وست مینیستری»،از ادغام شدن هر چه بیشتر در اتحادیه اروپا خودداری کند. تداوم هژمونی انگلو-امریکایی در چهره های مختلف باعث شده است بریتانیا در روندها و سازمآنهای بین المللی جایگاه خاص داشته باشد و این یک سرمایه ای دیپلماتیک برای این کشور محسوب می شود.کافی است به نقش بریتانیا در تأسیس ناتو،صندوق بین المللی پول،روند نظم نوین جهانی و مبارزه با تروریسم پس از یازدهم سپتامبر توجه کنیم. سوم اینکه سهم بریتانیا در هژمونی انگلو- امریکایی و همراهی این کشور با امریکا موجب ابجاد محدودیتهایی برای یک جانبه گرایی کامل امریکا شده است.[۱۰۱]
خود بلر نیز پس از حوادث یازدهم سپتامبر به صورت تلویحی به این نکته اشاره کرده بود که همکاری با امریکا تنها راه کنترل یک جانبه گرایی نظامی آن کشور است. به این ترتیب تداوم هژمونی انگلو-امریکایی باعث می شود بریتانیا نیز در این امر سهیم باشد و این یعنی اینکه در صورت افول احتمالی هژمونی امریکا در چند دهه آینده، بریتانیا محتمل ترین جایگزین برای آن است. سرانجام اگر بپذیریم در یک صد سال گذشته رشد نظام سرمایه داری یکی از مؤثرترین عوامل تغییر چهره روابط بین الملل بوده،می توانیم ادعا کنیم سلطه سرمایه داری انگلو-امریکایی بیش از آنکه تهدیدی برای بریتانیا باشد،یک فرصت قابل توجه برای این کشور در تنظیم قواعد بازارهای سرمایه جهانی بوده است. در نتیجه این امر بریتانیا توانسته است از موقعیت سیاسی خود برای بهبود موقعیت اقتصادی بهره گرفته و قابلیت رقابت با کشورهایی مثل فرانسه وآلمان را داشته باشد.
روابط ویژه امریکا- بریتانیا را در اصل باید تابعی از هژمونی جهانی انگلو-امریکایی دانست و راز پایداری آن نیز در همین نکته است. گرچه به صورت طبیعی تمایل بریتانیا برای تداوم روابط ویژه به مراتب بیشتر از امریکا است؛ ایالات متحده امریکا نیز چندان بی میل نیست که یک شریک قابل اطمینان مخصوصاً در اروپا داشته باشد. بریتانیا را بی شک می توان اصلی ترین حامی امریکا در اتحادیه اروپا دانست. شاید این تعبیر ژنرال دوگل که بریتانیا اسب تروای امریکا در اروپا است،اندکی افراطی باشد.؛اما نمی توان منکر نقش بریتانیا در افزایش نفوذ امریکا در اروپا شد.
مواضع و عملکرهای بریتانیا در قبال گسترش بیش از حد اتحادیه اروپا،ایجاد نیروی دفاعی مستقل اروپایی و نفوذ فرانسه در اتحادیه اروپا،نشان می دهد بریتانیا برای منافع امریکا در اروپا اهمیت ویژه ای قائل است و ضمن استفاده از اتحادیه اروپا برای بهبود و تعمیق روابط خود با امریکا، از روابط ویژه خود با امریکا نیز برای تأمین نظرات این کشور در گسترش اتحادیه اروپا استفاده می کند. یکی از این موارد جلوگیری از تبدیل شدن اتحادیه اروپا به یک بازیگر مستقل و قدرتمند در عرصه سیاست بین الملل است. در حالی که فرانسه از این ایده حمایت کرده و آن را ابزار مؤثری برای به چالش کشیدن هژمونی انگلو-امریکایی می داند؛ بریتانیا با اشکال تراشی در برابر این امر مانع از تهدید منافع امریکا توسط اتحادیه اروپا می شود. در سالهای اولیه پس از جنگ سرد ادعا شد روابط ویژه امریکا- بریتانیا موضوعیت و مناسبت خود را از دست داده است اما در همان زمان نیز تصور بر این بود که احیای روابط ویژه ضمن حفاظت از منافع مشترک حیاتی دو کشور در دنیای پس از جنگ سرد، به منافع حیاتی امریکا در اروپا نیز خدمت کند.[۱۰۲] گرچه از منظر امریکایی ها روابط ویژه این کشور با بریتانیا بیشتر حول محور اروپا و حفظ منافع حیاتی امریکا در این قاره از طریق بریتانیا است؛ از نظر بریتانیا یی ها این روابط می تواند به سطح بین الملل نیز گسترش پیدا کند، خصوصاً اگر انگلو-امریکایی و هژمونی آن مورد تهدید واقع شوند. حادثه یازدهم سپتامبر به عنوان تهدیدی آشکار علیه این هژمونی باعث شد روابط ویژه دو کشور مجدداً اهمیت پیدا کند.
سیاست خارجی و روابط ویژه امریکا- بریتانیا پس از یازدهم سپتامبر:
تونی بلر نیز همانند اسلاف خود کوشید سنت کار کردن با سه جهان و محدود نشدن به یکی از آنها در سیاست خارجی را ادامه دهد.اما تحولات محیطی گسترده و عمیق در سه جهان مزبور باعث شد سیاست خارجی بلر با پیچیدگی خاص خود همراه شود. سیاست خارجی بلر دارای سه ستون یا محور اصلی بود که آنهاعبارتند از:
۱)نزدیک تر شدن به اتحادیه اروپا و کمک به همگرایی بیشتر آن
۲)توجه به ابعاد اخلاقی در سیاست خارجی و نیز شفاف تر کردن فرایند سیاستگذاری خارجی
۳)جهت گیری جدید و مسئله هویت بریتانیایی
حزب کارگر به دلیل کسب اکثریت پارلمانی در ۱۹۹۷ توانست بر خلاف تاچر و جان میجر سیاست های اروپایی خود را پیش برد و بریتانیا را بیش از هر زمان دیگری به اروپا نزدیک تر کرد. حتی این همگرایی به حوزه دفاعی-امنیتی نیز رسید و بریتانیا سیاست سنتی خود را مبنی بر مخالفت با تلاشهای فرانسه و آلمان جهت توسعه یک رویکرد اروپایی سیاست دفاعی کنار گذاشت و در دسامبر ۱۹۹۸ تصمیم گرفت همراه با فرانسه،یک نیروی دفاعی اروپایی ایجاد کند.از آنجا که در حوزه دفاعی بریتانیا کمترین همگرایی را با اتحادیه اروپا داشت،این تصمیم بسیار حیاتی و مهم بود و گامی دیگر در راستای اروپایی تر شدن بریتانیا محسوب می شد.[۱۰۳]
در بعد اخلاقی سیاست بلر به تأسی از رویکردهای لیبرال و ایده راه سوم سه موضوع را در محور توجه خود قرار داد:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

کمکهای خارجی و توسعه ۲)موضوع حقوق بشر و مداخلات بشردوستانه نظامی ۳) مسئله فروش تسلیحات و عدم صدور اسلحه به کشورهای ناقض حقوق بشر.

در بعد کمکهای خارجی دپارتمان توسعه بین المللی اهداف بلند پروازانه ای را اعلام کرد که شامل کاهش فقر در سطح جهانی تا سال ۲۰۱۵؛ افزایش کمکهای خارجی تا میزان ۷ در صد تولید ناخالص داخلی بریتانیا؛ تفکیک یارانه های کمکی از اهداف تجاری و کمک به کاهش بدهی های خارجی کشورهای فقیر مخصوصاً افریقایی می باشد. در بعد حقوق بشر، در داخل بریتانیا کنوانسیون حقوق بشر اروپایی با قانون بریتانیا ادغام شده و در بعد خارجی نیز صندوق پروژه حقوق بشر جهت کمک به گسترش حقوق بشر در سطح جهانی راه اندازی شد. دخالت بریتانیا در کوزوو نیز ذیل شعار جنگ عادلانه صورت گرفت. بالاخره دولت بلر کوشید ضمن محدود کردن صادرات و فروش اسلحه به کشورهای ناقض حقوق بشردر راستای ممنوعیت مین های زمینی نیز اقداماتی را انجام دهد.[۱۰۴] در کنار این اقدامات یکی از اهداف بلر شفاف کردن روند سیاستگذاری خارجی بریتانیا بود. روند مزبور به صورت سنتی تا حدی مبهم و محرمانه بود و حتی این امر بر تولیدات ادبیات مربوط به سیاست خارجی بریتانیا تأثیر گذاشت زیرا اهداف و اقدامات این کشورغالباً بدون سیاستهای اعلامی همراه بود. دولت بلر در راستای تغییر روند فوق سالانه گزارشهایی در مورد روند فعالیتهای خود برای گسترش حقوق بشر،کاهش صادرات اسلحه و نظایر اینها انتشار داد.
بالاخره اینکه بلر کوشید با عنایت به موضوع حساسیت برانگیز حفظ هویت بریتانیایی جهت گیریهای جدید در سیاست خارجی را تنظیم کند.او در همین راستا کوشید همزمان به تقویت روند همگرایی بریتانیا با اتحادیه اروپا نقش و نفوذ بین المللی این کشور را افزایش دهد تا این احساس به مردم دست ندهد که بریتانیا در حال تبدیل شدن به یک قدرت منطقه ای اروپایی است. تأکید بر روابط ویژه با امریکا نیز در همین راستا اهمیت پیدا می کند. بلر همواره تأکید کرد میان انتخاب اروپا با امریکا تعارفی وجود ندارد و بریتانیا می کوشد پل ارتباطی امریکا و اروپا باشد ولو اینکه خود بریتانیا در قلب اروپا قرار گیرد.[۱۰۵]حادثه یازدهم سپتامبر و تحولات متعاقب آن را می توان جدی ترین آزمون سیاست خارجی تونی بلر و پس از آن گوردن براون دانست که در عمل نشان داد برقراری توازن میان سه جهان سیاست خارجی بریتانیا ممکن است. تأثیر حادثه یازدهم و نیز حمله مشترک امریکا و بریتانیا به افغانستان و عراق را می توان به صورت زیر مورد توجه قرار داد.
۱) یکی از سیاستهای همیشگی بریتانیا در قبال امریکا، تشویق نیروهای بین المللی گرا در عرصه داخلی امریکا بوده است.این رویکرد که به رویکرد ویلسونی معروف است در برابر رویکرد جرج واشنگتنی قرار دارد که خواهان توجه امریکا به مسائل داخلی و در پیش گرفتن نوعی انزواگرایی است. حادثه یازده سپتامبر به صورت طبیعی باعث تقویت موضع بین المللی گرایان شد و به نوعی آن را به یک موضع ناگزیر و برگشت ناپذیر در سیاست خارجی امریکا تبدیل کرد .این برای بریتانیا یک فرصت بود،اما از دل همین فرصت بود که تهدیدی تازه ظهور کرد و آن خطر یک جانبه گرایی نیروهای بین المللی گرا بود. یک جانبه گرایی می توانست از اهمیت روابط ویژه امریکا-بریتانیا کاسته و بریتانیا را در حد یک مطیع و تابع محض تنزل دهد.
برخی از نخبگان بریتانیا معتقدند روابط ویژه زمانی اهمیت پیدا می کند که امریکا به بریتانیا احتیاج دارد، در غیر این صورت این کشور بریتانیا را به راحتی نادیده می گیرد که نمونه آن حادثه کانال سوئز است که طی آن یک باره روابط حکومتی دو طرف به حد پایینی تنزل پیدا کرد.[۱۰۶] پیشتر ذکر شد که همکاری بریتانیا و حتی فرانسه و آلمان با امریکا در جنگ افغانستان تا حد زیادی در راستای جلوگیری از تقویت روند یک جانبه گرایی امریکا بود.اما این امر باعث افزایش پیچیدگی ها در سیاست خارجی بریتانیا شده است.چنانچه جنگ عراق اولین جنگی بود که حکومت بریتانیا به رغم مخالفت افکار عمومی وارد آن شد.در این جنگ افکار عمومی بریتانیا شباهت بسیاری با افکار عمومی سایر کشورهای اروپایی داشت.[۱۰۷]
بدین ترتیب یکی از مشکلات اصلی پیش روی سیاست بریتانیا این است که چگونه میان رویکرد اروپایی و امریکایی خود، حداقل در عرصه نظری توازن برقرار کند. هرچه زمان جلوتر می رود مشکلات این کار نیز عیان تر می شود.به خاطر همین امر بود که بلر بعد از حمله به عراق و یافت نشدن سلاحهای کشتار جمعی در این کشور با بزرگترین بحران دوران نخست وزیری خود مواجه شد و محبوبیت گذشته خود را از دست داد.اهمیت این موضوع زمانی افزایش می یابد که توجه کنیم این معضل صرفاً در حد سیاست خارجی باقی نماند بلکه به حوزه های اقتصادی و اجتماعی نیز سرایت کرد تا حدی که بحث انتخاب میان امریکا به یک بحث عمومی فراگیر در محافل سیاسی و آکادمیک بریتانیا تبدیل شد.
۲)یکی از تبعات ناگزیرهمراهی بریتانیا با امریکا در جنگ افغانستان و مخصوصاً عراق افزایش حضور و نقش بین المللی این کشور(سومین جهان) بعد از یازدهم سپتامبر بوده است. گرچه نخبگان سیاسی بریتانیا با احتیاط بسیار این بعد از سیاست خارجی را مدیریت کرده و پیش می بردند، شکی نیست روند مزبور رویکرد بریتانیا به دو حوزه دیگر اروپایی و امریکایی را تا حدی تحت تأثیر قرار داد و تمایل به اتخاذ خط مشی مستقل را افزایش داد؛ زیرا چنین امری می توانست به معنای جلب اعتماد از دست رفته مردم بریتانیا نیز باشد و به آنها اطمینان دهد رویه رهبران بریتانیا چندان تغییری نکرده است.یک عامل دیگر نیز این روند را تقویت کرد و آن تنها ماندن امریکا در عرصه نظام بین الملل و افزایش نیاز این کشور به بریتانیا بود.سیاستهای بوش بعد از حمله به عراق تقویت کننده این روند بود. طبیعتاً بریتانیا این نقش را به گونه ای ایفا نکرد که موجب حساسیت اروپایی ها و امریکایی ها شود.
۳)بریتانیا ضمن اهمیت قائل شدن به تداوم هژمونی انگلو-امریکایی در عرصه سیاست بین الملل این گزینه را هم در نظر گرفته است که شاید در دهه پیش رو هژمونی امریکا دچار افول شود و در این عرصه محتمل ترین جانشین همانا اتحادیه اروپا است.از همین رو این کشور نمی تواند اتحادیه اروپا را هم نادیده بگیرد.یعنی نخبگان سیاسی بریتانیا سیاست خارجی را به گونه ای طراحی کرده اند که در صورت وقوع تغییرات بنیادین در سیاست بین الملل بریتانیا حاشیه نشین نشده و بتواند به واسطه اتصالات خود با قطبهای قدرت اهداف خود را پیش ببرد. به صورت طبیعی چنین سیاستی نقاط ضعف و قوت خاص خود را دارد.شاید بتوان ادعا کرد بزرگترین ضعف این سیاست نقطه قوت اصلی آن نیز می باشد، یعنی تمایل به حفظ وضع موجود.
۴)تضادهای سیاست خارجی بریتانیا در دوران پس از یازدهم سپتامبر بیش از هر زمان دیگری افزایش یافت.از منظر مدیریت سیاسی در چنین وضعیتی محتمل ترین گزینه استمرار وضع موجود بود. با این حال خود این امر مستلزم اقداماتی بود که می توانست در بلند مدت تشدید کننده تعارض های سیاست خارجی بریتانیا باشد.البته باید پرسید که آیا بریتانیا در سیاست خارجی خود به یک نقطه عطف رسید یا نه؟ آنچه مشخص است اینکه روند سیاست خارجی بریتانیا قادر به برآوردن اهداف جدیدی نبود و برخلاف آنچه بلر ادعا می کرد سیاست خارجی بریتانیا نمی توانست جهت گیری های جدید بنیادین داشته باشد.
۵)همسویی بریتانیا با امریکا در مبارزه علیه تروریسم پس از یازدهم سپتامبر در عین حال که ریشه در روابط ویژه دارد،تا حدی نیز بازتاب هم پوشانی ایده های آن با ایده های تیم جرج بوش بود.این هم پوشانی را بیش از هر جای دیگر می توان در حوزه مداخلات بشردوستانه (از نظر بریتانیا) و حمله پیش گیرانه(از نظر امریکا) دید.آنچه آن را امریکا به زبان دفاعی-امنیتی حمله پیش گیرانه می نامید، بریتانیا به زبان سیاسی و دیپلماتیک مداخله بشردوستانه می نامید.اگر جورج بوش به تروریسم نگاه امنیتی داشت،بلر از منظر حقوق بشر به آن می نگریست.با این حال نتیجه کار یکی است و آن همسویی عملی در مبارزه با تروریسم و در واقع نیروهای ایجاد کننده چالش علیه هژمونی انگلو-امریکایی است.بدین ترتیب بلر افزون بر تقویت روابط دفاعی-استراتژیک میان بریتانیا و امریکا ،همسویی ایدئولوژیک میان دو کشور را نیز در پرتو حوادث یازدهم سپتامبر افزایش داد.
بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت که یازدهم سپتامبر باعث شده بریتانیا به خصوص در حوزه دفاعی-امنیتی بیش از هر زمان دیگر در دو دهه گذشته به امریکا نزدیک شود.گرچه در حوزه سیاسی و مخصوصاً اقتصادی،استقلال عمل بریتانیا در قبال امریکا افزایش یافته است، در عوض همگرایی اقتصادی و تا حدی کمتر سیاسی میان بریتانیا و اتحادیه اروپا باعث شده است، این استقلال عمل اندکی تحت تأثیر قرار گیرد.می توان استنتاج کرد بریتانیا در حوزه سیاست خارجی استقلال عمل بیشتری دارد. رویکرد بریتانیا به ایران و تأثیر امریکا بر این رویکرد را باید در همین چارچوب مورد تحلیل و بررسی قرار داد. می توان از بحثهای گذشته این نکته مهم را استخراج کرد که طی دو دهه گذشته مهمترین موضوع سیاست خارجی بریتانیا،نزدیکی به اروپا یا امریکا بوده و نه توجه به نقش جهانی و بین الملل این کشور. بعد از رفراندوم سال ۱۹۷۵ در مورد عضویت بریتانیا در اتحادیه اروپایی در حال ظهورجهان؛ امپراطوری بریتانیا به عنوان اصلی ترین چارچوب سیاست بریتانیا اهمیت خود را تا حد بسیار زیادی از دست داده و موضوعات دیگری برآینده سیاست این کشور سلطه پیدا کرده که در رأس آنها نقش در حال تغییر امریکا و اروپا در سیاست بریتانیا بوده است.[۱۰۸] اما نباید از این گفته نتیجه گرفت جهان امپراطوری در سیاست خارجی بریتانیا کاملاً از بین رفته است. اشاره شد که هنوز هم بریتانیا گزینه دوران پس از هژمونی امریکا را کنار نگذاشته و این نتیجه منطقی سیاست پیچیده نخبگان سیاسی این کشور است.در دوران پس از یازدهم سپتامبر نیز بریتانیا پس از چند دهه به خاور میانه بازگشت و این تصویر را تقویت کرد که این کشور سودای احیای امپراطوری بریتانیا را در سر دارد. موضوعی که ابهام نهفته در سیاست خارجی بریتانیا نیز آن را تا حد زیادی تشدید می کند.اما واقعیت این است که ورود بریتانیا به عرصه بین المللی و جهانی پس از یازدهم سپتامبر متغیر وابسته است و نه مستقل. متغیر مستقل تداوم هژمونی انگلو-امریکایی و حفظ روابط ویژه بریتانیا-امریکا است.بریتانیا در مقطع کنونی توان و هزینه احیای امپراطوری را ندارد.در بسیاری از موارد آنچه می توان سیاست مستقل بریتانیا در عرصه جهانی دانست در اصل تلاشی است برای مدیریت روابط با امریکا و انحادیه اروپا.حداقل تا یک دهه آینده اولویت برتر سیاست خارجی بریتانیا،مدیریت برقراری توازن میان امریکا و اتحادیه اروپا است.
بهره نخست
کاربست دیپلماسی سنتی و پیشبرد سیاست خارجی انگلیس در ج.ا.ا
فصل نخست
انقلاب در ایران و سیاست خارجی انگلیس در ایران
الف-فراز و نشیب های سیاست خارجی انگلیس در ج.ا.ایران
در این فصل تلاش می گردد تا با مطالعه روابط بین دو کشور ایران و انگلستان و نوع رفتارهای سیاست خارجی انگلیس در تعاملاتش با ایران بررسی شود که آیا دیپلماسی سنتی (ارتباطات رسمی دولتها) جایگاه مطلوبی داشته است؟ و اینکه آیا انگلستان در چارچوب دیپلماسی سنتی با اعمال سیاستهای سخت افزاری (بکارگیری فشار و …) بر دولت ایران، توانسته به اهداف سیاست خارجی خود نائل شود یا خیر؟
مسائل عمده روابط میان ج.ا.ایران و انگلستان
الف-روابط سیاسی
نظام بین الملل مجموعه ای از بازیگران مختلف (اعم از حکومتی و غیر حکومتی)است که در تعامل با یکدیگر به سر می برند.در این مجموعه هیچ یک از بازیگران نمی تواند فارغ از دیگر بازیگران بین المللی جهت گیری های خاص خود را برگزیده و در نظام بین الملل در جستجوی تحقق اهداف و تأمین منافع ملی خود باشد.به سخن دیگر همه بازیگران مجبورند که در دنیای متقابلی با حاصل جمع غیر صفر(و گهگاه صفر)در گیر گردند. در این عرصه کشوری موفق است که در عین ارتباط با کشورها و بازیگران دیگر در همه حال به دنبال کمینه سازی هزینه ها و بیشینه سازی مزایا و منافع خود باشد.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی ازبازیگران عرصه بین المللی با توجه به ویژگی های خاص که برخی ناشی از وقوع انقلاب اسلامی در این کشور بوده؛ و برخی دیگر ناشی از وقوع تحولاتی خاص در مسیر تاریخ پرفراز و نشیب رویدادهای مهم و سرنوشت ساز (همچون جنگ ایران و عراق) ؛در تعامل با بازیگران بین المللی و کشورهای دیگر فراز و نشیب های مختلفی را پشت سر گذاشته است. برخی دیگر از این تحولات در روابط از ماهیت ایدئولوژیک نظام جمهوری اسلامی برمی خیزد که همانند تمام نظام های ایدئولوژیک چارچوب خاص و رفتارهای مشخص را در عرصه بین الملل به بار آورده است. در این میان نوع روابط ایران با کشورهای قدرتمندی چون انگلستان حائز اهمیت می باشد.انگلستان همواره در طول تاریخ خود روابط ویژه ای با ایران داشته است. رقابت سنتی آن کشور با روسیه در ایران و تأثیر گذاری های فراوان آن کشور در اغلب وقایع تاریخی در ایران (همچون کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹؛ اشغال ایران و سقوط حکومت رضاشاه در شهریور ۱۳۲۰؛ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲و…) و وضعیت خاص آن کشور در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی در ایران همگی دست به دست دادند تا روابط ویژه ای میان آن کشور و جمهوری اسلامی ایران از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تاکنون به وجود آید.
در اینجا برخی سئوالات قابل طرح است که عبارتند از: نوع روابط سیاسی و اقتصادی ایران و انگلستان پس از پیروزی انقلاب اسلامی چگونه بوده است؟ آیا روابط دو کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران از الگوی خاصی پیروی کرده است؟علت نوسانات اندک در روابط دو کشور در مقایسه نسبت به روابط ایران و امریکا چه بوده است؟ تغییرات جهت گیری در سیاست خارجی ایران در مقاطع مختلف چه تأثیری بر روابط با انگلستان داشته است؟ سیاست تنش زدایی (۱۳۷۶-۱۳۸۳) چه تأثیری بر روابط دو کشور داشته است؟ نوع روابط دو کشور پس از حادثه یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ به چه شکل بوده است؟ دستگیری ملوانان انگلیسی چه تأثیری بر روابط دو کشور داشته؟ نهادهای فرهنگی آموزشی انگلیس چه نقشی را درراستای برنامه دیپلماسی عمومی انگلیس در ایران ایفا کرده و می کنند؟ پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بعد از گذشت حدود ۱۰ روز از استقرار حکومت اسلامی ،نخست وزیر انگلیس، جیمز کالاهان، دولت موقت بازرگان را به رسمیت شناخت[۱۰۹]. روابط دو کشور بعد از انقلاب اسلامی و در دوران ده ساله حکومت مارگارت تاچر هیچ گاه از مطلوبیت خوبی برخوردار نبود؛ و هرگاه دریچه ای برای از سرگیری روابط باز می شد مدت زمان کوتاهی نمی گذشت که روابط با وقوع یک حادثه دوباره به شدت تیره می شد.[۱۱۰]
ب-مسائل عمده در روابط ج.ا.ایران و دولت انگلیس:
همزمان با پیروزی انقلاب، انگلستان برای مسافران و دانشجویان ایرانی سخت گیریهایی را آغاز کرد و اولین تظاهرات ضدانگلیسی به همین دلیل در اواخر ۱۳۵۷ توسط دانشجویان ایرانی در تهران شکل گرفت.[۱۱۱]در همان سال تظاهرات ضدامریکایی ایرانیان در لندن به حمله پلیس و دستگیری و اخراج دهها تن از دانشجویان ایرانی از انگلیس منجر شد.[۱۱۲]
متعاقب این مسئله و هشدار مقامهای ایرانی به دولت انگلیس،آن کشور کاردار و تمامی دیپلماتهایش بجز یک نفر را از تهران به لندن فراخواند و سفارت انگلیس در تهران را تعطیل کرد که این اقدام در تقابل با رفتار پلیس انگلیس نسبت به دانشجویان ایرانی در آن کشور صورت گرفت.[۱۱۳]
در اردیبهشت ۱۳۵۸ تاچر اعلام کرد که انگلیس در باب شناسایی ایران تجدید نظر خواهد کرد. در شهریور ۱۳۵۸ خبرنگار بی بی سی در ایران عنصر نامطلوب شناخته و اخراج شد. در آبان همان سال یک بیمارستان متعلق به انگلیسی ها به عنوان مرکز جاسوسی نعطیل گشته و کارکنان آن اخراج شدند.[۱۱۴] با اشغال سفارت امریکا در تهران روابط ایران و انگلیس متشنج تر شد و تاچر موافقت خود را با حمله نظامی امریکا جهت آزادسازی گروگانهایش در تهران اعلام نمود.
پس از آن ملاقاتهایی میان مقامات طرفین صورت گرفت. از جمله کاردار انگلستان در اوایل سال ۱۳۶۰ در دیدار با هاشمی رئیس مجلس خواهان گسترش روابط دو کشور شد.[۱۱۵]
کنسولگری ایران در منچستر در سال ۱۳۶۰ و دفتر هواپیمایی جمهوری اسلامی در لندن سه بار مورد حمله و اشغال عناصر ضدانقلاب قرار گرفتند.[۱۱۶] در خردادماه ۱۳۶۳ انگلیس به ۵ نفر از دیپلماتهای ایرانی دستور ترک خاک انگلیس را داد که با عکس العمل متقابل ایران مواجه شد.این اخراجها ادامه یافت تا اینکه در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۶۶ جفری هاو، وزیر خارجه انگلیس اعلام کرد انگلیس خواهان بهبود روابط با ایران است.[۱۱۷]
در دوم مهر ۱۳۶۶ انگلیس دستور تعطیلی دفتر مستقر در شرکت خرید وسائل صنعت نفت ایران را در لندن صادر کرد. آن کشور ادعا کرد که این دفتر مسئول خرید تسلیحاتی بوده است.[۱۱۸] در همین زمان وزرای خارجه دو طرف در جریان برپایی مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با یکدیگر دیدار کردند و تمایل دو کشور را برای عادی سازی روابط اعلام نمودند.[۱۱۹] در۱۸آذرماه ۱۳۶۷ یک هیئت سه نفره ایرانی وارد لندن شد و مذاکرات رسمی ایران و انگلیس برای تعیین خسارات وارده به سفارتخانه های دو کشور آغاز گردید.در نهایت مذاکره طرفین توافق کردند که انگلیس ۹/۱ میلیون پوند به ایران بپردازد و ایران بابت خسارت به سفارت انگلیس ۹۰۰ هزار پوند به انگلیس پرداخت کند.[۱۲۰]
در تاریخ ۲۹ خردادماه ۱۳۶۷ چهار عضو پارلمان بریتانیا وارد تهران شدند و در ارتباط با بهبود روابط بین دو کشور با مقامات وزارت خارجه ایران گفت و گو کردند. در همین تاریخ نماینده اسقف کانتربری در دیدار با آقای کروبی نایب رئیس مجلس ایران نامه دکتر رابرت رانسی،اسقف کانتربری را خطاب به هاشمی رفسنجانی تسلیم وی کرد.اعضای هیئت پارلمانی در طول سفر با نایب رئیس مجلس شورای اسلامی و آقای معیری معاون سیاسی نخست وزیر وقت و نیز با دکتر لاریجانی معاون وقت وزارت خارجه در امور اروپا و امریکا ملاقات کردند. پس از بازگشت هیئت پارلمانی به انگلیس دولت آن کشور آمادگی خود را برای بهبود روابط با ایران اعلام کرد. در بیست و دوم مردادماه ۱۳۶۷ یک دیپلمات انگلیسی به نام دیوید ردوی وارد تهران شد و برای بررسی چگونگی برقراری بین ایران و انگلیس مشغول مذاکره گردید.[۱۲۱]
پس از قبول آتش بس در جنگ،روابط دو کشور رو به بهبود گذاشت. در ۱۰ شهریور ۱۳۶۷ دکتر لاریجانی معاون وقت وزارت خارجه ملاقاتی با دیوید مایرز یکی از معاونین وزارت خارجه انگلستان در امور خاور میانه در فرودگاه هیترو لندن داشت. در تاریخ ۳۰ شهریورماه ۱۳۶۷ خطوط هوایی بریتیش ایرویز که از بهار ۱۹۸۵ پروازهایش تعطیل شده بود اعلام کرد در پی آتش بس در جنگ ایران و عراق این شرکت پروازهای خود به تهران را از زمستان ۱۳۶۷ از سر خواهد گرفت.
در تاریخ ۶ مهرماه ۱۳۶۷ به پیشنهاد لندن مذاکرت دو کشور در ژنو به سرپرستی محمود واعظی مدیر کل وقت اروپای غربی وزارت خارجه و دیوید مایریک مقام عالی رتبه انگلیس جهت بهبود روابط دو کشور آغاز شد. در این مذاکرات ایران اصرار داشت که عادی شدن روابط به پیشنهاد و درخواست انگلیس صورت گیرد اما انگلیس از آن طفره می رفت. در ۱۱ مهرماه ۱۳۶۷ سر جفری هاو وزیر خارجه انگلیس با دکتر ولایتی ملاقات نمود و قرار شد سفارتخانه های ایران و انگلیس در سطح کاردار گشایش یابند. سرانجام با انتشار اعلامیه مشترک طرفین پس از ۱۷ ماه تیرگی روابط به ایجاد روابط و ارتقای آن تأکید کردند.[۱۲۲]در ۱۴ آذر ۱۳۶۷ سفارت انگلیس در تهران بازگشایی شد و در دی ماه ۱۳۶۷ یکی از دو جاسوس انگلیسی به نام نیکلاس نیکلا از زندان آزاد شد. در ۹ بهمن ۱۳۶۷ انگلیس کاردار جدیدی به نام نیکلاس واکر براون معروف به نیک براون به ایران اعزام کرد.
در نوزدهم بهمن ۱۳۶۷ برای دومین بار ملاقاتی بین وزاری خارجه دو کشور انجام شد. روابط طرفین رو به گسترش بود که با بحران چاپ کتاب آیات شیطانی مواجه شد. فتوای امام خمینی مبنی بر قتل سلمان رشدی تشنج بزرگی در روابط ایران و انگلیس به وجود آورد که باعث قطع روابط کامل دو کشور شد. پس از آن با مصوبه مجلس در شانزدهم اردیبهشت ۱۳۶۸ روابط دو کشور به طور کامل قطع شد. در سال ۱۳۶۸ سخت ترین برخوردها از سوی دولت انگلستان به ویژه با دانشجویان ایرانی در انگلیس صورت گرفت. در این سال علی رغم اظهارات داگلاس هرد مبنی بر بهبود روابط دو کشور؛ تاچر ایران را کشوری تروریست معرفی و سخنان رهبر انقلاب مبنی بر ابقای حکم فتوای امام را تقبیح نمود و تعداد ۲۴۸ نفر از نمایندگان مجلس عوام انگلیس طی بیانیه ای خواستار اخراج ایران از سازمان ملل و جایگزینی نماینده سازمان مجاهدین خلق در آن سازمان شدند[۱۲۳]؛ اما پس از ۱۳۶۸ روابط دو کشور به سمت تشنج زدایی پیش رفت.
به دنبال پوزش مقامات انگلیسی و اعتراف آنها مبنی بر احترام به دین اسلام، با مجوز شورای عالی امنیتی ملی، طی اعلامیه ای وزارت امور خارجه در مهر ۱۳۶۹ برقراری روابط سیاسی دو کشور را اعلام نمود و یک هیئت پارلمانی انگلیس نیز در اردیبهشت ۱۳۷۰ به تهران سفر کرد.[۱۲۴] در ۱۵ آبان ماه ۱۳۶۹ کاردار ایران با داگلاس هرد، وزیر خارجه انگلیس ملاقات نمود و متقابلاً در ۱۶ آبان ماه همان سال کاردار انگلیس با آقای ولایتی ملاقات و پیام هرد را تسلیم نمود.[۱۲۵] آخرین مانع بهبود روابط دو کشور نیز در ۱۳۷۰ با آزادی راجر کوپر جاسوس انگلیسی در تهران از سر راه برداشته شد. پس از آن جان میجر نیز در پیامی به هاشمی از ایران به خاطر تلاشهایش برای آزادی گروگآنهای انگلیسی در لبنان تشکر کرد.[۱۲۶]
ایران و انگلیس در جریان اجلاس بین المجالس که در اواخر شهریور ۱۳۷۱ در استکهلم برگزار شد مذاکراتی را برای ارتقای سطح روابط دو کشور به سطح سفیر به عمل آوردند.[۱۲۷] روابط ایران و انگلیس از آن زمان با فراز و نشیب های زیادی همراه بود،از جمله دستور اخراج یک تن از اتباع انگلیس از ایران از ۲۴ مردادماه ۱۳۷۱ و دستور اخراج دبیر اول سفارت ایران در انگلیس از آن کشور؛ و نیز پخش شایعاتی مبنی بر همکاری ایران و ارتش جمهوری خواه ایرلند علیه انگلیس؛ دستور اخراج نفر دوم سفارت انگلیس در ایران؛ نصب دستگاه های جاسوسی در ساختمان سفارت ایران در لندن توسط انگلیسی ها؛ اظهارات جان میجر و داگلاس هرد مبنی بر کمکهای مالی ایران به ارتش جمهوری خواه ایرلند، هر یک به نوعی تیرگی روابط دو کشور را به دنبال داشت.[۱۲۸]
در ملاقات وزاری خارجه دو کشور در حاشیه برگزاری اجلاس سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک،انگلستان نگرانی خود را از مخالفت ایران با روند صلح خاورمیانه ،مسئله امنیت منطقه،تروریسم،وضعیت حقوق بشر در ایران و تماس ایران با ارتش آزادی بخش ایرلند ابراز نمود؛ اما وزیر خارجه ایران تمامی اتهامات مذکور را رد کرد.
انگلستان از انعقاد قرارداد تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر با روسیه ابراز نگرانی کرد و در باب جزایر سه گانه نیز همان مواضع اروپا مبنی بر پشتیبانی از راه حل مسالمت آمیز و انجام گفت و گوهای مستقیم بین طرفین درگیر را در پیش گرفت. همین طور به دنبال تحریم ایران توسط امریکا؛ انگلیس نخستین کشوری بود که ضمن رد تقاضای امریکا، بر مؤثر بودن این گونه راه ها برای متوقف ساختن دستیابی ایران به سلاحهای کشتار جمعی ابراز امیداواری کرد.
با آغاز سال ۱۳۷۱ بار دیگر روابط دو کشور متشنج شد. بروز تشنج های سیاسی در پی اخراج دیپلماتهای دو طرف روابط شکننده و مبادله سفرا را بار دیگر به تعویق انداخت. در ۵ تیرماه سفر دیوید گور بوث ، مدیر کل وزارت خارجه انگلیس با بازداشت جفری برامر دبیر سوم سفارت انگلیس در تهران مصادف و ضرب الاجل یکماهه ای برای اخراج وی در رابطه با رفتار خارج از شئون دیپلماتیک مشارالیه تعیین شد.[۱۲۹] همزمان با آغاز ریاست نوبتی انگلیس بر اتحادیه اروپا (۱۰ تیرماه ۱۳۷۱) بر حساسیت و اهمیت روابط بین دو کشور افزوده شد زیرا نوع روابط ایران و انگلیس بر روابط ایران و اروپا تأثیر می گذاشت. در ۲۴ مردادماه ۱۳۷۱ دولت ایران دستور اخراج سه تن از اتباع انگلیس را به دلیل انجام فعالیتهای غیرقانونی در ایران صادر کرد. انگلیس نیز برای تلافی دبیر اول سفارت ایران در لندن را از آن کشور اخراج کرد.
انگلستان طی نامه ای به وزیر خارجه ایران خواستار تضمین کتبی تعهد آور و در عین حال صریح ایران در سه مورد ( تعهد به عدم اجرای حکم؛ لغو جایزه قتل سلمان رشدی؛اعلام فاصله دولت و بنیاد ۱۵ خرداد) که وزیر خارجه ایران پیشنهادات فوق را رد کرد. در ۱۳۷۲ جفری راسل جیمز کاردار جدید انگلیس وارد تهران شد و مقدمات سفر مدیرکل خاورمیانه انگلیس به ایران را فراهم کرد. وی در تهران ادامه مذاکرات با ایران را برای لندن دارای اهمیت ویژه ای دانست زیرا ایران نقش مهمی در منطقه ایفا می کند و دو کشور خواهان بهبود روابط دوجانبه بودند.[۱۳۰]
مواضع انگلیسی ها علیه ایران به ویژه در باب جزایر سه گانه و تروریسم، موضوع سلمان رشدی ، و افزایش بنیه نظامی ایران از مسائلی بود که بر روابط دو کشور سایه انداخت. در اردیبهشت ۱۳۷۳ داگلاس هرد با احضار کاردار ایران در انگلیس اتهاماتی را در رابطه با ارتش آزادی بخش ایرلند و همکاری نظامی و مالی ایران با آن سازمان مطرح نمود.ادامه جوسازی های انگلیس در این رابطه، احضار کاردار انگلیس در تهران به وزارت خارجه، و اعتراض شدید ایران را در پی داشت. ایران در پاسخ به اخراج دبیر اول سفارت ایران در لندن (۲۶ می ۱۹۹۴) روز یازدهم خردادماه ۱۳۷۱ خواستار اخراج هامیش کاول نفر دوم سفارت انگلیس شد. دیپلمات ایرانی متهم شده بود که مسئول تهیه اسنادی جعلی مبنی بر ایفای نقش ضداسلامی دولت انگلیس در جنگ بوسنی وهرزگوین بوده است.[۱۳۱]
به دنبال تشکیل اجلاس سران هفت در ناپل؛ انگلیس در جهت سیاست اعمال فشار خود بر ایران مسئولان اجلاس را متقاعد ساخت تا روند حمایت از تروریسم را در بخشی از قطعنامه پایانی محکوم نمایند. به دنبال تلاش انگلیس در بیانیه پایانی اجلاس گروه هفت ضمن محکوم نمودن تروریسم، از دولت ایران خواسته شد به طور سازنده در تلاشهای بین المللی برای صلح و ثبات شرکت نماید و اهداف خود را در رابطه با تروریسم تغییر دهد. در پی آن کاردار انگلیس به وزارت خارجه احضار و مراتب اعتراض ایران به وی اعلام شد.
یکی دیگر از حوادث در این دوران نصب دستگاه ها جاسوسی در ساختمان سفارت ایران در لندن توسط انگلیسی ها و اعتراض شدید ایران به آن بود که باعث شد تا سایه های کدورت هم چنان بر روابط دو کشور سنگینی نماید. به دنبال انفجار بمب در جلوی سفارت اسراییل در لندن(۴ مردادماه ۱۳۷۳) و انتساب آن به ایران، سخنگوی وزارت خارجه انگلیس اعلام کرد انگلیس تاکنون هیچ مدرکی دال بر دست داشتن ایران یا هر کشور دیگری در انفجارهای اخیر لندن در دست ندارد.
انگلیس طی ماه های آتی پس از آن حوادث، کمافی السابق ضمن حمایت ادعاهای امارات در مورد جزایر سه گانه ،ایران را به حمایت از تروریسم متهم کرد.این کشور همچنین نگرانی خود را از امکان دستیابی ایران به سلاح های اتمی ابراز داشت. به دنبال حادثه لاکربی و انتساب آن به ایران؛ وزیر خارجه انگلیس اعلام کرد که هنوز مدرکی که مؤید این مسئله باشد در دست نیست.[۱۳۲] در حاشیه اجلاس سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک و در ملاقات با وزیر امور خارجه ایران، مسائل زیر به عنوان نگرانی های انگلیس مطرح شد:

 

 

مخالفت ایران با روند صلح خاورمیانه

مسئله امنیت خلیج فارس و نگرانی کشورهای حاشیه جنوبی آن از ایران

مسئله تروریسم و نگرانی دولت لندن از شرکت ایران در بمب گذاری های آرژانتین و انگلیس.

نگرانی دولت انگلیس از وضعیت حقوق بشر در ایران و اقدامهایی علیه مسیحیان .

تماس ایران با اعضای ارتش آزادیبخش ایرلند شمالی.

بسته به اینکه غالب سرمایه گذاران در بازار سهام از چه گروهی باشند، تغییرات قیمت سهام متفاوت خواهد بود . در شرایطی که سفته بازان نقش غالب را در بازار ایفاء می کنند، قیمت سهام به مقدار قابل ملاحظه ای نوسان داشته و معرف ارزش واقعی آنها در یک نقطه از زمان نیست.
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)
سوم – بازدهی و کارایی بنگاه ها : نوسانات قیمتهای سهام در واقع می بایست متناسب با بازدهی و کارایی شرکت های تولیدی باشد. هر چقدر کارایی و بازدهی واحد های تولیدی بالاتر باشد، افزایش قیمتهای سهام نیز بیشتر خواهد بود. پس هرچه توانایی مدیریتی شرکتی بالاتر ارزیابی شود، ارزش و موقعیت شرکت و طبعاَ قیمت سهام بالاتر خواهد رفت. متقابلاَ قیمت بالاتر سهام خود انگیزه ای برای افزایش کارایی به جهت حفظ آن قیمت است. افزون بر این عوامل،تورم، چگونگی توزیع درآمد و قیمت گذاری سهام نیز در کیفیت نوسان قیمت های سهام موثر است.
اما آیا خریدار سهام بیشتر به سود سهام توجه می کند یا به تغییر قیمت سهام؟ این دو انگیزه می تواند بطور همزمان مورد نظر خریدار سهام باشد و بستگی به روحیات سرمایه گذار دارد. در دوره رشد و ترقی اقتصاد، همچنانکه بازار سهام سریعا روند صعودی دارد، انگیزه افزایش در قیمت سهام می تواند بیشتر مورد نظر خریدار باشد. امام در دوره های همراه با عدم اطمینان، تمایل به سوی سهامی است که سود بیشتری به آنها تعلق می گیرد. به علاوه، سرمایه گذرانی که روحیه محافظه کاری دارند تمایلشان به سوی خرید سهامی است که سود بیشتری به آنها تعلق می گیرد و سرمایه گذارانی که روحیه ریسک پذیری دارند متمایل به خرید سهامی هستند که افزایش قیمت بیشتری دارند. البته، سرمایه گذارانی که دارای روحیه تنوع طلبی هستند، هر دو انگیزه را بطور همزمان در نظر می گیرند( کرمی قهی، ۱۳۷۱).
عکس مرتبط با اقتصاد
۲-۲-۵-۲- نوسان قیمت سهام
نوسان قیمت سهام به یک معنی مترادف با تغییر ارزش سهام بنگاه و ثروت سهامداران است. با اینحال می بایست بین نوسانات طبیعی و غیر طبیعی قیمت سهام تمایز قایل شد. نوسانات قیمت در هر بازاری نشانه کارایی و انسجام آن بازار و شرط انجام معامله ای است. در واقع، چنانچه نوسانات قیمت صفر باشد در آنصورت هیچگونه معامله ای صورت نخواهد گرفت. به علاوه، اگر نوسانات قیمت همواره در یک جهت باشد در آنصورت باز هم معامله ای صورت نمی گیرد. چرا که یا همه متقاضی هستند و یا همه عرضه کننده. پس لازمه انجام معامله و شرط کارایی و انسجام بازار، نوسانات نرمال قیمت در هر دو جهت است.
نوسانات مصنوعی قیمت موجب تزلزل و بی ثباتی بازار می شود. به بیان دیگر، تصنعی بودن قیمت های سهام و عدم تطابق ارزش واقعی آنها با سیمای بازار سبب می شود که مبادلات سهام با اطمینان خاطر صورت نگیرد. در این موارد وظیفه دولت و کارگزاری است تا قیمت های سهام به بنحو مقتضی کنترل کنند. کنترل قیمت های سهام در بورس اصولا از دو طریف امکان پذیر است:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

از طریق تعیین حداکثر و حداقل قیمت برای هر سهم

بطور غیر مستقیم( مثلا از طریق شبکه بانکی یا انتخاب کارگزاران اصلح تحت نظارت دولت و یا با ایجاد نهادهای مالی تثبیت کننده بازار).

لازم به توضیح است که در شرایط سفته بازی، قیمت های سهام به مقدار قابل ملاحظه ای نوسان می یابد و چنین نوسانی معرف ارزش واقعی سهام در یک نقطه از زمان نخواهد بود. تشکل و انسجام بازار از بین می زود و بزرگترین زیان را سهامداران جزء خواهند دید. چون آنها در مواقع احتیاج به پول نقد بایستی سهام خود را به قیمت هایی بفروشند که کمتر از قیمت های واقعی است. ضمن اینکه به دلیل عدم اطلاع صحیح از وضعیت شرکت ها، باید سهام مورد نظر خود را به قیمتی بیش از قیمت واقعی خریداری کنند.
تجربه تاریخی عملکرد بازار سهام در کشورهای جهان مؤید این نکته است که سقوط بازارهای سهام ابتدا با افزایش سریع قیمت های سهام شروع شده است . به عنوان نمونه، سقوط بازار سهام نیویورک در اکتبر ۱۹۸۷ میلادی نتیجه افزایش سریع شاخص قیمت « داو – جونز » از ۱۳۳۰ واحد در اوایل اکتبر ۱۹۸۵ به ۲۷۲۲ واحد در اوت ۱۹۸۷ ذکر شده است. از آنجا که افزایش سریع شاخص مورد بحث با شرایط عدم تعادل داخلی و خارجی اقتصاد آمریکا هماهنگ و سازگار نبود، تغییر جهت آن امکان داشت. چرا که صاحبان سهام انتظار داشتند تقاضا برای کالاها و خدمات تولیدی بنگاه های مورد نظرشان در نقطه ای کاهش یابد . این امر به منزله کاهش درآمد و سود بنگاه ها بود. لذا هجوم عمومی برای فروش سهام در انتقال سرمایه به زمینه های امن تر دیگر موجب سقوط بازار سهام در « دوشنبه سیاه » شد. نتیجه آنکه، نوسانات قیمت سهام بایستی با ساختار و بنیان های اقتصاد، هماهنگ و سازگار باشد وگرنه بحران زا خواهد بود( کرمی قهی، ۱۳۷۱).
۲-۲-۶- عوامل موثر بر تغییرات قیمت سهام
ارزش ویژه موسسات مختلف با یکدیگر فرق می کند، زیرا میزان قابلیت فروش و ریسک آنها متفاوت است. حتی «قیمت بازار» سهام یک موسسه نیز در طول زمان تغییر می کند. چنانچه تقاضا برای پول نسبتا زیاد باشد و در عین حال مقدار عرضه آن کم یا محدود باشد، قانون عرضه و تقاضا ایجاب می کند که قیمت پول ( یعنی نرخ بهره وام یا نرخ بهره مورد لزوم ارزش ویژه ) بیش از حالتی باشد که عرضه پول از تقاضای آن بیشتر است. عوامل موثر بر تغییرات قیمت سهام عبارتند از:

 

 

بودجه شرکت و پیش بینی سود هر سهم

تغییرات قیمت سهام در سالیان گذشته و میزان تولید و فروش یکسان

وضعیت خاص صنعت

سیاست های پولی و مالی کشور

تقسیم سود سهام

طرح های توسعه و افزایش سرمایه

تقسیم دارایی ها و سرمایه گذاری ها

اعتبار و سابقه شرکت

بدهی های احتمالی

اطلاعات درونی شرکت و شایعات

نسبت قیمت به درآمد هر سهم

عرضه و تقاضای سهام

مدیریت شرکت ( ماهنامه بانک ملی ایران، ۱۳۸۹)

۲-۲-۷- اثر قیمتی
با لحظه ای تامل می توان دریافت که تفسیر اثر قیمتی نمی تواند پیش پا افتاده باشد و حتی ممکن است به تناقضاتی منجر شود: مگر یک معامله قراردادی منصفانه بین خریدار و فروشنده نیست؟ پس چرا اثر قیمتی وجود دارد؟ در این رابطه سه احتمال مجزا به ذهن می آید:

 

 

مشاوران مالی تغییرات کوتاه مدت قیمت و معاملات منتج از آن را با موفقیت پیش بینی می کنند. که حتی اگر معاملات به خودی خود مطلقا هیچ تاثیری بر قیمت ها نداشته باشند، می تواند منجر به یک همبستگی قابل اندازه گیری بین معاملات و تغییرات قیمت باشد. اگر مشاوران مالی تغییرات قیمت را به درستی پیش بینی کنند و اگر قیمت در حال بالا رفتن باشد، نمایندگی به احتمال زیاد درصدد پیش خرید آن برمی آید. اما در این چارچوب، ” معاملات نویز بازار[۱۲] ” که بر پایه هیچ اطلاعاتی است نباید اثر قیمتی داشته باشند.

اثر معاملات برخی از اطلاعات خصوصی را فاش می کند. ورود اطلاعات خصوصی جدید باعث وقوع معاملات می شود که باعث می شود دیگر مشاوران مالی ارزیابی های خود را به روزرسانی کنند. این خود باعث تغییر قیمت می شود. اما اگر معاملات بصورت ناشناس انجام شود و راه آسانی برای شناسایی معامله گر آگاه از معامله گر ناآگاه وجود نداشته باشد، آنگاه تمام معاملات بر روی قیمتها اثر می گذارند، تا زمانیکه دیگر مشاوران مالی بر این باور شوند که بخشی از این معاملات ممکن است شامل برخی از اطلاعات خصوصی باشند.

اثر یک تاثیر آماری با توجه به نوسانات جریان سفارش است. بعنوان مثال یک فرایند گردش سفارش را بصورت کاملا تصادفی تصور کنید، که منجر به یک ثبت سفارش متحرک منظمی می شود. اگر هر چیز دیگری ثابت نگه داشته شود، به شرط یک دستور خرید اضافی، قیمت بطور متوسط بالا می رود. نوسانات در عرضه و تقاضا می توان کاملا تصادفی باشد . به دلایلی غیرمرتبط با اطلاعات، هنوز یک مفهوم به خوبی تعریف شده از اثر قیمتی تبیین نشده است. در این مورد اثر قیمتی یک پدیده کاملا مکانیکی – به عبارت بهتر آماری – است(ام برد، ۲۰۱۳ )[۱۳].

۲-۲-۸- تصمیم گیری برای سرمایه گذاری
تصمیم گیری در خصوص سرمایه گذاری آمیخته ای است از علم و هنر. برای نیل به موفقیت در امر سرمایه گذاری باید تصور کنیم که چه چیزی امکان دارد رخ دهد. ما در خصوص وقایع گذشته آگاهی داریم ولی نمی توان گفت که گذشته دوباره تکرار خواهد شد . اگرچه آینده با عدم اطمینان همراه است ولی این عدم اطمینان قابل مدیریت است و با بهره گرفتن از فهم اساسی سرمایه گذاری، سرمایه گذاران می توانند هوشیاری لازم جهت مدیریت عدم اطمینان را کسب کنند . به علاوه، سرمایه گذاران می توانند با کمک تکنیک ها و ابزارهایی که وجود دارد تصمیمات بهتری را اتخاذ کنند . اگرچه استفاده از این تکنیکهای جدید، پیچیده به نظر می رسد، با این حال می توانند بینش جدیدی را در خصوص فرایند تصمیم گیری ارائه کنند( پی جونز، ۱۳۹۱ ).
۲-۳- مروری بر تحقیقات گذشته
اکثر مطالعات تجربی در مودر معاملات بلوک نتایج جالبی از اثر قیمتی نا متقارن ثبت کرده است که در آن پاسخ های مطلق برای قیمت خرید و فروش به میزان قابل توجهی متفاوت است. تفاوت اثر قیمتی خرید و فروش بلوک در بازارهای بسیاری در خارج از ایالات متحده تایید شده است.
برای مثال جیمیل (۱۹۹۶)؛ گرگوریو (۲۰۰۸) در بازار انگلستان؛ فرینو (۱۹۹۶) و آیتکن در بازار استرالیا و چیاچانتانا (۲۰۰۴) و همکاران در یک مطالعه که ۳۶ بازار بین المللی را پوشش داده است. نتیجه کلی این است که معاملات آغازین خرید اثر قیمتی بیشتری از معاملات آغازین فروش دارد. یکی از توضیحات بیان شده برای این پدیده آن است که آن را به تجارت آگاهانه تر برای خرید نسبت به فروش نسبت می دهند. معاملات فروش بلوک می تواند توسط عوامل بسیاری که یکی از آنها میل به نقدشوندگی است برانگیخته شود در حالیکه معاملات خرید بلوک به احتمال زیاد برای رساندن اطلاعات خاص شرکت است.
بارکلی و وارنر (۱۹۹۳)، جونز و همکاران (۱۹۹۴)، دوفور و انگل (۲۰۰۰) استدلال می کنند که فرکانس تجاری باید یک متغیر توضیحی مناسب برای انجام تجارت آگاهانه باشد، همانطور که معامله گران آگاهانه ترجیح می دهند که از اندازه متوسط سفارشات استفاده کنند. اما معاملات مکرر نشان می دهد که تعداد سفارشات ممکن است اطلاعات فوق العاده ای از اندازه سفارشات تهیه کند. متغیر های دیگر غیر از اندازه و مسیر معامله ( خرید یا فروش ) که در مطالعات به عنوان عامل تعیین کننده اثر قیمتی در نظر گرفته شده اند عبارتند از نوسانات قیمت سهام، شرایط بازار، BAS، حجم معاملات، اندازه شرکت و اثرات شتاب ( الزهرانی و همکاران، ۲۰۱۳ )[۱۴].
الزهرانی، گرگوریو، هودسون و کایریاکو (۲۰۱۰) در مقاله ای با عنوان ” آیا اختلافات بازار می تواند به درستی اثر قیمتی نامتقارن معاملات بلوک را توضیح دهد؟ ” به بررسی تجربی اثر قیمتی معاملات بلوک در بازار سهام عربستان سعودی در دوره زمانی ۲۰۰۸- ۲۰۰۵ پرداختند و با بهره گرفتن از یک مجموعه منحصر به فرد از اطلاعات روزانه یک عدم تقارن در اثر قیمتی خرید و فروش بلوک پیدا کردند. عدم تقارن همچنان ادامه دارد حتی زمانیکه BAS را در معاملات بلوک محاسبه کردند، که در تضاد با متون گذشته است. یافته های آنان نشان داد در بازارهای در حال ظهور که در آن تجارت سازمان یافته کمیاب است، ساختار بازار نمی تواند عدم تقارن اثر قیمتی معاملات بزرگ را توضیح دهد( الزهرانی و همکاران، ۲۰۱۲ ).
بارکلی و وارنر (۱۹۹۳) در مقاله ای با عنوان ” تجارت مخفیانه و نوسانات، کدام معاملات قیمت ها را حرکت می دهند؟ ” به بررسی تغییر قیمت تجمعی سهام در همه ی اندازه های معاملات با بهره گرفتن از اطلاعات یک نمونه از شرکت در بورس اوراق بهادار نیویورک پرداختند.اگرچه اکثر معاملات کوچک هستند، بیشتر تغییر قیمت تجمعی سهام در طی معاملات متوسط رخ می دهد.این شواهد مطابق با این فرضیه است که معاملات آگاهانه در معاملات رده متوسط متمرکز شده است و حرکت قیمت ها عمدتا به دلیل اطلاعات خصوصی در اختیار معامله گران آگاه است( بارکلی؛ وارنر، ۱۹۹۳ ) [۱۵].
دوفور و انگل ( ۲۰۰۰ ) در مقاله ای با عنوان ” زمان و اثر قیمتی یک معامله ” به بررسی و آزمون تجربی نقش زمان انتظار بین معاملات متوالی در روند شکل گیری قیمت ها پرداختند. آنها دریافتند هنگامیکه زمان بین معاملات کاهش می یابد، اثر قیمتی معامله، سرعت تعدیل قیمت نسبت به اطلاعات معامله، و همبستگی مثبت معاملات امضاء شده همگی افزایش می یابد. این نشان می دهد زمانیکه بازار در فعال ترین حالت است، زمانیست که حضور معامله گران آگاه افزایش یافته است که از آن به بازار دارای نقد شوندگی پائین استنباط می کنند( دوفور؛ انگل، ۲۰۰۰ ).[۱۶]
جونز، کاول و لیپسون(۱۹۹۴) در مقاله ای با عنوان ” معاملات، حجم و نوسانات ” نشان دادند که رابطه مثبت نوسان – حجم که توسط محققین بسیاری به ثبت رسیده است، در واقع رابطه مثبت نوسانات و تعداد معاملات را منعکس می کند. بنابراین وقوع معاملات به خودی خود باعث ایجاد نوسان می شود نه اندازه معاملات. اندازه معاملات هیچ اطلاعاتی فراتر از آنچه در تعداد معاملات موجود است ندارد( جونز و همکاران، ۱۹۹۴ ). [۱۷]
فرینو، مولیکا و والتر( ۲۰۰۳ ) در مقاله ای با عنوان ” رفتار قیمت نامتقارن پیرامون معاملات بلوک ” به تجزیه و تحلیل اثر قیمتی معاملات بلوک ۳۰ سهام که شامل میانگین صنعتی داوجونز در بازه ژانویه ۱۹۹۳ تا اکتبر ۲۰۰۱ پرداختند. نتایج این تحقیق نشان داد که حذف کردن تفاوت نرخ پیشنهاد فروش و قیمت خرید از اثر قیمتی معامله بلوک و همچنین از بین بردن تفاوت سیستماتیک میان خرید و فروش بلوک می تواند در رفتار اثر قیمتی معامله بلوک تولید تقارن کند. نتایج همچنین نشان می دهد که برآورد اثر قیمتی معاملات بلوک با از بین بردن اثر تفاوت نرخ پیشنهاد فروش و قیمت خرید در بازده قیمت معاملات، یک رفتار متقارن در اثر قیمتی پیرامون معاملات بلوک ایجاد می کند( فرینو و همکاران، ۲۰۰۳ ). [۱۸]
رابرت هولداسن، ریچارد لفتویچ و دیوید مایرز در مقاله ای با عنوان ” اثر معاملات بلوک بزرگ بر قیمت های امنیتی، یک تجزیه و تحلیل مقطعی ” به بررسی متوسط اثر قیمتی موقت و دائم مرتبط با معاملات خرد و عمده پرداختند .نتایج این تحقیق نشان داد که اثر قیمتی اساسا برای معاملات آغازگر فروش بصورت موقت بوده و برای معاملات آغازگر خرید بصورت دائمی است( هولداسن و همکاران، ۱۹۸۷ ). [۱۹]
آنها همچنین در مقاله ای دیگر با عنوان ” معاملات بلوک بزرگ، سرعت پاسخ، و اثر قیمتی موقت و دائمی سهام” به بررسی اینکه قیمت ها با چه سرعتی به سطح تعادل جدید بعد از معاملات بلوک بزرگ می رسند و همچنین به اندازه گیری اثرات قیمتی موقت و دائمی پرداختند. آنها دریافتند که قیمت ها در حداکثر سه معامله تنظیم می شوند، با در نظر گرفتن بیشترین تنظیمات قیمت که در معامله ی اول اتفاق می افتد. اثر قیمتی موقت برای معاملات آغازگر فروش با اندازه ی معامله مرتبط است.اما اثر قیمتی موقت قابل مشاهده برای معاملات آغازگر خرید در بیشتر از ۱۰۰ سهام قابل مشاهد نیست .بیشتر اثر قیمتی مرتبط به معاملات بلوک، دائمی و مرتبط با اندازه ی بلوک است بدون در نظر گرفتن بخش آغازگر معامله( هولداسن و همکاران، ۱۹۹۰ ).[۲۰]
آگاروالا و پاندی در مقاله ای با عنوان اثر قیمتی معاملات بلوک و رفتار قیمت پیرامون معامله بلوک در بازار سرمایه هندوستان ” با بهره گرفتن از روش زمان معامله تدوین شده توسط هولداسن و همکاران(۱۹۹۰) به تجزیه و تحلیل سرعت پاسخ بازار به اطلاعات مرتبط با معاملات بلوک پرداختند. آنها دریافتند که قیمتها هشت دقیقه قبل از خرید بلوک شروع به افزایش می کنند، اما در مورد فروش بلوک اینطور عمل نمی کند( آگاروالا و همکاران، ۲۰۱۰ ). [۲۱]
کیم و مادهاوان در مقاله ای با عنوان ” بازار توسعه یافته معامله بلوک بزرگ، تجزیه و تحلیل و اندازه گیری اثر قیمتی ” با بهره گرفتن از داده های منحصر به فرد برای ۵۶۲۵ معامله سهام در بازه ۱۹۸۵ – ۱۹۹۲ به ارائه مدلی از بازار توسعه یافته پرداختند . آنها دریافتند که حرکات قیمت قبل از تاریخ معامله به میزان قابل توجهی با اندازه معامله رابطه مثبتی دارد. علاوه بر این اثر قیمتی موقت یا اثر نقد شوندگی، تابعی از اندازه سفارش است که ممکن است ناشی از واسطه گری های بازارهای توسعه یافته باشد( کیم؛ مادهاوان، ۱۹۹۶ ). [۲۲]
گیدن سار در مقاله ای با عنوان ” عدم تقارن اثر قیمتی معاملات بلوک ” به توسعه یک مدل نظری برای توضیح عدم تقارن اثر قیمتی دائمی بین معاملات آغازگر خرید و فروش پرداخت. این مدل نشان می دهد که چکونه استراتژی تجاری مدیران پرتفوی سازمانی یک تفاوت بین محتوای اطلاعات خرید و فروش ایجاد می کند. مفهوم اصلی این مدل این است که تاریخ عملکرد قیمت بر عدم تقارن تاثیر می گذارد( سار، گیدن، ۲۰۰۱ ). [۲۳]
اندرسون، کوپر و پرووست در مقاله ای با عنوان ” عدم تقارن و تغییرات اساسی قیمت معامله بلوک در بورس اوراق بهادار استرالیا ” به بررسی واکنش قیمت به معاملات بلوک در بورس اوراق بهادار استرالیا در طول دوره ۱۹۹۹ پرداختند. آنها دریافتند که یک عدم تقارن در واکنش قیمت بین معامله آغازین خرید و فروش با توجه به اندازه و جهش قیمت پس از انجام معامله وجود دارد. آنها با بررسی تغییرات ثبت سفارش پیرامون معاملات بلوک و اثر قیمتی مرتبط با آن، به گسترش پژوهش های قبلی پرداختند( اندرسون و همکاران، ۲۰۰۲ ). [۲۴]
پورحیدری و بیات در مقاله ای با عنوان ” بررسی سودمندی متغیرهای بنیادی و متغیرهای مبتنی بر بازار در تعیین بازده سهام ” به بررسی متغیرهای بنیادی و متغیرهای مبتنی بر بازار پرداختند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که متغیرهای بتا، نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار مورد انتظار، شتاب و نسبت سود به قیمت بیشترین قدرت توضیح دهندگی را در بازار بورس اوراق بهادار تهران دارند. همچنین بین متغیرهای بتا و شتاب با بازده مقطعی سهام رابطه منفی، و بین بقیه متغیرها با بازده مقطعی سهام عموما رابطه مثبت مشاهده گردید( پورحیدری؛ بیات، ۱۳۸۹).
اعتمادی، دهقانی، آذر و انواری رستمی در تحقیقی با عنوان ” طراحی مدلی برای قیمت گذاری بلوک های کنترلی سهام ” به بررسی عوامل موثر بر صرف کنترل و قیمت گذاری بلوک های کنترلی سهام پرداختند. در این تحقیق ابتدا عوامل موثر بر قیمت گذاری و پرداخت صرف کنترل از سوی خریداران بلوک های کنترلی سهام شناسایی و سپس با بهره گرفتن از رگرسیون چند متغیره عوامل معنادار تعیین و بعد از آن قیمت بلوک های سهام با بهره گرفتن از این عوامل تخمین و با قیمت های واقعی بلوک های سهام مقایسه شده است. نتایج تحقیق حاکی از این است که اندازه بلوک، اندازه شرکت، اهرم مالی، سودآوری و عملکرد قبلی شرکت، سهامدار قبلی بودن خریدار و مهلت پرداخت حصه نقدی در قیمت گذاری بلوک های کنترلی سهام و تعیین صرف کنترل معنادار هستند( اعتمادی و همکاران، ۱۳۹۲).
۲-۴- خلاصه فصل
چون جریان ورود اطلاعات به بازار جریانی پیوسته است پس قیمت اوراق بهادار همواره می تواند در تغییر باشد . در بازاری که نسبت به اطلاعات کاراست، اطلاعات کامل همه رویدادها و رخدادهایی که بتوان با تحلیل آنها را کمی کرد و نتیجه گیری حاصل نمود، در تصمیم گیری ها مورد استفاده قرار می گیرد. در این فصل ابتدا به تشریح مبانی نظری مرتبط با معاملات بلوک پرداخته شده و در پایان نیز تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور بصورت مبسوط تشریح داده شده است.
فصل سوم
روش تحقیق
۳-۱- مقدمه
در فرایند تحقیق علمی روشی که برای کشف موضوع به کار گرفته می شود اصلی ترین نقش را دارا می باشد. در حقیقت نتایج حاصل از تحقیق تا حد زیادی بستگی به نوع روشی دارد که برای دست یافتن به آنها بکار گرفته می شود. برای انجام تحقیقات علمی رویه مشخص و معینی بر اساس متدولوژی علمی وجود دارد که رعایت آنها ضروری است:

 

 

شناخت و تعریف مسئله

جمع آوری، تنظیم و تجزیه و تحلیل داده ها

تنظیم نتایج

تایید، رد یا تعدیل فرضیه از راه آزمون پیامدهای آن در موقعیت های خاص

تجزیه و تحلیل داده ها به منظور بررسی صحت و سقم فرضیات برای هر نوع تحقیق از اهمیت خاصی برخوردار است. داده های خام با بهره گرفتن از فنون آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند و پس از پردازش به شکل اطلاعات در اختیار استفاده کنندگان قرار می گیرند. برای تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات مطابق اهداف ارائه شده، ابتدا میزان و یا مقدار هر متغیر حاصل شده در قالب جداول و نمودارهای توصیفی دیدگاه کلی از چگونگی استفاده از الگوهای آماری گوناگون کمک می نماید. تحقیق حاضر بر حسب روش و طبقه بندی جزء تحقیقات همبستگی است و هدف اصلی آن تعیین وجود رابطه میان متغیرهای مورد آزمون است. به این ترتیب هریک از فرضیه های تحقیق با بهره گرفتن از اطلاعات واقعی که بر مبنای عملکرد واقعی بورس اوراق بهادار تهران در طول دوره ی زمانی تحقیق حاصل شده است آزمون می شود. در این فصل به ارائه فرضیات تحقیق و جامعه آماری و نحوه انتخاب نمونه آماری پرداخته شده و سپس روش های گردآوری اطلاعات مورد نظر و روش های آماری مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل داده ها و متغیرهای تحقیق تشریح می شود. در پایان نیز به شرح مختصری از آزمونهای انجام شده جهت صحت نتایج تحقیق پرداخته می شود.
۳-۲-پرسشهای تحقیق
آیا معاملات بلوک بر قیمت سهام در بورس اوراق بهادار تهران اثرگذار هستند؟

 

Priorities Justice policy institute
Citizens for tax justice Worldwatch institute

 

منبع:(www.fpri.org)
کانال های تأثیرگذاری کانون های تفکر
ساختار سازمانی نظام سیاسی ایالات متحده امریکا به طور واضح بیان می کند که چرانسبت به دیگردموکراسی های غربی، کانون های تفکر دراین کشوربرعکس کانادا ویا انگلستان که قدرت سیاسی درمجلس تمرکز یافته وتوسط وحدت حزبی قوی به کار گرفته می شود، اثرگذارتر هستند. درایالات متحده امریکا قدرت سیاسی بین رئیس جمهور، کنگره وقوه قضائیه تفکیک شده است. تفکیک قوا همراه بااحزاب ضعیف وتقریباً غیر ایدئولوژیک ونفوذپذیری نخبگان اجرایی شرایطی رابرای کانون های تفکر فراهم ساخته است که به تصمیم گیران دسترسی داشته باشند (Weaver,1989,P.570).
الف)کانال های ارتباطی
باتوجه به فقدان منابع برای توسعه سیاسی در احزاب سیاسی، کانون های تفکر به منظور انتقال ایده های خود به تصمیم گیران از چندین کانال بهره می گیرند:
۱-الف )سمینارها، کنفرانس ها وجلسات توجیهی
کانون های تفکرآگاهانه تلاش می کنند تا باسخنرانی ها، سمینارها، کنفرانس ها ونشست کارشناسان وجلسات توجیهی گروهی وانفرادی مخاطبان خود را مورد هدف قراردهند. این سمینارها وکنفرانس ها ممکن است علنی وشرکت برای عموم آزاد باشد ویا غیرعلنی ومردم قادر به شرکت در آن جلسات نباشند. کانون های تفکربا این اقدامات به بررسی مسائل سیاستی کلیدی، ارائه طرح های سیاستی برای اعضای کنگره وقوه مجریه ورسانه ها وهمچنین به برگزاری میزگردهای مهم برای سیاستگذارن می پردازند. (McGann,2007,p.36)
۲-الف) انتشارات
کانون های تفکرمعتبر ایالات متحده امریکا همانند مراکز انتشاراتی بسیارفعال عمل می کنند که به تولید انتشارات چند رسانه ای وسنتی می پردازند. انتشارات بروکینگز سالانه حدود ۵۰ عنوان جدید از مسائل مهم در سیاستگذاری در زمینه های اقتصاد، تجارت، حکومت واموربین الملل را منتشر می سازد. اربن اینستیتیوت[۱۳۷] سالانه ۱۰ کتاب جدید را به چاپ می رساند که نیمی از آن ها توسط محققان UI به رشته تحریر درآمده است. انتشارات مرکز وودرو ویلسون[۱۳۸] به طور میانگین سالانه ۱۲ عنوان جدید چاپ می کند. امریکن اینترپرایز اینستیتیوت[۱۳۹]، بروکینگز واربن اینستیتیوت و ویلسون سنتر [۱۴۰]به طور فعال ازمحققان خود تبلیغ می کنند. تمامی این موسسات برای انتشارات جدید خود کنفرانس های خبری وسمینار برگزار می کنند. هر کانون تفکری درطول سال چندین مرتبه مجله یا نشریه چاپ می کند وحتی برای تهیه چنین مجلاتی از همکاری تحلیل گران خارج از موسسه واساتید دانشگاه بهره می گیرند. همچنین این موسسات خبرنامه وبروشورهای اطلاعاتی نظیر خلاصه های سیاستی در زمینه موضوعات خاص را به سرعت وبا سهولت تولید می کنند. برخی از کانون های تفکر از طریق فاکس یا پست الکترونیکی خدمات اطلاعاتی خاصی را فراهم می سازند تا بدین وسیله در زمینه توسعه اقتصادی وسیاسی روز اظهارنظرکنند.
عکس مرتبط با اقتصاد
یکی ازمهمترین ابزار کانون های تفکر وب سایت می باشد. تقریباً هرکانون تفکری بسیاری از اطلاعات خود را به صورت آن لاین منتشر می سازد که مردم از این طریق می توانند به آن ها دسترسی داشته باشند. وب سایت اکثر کانون های تفکر شامل سخنرانی ها، تفاسیر همکاران، برنامه ها، گزارش کنفرانس ها، تحلیل های اجمالی، چکیده کتاب، بیوگرافی کارشناسان، کلیپ های تصویری وشنیداری، دانلود رایگان برخی فایل ها وغیره می باشد. علاوه براین در یک وب سایت اطلاعاتی درزمینه موضوعات تحقیق، برنامه های تحقیق و ساختار سازمانی کانون های تفکر نیز منتشر می شود. وب سایت ها ازنزدیک مورد پیگیری ومشورت مکرر مردم وسیاستگذاران قرار می گیرند. (McGann,2007,p.36-37) در موسسات مختلف شیوه گردآوری داده در مورد میزان بازدید از وب سایت ها متفاوت است. به عنوان مثال بنیاد هریتیج در پایان ۳۱ دسامبر سال ۲۰۰۵دارای ۱۲۰/۲۷۲/۵ بازدید کننده بوده است که ازاین رقم، ۷۵۰/۹۰۷/۳ بازدید به عنوان بازدید های خاص تلقی شده اند. (Dolny,2005)
۳-الف)رسانه ها
پیدایش کانون های تفکر دراواخر دهه۱۹۶۰ واوایل ۱۹۷۰ تأثیر بسزایی در رابطه بین سازمان های برنامه ریزی سیاستی ورسانه ها داشته است . هرچه کانون های تفکردر فرایندسیاستگذاری نقش فعال تری را ایفا می کردند ورقابت برسر دستیابی به بودجه شدیدتر می شد مدیران کانون های تفکر بدین نتیجه می رسیدند تا نقش مهم رسانه ها را درانتقال تحقیقات سازمان ها به بازیگران اصلی جامعه سیاستگذاری بیشتر دریابند. (Abelson,1992,P.192) ادوین فولنر[۱۴۱] ریئس بنیادهریتیج می گوید: کانون های تفکر بایستی به صورت ماهرانه ای کارهای تحقیقی خود را همانند کالاهای صنعتی تبلیغ نمایند وباید به گونه ای به بازاریابی کارهای تحقیقی خود بپردازند که توجه مشتریان به آن ها جلب شود.(McCombs,1983)
روزنامه نگاران برای پرکردن ستون های نشریات وفضا های خالی برنامه ها از تخصص کارکنان کانون های تفکر بهره می جویند. درمقابل نیز کانون های تفکر ومتخصصان آن ها نیز به تریبون بزرگی برای بیان نظرات خود دسترسی پیدا می کنند وحتی گاهی اوقات به دلیل حضور در رسانه به شهرت دست می یابند. دررسانه های نوشتاری از محققان کانون های تفکر نقل قول می شود واز این افراد در برنامه های خبری رادیو وتلویزیون دعوت به عمل می آورند. محققان بسیاری از کانون های تفکر به طور منظم به نشر آثار خود وبرخی اوقات به درج آن در ستون روزنامه های خود مبادرت می ورزند. اما اغلب آثار خودرا درصفحه مقابل صفحه سرمقاله به چاپ می رسانند. همچنین انواع دیگر رسانه های الکترونیکی نیز نقش بسیارمهمی را در معرفی کانون های تفکر وکارکنان آن ها ایفاء می کنند. به عنوان مثال: مرکز محققان بین المللی وودرو ویلسون[۱۴۲] دارای برنامه رادیویی منظمی است که دایالوگ[۱۴۳](گفتگو)نامیده می شود وازطریق ۱۶۰ ایستگاه رادیویی عمومی وتجاری در ایالات متحده امریکا پخش می شود واز ۳۵۰۰۰۰ شنونده برخوردار است.
همچنین دایالوگ برنامه تلویزیونی هفتگی را تولید می کند که درساعات پربیننده در منطقه واشنگتن دی سی پخش می شود. موسسه بروکینگز خود دارای استودیو تلویزیونی است. حتی بسیاری از محققان کانون های تفکر چند مرتبه درهفته به عنوان مفسران سیاسی در سی ان ان[۱۴۴] و شبکه های دیگر حضور پیدا می کنند. McGann,2007,p.38-39))
۴-الف)روابط با آژانس های حکومتی
همان گونه که بسیاری از محققان اشاره داشته اند(Burch,1997) ماهیت غیرمتمرکز ومبتنی برتفکیک قوای نظام سیاسی امریکا وهمچنین ضعف نظام حزبی به توسعه وگسترش کانون های تفکردرایالات متحده امریکا کمک نموده است. کانون های تفکر برای دسترسی به سیاستگذاران ازموقعیت وکانال های ارتباطی بی شماری بهره مند هستند. درکنگره امریکا بدون احتساب تعداد زیادی از کارکنان وکمیته های پشتیبانی، به تنهایی ۵۳۵ نماینده منتخب حضور دارند که کانون های تفکر قادر به برقراری ارتباط با آن ها جهت ارائه ایده های سیاستی خود می باشند. با این وجود، کانون های تفکر به چندین کانال دیگرنیز برای جلب توجه متوسل می شوند که عبارتند از: سخنرانی در برابرکمیته های کنگره، ارائه خلاصه کتبی موضوعات سیاستی اصلی به اعضای کنگره، دعوت ازنمایندگان وسناتورها جهت شرکت درسمینارها وکارگاه ها. (Weiss,1992) ازآن جایی که اعضای کنگره ملزم به وحدت حزبی نیستند جایی برای نگرانی وجود ندارد که همکاری آن ها با کانون های تفکر خاصی ویا حمایت از ایده های سیاستی آن ها، وحدت حزب را تضعیف کند. درواقع به جای آن که ایده های کانون های تفکررا به گونه ای ارزیابی کنند که با منافع وسیاست های حزب همخوانی داشته باشد اعضای کنگره قادرند ایده های کانون های تفکر را براساس مزیت های خود ارزیابی کنند. (Abelson,2000,P.223)
ب)شیوه های برقراری ارتباط با وزارتخانه ها وآژانس های دولتی
کانون های تفکر به شیوه های مختلف به دنبال برقراری وحفظ ارتباط با وزارتخانه ها وآژانس های دولتی هستند که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می شود:
۱-ب)انتخابات ریاست جمهوری:
کانون های تفکر معمولاً یک یا دوسال قبل از انتخابات ریاست جمهوری ازبیشترین تأثیربرخوردارند. همان گونه که مارتین اندرسون[۱۴۵] از موسسه هوور[۱۴۶] بیان می کند:”درطی این دوره است که نامزد های ریاست جمهوری درزمینه مسائل مختلف داخلی وخارجی ازمشاوره وراه حل های شمار زیادی از روشنفکران بهره می گیرند. نامزدهای ریاست جمهوری با کارشناسان سیاستی به تبادل ایده ها می پردازند ودرطی مبارزات انتخاباتی ایده های آن ها را به کار می گیرند”.(Abelson,1992,P.160) کانون های تفکر درطی این دوره به تشکیل گروه های ضربت سیاستی[۱۴۷] اقدام می نمایند. تشکیل گروه های ضربت سیاستی برای نامزدهای ریاست جمهوری طی انتخابات مقدماتی ونهایی امری غیرمعمول نیست. گروه های ضربت سیاستی برای رقیبانی که مانند رئیس جمهور به منابع دسترسی ندارند فوق العاده مهم تلقی می شوند. برای مثال، فرماندار تگزاس، جرج دبلیو بوش[۱۴۸]امید اصلی ریاست جمهوری از حزب جمهوری خواه همانند نامزد پیشین ریاست جمهوری باب دول[۱۴۹]درطی مبارزات انتخاباتی از حمایت چندین محقق وتحلیل گر با تجربه سیاستی موسسه هوور ودیگر کانون های تفکر امریکایی جهت دریافت مشاوره بهره جست. (Slambrouck,1999,P.2) بعلاوه درطی انتخابات سال۱۹۸۰ مارتین اندرسون[۱۵۰]، ریچارد آلن[۱۵۱] از موسسه هوور مسئول هماهنگی نزدیک به ۵۰ گروه ضربت سیاستی در زمینه سیاست داخلی وخارجی بودند تا بدین طریق به فرمانده ریگان در مورد مسائل مختلفی مشاوره دهند. تشکیل گروه های ضربت سیاستی برای محققان کانون های تفکر این فرصت را فراهم می سازد تا بتوانند ایده های خود را بکارگیرند وآن ها را عملیاتی کنند. (Abelson,2000,P.225).
۲-ب)برگزاری کلاس وارائه تحقیقات به مقامات دولتی :
کانون های تفکربطور مداوم در زمینه برنامه تحقیقات پیش روی خود اقدام به انتشار تحقیقات وگفتگو با مقامات دولتی ودانشگاهی می پردازند که این خود شرایطی را به وجود می آورد تا کانون های تفکر بتوانند ایده های خود را به نمایش بگذارند. برخی ازکانون های تفکر به منظور تقویت ایده های خود اقدام به ارائه دروسی در زمینه جنبه های مختلف سیاست امریکا می نمایند واز سیاستگذاران جهت شرکت در این کلاس ها دعوت به عمل می آورند. به عنوان مثال درسال۱۹۷۸ موسسه مطالعات سیاستی[۱۵۲] اقدام به تأسیس مدرسه واشنگتن[۱۵۳] نمود تا در زمینه طیف وسیعی از موضوعات سیاست داخلی وخارجی به سخنرانی بپردازد.(Abelson,1992,P.161)
برطبق نظر اسکات پاول[۱۵۴]منتقد موسسه مطالعات سیاستی، مدرسه واشنگتن به دو منظور تأسیس شده است:
الف)ایجاد تریبون آزاد برای جامعه چپ گرا تا به صورت منظم در آن شرکت کنند وفرصتی را برای چپ امریکایی[۱۵۵] فراهم سازد تا با چپ خارجی[۱۵۶] ارتباط برقرار کنند.
ب)به دلیل حضور اعضای کنگره ولابیگرها، موسسه مطالعات سیاستی می تواند بر سیاستگذاری تأثیرگذار باشد. (Powell,1987,P.12)
به منظور تسهیل انتقال ایده ها بین محققان کانون های تفکر و سیاستگذاران در زمینه مسائل داخلی وخارجی، موسسه هوور در سال ۱۹۸۰ اقدام به برگزاری سمینارهای واشنگتن[۱۵۷] نمود. این سمینارها که بر روی موضوعات خاصی نظیر سیاست داخلی، اصلاحات مالیاتی متمرکز می شد توسط یک یا دو محقق برگزار می شدند. دراین سمینارها اعضای حزب جمهوری خواه ودموکرات ازمجلس نمایندگان واعضای کنگره وکمیته های سنا در زمینه روابط خارجی، تخصیص بودجه، خدمات نظامی، مالی، امورخارجه، اطلاعات و رهبران اکثریت واقلیت سنا، سخنگوی مجلس شرکت می کنند. معمولاً سمینارها با جلساتی در واشنگتن آغاز می شود تا محققان هوور ومقامات دولتی وافراد شرکت کننده در برنامه را گرد هم جمع نماید. به گفته موسسه هوور، امروزه این سمینارها وجلسات در گفتگوی جاری بین محققان وسیاستگذاران نقش مهمی را ایفا می کنند که برای گسترش واجرای موثربرنامه ها وسیاست های قوه مقننه بسیار حائز اهمیت هستند. (Abelson,1992,165)
۳-ب)ارائه مشاوره وخلاصه تحقیقات به مقامات دولتی به دلیل کمبود زمان برای مطالعه وتحقیق
باتوجه به این که مقامات دولتی برای تحلیل کتاب های چند صد صفحه ای ویا مطالعه دقیق یک مقاله در زمینه مسائل سیاستی مدت زمان اندکی در اختیار دارند مجبور هستند برای مشاوره در زمینه مسائل سیاستی به کارکنان ومتخصصان سیاستی کانون های تفکر مراجعه کنند. به این دلیل برخی از کانون های تفکر گام دیگری به سوی جلب توجه سیاستگذاران برداشته اند. دراین میان موسسه امریکن اینترپرایز[۱۵۸] اولین کانون تفکری بود که اهمیت بازاریابی ایده را دریافت وازشیوه های مختلفی برای نشر آثار تحقیقاتی خود درجامعه سیاستگذاری استفاده کرد.(Donald,1992,P.166)
کمترکانون تفکری نظیر بنیاد هریتیج در بازاریابی ایده ها موفق بوده است. این بنیاد هریتیج در ارائه پاسخ سریع[۱۵۹]دارای تخصص است. این موسسه درطی ۲۴ ساعت به اعضای کنگره وقوه مجریه یادداشتی اجرایی مربوط به مسائل روز سیاستگذاری عمومی را ارائه می دهد. این یادداشت اجرایی ویک صفحه ای است که حاوی نقطه نظرات محققان بنیاد هریتیج درمورد موضوع مدنظر کاخ سفید وکنگره می باشد. بنیاد هریتیج به شیوه دیگری نیز درصدد دسترسی به سیاستگذاران می باشد. (Annual report,1990,P.18)
۴-ب)دفتر اجرایی رئیس جمهور:
دفتر اجرایی رئیس جمهور[۱۶۰] که از چند آژانس مهم ازقبیل شورای امنیت ملی[۱۶۱]ودفتر مدیریت وبودجه[۱۶۲] تشکیل شده است خود موقعیتی را پیش روی کانون های تفکربرای تأثیر برسیاستگذاری قرار می دهند. درواقع برخی ازافرادی که در دفتر اجرایی رئیس جمهور فعالیت می کنند یا قبلاً درکانون های تفکر مشغول به کاربوده اند ویابعد ازترک سمت خود به کانون های تفکر باز می گردند. پیوند بین کانون های تفکر وقوه مجریه بسیارمحکم شده است به عنوان مثال درطی چند دولت اخیر، روئسای جمهور مقامات ارشد کانون های تفکر را برای خدمت در کابینه وسمت های زیرمجموعه کابینه وهیأت های مشاوره ای مختلف بکارگمارده اند.(Abelson,2000,P.225)
سنجش تأثیرگذاری کانون های تفکر
دانشمندان علوم سیاسی، کانون های تفکررا بخشی ازنخبگان سیاسی یا سازمانی قلمداد می کنند که درنظام کثرت گرا برای جلب توجه سیاستگذاران با هم به رقابت می پردازند. هیچ رویکردی قادر نیست که نوع ومیزان تأثیرگذاری کانون های تفکر در سیاستگذاری را تعیین نماید. روند سیاستگذاری عمومی را می توان به مراحل تعریف مسئله یا فهم مسئله، تنظیم دستورکار، انتخاب سیاستی واجرا تقسیم بندی کرد. آیا مشاوران بیرونی در یکی ازمراحل سیاستگذاری ویا فقط درچند مرحله آن تأثیرگذار هستند؟ چگونه محصولات وکانال های مشورتی از یک مرحله به مرحله دیگر تغییر می کنند؟
دراین تحقیق به این نتیجه رسیدیم که کانون های تفکر درنخستین مراحل فرایند سیاستگذاری به ویژه در مراحل تعریف مسئله وتنطیم دستورکار ازبیشترین تأثیر برخوردارند. دونالد ابلسون[۱۶۳] معتقد است که” تأثیرگذاری درواشنگتن دی سی دارای اشکال مختلفی است.برخی از موسسات درپشت صحنه بدون هیاهو وسروصدایی به فعالیت می پردازند درحالی که برخی دیگر تلاش می کنند تا با رویکرد آشکارتری به شکل دهی افکار عمومی اقدام نمایند”. (Abelson,2002,P.65)
وی پیشنهاد می کند که قبل از تشخیص نحوه عملکرد کانون های تفکر باید به فهم بهتری ازعامل تأثیرگذار ونحوه سنجش تأثیرگذاری دست پیدا کنیم. بنابراین بایستی توسط شاخص های مستقیم وغیر مستقیم درچرخه سیاستگذاری به سنجش وارزیابی تأثیرگذاری کانون های تفکر پرداخت که درذیل به آن ها اشاره می کنیم:
* بیان مسئله: طرح مسئله برای عموم ازطریق رسانه ها، نخبگان وحکومت ها، جهت دهی به جریانات سیاسی وایجاد ائتلاف به منظور قرار دادن مسائل دردستورکار دولت.
* صورت بندی سیاست: ازطریق انجام مطالعات، ارزیابی، برگزاری جلسات توجیهی وسخنرانی در برابر کنگره وارائه مشاوره.
* اجرای سیاست: انعقاد قرارداد، ارائه مشاوره، رسانه ها، آماده سازی مقامات دولتی، آموزش، حفظ پایگاه داده ها (Abelson,2002,P.56)
با این وجود سنجش چنین تأثیرگذاری نسبت به این که مشخص نماییم که چه مواردی سبب تأثیرگذاری می شوند بسیار دشواراست. اگرفردی درمورد چنین اظهاراتی وارزش چنین مدارکی تردید داشته باشد می تواند از شیوه های دیگری جهت سنجش ارتباط برنامه با فرایند سیاستگذاری بهره گیرد:
* اجرا، برقراری روابط، انعقاد قرارداد با سیاستگذاران
* روابط اعضای هیأت مدیره ومشاوران با سیاستگذاران
*میزان وکیفیت انتشار تحقیقات
*بکارگیری تحقیقات توسط سیاستگذاران
*بکارگیری تحقیقات توسط نخبگان تأثیرگذار، هیأت تحریریه، مقاله نویسان ومفسران رسانه
*بکارگیری توسط گروه های فشار ودیگر بازیگران مدنی
*ارجاع گسترده رسانه ها به تحقیقات انجام شده
*استفاده مجلات علمی، رسانه های جدید وسخنرانی های دولتی از تحلیل وتحقیقات به عنوان مرجع
برطبق نظر دونالد ابلسون ودایان استون[۱۶۴]” کانون های تفکر وشبکه ها خود از تکنیک ها وسنجش های مختلفی بهره می گیرند تامشارکت خود را در فرایند سیاستگذاری بیان کنند وبحث عمومی را افزایش دهند”. (Stone,Maxwell,Keating,2001,PP.29-30) این تکنیک ها عبارتند از:
*مقاله نویسی در روزنامه ها ویا شمار ارجاع به کانون های تفکر
*شمار وب سایت ها ومیزان درخواست در صفحه درخواست ها
*میزان مصاحبه های رادیویی وتلویزیونی
*شمار انتشارات نقد شده
*حضور سیاسی، مردمی وتخصصی در مراسم، سخنرانی ها وکنفرانس ها
*انجام پروژه های جدید، جذب نیروی جدید ونوسازی پروژه ها
*تمایل بسیار برای جذب کمک های مالی ازسوی موسسات و جذب قراردادهای دولتی ودیگر منابع بودجه در سال های گذشته
*انتصاب محققان در هیأت های مشورتی دولت
*پیشرفت کاری محققان کانون های تفکر در سازمان های بین المللی ودولتی
از میان نه معیار فوق الذکر، پنج معیار اول به میزان تقاضا برای محصولات کانون های تفکر تأکید دارند وچهار معیار پایانی به منابعی که در اختیار این سازمان ها قرار دارد اشاره می کنند. مگ گان[۱۶۵]می گوید: ” با بکارگیری مدل های تحلیل سیستم ها وبازار در بررسی کانون های تفکر توانسته ام به خوبی روابط بین کانون های تفکر با جوامع دانشگاهی ،سیاسی ومالی رابیان نمایم” . (McGann,2007.P.42).
لازم به ذکر است بدانیم که اغلب مصرف کننده گان مستقیم، محصولات کانون های تفکر نمی باشند. دراین جا به برخی از شاخص هایی اشاره می کنیم که نقش کانون های تفکر در بازار ایده ها را بیشتر نمایان می کنند:
* شاخص های منبع:توانایی در بکارگیری وحفظ تحلیل گران ومحققان، مقدار، کیفیت وتداوم حمایت های مالی، نزدیکی ودسترسی به سیاستگذاران ودیگر نخبگان سیاستی، توانایی محقق در تعریف مسئله وارائه تحلیلی قاطع،اعتبار سازمان، کیفیت وقابلیت اعتماد شبکه ها، برقراری تماس با جوامع دانشگاهی، سیاسی ورسانه ها
*شاخص های خروجی: کیفیت وتعداد محصولات، طرح های سیاستی وایده های تولید شده، آثار منتشرشده از قبیل: کتاب، مقالات، خلاصه سیاستی وغیره، مصاحبه های خبری، سمینارها، کنفرانس ها وجلسات توجیهی برگزارشده، شمار محققانی که برای انتصاب سمت های دولتی ومشاوره ای پیشنهاد شده اند.
*شاخص های بهره گیری: شهرتی که کانون های تفکر ازطریق رسانه ها ونخبگان سیاستی در واشنگتن دی سی کسب می کنند. شمار حضور دررسانه ها، وب سایت ها وسخنرانی ها در برابر نمایندگان کنگره، جلسات توجیهی، انتصاب رسمی محققان، مشورت با مقامات رسمی یا وزارتخانه ها وسازمان ها، کتاب های فروخته شده، گزارشات منتشرشده، شمار افراد شرکت کننده درکنفرانس ها وسمینارهای برگزارشده.
*شاخص های اثرگذاری: توصیه های بکارگرفته شده توسط سیاستگذارن، نقش مشاور برای احزاب سیاسی، نامزدها وتیم های انتقالی، دریافت پاداش، انتشار وپخش آثار کانون تفکر درمجلات علمی ورسانه ها، به چالش کشیدن دانش مرسوم وخط مشی اجرایی واستاندارد بوروکرات ها ومقالات منتخب در واشنگتن دی سی.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

جدول (۴-۱۲) آماره های توصیفی مولفه های باورهای شایستگی در بین دو گروه دختران و پسران………………………………………………………….. ۶۳
جدول (۴-۱۳) آزمون همگنی واریانس بین دو گروه دختران و پسران در مولفه های باورهای شایستگی……………………………………………………. ۶۴
جدول (۴-۱۴) نتایج تحلیل واریانس یک راهه ی تفاوت بین مولفه های باورهای شایستگی در دختران و پسران………………………………………. ۶۵
جدول (۴-۱۵) آماره های توصیفی در بین دو گروه دختران و پسران در مولفه های ادراک فرد از کلاس……………………………………………………. ۶۵
جدول (۴-۱۶) آزمون همگنی واریانس بین دو گروه دختران و پسران در مولفه های ادراک فرد از کلاس…………………………………………………… ۶۶
جدول (۴-۱۷) نتایج تحلیل واریانس یک راهه ی تفاوت مولفه های ادراک فرد از کلاس در بین دختران و پسران……………………………………… ۶۷
جدول (۴-۱۸) نتایج تحلیل واریانس یک راهه ی تفاوت مولفه های ادراک فرد از کلاس در بین دختران و پسران……………………………………… ۶۸
فصل اول
کلیات پژوهش

 

 

مقدمه

پیشرفت تحصیلی و عوامل مؤثر بر آن سال هاست که مورد توجه متخصصان آموزش و پرورش قرار گرفته است. طی دو دهه ی اخیر سمت و سوی عملکرد معلمان جهت یادگیری هر چه بهتر دانش آموزان راهنمایی و دبیرستان نسبتا تغییر کرده است و برای پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بیشتر بر باورها، انتظارات و انگیزه های آن ها تاکید دارند (بادروا و لوئنگ[۱] ،۲۰۰۵). علاوه بر این پیشرفت تحصیلی همواره برای معلمان، دانش آموزان، والدین، نظریه پردازان و محققان تربیتی نیز حائز اهمیت بوده است. این پیشرفت تحت تاثیر انتظار و ارزش دانش آموزان از تکالیف درسی است و میزان انتظار و ارزش تحت تاثیر نحوه ی ادراک محیط اجتماعی، زمینه فرهنگی، عملکرد و رخدادهای گذشته است (پینتریچ و شانک[۲]، ۱۳۹۰). با توجه به آشکار شدن اهمیت پیشرفت تحصیلی در دنیای امروز ، شناسایی و بررسی عوامل و متغیر های مؤثر بر آن حائز اهمیت فراوان ا ست (پومرانتز[۳]، ۲۰۰۷). روانشناسان جهت بررسی رابطه بین این متغیرها به ارائه مدل می پردازند. از جمله این مدل ها حاصل کار اکلز و ویگفیلد و همکاران آنها است که بیشترین تحقیق را در مورد پیشرفت تحصیلی و محیط کلاس انجام داده است (واینر[۴]، ۱۹۹۲ ؛ ویگفیلد و اکلز[۵]، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد، سونکسس[۶]، و اکلز، ۲۰۰۴). این مدل (بعنوان مثال اکلز ۱۹۸۳، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳، اکلز و همکاران، ۱۹۸۹؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۰) یک نظریه شناختی انگیزشی است که به میزان انگیزش افراد برای تلاش جهت اهداف مشخص، انتظار دست یافتن به این اهداف مطلوب و میزان ارزش گذاری افراد برای این اهداف می باشد (فیدر[۷]، ۲۰۰۵).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
دانش آموزان جهت رسیدن به پیشرفت تحصیلی باید باورها (انتظار-ارزش-عواطف) و راهبردها و رفتارهای پیشرفت (تلاش، مرور ذهنی، سازماندهی و بسط دهی، فراشناخت) را در خود شکل دهند. در این مدل فرض شده است که متغیرها با هم در ارتباط اند به طوری که اگر دانش آموزان ادراک درست و مثبت از توانایی های خود داشته باشند، باعث شکل گیری ارزش درونی و انتظار موفقیت در آنها شده و به انجام رفتارهایی می پردازند که باعث پیشرفت تحصیلی آنها می شود. این مدل رابطه بین متغیرها را بطور هم زمان و با هم در نظر گرفته است تا نقش احتمالی هر یک از این متغیرها را بیابد. بنابراین هدف این مطالعه بررسی روابط ساده و چندگانه ادراکات پیشرفت، باور های پیشرفت و رفتارهای پیشرفت با پیشرفت تحصیلی درس زیست شناسی در مدلی است که بر اساس نظریه انتظار و ارزش تدوین شده است.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

تعریف مسئله و بیان سوال های اصلی تحقیق

یکی از پیامدهای مهم در نظام آموزشی، پیشرفت تحصیلی و رفتار پیشرفت مرتبط با آن است. پیشرفت تحصیلی شامل عملکرد دانش آموز در آزمون های معیار شده پیشرفت، نمره دروس مختلف و سایر نتایج یادگیری از جمله عملکرد در آزمون ها یا تکالیف کلاسی است. رفتارهای پیشرفت شامل مرور ذهنی، سازماندهی و بسط دهی و فراشناخت که باعث بهبود پیشرفت تحصیلی می شوند. مرور ذهنی شامل تکرار فعال یک موضوع برای بخاطر سپردن آن که یکی از راهبردهای سطحی پیشرفت است. روانشناسان شناختی گسترش معنایی را بعنوان افزودن معنی به اطلاعات تازه برای ربط دادن آنها به اطلاعات قبلا آموخته شده تعریف کرده اند و سازماندهی به معنای نوعی راهبرد گسترش معنایی است اما تفاوت آن با راهبردهایی که در قسمت پیش توضیح دادیم در این است که یادگیرنده در استفاده از راهبرد سازماندهی، برای معنی دار ساختن یادگیری، به مطالبی که قصد یادگیری آنها را دارد نوعی چهارچوب یا ساختار سازمانی تحمیل می کند. محققان بسط را از مهم ترین راهبردهای شناختی می دانند زیرا این راهبرد موجب ارتباط آموخته های قبلی به اطلاعات جدید می شود.
رفتار پیشرفت تحت تاثیر عواملی نظیر باور ها و ادراکات (انتظارات) می باشد. دوئک[۸] (۲۰۰۰) می گوید این باورهای ما هستند که به دنیای اطراف ما سازمان می دهند و به تجربیاتمان معنا می بخشند و به طور کلی سیستم معنایی و رفتاری هر شخص را تشکیل می دهند. این باور ها شامل، انتظار، ارزش و عواطف هستند. ترکیب مضربی از دو باور (باور های مربوط به توانایی انجام تکلیف (انتظار موفقیت) و باورهای مرتبط با ارزش تکلیف)، باعث بروز رفتارهای پیشرفت می شوند. به بیان دیگر، ممکن است ما قادر به انجام کاری باشیم، اما اگر ارزش برای آن کار قائل نباشیم بعید است که به آن بپردازیم. از سوی دیگر ممکن است ما کاری را ارزشمند بدانیم، اما اگر احساس کنیم که قادر به انجام آن نیستیم و انتظار شکست داشته باشیم، محتمل است که به آن کار دست نزنیم (پینتریچ و شانک، ۱۳۹۰). عواطف؛ واکنش های عاطفی و هیجان مربوط به تکلیف را شامل می شود از جمله اضطراب امتحان. البته ممکن است که ارزش پیشرفت برای رفتار انتخاب مهمتر باشد، و انتظار هم عملکرد را تحت تاثیر قرار بدهد، بنابراین بهتر است معلمان به جای اینکه نگران افزایش دادن ارزش دانش آموزان و علاقه آن ها به درس باشند، به بهبود پیشرفت دانش آموزان در کلاس و باورهای شایستگی پرداخته و همچنین انتظارات مناسبی را در آنها بپرورانند. پس در نتیجه، عملکرد و رفتار پیشرفت از جمله نتایج تعامل میان فرد و محیط اجتماعی آن می باشد (اوردان و شون فلدر[۹]، ۲۰۰۶).
از جمله نظریه های انگیزش که با بهره گرفتن از مدلی به تبیین ارتباط بین رفتارهای پیشرفت و پیشرفت تحصیلی پرداخته است نظریه انتظار– ارزش می باشد که حاصل کار اکلز و ویگفیلد و همکاران آنها است و به ایجاد بیشترین نظریه پردازی و تحقیق در مورد پیشرفت تحصیلی در محیط کلاس منجر شده است. مدلهای انتظار و ارزش مرتبط با انگیزش پیشرفت، تاریخچه طولانی دارد (واینر، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد، سونکس، و اکلز، ۲۰۰۴). نظریه جدید انتظار – ارزش[۱۰] (اکلز، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳؛ اکلز، آدلر[۱۱]، فوترمن[۱۲]، گوف، کاکزالا، مسی[۱۳] و همکاران، ۱۹۸۳؛ فیدر، ۱۹۸۲،۱۹۸۸؛ ویگفیلد، و همکاران، ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۲) یکی از موثرترین نظریه های انگیزشی است که مولفه های انتظار و ارزش را در بر می گیرد. این مدل (بعنوان مثال اکلز، ۱۹۸۳، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳؛ اکلز وهمکاران، ۱۹۸۹؛ ویگفیلد اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۰) یک نظریه شناختی – انگیزشی است که به میزان انگیزش افراد برای تلاش جهت اهداف مشخص، انتظار دست یافتن به این اهداف مطلوب و میزان ارزش گذاری افراد برای این اهداف مربوط می باشد (فیدر، ۲۰۰۵).
مدل انگیزشی ارائه شده توسط اکلز و ویگفیلد از مدل های انتظار- ارزش لوین و اتکینسون اقتباس شده و بسط مفهوم انگیزش پیشرفت اتکینسون است. در این مدل به نقش انتظارات دانش آموزان از پیشرفت تحصیلی و ارزشی که برای تکلیف درسی قائلند، بعنوان عوامل پیشرفت، توجه شده است و انتظار و ارزش دو پیش بینی کننده عمده رفتار منجر به پیشرفت هستند. که انتظار بعنوان، باور و قضاوت فرد درباره ی قابلیت خود در انجام کار و موفقیت در آن است، و شامل انتظار موفقیت و انتظار شکست می باشد و در واقع سازه انتظار منعکس کننده پاسخ به این پرسش است: آیا می توانم این تکلیف را انجام دهم؟ ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران، ۱۹۹۸؛ پینتریچ، a1988، b1988؛ ویگفیلد، ۱۹۹۴؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). و همچنین ارزش بعنوان انگیزه برای تعامل در فعالیت های مختلف (پاتریشیا[۱۴]، ۲۰۰۰) و دلایل مختلفی که دانش آموزان در مورد علت پرداختن به کاری ارائه می دهند تعریف می شود ( ویگفیلد و اکلز، ۲۰۰۲؛ اکلز، ۲۰۰۳) و شامل ارزش گذاری درونی، ارزش گذاری بیرونی و ارزش گذاری نسبت به تکلیف می باشد، و در واقع سازه ارزش، معکوس کننده پاسخ دانش آموز به این پرسش است: چرا باید این تکلیف را انجام دهم؟ ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز، ویگفیلد و شیفل[۱۵]، ۱۹۹۸).
اغلب تحقیقات تجربی اکلز و ویگفیلد روی ارزش، متوجه ارزش ها و انتظارات دانش آموزان پایان دوره ابتدایی تا دوره دبیرستان در مورد ریاضی و انگلیسی می باشد. در این مدل فرض شده است که انتظار و ارزش اثر مستقیم بر رفتار پیشرفت دارند و اغلب بر انتخاب، عملکرد، تلاش و استمرار در تکالیف موثراند (دیده شده توسط اکلز و همکاران، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران و ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). چنین بنظر می رسد که انتظار، بیشتر با پیشرفت و درگیری شناختی و ارزش بیشتر با رفتارهای انتخاب که فراهم کننده فرصت پیشرفت در آینده هستند، ارتباط دارند. همچنین باورهای دانش آموزان درباره خود، میزان انتظار و ارزش های آنها تحت تاثیر نحوه ی ادراک محیط اجتماعی، زمینه فرهنگی و عملکرد و رخدادهای گذشته می باشد و این عوامل همیشه تاثیر مستقیم روی دانش آموزان نداشته اند بلکه توسط ادراک فرد از محیط و تفسیر و اسنادهای فرد از این رخدادها، تعدیل می شوند.
بنابراین هر چند این مدل عمومی روی اینکه چگونه دانش آموز باورهای انگیزشی خود را از طریق فرایند های شناختی – اجتماعی می سازد، تاکید زیادی می کند، ولی فرض برآن است که این باورها ریشه در فضاهای اجتماعی – فرهنگی بزرگ تری دارند که دنیای دانش آموزان را می سازد. و در پایان، در بسیاری از تحقیقاتی که توسط اکلز و ویگفیلد انجام شده است انتظار بالا برای موفقیت و ارزش درونی، با همه انواع رفتار های پیشرفت از جمله انتخاب و مداومت (پایداری)، رابطه مثبتی داشته است (اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران، ۱۹۸۸؛ ویگفیلد، ۱۹۹۴؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲).
برخی محققان، انتظار و ادراک دانش آموزان از توانایی خویش را با یادگیری شناختی دانش آموزان مربوط دانسته اند، بعنوان مثال پینتریچ و همکاران او (پینتریچ، ۱۹۸۹، ۱۹۹۹؛ پینتریچ و دی گروت[۱۶]، ۱۹۹۰؛ پینتریچ و گارسیا[۱۷]، ۱۹۹۱؛ پینتریچ و شرمن[۱۸]، ۱۹۹۲؛ والترز یو [۱۹]و پینتریچ، ۱۹۹۲)، به این نتیجه رسیدند که هم در دانش آموزان دبیرستان و هم در دانشجویان دوره کارشناسی، سطوح بالاتر ادراک شایستگی با، استفاده بیشتر از راهبرد های شناختی و فرا شناختی و در نتیجه درگیری شناختی بیشتر، همبستگی دارد.
برخی از پژوهشگران مانند بتل[۲۰] (۱۹۶۵، ۱۹۶۶)، اصطلاح ارزش موفقیت را بکار بردند وآن را بصورت ” اهمیت پیشرفت در یک تکلیف برای فرد که تعیین کننده میزان مداومت او روی آن تکلیف است” (بتل، ۱۹۶۶،۵۷:۱۹۶۵) تعریف کرد. بتل همچنین بین ارزش مطلق موفقیت، که عبارت است از اهمیت تکلیف بطور کلی، و ارزش نسبی موفقیت، که عبارت است از اهمیت تکلیف در مقابل سایر تکالیف، تفاوت قائل شده است (ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). بتل (۱۹۶۵) در یک نمونه از دانش آموزان دبیرستان دریافت که هم انتظارات و هم ارزش موفقیت، رابطه مثبتی با مداومت روی تکلیف ریاضی دارد. و در تحقیق دیگری با هدف بررسی عملکرد دانش آموزان دبیرستانی در ریاضی و انگلیسی، بتل (۱۹۶۶) نشان داد که رابطه انتظارات با عملکرد، قوی تر از رابطه انتظارات با ارزش نسبی است یا مطلق موفقیت است. و همچنین نشان داد که انتظار و ارزش موفقیت همبستگی مثبتی با هم دارند، بنابراین بنظر می رسد که دانش آموزان، برای تکلیفی که انتظار دارند در آن موفق باشند ارزش بیشتری قائل می شوند و در تکالیفی که آنها را مهم می دانند انتظار دارند که موفق باشند (ویگفیلد، اکلز، ۱۹۹۲).
همچنین در مدل انتظار و ارزش فیدر (۱۹۸۲، ۱۹۸۸) ارزش های شخصی، بعنوان ارزش هایی که افراد برای تکالیف خاص قائل اند و در این مدل ارزش تکلیف نامیده می شوند، تعیین کننده رفتارهای منجر به پیشرفت همچون انتخاب، مداومت و پیشرفت هستند. فیدر (۱۹۸۸) دریافت که ثبت نام دانشجویان در درس علوم انسانی، علوم اجتماعی و یا علوم دقیق، هم با انتظارات و هم با ارزش تکلیف برای ریاضی و انگلیسی رابطه دارد. در مقابل دانشجویانی که ارزش های شخصی کنترل کننده و محدود کننده بالاتری داشتند، بیشتر احتمال داشت که ارزش تکلیف بیشتری برای ریاضی قائل باشند و دانشجویانی که ارزش تکلیف بیشتری برای ریاضی قائل بودند، بیشتر احتمال داشت که در علوم، ثبت نام کنند. در مقابل، دانشجویانی که گرایش های اجتماعی داشتند، بیشتر احتمال داشت که ارزش تکلیف بیشتری برای انگلیسی قائل باشند و دانشجویانی که ارزش تکلیف بیشتری برای انگلیسی قائل بودند کمتر احتمال داشت در درس علوم ثبت نام کنند و بیشتر متمایل به ثبت نام در درس علوم انسانی بودند. بنابراین بنظر می رسد که ارزش های شخصی عمومی تر، روی ارزش تکالیف خاص اثر می گذارند، ولی ارزش تکالیف خاص رابطه نزدیک تری با رفتار، حداقل از نظر انتخاب دروس دارند. فیدر (۱۹۸۱) همچنین دریافت که انتظارات، همبستگی مثبتی با ارزش تکلیف دارند.
در نمونه ای دیگر برخی از پژوهشگران (بیک و چویی[۲۱]، ۲۰۰۲) به بررسی رابطه بین ادراک دانش آموزان از محیط کلاس و پیشرفت تحصیلی در کره پرداختند. در این مطالعه از مقیاس محیط کلاسی کره (KCES)[22]، شامل نه خرده مقیاس ( بعنوان مثال: مشارکت، وابستگی، رقابت، گرایش به تکلیف، نظم و سازماندهی، وضوح نقش و کنترل معلم) جهت اندازه گیری ویژگی روانی محیط کلاس، استفاده می شود و داده ها از انواع سازماندهی کلاس و انواع سازماندهی مدرسه جمع آوری شدند. نتایج تحلیل آنوا از داده ها نشان داد که، تفاوت معنادار آماری در محیط کلاسها، با توجه به سازماندهی مدرسه و کلاس وجود دارد و همچنین نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل همبستگی پیرسون نشان داد که، هفت خرده مقیاس در کره با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ارتباط معناداری دارد و محیط کلاس درس پیش بینی کننده خوبی از پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است. بعنوان مثال وضعیت کنترل معلم و گرایش به تکالیف با سطح پیشرفت دانش آموزان در انگلیسی رابطه مثبت داشت.
برخی مطالعات مانند اکلز و ویگفیلد و همکارانشان ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران، ۱۹۸۹؛ ویگفیلد، ۱۹۹۴؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲)، در یک سری تحقیقات میدانی همبستگی در مقیاس بزرگ، به نقش انتظار و سازه های ادراک در پیشرفت پرداختند. دانش آموزان در ابتدا و انتهای یک سال تحصیلی، به مقیاس های خود گزارشی در مورد ادراکاتشان از توانایی خود و انتظاراتشان برای موفقیت و همچنین باورهایشان درباره ارزش تکلیف در ریاضی و انگلیسی پاسخ دادند. سپس با بهره گرفتن از روش های تحلیل روند و مدل سازی معادلات ساختاری، به بررسی اثرات نسبی انتظار و ادراک توانایی از یک سو و نمرات از سوی دیگر، بر روی ادراکات نمرات بعدی پرداختند و نتایج نشان دادند که ادراک دانش آموزان از توانایی خود و انتظار آن ها برای موفقیت، قوی ترین پیش بینی کننده نمرات بعدی در ریاضی و انگلیسی است و حتی نسبت به نمرات قبلی، پیش بینی کننده بهتری برای نمرات بعدی خواهد بود.
با توجه به اینکه در تحقیقات انجام شده رابطه بین چند متغیر در نظر گرفته شده است، مهمترین خلاء در این پژوهش ها عبارتند از:

 

 

رابطه بین این متغیرها هم زمان و با هم دیده نشده است، در نتیجه ما به ارائه مدلی پرداختیم که در آن به روابط هم زمان و چندگانه این متغیر ها و نقش احتمالی در پیشرفت تحصیلی هر یک از آنها پرداخته است. بر اساس مدل ما، که از مدل انتظار – ارزش اکلز و ویگفیلد گرفته شده است، عوامل اجتماعی (خانواده، مدرسه و همسالان) بر ادراکات دانش آموزان از خود اثر می گذارند. ادراک دانش آموزان، یعنی؛ قضاوت و آگاهی آنها از توانمندی هایشان در یک حوزه، می باشد. و ادراک دانش آموزان از توانمندی ها و قابلیت های خود باعث ایجاد رفتار های مختلف پیشرفت می شود، به طوری که اگر دانش آموز ادراک درست و مثبت از توانایی ها و قابلیت های خود داشته باشد، باعث شکل گیری ارزش درونی و انتظار موفقیت در دانش آموز شده و به انجام رفتارهای می پردازد که باعث پیشرفت تحصیلی او می شود. از جمله رفتار هایی که باعث پیشرفت تحصیلی می شوند، شامل انتخاب و پایداری در تکالیف می باشد. رفتار انتخاب به نوع انتخاب هایی اشاره دارد که وقتی قدری آزادی عمل در تصمیم گیری، به دانش آموزان داده می شود، انجام می دهند. پایداری (مداومت)، میزان تلاش و صرف زمان دانش آموزان برای یک تکلیف، جهت پیشرفت در آن می باشد.

با توجه به اینکه اغلب تحقیقات اکلز و ویگفیلد بر روی دانش آموزان پایان دوره ابتدایی یا دوره دبیرستان در مورد ریاضی و انگلیسی می باشد، و مطالعات قبلی پیشرفت را بیشتر بصورت یک اندازه کلی در نظر گرفته اند تا یک حوزه خاص، در مطالعه حاضر ارزش ها و انتظارات یادگیرندگان در سه مقطع دوم، سوم و چهارم دبیرستان و در زمینه زیست شناسی بررسی می شود.

 

از دیگر محدودیت های این مدل نمونه گیری محدود آن می باشد در نتیجه هدف مطالعه حاضر تکرار تحقیق با دانش آموزان فرهنگ های دیگر و در نظر گرفتن ریشه های فرهنگی و اجتماعی مربوط به اهداف پیشرفت در عملکرد تحصیلی می باشد که آیا روابط به دست آمده در یک محیط فرهنگی- اجتماعی دیگر و در یک محیط جدید قابل تکرار است.

 

از سوی دیگر در بیشتر تحقیقات انجام شده رابطه انتظار و ارزش بر عملکرد پیشرفت مورد بررسی قرار گرفته است، لذا هدف مطالعه حاضر بررسی رابطه انتظار و ارزش بر عملکرد تحصیلی با در نظر گرفتن اثر متغیرهای میانجی از جمله رفتار پیشرفت می باشد.

بنابراین افرادی که ادراک مثبت از توانمندی ها و محیط اجتماعی خود داشته باشند، باور های پیشرفت شامل انتظار موفقیت بالا (خودکارآمد) و ارزش گذاری درونی، و علاوه بر این، رفتارهای پیشرفت شامل مرور ذهنی، سازماندهی و بسط دهی، فراشناخت و تلاش بعنوان راهبرد پیشرفت در آنها شکل می گیرد، و در نتیجه باعث بهبود پیشرفت تحصیلی می شود. و نیز فرض میشود که ادراکات فرد از محیط کلاس، باور های شایستگی، باورهای پیشرفت، رفتار پیشرفت و پیشرفت تحصیلی با هم ارتباط دارند و با توجه به نقش میانجی گرانه باورها و رفتار های پیشرفت، مدلی پیشنهاد می شود که در آن باورهای پیشرفت و رفتار پیشرفت میانجی رابطه بین ادراک فرد از محیط کلاس و باورهای شایستگی با عملکرد تحصیلی هستند.
ادراک از محیط کلاس
ادراک فرد از کلاس
پیشرفت تحصیلی
پیشرفت تحصیلی
باورهای شایستگی
باورهای پیشرفت
رفتار پیشرفت
شکل ۱- مدل مفهومی پیشرفت تحصیلی

 

 

هدف ها

 

ارزیابی برازش مدل ساختاری پیشرفت تحصیلی با داده های تجربی

تعیین توان پیش بینی کنندگی ادراکات و باور های پیشرفت از پیشرفت تحصیلی
فرضیه ها

مدل ساختاری پیشرفت تحصیلی با داده های تجربی برازش دارد.

متغیر ادراک فرد از کلاس، با میانجی گری متغیر باور های پیشرفت و رفتار پیشرفت، به طور غیر مستقیم با عملکرد تحصیلی رابطه دارد.

متغیر باورهای شایستگی، با میانجی گری متغیر باورهای پیشرفت و رفتار پیشرفت، به طور غیر مستقیم با عملکرد تحصیلی رابطه دارد.

متغیر باورهای پیشرفت، به طور مستقیم و با میانجی گری رفتار پیشرفت با عملکرد تحصیلی رابطه دارد.

متغیر رفتارهای پیشرفت، به طور مستقیم با عملکرد تحصیلی رابطه دارد.
ضرورت انجام تحقیق