اقتصاد نوین، که از پدیده اطلاعات و دانش نشات گرفته است، نقش بسزایی در افزایش چشمگیر اهمیت سرمایه فکری در امر تحقیقات و تجارت داشته است به رغم اهمیت روزافزون داراییهای نامشهود و سرمایه فکری، هنوز اکثر سیستمهای حسابداری، سنتی عمل کرده و قادر به محاسبه و ملحوظ نمودن کامل سرمایه فکری نمی باشند. این در حالی است که اهمیت افشای اقلام غیرترازنامهای و داراییهای نامشهود در گزارشهای سالانه، به ویژه در گزارشهای سالانه و میان دورهای شرکتهای بزرگ و متوسط، به شدت در حال افزایش است. اختلاف بین ارزش دفتری و ارزش بازار سازمانها را که همان سرمایه فکری نامیده میشود، به ویژه در شرکتهای دانش محور، (باعث افزایش اهمیت سرمایه فکری شده است). سرمایه فکری را میتوان اساسیترین دارایی یک شرکت دانست. از نظر استراتژیک، سرمایه فکری به منظور تولید و استفاده از دانش در ارتقای ارزش شرکت مورد استفاده قرار میگیرد. این در حالی است که از نظر سنجش و اندازه گیری ارزش سرمایههای فکری، تأکید بر مکانیزمهای جدید گزارش دهی میباشد که جنبههای غیرمالی و کیفی سرمایه فکری را از طریق دادههای سنتی، کمی و مالی قابل اندازه گیری می کند. مثال هایی برای داراییهای نا مشهود مطرح است که عبارتند از: سطح تحصیلات، مهارتها و تجارب کارکنان استخدام شده در سازمان، نرم افزار کامپیوتر، پایگاه داده ها، کپی رایتها وعلائم تجاری که متعلق به سازمان است، تکنیکهای بازاریابی به کار گرفته شده و سیستمهای مدیریت کیفیت، و همچنین مداخله مستقیم در شبکههای مشارکتی، برندها، معاهدات (موافقت نامه ها) با تأمین کنندگان و….
۲-۶-۱- ویژگیهای سرمایه فکری
باوجود شباهت سرمایه فکری با داراییهای مشهود، در توانایی بالقوه برای ایجاد جریانهای نقدی آتی، ویژگی هایی که سرمایه فکری را از این داراییها متمایز میکنند، عبارتند از:
-
- داراییهای فکری، داراییهای غیر رقابتی هستند. بر خلاف داراییهای فیزیکی که فقط میتوانند برای انجام یک کار به خصوص در یک زمان خاص مورد استفاده قرار بگیرند، داراییهای فکری را میتوان به طور همزمان برای چند امر خاص به کار گرفت. برای مثال، سیستم پشتیبانی از مشتری میتواند، امکان حمایت از هزاران مشتری را در یک زمان خاص فراهم کند. این توانایی یکی از مهمترین معیارهای برتری داراییهای فکری بر داراییهای فیزیکی است.
-
- سرمایه انسانی و سرمایه ارتباطی، قابلیت تبدیل شدن به مالکیت شخصی ندارند، بلکه باید بین کارکنان و مشتریان و تامین کنندگان مشترک باشند. بنابراین، رشد این نوع از داراییها نیاز به مراقبت و توجه جدی دارد (روزنامه دنیای اقتصاد، شماره۲۷۹۸).
جدول ۲-۳- تعریف جدید سرمایه فکری (روزنامه دنیای اقتصاد، شماره۲۷۸۹)
| نمونه بدهی ها | نمونه دارایی ها |
| سعی و خطا | یادگیری مستمر گروهی |
| تجربه کهنه منسوخ | تخصص روز آمد |
| مدیریت تضاد | پیوستگی گرو ها |
| دانش محدود | دانش قابل دسترس و انتشار |
| فرهنگ مخاطبان قرار دادن دیگران به عنوان عامل کاستی | اشتباهاتی که همه مسئولیت آن را قبول دارند |
| کوته بینی | همکاری گسترده (شرح صدر) |
| عدم وجود نظام شایسته سالاری | شغلهای مرتبط با چند بخش |
| نرخ بالای ترک خدمت کار | جلوگیری از هدر رفتن استعدادها |
| تمرکز بر مسائل داخلی | مشتری محوری، شفافیت و پاسخگویی |
| سلسله مراتب دیوانسالاری خشک | سازمان منعطف |
