نمودارهای ۴-۱۰ تا ۴-۱۲، نمودارهای مربوط به درصد‌های مواجهه‌ سؤال در هر یک از سطوح توانایی را نشان می‌دهد. در هر سه خزانه‌ی بهینه، سؤالات خیلی آسان و خیلی دشوار که به ترتیب در سطوح پایین و بالای توانایی ارائه می‌شوند، دارای نرخ‌های مواجهه کوچکتری هستند. بخصوص در خزانه‌ی MRP (ROP_2) سؤالات خیلی دشوار نرخ مواجهه‌ کمتری دارند، که البته یک دلیل آن می‌تواند این نتیجه باشد که تعداد بیشتری سؤال با ضریب تشخیص بالا در این سطوح ساخته شده است. نتایج نشان می‌دهد که در هر سه خزانه‌ی بهینه، سؤالاتی با سطوح دشواری متوسط بیشترین قابلیت استفاده را داشته اند.

نمودار ۴-۱۰: درصد سؤالات بیش مواجهه شده در مدل R (ROP_1) بدون S-H b-bin: 0.2

نمودار ۴-۱۱: درصد سؤالات بیش مواجهه شده در مدل MRP (ROP_2) بدون S-H (b-bin: 0.2)

نمودار ۴-۱۲: درصد سؤالات بیش مواجهه شده در مدل MTI (ROP_3) بدون S-H (b-bin: 0.2)
نمودار ۴-۱۳: متوسط آگاهی تست مشروط به توانایی واقعی در خزانه‌های سؤال بدون S-H (b-bin: 0.2)
همچنان که در نمودار ۴-۱۳ ملاحظه می‌کنید، میانگین آگاهی خزانه‌های سؤال به شیوه‌ی متفاوتی در سطوح ثابت توانایی عمل می‌کند. امّا هم خزانه‌ی عملیاتی و هم سه خزانه‌ی بهینه با مقادیر متفاوت، در میانگین توانایی به اوج خود می‌رسند. خزانه‌ی سؤال R (ROP_1) و خزانه‌ی عملیاتی مشابه با هم عمل می‌کنند. خزانه‌ی سؤال عملیاتی، در برخی از سطوح توانایی به خصوص در سطوح ۵/۱- تا ۵/۱ نسبت به سه خزانه‌ی دیگر دارای بیشترین مقدار آگاهی است. البته میزان آگاهی آن با خزانه‌ی MRP (ROP_2) بسیار مشابه است و تفاوت آن با خزانه‌ی R (ROP_1) بسیار ناچیز است. در کل، خزانه‌ی MRP (ROP_2) آگاهی بیشتری در اغلب سطوح دشواری و توانایی ایجاد می‌کند. امّا، خزانه‌ی سؤال MTI (ROP_3) در کل دامنه‌ی سطوح توانایی، به طور معناداری آگاهی کوچکتری را ایجاد می‌کند، البته این نتیجه به دلیل ماهیت روشی است که سؤالات ایجاد می‌شود. امّا میزان آگاهی که در طول دامنه‌ی سطوح توانایی ایجاد می‌کند، فراتر از آگاهی هدف می‌باشد.
نمودار ۴-۱۴ تا ۴-۱۶ خطای استاندارد شرطی اندازه‌گیری (CSEM)، اریب شرطی و میانگین مجذور خطا (CMSE) را در هر چهار خزانه‌ی سؤال نشان می‌دهد. خطای استاندارد اندازه گیری در هر سه خزانه‌ی سؤال بهینه در سطوح توانایی زیر ۲- دارای حداکثر مقادیر است. ولی در سطوح دیگر توانایی این مقدار کاهش می‌یابد در سطوح متوسط توانایی این مقدار به حداقل خود می‌رسد، ولی در سطوح بالای توانایی در هر یک خزانه‌ها به صورت متفاوت عمل می‌کند. در هر سه خزانه‌ی بهینه میزان خطای استاندارد اندازه گیری در همه‌ی سطوح توانایی کمتر از خزانه‌ی عملیاتی است، بخصوص در خزانه‌ی MRP (ROP_2) که مقدار خطای اندازه گیری به حداقل مقدار خود، یعنی صفر می‌رسد، دلیل این امر این است که این خزانه برای توانایی‌های بالای ۷۲/۱ سؤالاتی با ضریب تشخیص بالاتر ایجاد می‌کند. نمودار ۴-۱۵ نشان می‌دهد که در خزانه‌ی عملیاتی میزان اریب در اغلب سطوح توانایی بیشتر از خزانه‌های بهینه می‌باشد. همچنین، در سطوح توانایی پایین و بالای توانایی خزانه‌ی سؤال MTI (ROP_3) از میزان اریب بالاتری نسبت به خزانه‌های بهینه‌ی دیگر برخوردار است. دلیل این نتیجه آن است که در این سطوح توانایی حداقل مقدار آگاهی مورد نیاز برابر با ۴/۱۵ بود، که این قضیه باعث می‌شود که سؤالاتی با ضریب تشخیص پایین‌تر در این سطوح ساخته شود که با توجه به طول تست کوتاه این اریب مثبت بوجود می‌آید. ولی در بقیه‌ی سطوح توانایی تفاوت معنادار زیادی بین سه خزانه‌ی بهینه وجود ندارد. همچنین، نمودار ۴-۱۶ میانگین مجذور خطا را در سطوح متفاوت توانایی نشان می‌دهد. نتایج این نمودار نشان می‌دهد که MSE هر سه خزانه‌ی بهینه کوچکتر از خزانه سؤال عملیاتی است.

نمودار ۴-۱۴: خطای استاندارد اندازه‌گیری (CSEM) در خزانه‌های سؤال بدون S-H (b-bin: 0.2)
نمودار ۴-۱۵: اریب شرطی (conditional-Bias) در خزانه‌های سؤال بدون S-H (b-bin: 0.2)
نمودار ۴-۱۶: میانگین مجذور خطا (CMSE) در خزانه‌های سؤال بدون S-H (b-bin: 0.2)
ساخت خزانه‌های سؤال با b-bin=0.4
در این مرحله به منظور مقایسه‌ی نتایج مربوط به پهناهای b-bin متفاوت، که میزان دقت های متفاوتی در بیشینه‌ی آگاهی ایجاد می‌کنند، خزانه‌های سؤال بهینه با پهنای b-bin =0.4 ایجاد شدند. نمودار ۵، ۶ و ۷ و در ضمیمه‌ی (ب) و همچنین، جداول ۵، ۶ و ۷ در ضمیمه‌ی (الف) توزیع‌های سه خزانه‌ی بهینه که از طریق روش R، MRP، MTI با فرض این‌که هیچ روش کنترل مواجهه‌ای روی سؤالات اعمال نشده است را نشان می‌دهد. جدول ۴-۹، اندازه‌ها و خلاصه‌ی آماره‌های مربوط به پارامترهای سؤال در خزانه‌ها را ارائه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که همانند مرحله‌ی قبل خزانه‌ها سؤال بهینه شامل حداقل تعداد سؤال می‌باشند. نتایج نشان می‌دهد که هر سه خزانه‌ی بهینه دارای سؤالاتی با دامنه‌ی وسیعی از سطوح دشواری هستند. با این وجود، در این مرحله نیز سؤالات در خزانه‌ها‌ی بهینه، نسبت به خزانه‌های عملیاتی، دارای دامنه‌ی تقریباً بزرگتری از ضریب دشواری هستند، امّا، نسبت به خزانه‌های بهینه با پهنای ۲/۰ نیز دارای پراکندگی کمتری در ضریب دشواری هستند. خزانه‌های بهینه‌ای که با این پهنای bin ایجاد شدند، نسبت به خزانه‌هایی که با پهنای ۲/۰ ایجاد شدند، داری سؤالات کمتری هستند. میانگین پارامتر a سؤالات نسبت به خزانه‌های بهینه با پهنای ۲/۰ کوچکتر است. همچنین، پراکندگی در پارامتر b در این خزانه‌ها کمتر از خزانه‌های بهینه با پهنای ۲/۰ می‌باشد. سؤالات دشوار در خزانه‌ی ROP_5 دارای پارامتر ضریب تشخیص بالاتری هستند، و سؤالات آسان دارای پارامترهای ضریب تشخیص متوسط یا پایین‌تری هستند. بررسی نتایج عملکرد این خزانه‌ها در جدول ۴-۱۰ آورده شده است. برآورد توانایی در هر سه خزانه‌ی بهینه با پهنای ۴/۰، دارای سطح معینی از اریب مثبت می‌باشد، با این وجود، مقدار این اریب‌ها ناچیز است. میانگین مجذور خطا (MSE) در خزانه‌های سؤال بهینه کوچکتر از خزانه‌ی سؤال عملیاتی است. و در میان خزانه‌های سؤال بهینه، MRP (ROP_5) عملکرد بهتری در این شاخص نشان می‌دهد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که خزانه‌های سؤال بهینه با پهنای برابر با ۴/۰ با وجود اینکه دارای سؤالات خیلی کمتری نسبت به خزانه‌ی عملیاتی می‌باشند، دارای نرخ همپوشی پایین‌تری هستند. امّا نسبت به خزانه‌هایی که با پهنای ۲/۰ ایجاد شدند، دارای نرخ همپوشی تست بالاتری هستند. این نتیجه تعجب برانگیز نیست زیرا این خزانه‌ها شامل سؤالات کمتری هستند.
جدول ۴-۹: اندازه‌ی خزانه‌ی سؤال و آماره‌های پارامتر سؤال، بدون S-H (b-bin=0.4)

جدول 5-1– شرایط خوراک در مدل سازی

معادلات استنتاج شده از موازنه جرم با بهره گرفتن از پارامترهای مساله به شکل یک دستگاه معادلات دیفرانسیل مرتب می شوند. این دستگاه معادلات دیفرانسیل با بهره گرفتن از روش المان محدود حل شده است. برای استفاده از روش المان محدود ابتدا باید هندسه مساله مشخص و سپس مش بندی روی این هندسه انجام شود. هندسه مساله چنانچه در قسمت مدل سازی توضیح داده شد، دارای سه قسمت اصلی است که شامل لوله، غشای نانوفیلتراسیون و پوسته می باشد. برای مش بندی این

دامنه محاسباتی از مش های مثلثی استفاه شده است. هدف مهم این جداسازی یون کلرید است، لذا درصد جداسازی کلرید و به تبع آن توزیع غلظت در سیستم بسیار مهم می باشد. توزیع غلظت در قسمت های مختلف سیستم نشان داده شده و اثر غلظت محلول و دبی ورودی به عنوان پارامترهای متغیر مساله هم بررسی شده است.
شکل 5-15 نشان دهنده شماتیکی از دبی عبوری محوری و شعاعی یون کلرید در سیستم است. با توجه به تقارن هندسه و برای کم کردن محاسبات، نصف دامنه محاسباتی که با نصف دیگر متقارن است، مدل شده است. چنانچه از شکل 5-15 مشخص است، غلظت یون کلرید در ورودی لوله زیاد است و هرچه به خروجی لوله نزدیک تر می شود غلظت یون کلرید کم می شود. این کاهش غلظت در نتیجه دبی شعاعی عبوری از غشای نانوفیلتراسیون است که در شکل 5-12 مشخص است. یون کلرید توسط غشا از میعانات گازی جدا و پس از جداشدن توسط حلال مایع به سمت خروجی پوسته هدایت می شود. جهت دبی محوری در سمت پوسته در خلاف جهت دبی محوری در لوله است که به علت نحوه طراحی سیستم، جهت دبی به این صورت دیده می شود.
شکل 5-12- توزیع دبی در سیستم غشایی الیاف توخالی (ml/min)
توزیع غلظت در جهت شعاعی در غشا با شکل 5-13 نشان داده شده است، همچنان که از شکل مشخص است غلظت یون کلرید در غشا با توجه به دبی عبوری یون کلرید به سمت پوسته، رو به کاهش است. میزان کاهش غلظت و مقدار دبی ارتباط مستقیمی با ضریب نفوذ یون کلرید در غشا دارد.
شکل 5-13- توزیع غلظت در جهت شعاعی در غشای الیاف توخالی
5-3-1-1- اثر دبی ورودی
شکل 5-14 نشان دهنده تغییرات غلظت بر حسب فاصله، در مقادیر متفاوت دبی ورودی سیال لوله است. همچنان که از شکل مشخص است با تغییرات دبی، توزیع غلظت هم تغییر می کند. بدین ترتیب که با افزایش دبی ورودی محلول سمت لوله یعنی میعانات گازی، توزیع غلظت تغییرات کم تر و ملایم تر و در نتیجه درصد جداسازی کم تری دارد. البته این تغییرات قابل انتظار است چون با افزایش دبی ورودی زمان ماند سیال کم می شود و درنتیجه فرصت کم تری برای انتقال جرم از طریق نفوذ وجود خواهد داشت که نهایتا کاهش درصد جداسازی را در پی خواهد داشت.
شکل 5-14- تغییرات غلظت بر حسب فاصله، در مقادیر متفاوت دبی ورودی سیال لوله
تغییر دبی ورودی سیال سمت پوسته یعنی آب، اثر معکوسی دارد. چون با افزایش دبی ورودی آب، گرادیان غلظت بیش تری در دو طرف غشا وجود خواهد داشت که این امر هم به دلیل جایگزینی سریع تر سیال جاذب با سیال خالص است. همچنان که از شکل 5-15 مشخص است، با افزایش دبی ورودی آب، درصد جداسازی هم زیاد می شود.
شکل 5-15- تغییرات غلظت بر حسب فاصله، در مقادیر متفاوت دبی ورودی سیال پوسته
5-3- مدل سازی به روش شبکه عصبی
با بهره گرفتن از نرم افزار متلب^[86] مدل سازی به روش شبکه عصبی روی داده های تجربی به منظور به دست آوردن مدل مناسب جهت پیش بینی نمونه های مشابه انجام شده است. داده های تجربی از کار مشابه روی محلول NaCl که توسط محمد و همکاران با بهره گرفتن از غشای پلی آمیدی نانوفیلتراسیون به جداسازی یون کلرید پرداخته، استخراج شده است[79]. در این روش از حدود 70 درصد داده ها برای آموزش شبکه عصبی استفاده شده و بقیه داده ها برای ارزیابی صحت مدل به کار می روند بدین ترتیب که داده های تجربی باقیمانده با داده های مدل حاصله از داده های آموزش دهنده مقایسه می شود و با بهره گرفتن از معیارهای خطا، دقت مدل حاصله سنجیده می شود. برای بررسی و مقایسه دقت در هر نرون از ضریب تعیین^[87] R²که یکی از رایج ترین معیارهای خطاست استفاده شده است. رابطه R² به صورت زیر است:

شرط مدت:
“قرارداد های متارکه جنگ یا ترک مخاصمه دراصل موقتی هستند،لیکن مدت قرارداد بستگی به مقتضیات واوضاع واحوال وشرایط جنگ وکشورهای طرف قرارداد دارد.درحقوق اسلام درخصوص حداکثر مدت مجازبرای قرارداد هدنه اختلاف نظروجود دارد،ولی برخی فقها نظرامام راملاک دانسته اند، برخی نیزمدت چهارماه وبرخی دیگر مدت ده سال رامجازدانسته اند.”^[۱۱۷]

آثارقراداد هدنه:
آثارقرارداد هدنه به شرح ذیل میباشد:
۱)توقف جنگ برای مدت معین شده درقرارداد.
۲)جان ومال اتباع کشورطرف قرارداد ،درکشوراسلامی درامان است.
۳)افرادکشورطرف قرارداد هدنه برای زیارت ویا سفارت ویا تجارت میتوانند به دارالاسلام مسافرت کنند وطبق قوانین اسلام خرید وفروش نمایند ودرعین حال ازپرداخت جزیه معاف باشند”^[۱۱۸]
۱-۲)قرارداد های دائم:
۱-۱-۲)قراردادصلح:
دارالصلح به کشورهایی اطلاق می شود که بین آنها ودارالاسلام قرارداد صلح منعقد شده باشد”^[۱۱۹] البته دراین زمینه که آیا فرقی بین قراردادصلح با ذمه، هدنه و امان وجود دارد ،بین فقها اختلاف نظروجود دارد،لکن دریک جمع بندی کلی مشخص می شود که بین قرارداد صلح وبقیه قرادادها تفاوتهایی وجود دارد وباید بصورت مستقل مورد بحث قرارگیرد.
پیامبر بزرگواراسلام همانطور که با جنگهای بسیاری مواجه بودند،درچندین مورد نیز براساس مصلحت اسلام ومسلمانان با دشمنان قراردادآتش بس امضاء کرده اند.دراین بین آنچه که برای پیامبر مهم بود ، مصلحت اسلام است.
مقام صالح برای انعقادقرارداد:
“بی شک تنهاکسی که برای انعقاد قرارداد صلح وبه طورکلی اعلان جنگ وصلح ،صلاحیت دارد،شخص امام (ع)است،مبتنی بر همین نظرفقهای شیعه است که اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیزاعلان جنگ وصلح رادرصلاحیت ولی فقیه ونایب عام امام معصوم قرار داده است”^[۱۲۰]
آثارقراداد صلح:
آثارقرارداد صلح به شرح ذیل می باشد:
۱)پایان کامل جنگ میان طرفین.
۲)مبادله اسرا ومجروحین
۳)رفع کامل اختلافات میان طرفین
۴)امکان رفت وآمد وترانزیت اتباع طرفین درخاک یکدیگربراساس مقررات قرارداد.
۵)سایرمواردی که طرفین درقرارداد براجرای آنها درروابط خود توافق می کنند”^[۱۲۱]
۲-۱-۲)قرارداد ذمه:
همانطورکه گفته شد اقلیت های مذهبی می توانند درشرایطی درجامعه اسلامی زندگی کنند وبراساس این قرارداد ازیک سری حقوق وتکالیف برخوردار خواهند بود که مهمترین قراردادها قرارداد ذمه می باشد. “ذمه درواقع تعهدی است میان اقلیتهای مذهبی وحکومت اسلامی”^[۱۲۲] درجامعه اسلامی ، افراد غیرمسلمان نیز میتوانند با شرایط خاصی شرکت نموده وبطوررسمی به ملت مسلمان ملحق گشته وطی یک معاهده دوجانبه با مسلمانان متحد وتشکیل ملت واحدی رابدهند.این نوع تابعیت که بطورقرارداد دوجانبه انجام می گیرددراصطلاح فقه اسلامی تحت عنوان ذمه نامیده می شود وکسانی را که چنین پیمانی را با مسلمین امضاء نمایند ذمی میگویند”^[۱۲۳]
درتعریف دیگر گفته می شود:"قرارداد ذمه عبارت است از قراردادی که حاکم مسلمین با اهل کتاب می بندد که درصورت عمل به آن درپناه حکومت اسلام قرارمیگیرند”^[۱۲۴] ” اقلیتهای دینی با انعقاد پیمان ذمه واکتساب تابعیت پیمانی ،مانند افراد مسلمین می توانند درسراسر کشوراسلامی ،هرنقطه ای را که مناسب بازندگی خود می بینند،به عنوان اقامتگاه دائمی یا موقت اختیار نمایند”^[۱۲۵] ویا"اهل کتابی که درقلمرو اسلام زندگی کرده ومطابق قرارداد ذمه ازحکومت اسلامی تبعیت کند،اهل ذمه یااقلیت دینی نامیده می شود”^[۱۲۶] ،به تعبیردیگر “جزیه پاداشی است که اهل ذمه درقبال سکونت درسرزمین اسلامی برای تامین هزینه های دفاعی وامنیتی وامورعام المنفعه خودبه دولت اسلامی می پردازند”^[۱۲۷]
ازدیدگاه اسلام تنها اهل کتاب اهلیت انعقاد قرارداد ذمه رادارند واین امتیاز به دلیل احترام خاصی است که اسلام به پیامبران بزرگ الهی قائل است ،به پیروان آنان نیزبه دیده احترام می نگرد."اهل کتاب گروههایی هستند که ازآیین های یهود،مسیحیت،ومجوسیت پیروی می کنند”^[۱۲۸]
درخصوص اینکه آیا زرتشتیان نیزاهل کتاب هستند اختلاف نظراتی وجود دارد ولی"یک نظراین است که آنان اهل کتابند”^[۱۲۹] به هرتقدیراسلام خواهان ایجاد محیطی امن و رفتارمسالمت آمیز بین اقلیت های دینی مختلف درقلمرو حکومت اسلامی است که ازطریق انعقاد قرارداد ذمه بین آنان وحکومت اسلامی حاصل می شود.اینکه قرارداد ذمه صرفاً متعلق به اهل کتاب می باشد، هرگزبه معنای نداشتن روابط و رفتارمسالمت آمیزبا دیگر گروه
های غیرمسلمان نیست ،چراکه دراسلام برای تحکیم صلح وتامین امنیت بین المللی قراردادهای مختلفی درنظرگرفته شده است. البته دراین زمینه “برخی ازفقیهان عامه ازقبیل :اوزاعی،ثوری،مالکی و..و معتقدند که انعقاد قراداد ذمه اختصاص به اهل کتاب ندارد،بلکه هرفرقه غیرمسلمان اعم ازاهل کتاب وغیر آن می توانند ازاین قرارداد بهره مندشوند”^[۱۳۰] ،یکی ازدلایل اثبات این مسئله که غیراهل کتاب نیر اهلیت قرارداد ذمه رادارند این است که: عادت پیامبراسلام براین بود که هرگاه فرماندهی سپاه مسلمین را بعهده کسی می نهاد ویا سریه ای(دستجات چریکی) گسیل می دادضمن توصیه های خاصی که برفرماندهان وسایرمسلمانان می فرمود وآنان را به پرهیزکاری وترس ازخدا دعوت می نمود،دستور می داد که هنگام روبرو شدن با دشمنان مشرک آنان را به یکی ازسه پیشنهاد دعوت نمائید،هرکدام راپذیرفتند شمانیزقبول کنید،وازدرگیری با آنان خودداری نمائید؛ابتدا آنان را به اسلام دعوت کنید،هرگاه ازقبول آن سرباز زدند پیشنهاد صلح وقرارداد ذمه عرضه کنید ودرصورت پذیرفتن قرارداد صلح شمانیزاقبال نمائید وازهرگونه اقدام خصمانه نسبت به آنان خودداری کنید وهرگاه ازپذیرفتن صلح سرباز زدند ازخدا یاری طلبید وآماده کاروزار شوید. برطبق این روایت پیشنهاد قرارداد صلح ذمه درمورد هردشمن مشرک، مشروع بلکه واجب می باشد و به همین دلیل فرقی بین اهل کتاب وسایرمشرکین نخواهد بود”^[۱۳۱]
ماهیت قراداد ذمه:
هدف اصلی انجام قرارداد ذمه ایجاد محیط امن و رفتار وهمزیستی مسالمت آمیز بین اقلیت های دینی مختلف درحکومت اسلامی است ،به سبب این قرارداد است که اقلیت های دینی نه تنها بیگانه ،بلکه متحد جامعه اسلامی تلقی می شوند.
تعریف دارالذمه:
“به سرزمینی که اهل کتاب (یهودیان،مسیحیان وزردشتیان)طی قرارداد ذمه با دارالاسلام درآن زندگی می کنند،دارالذمه گفته می شود وبدین ترتیب یهودیان ومسیحیان وزردشتیانی که با مسلمین قرارداد ذمه منعقد کرده اند ذمی اطلاق می گردد”^[۱۳۲] اهل ذمه درصورت انعقادقرارداد با حکومت اسلامی موظف به پرداخت جزیه هستند که تعریف آن عبارت است از:"یک نوع تعهدمالی که اهل کتاب پرداخت آن را دربرابر نظام اسلامی به عهده می گیرد”^[۱۳۳]
درصورتی که اهل کتاب به قرارداد ذمه تن دادند درنظام اسلامی محترمند واسلام دستور برخورد انسانی با آنان را داده است، قرآن کریم دراین زمینه می فرمایند:"خداشما را ازنیکی کردن ورعایت عدالت نسبت به کسانی که در دین با شما پیکار نکردند و ازخانه و دیارتان بیرون نکرده اند نهی نمی کند ، چراکه خداوند عدالت پیشه گان را دوست دارد.^[۱۳۴]
روایتی ازمولای متقیان علی(ع) نقل است که"پیرمرد سالخورده ای مشغول گدایی بود،امیرالمومنین(ع) پرسیدند این کیست؟گفتند نصرانی(مسیحی) است .حضرت برآشفت وفرمود :از وی تا جوان بود کارکشیدید اکنون که پیرشده وناتوان گشته او را از احسان وکمک محروم می نمایید.آنگاه به مسئولین بیت المال فرمان داد که نفقه وی را ازبیت المال پرداخت نمایند”^[۱۳۵] همچنین “امام سجاد(ع) فرمودند: حق اهل ذمه(ازاهل کتاب)این است که آنچه را خدا ازآنها پذیرفته است ،پذیرا باشی وتا زمانی که به عهد خدا وفا می کنند برآن ها ستم نکنی”^[۱۳۶] ،همچنین “امیرمومنان می فرماید"به من خبر رسیدکه مردی ازلشکرشام به خانه زنی مسلمان وزنی غیرمسلمان که درپناه حکومت اسلامی بود وارد شده وخلخال ودستبند وگردنبند وگوشواره های آن ها را غارت کرده است،درحالی که هیچ وسیله ای جزء گریه والتماس برای دفاع نداشته اند… .اگرمسلمانی ازاین رخداد تلخ ازروی تاسف بمیرد براوسرزنشی نیست، بلکه نزد من ستوده است”^[۱۳۷]
میزان جزیه:
“تعیین میزان جزیه برعهده امام ودولت اسلامی است ،جزیه می تواند برفرد یا بر زمین وضع شود،ولی نمیتواند آن رابرهردو وضع کرد،جزیه برافراد متناسب با وضعیت مالی آنان وضع می شودیعنی ازفقرا باتوجه به فقرشان وازاغنیاء برحسب ثروتشان،ازاین رو افراد درپرداخت جزیه برابر نیستند”^[۱۳۸] بنابراین “تعیین ونوع ومیزان جزیه(وجه نقدیاجنس)با توجه به وضعیت مالی اهل کتاب با ولی امرمسلمین است که به صورت سرانه ومعمولاٌسالانه اخذ می شود”^[۱۳۹]
درعین حال برخی افراد از دادن جزیه معاف هستند:
“۱)اطفال وافراد نابالغ تابع پدران خود هستند وتا سن بلوغ نرسیده اند ازهرگونه مسئولیت معافند.
۲) زنان مسئولیت مالی ندارند وبه تبعیت ازشوهران خود ازمزایای قرارداد ذمه بهره مند می گردند وزنان ودخترانی که همسرندارند می توانند با شرکت درقرارداد ذمه ازجمیع مزایای آن استفاده نمایند ولی چنین قرارداد ذمه ای فاقدمسئولیت مالی خواهد بود ومسلمانان نمی توانند ازآنان چیزی بعنوان جزیه دریافت نمایندوهرنوع قرارداد ذمه ای که متضمن مسئولیت مالی برعهده زنان باشد فاقد ارزش حقوقی خواهد بود.
۳)مستمندان و فقرا بنا به نظر
عده ای ازفقها ازجمله شیخ مفید وابن جنید ازپرداخت جزیه معافند زیرا جزیه حقی است مانند زکات که بافرارسیدن سال واجب میگردد،بنابراین فقیری که فاقد قدرت پرداخت است وظیفه ای نخواهد داشت.
۴)سالخوردگان واقلیت های ناتوان نظر به اینکه خواه ناخواه درامنیت میباشند،ازپرداخت جزیه معاف می شوند.
۵)کشیشان وسایر روحانیون ودیرنشینان وافرادی که به کارعبادت پرداخته اند می توانند بدون هیچ گونه تعهد مالی درقرارداد ذمه شرکت نمایند.گرچه جمعی ازفقها دراین مورد ابراز تردید نموده اند ودرصورت تمکن وقدرت مالی اشخاص نامبرده آنان را به پرداخت جزیه موظف دانسته اند”^[۱۴۰]
حقوق وتکالیف اهل ذمه:
همانطورکه اشاره شد اهل ذمه با انعقاد قرارداد ذمه می توانند به عنوان شهروند جامعه اسلامی درامنیت زندگی کنندودرواقع موردحمایت حکومت اسلامی قرارمی گیرند،ودراین بین اهل ذمه دارای یک سری حقوق وتکالیف می شوند
تکالیف اهل ذمه:
مهمترین شرایطی که اقلیت های دینی باید مراعات کنند،عبارتند از:
۱)پذیرش پرداخت جزیه.
۲)پرهیزازتظاهربه منکرات اسلامی
۳)خودداری ازاذیت مسلمانان وارتکاب اعمال فحشاء درمورد آنان.
۴)احترام گذاردن به احکام دادگاه اسلامی.
۵)پرهیزاازاعمال منافی قرارداد ذمه،مانندتصمیم گیری برقیام مسلحانه وکمک به دشمنان اسلام ومسلمین.”^[۱۴۱]
تکالیف اهل ذمه درکتاب اسلام وحقوق بین الملل به شرح ذیل اشاره شده است:"پرداخت جزیه،تمکین به حکومت وقوانین اسلامی،عدم یاری دشمنان اسلام،عدم تظاهربه منکرات اسلامی،مشارکت درهزینه های جنگی ،عدم تبلیغ مذهبی،عدم توهین به معتقدات و شعائر اسلامی،محدودیت احداث ساختمان،عدم ورود به مساجدواماکن متبرکه اسلامی”^[۱۴۲]
” علامه حلی درتذکره الفقها چنین آورده است که ذمیان می بایست ازاموری خودداری کنند، که شرایط مزبور درهفت مطلب زیرخلاصه می شود:
۱)اجتناب ازارتکاب به آمیزش جنسی نامشروع با زنان مسلمان.
۲)خودداری ازپیشنهاد ازدواج با زنان مسلمان.
۳)ازدست زدن به هرگونه فعالیت تبلیغی که موجب گمراهی مسلمانان ازمعتقدات اسلامی باشد اجتناب ورزند.
۴)هیچگاه راهزنی وایجادممانعت ومزاحمت درجاده ها نسبت به مسافرین مسلمان ننماید.
۵)به جاسوسان دشمنان پناه ندهند وازنگهداری آنان خودداری کنند.
۶) دشمنان اسلام را بافعالیتهای جاسوسی برعلیه مسلمین یاری ننمائید وآنان را دراین باره راهنمایی نکنند واز ارسال اخبار مربوط به مسلمین ونامه هایی که دراین زمینه به دشمنان اسلام فرستاده می شود اجتناب ورزند وآنان را بر پنهانیها واسرارمسلمین واقف نگردانند.
۷)ازترور وسوء قصد نسبت به مردان وزنان مسلمان امتناع ورزند”^[۱۴۳]
برهمین اساس زمانی که اهل ذمه اقدام به انجام قرارداد با حکومت اسلامی نمودند می بایست شرایط اشاره شده را رعایت کنند،درهمین زمینه “شیخ طوسی می فرمایند:اگراهل ذمه اعمالی رامرتکب شود که درشریعت آنان موجب حدباشد،مانندزنا،لواط ،سرقت،قتل و… حدبرآنها جاری می شود،بدون خلاف،زیراآنان به موجب قرارداد ذمه،جریان احکام ماراپذیرفته اند.اگرمرتکب اعمالی شوندکه درشرع آنها حلال است،مانند خوردن گوشت خوک وشراب وازدواج با محارم،مادام که تظاهرنکنند،دولت اسلامی معترض آنان نمی شود،اما اگرتظاهربه این امربکنند ،برامام واجب است که حد برآنها جاری کند،به دلیل اطلاق ادله حدود واجماع”^[۱۴۴]

• آقاجانی, حسنعلی. “تبیین مدل معادله ساختاری عوامل مؤثر بر فرایند کارآفرینی مستقل(شرکتی).” نشریه کاوشهای مدیریت بازرگانی, شماره ۱ (۱۳۸۸): ۶۰-۷۷٫

• آقازیارتی, مهدی. “نوسازی استراتژیک: تبیین نقش یادگیری سازمانی(موردمطالعه:شرکت سایپا).” پایان‌نامه کارشناسی ارشد،مدیریت دولتی،دانشگاه تربیت مدرس, ۱۳۹۰٫

• اکبریان, رضا, و علی سخایی. “بررسی رابطه بین ترکیب صادرات و رشد اقتصادی با بهره گرفتن از یک سیستم معادلات همزمان.” یازدهمین همایش توسعه صادرات غیر نفتی کشور،انتشارات ترقی،, ۱۳۸۴٫

• اللهی, صفورا, عباس علی رستگار, و محسن شفیعی نیک آبادی. “بررسی تأثیر قابلیت‌های فرآیندی مدیریت دانش بر عملکرد نوآوری با اثرمیانجی فرایند نوآوری در سازمان‌ها با فناوری پیشرفته.” فصلنامه مدیریت توسعه فناوری, شماره ۴ (۱۳۹۳): ۱۰۶-۱۲۹٫

• امتیاز, سمیه. “تأثیر گرایش کارآفرینانه برعملکرد: بررسی نقش تعدیل گر استراتژی"مطالعه موردی: صنعت مواد شوینده".” پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی، دانشگاه تربیت مدرس, ۱۳۹۱: ۱-۱۵۷٫

• امیری, یاسر, و فاطمه قاسمی. “توسعه مدل بهینه فرهنگ نوآوری و مزایای حاصل از پیاده‌سازی آن.” دومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران, ۱۳۸۸: ۱-۱۳٫

• امین بیدختی, علی‌اکبر , محمدعلی نعمتی, و فروزان کریمی. “نقش تعدیل‌کننده تعهد سازمانی در رابطه بین یادگیری سازمانی با مدیریت جانشین پروری (مطالعه موردی: دانشگاه‌های منتخب تهران).” پژوهشنامه‌ی مدیریت اجرایی, شماره ۱۰ (۱۳۹۲): ۳۶-۵۸٫

• • انصاری, منوچهر, محمد میرکاظمی مود, حسین رحمانی یوشانلوئی, و علی قاسمی. “ارائه مدلی برای سنجش ظرفیت جذب دانش مشتری (پیمایشی پیرامون صنعت مواد غذایی).” مدیریت فناوری اطلاعات, شماره ۴ (۱۳۹۳): ۵۲۹-۵۵۰٫

• باقری, ابوالفضل, جهانیار بامداد صوفی, و راحله انتظاری. “شناسایی و اولویت‌گذاری عوامل مؤثر بر انتخاب روش‌های ورود به بازارهای بین‌المللی(مطالعه موردی خودروسازان بزرگ کشور).” فصلنامه مدیریت توسعه فناوری, شماره ۲ (۱۳۹۲): ۱۱۱-۱۳۴٫

• برومند, مجتبی, و مریم رنجبری. “اقدامات راهبردی مدیریت منابع انسانی و عملکرد نوآوری: با تأکید بر نقش مدیریت دانش.” دوماهنامه توسعه انسانی پلیس, شماره ۲۴ (۱۳۸۸): ۴۲-۵۴٫

• بی‌ریا, سهیلا, و فرخنده جبل عاملی. “عوامل مؤثر بر صادرات پسته، زعفران، خرما در سبد کالاهای صادرات غیرنفتی ایران (۱۳۷۰-۱۳۸۰).” اقتصاد کشاورزی و توسعه, شماره ۵۴ (۱۳۸۵): ۸۵-۱۰۱٫

• بیات, شیما. “بررسی مقایسه‌ای جایگاه برندهای بین‌المللی لوازم صوتی و تصویری فعال در بازار ایران از دیدگاه مشتریان ساکن شهر تهران با بهره گرفتن از تکنیک نقشه ادراکی.” پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی گرایش بازاریابی بین‌المللی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس, ۱۳۹۰٫

• پورجعفری مقدم, معصومه. “مقدمه‌ای بر نوآوری در محصول و فرایند.” مجله اقتصادی - ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی, شماره ۷و۸ (۱۳۸۹): ۸۷-۱۰۶٫

• پور سلطانی زرندی, حسین , و رامین امیرجی نقندر. “ارتباط تعهد سازمانی با رفتار شهروندی سازمانی معلمان تربیت‌بدنی شهر مشهد در سال ۱۳۹۰٫” مدیریت ورزشی, شماره ۱۶ (۱۳۹۲): ۱۲۷-۱۴۷٫

• ترکمانی, جواد, و آمنه ذوقی پور. “عوامل مؤثر بر عرضه‌ی صادرات فرآورده‌های صنایع غذایی ایران.” اقتصاد و کشاورزی, ۱۳۸۷: ۲۳-۳۳٫

• حاج محمد حسینی, مهدی. “بررسی ارتباط بین ابعاد کارآفرینی سازمانی و عملکرد شرکت". پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته مدیریت بازرگانی گرایش بازرگانی بین‌الملل.دانشکده مدیریت دانشگاه تهران, ۱۳۸۸٫

• حاجی کریمی, عباسعلی, و بهمن حاجی پور. “طراحی مدل اندازه‌گیری ظرفیت جذب دانش:مطالعه موردی صنایع دارویی کشور.” فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی, شماره ۴۷ (۱۳۸۷): ۵۲-۷۱٫

• حافظ نیا, محمدرضا. مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: انتشارات سمت, ۱۳۸۱٫

• حسنقلی پور, طهمورث, محمود متوسلی, شاپور محمدی, و فرشید حسینی . “تأثیر برنامه‌های تشویق صادرات بر عملکرد صادراتی:مطالعه موردی صنعت برق.” نشریه مدیریت بازرگانی, شماره ۵ (۱۳۸۹): ۲۱-۴۱٫

• حقیقی, محمد, محمود فیروزیان, و صمد نجفی مجد. “شناسایی عوامل تعیین‌کننده عملکرد صادراتی در صنعت مواد غذایی.” نشریه مدیریت بازرگانی ۱, شماره ۱ (۱۳۸۷): ۳-۲۰٫

• خاکزار بفروئی, مرتضی. “اراده مدل یکپارچه سیستم یادگیری و تغییر سازمانی.” رساله دکتری مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه تربیت مدرس, ۱۳۸۷: ۱-۱۵۶٫

• دعائی, حبیب اله, و سیده منصوره حسینی رباط. “تجارت خارجی بازارمحور، روابط بازرگانی بین‌الملل و عملکرد صادراتی (مطالعه‌ی موردی: شرکت‌های صادراتی شهر مشهد).” مدیریت بازرگانی, شماره ۶ (۱۳۸۹): ۶۱-۸۲٫

• ذهبی, احمدرضا. “بررسی تأثیر گرایش کارآفرینانه و استراتژی بر عملکرد شرکت‌های تولیدکننده قطعات خودرو در استان تهران.” پایان‌نامه کارشناسی ارشد در مدیریت . دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران, ۱۳۹۰٫

• رجایی پور, سعید , حیدر چوپانی, مجتبی زارع خلیلی, حجت غلام‌زاده, و مریم کاظم پور. “نقش سرمایه اجتماعی در گرایش به نوآوری کارکنان در شرکت سهامی بیمه معلم.” فرایند مدیریت و توسعه ۲۶, شماره ۱ (۱۳۹۲): ۱۶۱-۱۸۹٫

• رضوی, سید مصطفی, محمدرضا زالی, محمود رشیدی, و جاوید دیداری. “نقش گرایش کارآفرینانه در عملکرد سازمانی؛شعب بانک ملت شهر تهران.” پژوهشنامه مدیریت اجرایی ۳, شماره ۵ (۱۳۹۰): ۹۶-۱۱۶٫

• روستا, احمد, داور ونوس, و عبدالحمید ابراهیمی. مدیریت بازاریابی. تهران: انتشارات سمت, ۱۳۸۳٫

• سازمان توسعه تجارت ایران. “فهرست شرکت‌های صادراتی مواد غذایی استان تهران.” ۱۳۹۴٫

• سنجقی, محمدابراهیم , علی فرهی, حمید درودی, و ایمان ظهوریان نادلی. “اثر میانجی‌گری تعهد سازمانی بر رابطه‌ی بین گرایش کارآفرینانه و عملکرد سازمانی.” فصلنامه‌ی پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین(ع), شماره ۱ (۱۳۹۳): ۱-۲۹٫

• سیدجوادین, سیدرضا, و سعید رضایی. “بررسی تأثیر سیستم کاری تعهد بالا بر تسهیم دانش و نوآوری سازمانی.” پژوهش‌های مدیریت عمومی ۸, شماره ۲۷ (۱۳۹۴): ۲۳-۴۴٫

• سید عباس زاده، میر محمد؛ امانی ساری بگلو، جواد؛ خضری آذر، هیمن؛ و پاشوی، قاسم (۱۳۹۱). مقدمه‌ای بر مدل یابی معادلات ساختاری به روش PLS و کاربرد آن در علوم رفتاری با معرفی نرم‌افزارهای … (چاپ اول) . ارومیه: انتشارات دانشگاه ارومیه.

• سرمد, زهره, عباس بازرگان, و الهه حجازی. روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: انتشارات آگاه, ۱۳۸۱٫

• شاه‌آبادی, ابوالفضل, و حامد صادقی. “بررسی نقش نوآوری و رقابت‌پذیری بر عملکرد صادرات کشورهای اسلامی گروه D8.” راهبرد یاس, شماره ۳۱ (۱۳۹۱): ۱۳۷-۱۶۰٫

• شاه میری لاکه, الهام, علیرضا خوراکیان, و یعقوب مهارتی. “تبیین نقش واسط ظرفیت جذب دانش بر رابطه بین رهبری تحول‌گرا و نوآوری.” دومین کنفرانس ملی چالش‌های اصلی صنعت و تولید ملی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز, ۱۳۹۲: ۱-۱۹٫

• شم‌آبادی, محمدعلی, و سید حمید خداداد حسینی. “طراحی الگوی بازاریابی صادراتی فرش دستباف ایران.” فصلنامه مدرس علوم انسانی, شماره ۴۲ (۱۳۸۴): ۷۹-۱۰۰٫

• صادقی, تورج , محمد لشکری, و حمیدرضا کربلائی اسماعیلی. “ارائه مدل عوامل اصلی موفقیت در صادرات از دیدگاه صادرکنندگان در ایران.” مجله مدیریت بازاریابی, شماره ۱۷ (۱۳۹۱): ۶۲-۸۲٫

• صالحیان علی, ابوالفضل. “بررسی رابطه بین شرکت‌های تولیدی-صادراتی فرش(ازنظر دوگرافی و مشخصات صادراتی) و میزان آگاهی، به‌کارگیری و برداشت مدیران از برنامه‌های تشویق صادرات دول.” پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس،تهران, ۱۳۸۲٫

• علوی, موسی. “مدل یابی معادلات ساختاری در پژوهش‌های مرتبط با آموزش علوم سلامت:معرفی روش و کاربرد آن.” مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی, ۱۳۹۲: ۵۱۹-۵۳۰٫

• غریبی, محی‌الدین. “ارتقای صلاحیت‌های متمایز سازمانی از طریق دانش برون‌سازمانی و مدل زنجیره دانش(موردمطالعه: شرکت بیمه ایران).” پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس (پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس), ۱۳۹۰٫

• فتاح, ناظم, و محمدجواد قائد محمدی. “تعهد سازمانی مدیران و مؤلفه‌های آن در دانشگاه آزاد اسلامی.” فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی, شماره ۱ (۱۳۸۷): ۱۲-۲۸٫

• قاسمی نژاد, یاسر , و فرهاد شاه میری. “ارائه چارچوبی مفهومی برای انتخاب ایده‌های محصول جدید و نوآورانه.” فصلنامه تخصصی پارک‌ها و مراکز رشد, شماره ۳۹ (۱۳۹۲): ۲-۱۱٫

• قربانی زاده, وجه الله, و امین اسد پور. “نقش مدیریت کنکاش - سیبرنتیک در فرایند یادگیری سازمانی.” فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات مدیریت, شماره ۱۶ (۱۳۸۹): ۱۲۵-۱۶۶٫

• قره­چه, منیژه, اکبر عالم تبریز, و عبدالحسین کرمپور. “ارائه الگویی برای تعیین عوامل مؤثر بر عملکرد صادراتی بر اساس راهبرد رقابتی تمایز در صنعت کانی غیرفلزی.” مطالعات مدیریت راهبردی, شماره ۶ (۱۳۹۰): ۱۱۹-۱۴۰٫

• کزازی, ابوالفضل, و عباس شول. “تأثیر مدیریت کیفیت فراگیر بر عملکرد نوآوری: اثر تعدیل کنندگی یادگیری سازمانی.” فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات مدیریت (بهبود و تحول), شماره ۷۱ (۱۳۹۲): ۱-۱۷٫

• گلستان, فرشاد, و سید حمید خداداد حسینی. “طراحی الگوی استراتژیک ورود به بازار جهانی: صنعت خودروی ایران.” فصلنامه مدرس علوم انسانی, شماره ۱ (۱۳۸۵): ۲۱۳-۲۴۳٫

• گیلانی نیا, شهرام, و سمیه زحمتکش. “تبیین مدلی جهت ارزیابی عملکرد صادراتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده بورس اوراق بهادار تهران.” توسعه مهندسی بازار گستران آتی, ۱۳۸۹: ۱-۲۲٫

برای نمونه گیری از روش نمونه گیری خوشه ای استفاده شد. در پژوهش حاضر ابتدا شهر تهران به پنج منطقه شمال، جنوب، مرکز، شرق و غرب تقسیم شد. سپس یک منطقه و از این منطقه دو مدرسه و در نهایت ۳۰ دانش آموز (از هر مدرسه ۱۵ نفر) بر اساس ملاک های ورودی پژوهش به صورت تصادفی انتخاب شدند. سپس دانش آموزان یک مدرسه به عنوان گروه آزمایش و دانش آموزان مدرسه دیگر به عنوان گروه کنترل انتخاب شد و پس از تکمیل آزمون توجه تولوز – پیرون و آزمون شناختی- تشخیصی کی میزان فراخنای توجه آن ها ثبت گردید. لازم به ذکر است که در طول اجرای پژوهش، افت آزمودنی مشاهده نشد.

۱-۳-۳ معیارهای ورود به مطالعه:

1. 1. تنها کم توان ذهنی آموزش پذیر (بهره هوشی ۷۵-۵۰) باشند.

1. 1. در دامنه سنی ۸ تا ۱۲ سال و در مقطع ابتدایی مشغول به تحصیل باشند.

۲-۳-۳ معیارهای خروج از مطالعه:

1. 1. وجود اختلالاتی نظیر اوتیسم، کمبود توجه/ بیش فعالی، ناشنوایی یا کم شنوایی، نابینایی و مشکلات شدید حرکتی به این دلیل که فرایند نمایش درمانی را با مشکلاتی مواجه می سازد.

1. 1. مصرف داروهای محرک از سوی دانش آموز.

1. 1. شرکت در جلسات درمانگری مشابه برنامه مداخله ای مورد استفاده در پژوهش حاضر.

۴-۳ ابزار پژوهش:
۱-۴-۳ آزمون مربعات دنباله دارتولوز- پیرون
برای سنجش فراخنای توجه در نمونه ها از آزمون تولوز- پیرون استفاده شده است. این آزمون جزء معتبرترین مقیاس های سنجش توجه است که در مطالعات مختلفی برای سنجش توجه استفاده شده است ( رضاییان و دیگران،۲۰۰۷؛ لوپز^[۳۰۲] و وازکواِز^[۳۰۳]،۲۰۰۳؛ آلوجا^[۳۰۴]، کالام^[۳۰۵]، آبود^[۳۰۶]، جوان اِسپینوزا^[۳۰۷]، ۲۰۰۰). آزمون توجه ارادی تولوز- پیرون، بردون و بوناردل^[۳۰۸]از جمله آزمون های ساده کاغذ و مدادی است. آزمون تولوز- پیرون ابتدا توسط روانشناس فرانسوی هانری پیرون ابداع شد و بعدها مورد تجدید نظر قرار گرفت (ایروانی، ۱۳۸۰). این آزمون از جمله آزمون های عملکرد مداوم^[۳۰۹] است که از تعدادی تصویر مکعب های دنباله دار تشکیل شده است. این مکعب ها دارای چندین الگو می باشند که به تناوب در جدول تکرار می شوند. برای افراد معمولی ۳ مکعب در بالای صفحه به عنوان مکعب های الگو معرفی می شود. آزمودنی باید طی مدت زمان و در شرایط استانداردی که آزمون معرفی می کند مکعب هایی که مشابه ۳ الگو هستند را انتخاب کرده و علامت بزند. تعداد انتخاب های درست، تعداد انتخاب های غلط و تعداد انتخاب های فراموش شده در واحد زمان تعیین کننده نمره توجه فرد است. مطالعات متعدد با توجه به خصوصیات مطالعه اشکال تعدیل شده ای از این آزمون را استفاده کرده اند (گنجی، ۱۳۸۵). در این پژوهش نیز با توجه به خصوصیات نمونه پژوهش- افراد کم توان ذهنی- شکل تعدیل یافته ای از آزمون استفاده شده است.رضاییان و همکارانش (۲۰۰۷) این ابزار را برای افراد کم توان ذهنی از طریق روش آزمون مجدد اعتبار یابی کرده اند. بدین ترتیب که آزمون را در مورد یک گروه ۱۰ نفری از آزمودنی ها (کم توان ذهنی) اجرا کردند. ابزار فوق ۲ هفته بعد مجدداً در اختیار همین گروه قرار گرفت. ضریب همبستگی نمرات حاصل از اجرای مجدد آزمون ۹۱/۰ بوده است، بنابراین نمرات دو آزمون از همبستگی بالایی برخوردار بودند که نشان دهنده پایایی مناسب ابزار است. این شکل از آزمون به این صورت است که یک مکعب دنباله دار در بالای صفحه به عنوان الگو معرفی می شود. آزمودنی ۵ دقیقه زمان در اختیار دارد تا از سمت چپ به راست صفحه آزمون شروع کرده و کلیه مکعب های که مشابه مکعب الگو هستند را انتخاب کرده و علامت بزند.
۱-۱-۴-۳نمره گذاری وتفسیرنتایج
آزماینده ابتدا نمودارآزمایش را با توجه به پاسخهای صحیح آزمودنی ترسیم می کند.بدین منظور با بهره گرفتن از فرمول زیر برای هر موقعیت امتیازحاصل یا میزان کارآمدی و توجه آزمودنی را به دست می آورد. فرمول مذکور بدین شکل است؛ با محاسبه حاصل جمع تعداد پاسخهای غلط و تعداد پاسخهای فراموش شده و تفریق آن از تعداد کل پاسخ های صحیح عدد نهایی بر ۲ تقسیم می شود تا میزان توجه یا کارآمدی توجه آزمودنی به دست آید.آزمودنی به ازای هر انتخاب درست یک نمره مثبت دریافت کرده و به ازای هر انتخاب غلط نیم نمره منفی دریافت می کند، از جمع جبری آن ها نمره توجه فرد محاسبه می شود (گنجی، ۱۳۸۵).
آزماینده با بهره گرفتن از این نتایج محورافقی را برای موقعیتها و محورعمودی رابرای میزان توجه یا کارآمدی درجه بندی و نمودار مربوط را ترسیم می کند که با این نمودار می توان تفاوت های فردی را بررسی نمود (ایروانی، ۱۳۸۰).
۲-۴-۳آزمون شناختی- تشخیصی کی
مجموعه شناختی – تشخیصی کی به منظور برآورده ساختن نیاز به ارزیابی شناختی بیماران روانی و کم توان ذهنی تدوین شده است. پنج آزمون تشکیل دهنده ی این مجموعه زمینه هایی همچون سبک مفهومی، رشد تفکر اجتماعی، رشد ادراکی- حرکتی، فراخنای توجه و سرعت روانی – حرکتی را ارزیابی می کنند. این آزمون ها به منظور اندازه گیری مجزای عوارض شناختی رشدی و عوارض شناختی ناشی از برانگیختگی طرح شده اند. در این قسمت تنها به شرح آزمون فراخنای توجه می پردازیم زیرا پژوهشگر قصد دارد در این پژوهش تنها از خرده آزمون فراخنای توجه استفاده کند.
خرده آزمون فراخنای توجه به عنوان یک روش ارزیابی، به ویژه آن جنبه از نقص توجه را که مربوط به تداوم آگاهانه تمرکز است، هدف خود قرار می دهد. این مؤلفه موقتی از نظر بالینی اهمیت ویژه ای دارد. آزمون فراخنای توجه همزمان با بررسی توجه موقتی، امکان اندازه گیری سرعت روانی– حرکتی را هم فراهم می آورد. این آزمون فراخنای توجه را براساس متوسط زمان تداوم توجه آزمودنی بر یک تکلیف حرکتی، ارزیابی می کند. آزمون شامل صفحه ای مشتمل بر ۵۰۰ نماد x است که با خط تیره از یکدیگر جدا شده اند. آزمون به صورت انفرادی و در شرایط مورد نظر در آزمون انجام می شود. همزمان با شروع کار و بدون اطلاع آزمودنی زمان ثبت می شود (کی، ۱۹۸۲).
۱-۲-۴-۳نمره گذاری و تفسیر نتایج
در خرده آزمون فراخنای توجه حداکثر زمان آزمون ۴۰۰ ثانیه است که آزمودنی حداکثر نمره یعنی ۴۰۰ را دریافت می کند. زمان علامت زدن فرد نمره فراخنای توجه او محسوب می گردد که می تواند حداکثر ۴۰۰ ثانیه باشد. کی و سینگ^[۳۱۰] پایایی آزمون فراخنای توجه را با روش بازآزمایی ۸۲/۰ گزارش کرده اند. مقایسه فراخنای توجه حاصل از این آزمون و روش های مختلف ارزیابی حواس پرتی و برانگیختگی بالا حاکی از رابطه معنی دار آنهاست. همبستگی نتایج آزمون فراخنای توجه با روش هایی همچون ضربان نبض انقباضی^[۳۱۱]، بی خوابی^[۳۱۲] و مقاومت نسبت به کلرال هیدراته^[۳۱۳] به ترتیب ۳۹/۰، ۳۵/۰ و ۴۸/۰ گزارش شده است (کی، ۱۹۸۲).
۵-۳ روش اجرا:
پس از اخذ مجوزهای لازم از دانشگاه و وزارت آموزش و پرورش استثنایی استان تهران و انتخاب نمونه از مدارس استثنایی پسرانه و با توجه به معیارهای ورود به مطالعه، ۳۰ دانش آموز و با توجه به سن و سطح کم توانی ذهنی همتا شدند و به تصادف در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند (یک مدرسه به عنوان گروه آزمایش و مدرسه دیگر به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شد). سپس با بهره گرفتن از آزمون تولوز – پیرون و آزمون شناختی- تشخیصی کی فراخنای توجه آن ها اندازه گیری گردید.پس از آماده کردن آزمودنی ها و ارائه توضیحات شفاهی برای چگونگی کار در آزمون تولوز- پیرون، زمان سنج به کار انداخته شد و زمان آزمایش به مدت ۵ دقیقه کنترل شد. به آزمودنی تأکید شد که هیچ گاه به عقب باز نگردد و سطر به سطر و از چپ به راست با سرعت متوسط و دلخواه خود، آزمایش را دنبال کند تا اتمام زمان توسط آزمونگر اعلام شود. برای اجرای خرده آزمون فراخنای توجه نیز آزمون در اختیار آزمودنی قرار گرفت سپس از وی خواسته شد که دور ضربدر ها دایره بکشد همانگونه که آزمونگر این کار را انجام می دهد و آزمونگر دور ۳ تا از آنها را خط می کشد و آزمون را در اختیار آزمودنی قرار می دهد. آزمونگر می بایست بدون اینکه آزمودنی متوجه شود زمان سنج را به کار اندازد و زمان را ثبت نماید. حداکثر زمانی که آزمودنی ضربدرها را علامت می زند ۴۰۰ ثانیه است و بعد از آن دیگر زمان ثبت نمی شود و کار پایان می یابد اگر قبل از آن نیز آزمودنی دست از کار بکشد، زمان آن باید از کل زمان آزمون کم شود اگر دو بار آزمودنی دست از کار کشید زمان متوقف و برگه از آزمودنی گرفته می شود. زمانی که آزمودنی مشغول علامت زدن است به عنوان فراخنای توجه ثبت می گردد.به دلیل تعداد زیاد افراد گروه آزمایش، آنها به دو گروه ۸ و۷ نفری تقسیم شدند. در ادامه پس از توافق با مدرسه و والدین کودکان کم توان ذهنی، تهیه لباس و اثاثیه صحنه نمایش، بهترین زمان برای برگزاری جلسه هادر صبح حوالی ساعات ۱۰ تا ۱۲ انتخاب شد. شرایط و محل کار از لحاظ نور، دما، اندازه مکان، همچنین ساعات اجرای آن به لحاظ کنترل شرایط گرسنگی، سیری و خستگی برای هر دو گروه یکسان بود. جلسات درمانی در یکی از کلاس ها، توسط محقق و یک کمک درمانگر(که هر دو در این زمینه آموزش دیده بودند و از روش اجرای برنامه درمانی اطلاع داشتند) اجرا گردید.گروه‌کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد و تنها در جریان آموزش‌های عادی مدرسه قرار ‌گرفت ولی گروه آزمایش در ۱۲ جلسه درمانی که یک ماه و نیم طول کشید (هر جلسه ۴۵ دقیقه و به مدت ۶ هفته) شرکت کردند. این جلسات دو بار در هفته برگزار می شد. برنامه جلسات بر اساس کم توجهی کودکان کم توان ذهنی تنظیم شدند. نهایتاً در پایان جلسه دوازدهم مجدداً آزمون تولوز – پیرون وخرده آزمون فراخنای توجه آزمون شناختی تشخیصی کی بر روی هر دو گروه آزمایش و کنترل اجرا و نتایج برای تجزیه و تحلیل جمع آوری شد. پس از اختتام جلسات نمایش درمانی نیز جلسه توجیهی دیگری با حضور والدین، معلمین و دانش آموزان گروه کنترل ترتیب داده شد تا با روش نمایش درمانی به طور فشرده آشنا شوند. لازم به ذکر است که در طول دوره درمان افت آزمودنی نداشتیم.
۱-۵-۳ ساختار جلسات نمایش درمانی:
ابتدای جلسه قوانین کلی شامل؛ محدودیت زمانی، ممنوعیت زد و خورد جسمانی با کودک دیگر بیان شد و در جلسات سعی شد تا با توجه به مشکل خاص گروه یعنی کم توجهی از رویکردهای مختلف نمایش درمانی استفاده شود. محتوای جلسات درمانی به قرار زیر بود:
جلسات اول تا سوم به معارفه گروه کودکان، توزیع لباس های تهیه شده به اعضای گروه، اجرای نمایش عمو صحرا همراه با دانش آموزان و گفتگو در مورد احساس ها و افکار خود در ارتباط با نقش هر فرد اختصاص یافت.
جلسات چهارم و پنجم: اجرای نمایش علی بابا و برادر بدجنس وی با بهره گرفتن از روش قصه گویی و به کار بردن نقاب و گفتگو در مورد احساس ها و افکار انجام شد.
جلسات ششم تا نهم: تمرین نمایشنامه کرم خال خالی، تقسیم نقش ها، انتخاب کارگردان، طراحی دکور و صحنه به صورت گروهی و با هدایت درمانگر انجام شد.
جلسه دهم: در این جلسه، اجرای نمایش کرم خال خالی همراه با دکور و لباس با حضور اعضای خانواده صورت گرفت.
جلسات یازدهم و دوازدهم: نمایش حسنی و ده گوسفند با بهره گرفتن از روش قصه گویی، به کار بردن نقاب و گفتگو در مورد افکار و احساسات اعضای گروه اجرا شد. در پایان جلسه دوازدهم به هر یک از اعضای گروه گواهی نامه ای اعطا شد.
درجلسه ی پایانی درمانگر سعی کرد کودکان را برای خاتمه درمان و پذیرش اتمام جلسه ها ی درمانی آماده سازد. چرا که بیرون آمدن از نقش امر بسیار مهمی محسوب می شود برای همین در جلسه پایانی اعطای گواهی نامه به دانش آموزان برای یادآوری بیرون آمدن از نقش و پایان دوره استفاده شد.
۶-۳ ملاحظات اخلاقی :
در مورد مسائل اخلاقی پژوهشگر ضمن این که باید درمورد شرکت آزمودنی ها در آزمون مسئولیت پذیر باشد باید سلامت روانی و جسمانی آزمودنی نیز تضمین شود. تعدادی از مسائل اخلاقی که در این پژوهش توسط پژوهشگر در نظر گرفته شد به قرار زیر است :

1. 1. کسب رضایت والدین و دانش آموزان.

1. 1. دادن آزادی به دانش آموزان جهت شرکت در جلسات درمانی و ترک آن.

1. 1. محرمانه ماندن هرگونه اطلاعات شخصی افراد شرکت کننده و پرونده های آنان.

1. 1. در صورت تأیید اثر بخشی این روش درمانی، برگزاری دوره درمان برای گروه کنترل که به دلیل همکاری نکردن مدرسه، یک جلسه توجیهی برای معلمین، والدین و کودکان گروه کنترل گذاشته و در مورد روش نمایش درمانی توضیح اجمالی ارائه شد.

۷-۳روش تجزیه و تحلیل داده ها:
داده ها با بهره گرفتن از روش های آمار توصیفی (شاخص های گرایش مرکزی و پراکندگی شامل میانگین، انحراف معیار)روش های آمار استنباطی (آزمون t مستقل و تحلیل کوواریانس) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
فصل چهارم
(تجزیه و تحلیل آماری داده ها )
۱-۴ توصیف داده ها
ابتدا همسان بودن گروه آزمایش و کنترل به لحاظ متغیرهای زمینه ای (سن و سطح کم توانی ذهنی) بررسی شده است.