۳-۸- روش تجزیه وتحلیل داده ها ۱۰۸
۳-۹- نحوه رعایت نکات اخلاقی ۱۰۸
فصل چهارم ۱۰۹
تجزیه و تحلیل داده ها(یافته­ ها) ۱۰۹
یافته­ های توصیفی ۱۱۰
تحلیل داده ها ۱۱۴
بررسی فرضیه ­های پژوهش ۱۱۴
فرضیه اول ۱۱۵
فرضیه دوم ۱۱۶
فصل پنجم ۱۱۷
نتیجه گیری و پیشنهادات ۱۱۷
۵-۱-مقدمه ۱۱۸
۵-۲-تبیین فرضیات پژوهش ۱۱۸
۵-۳-محدودیت­های پژوهش ۱۲۱
۵-۴- پیشنهادات ۱۲۲
منابع و مآخذ ۱۲۳
پیوست ۱ ۱۳۲
خلاصه راهنمای جلسات ۱۳۲
پیوست ۲ ۱۳۷
پیوست ۳ ۱۳۹
پرسشنامه افسردگی بک ۱۳۹
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
چکیده انگلیسی ۱۵۰
فهرست جداول
جدول ۲-۱-مراحل دهگانه مهارت زندگی………………………………………………………………………………….۸۹
جدول ۳-۱-سیمای کلی پژوهش……………………………………………………………………………………………. ۱۰۵
جدول ۴-۱-فراوانی و درصد میزان تحصیلات در دو گروه آزمایش و کنترل…………………………………..۱۱۰
جدول ۴-۲-فراوانی و درصد میزان تاهل در دو گروه آزمایش و کنترل………………………………………….۱۱۱
جدول ۴-۳-فراوانی و درصد نوع ماده مصرفی در دو گروه آزمایش و کنترل…………………………………..۱۱۲
جدول ۴-۴-میانگین و انحراف استاندارد سن و سال مصرف ………………………………………………………..۱۱۳
جدول ۴-۵-میانگین و انحراف استاندارد مولفه­های افسردگی و خودکارآمدی در پیش­آزمون و پس­آزمون …………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۴
جدول ۴-۶-میانگین وانحراف استاندارد مولفه­های افسردگی وخودکارآمدی در گروه آزمایش و کنترل…۱۱۴
جدول۴-۷-آزمون لوین در بررسی شاخص ­های مورد بررسی………………………………………………………..۱۱۵
جدول ۴-۸-نتایج آزمون تحلیل واریانس تک متغیره در بررسی متغیر خودکارآمدی………………………….۱۱۵
جدول۴-۹-آزمون لوین در بررسی شاخص های مورد بررسی……………………………………………………….۱۱۶
جدول ۴-۱۰-نتایج آزمون تحلیل واریانس تک متغیره در بررسی متغیر افسردگی………………………………۱۱۶

فهرست نمودارها
نمودار ۴-۱-فراوانی و درصد میزان تحصیلات در دو گروه آزمایش و کنترل…………………………………..۱۱۱
نمودار ۴-۲-فراوانی و درصد میزان تاهل در دو گروه آزمایش و کنترل………………………………………….۱۱۲
نمودار ۴-۳-فراوانی و درصد نوع ماده مصرفی در دو گروه آزمایش و کنترل………………………………….۱۱۳

 

چکیده

اعتیاد یکی از شایعترین بیماری­های مزمن روانی اجتماعی است و افسردگی یکی از شایعترین بیماری­های روانی همراه در بیماران مبتلا به این بیماری است که خود مداخلات روان­شناختی مجزایی را طلب می­ کند. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناخت گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT) بر افزایش خودکارآمدی و کاهش نشانه­ های افسردگی بر روی افراد وابسته به مواد مخدر بوده است. روش تحقیق از نوع نیمه آزمایشی همراه با آزمایش و کنترل بوده است. جامعه آماری تحقیق شامل ۳۰ نفر از بین افرادوابسته به مواد مخدر تحت درمان که تمایل خود را برای شرکت در پژوهش اعلام کرده بودند، بوده است.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
پس از انتخاب نمونه و گمارش تصادفی آزمودنی­ها در گروه­های آزمایش و کنترل، پرسشنامه ­های پیش آزمون افسردگی و خودکارآمدی توسط آنان تکمیل شد. سپس برای شرکت کنندگان در پژوهش گروه آزمایش۸ جلسه درمانی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT) به صورت گروهی(هر جلسه به مدت ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه) در مرکز سوء مصرف مواد آناهیتا شهر تهران برگزار شد. در جلسه هشتم نیز از افراد خواسته شد تا پرسشنامه ­های افسردگی و خودکارآمدی را مجدداً تکمیل نمایند. در طی هشت جلسه دوره کارگاه، نتایج حاصل از آزمون آنالیز کوواریانس نشان می­دهد بین نمره خودکارآمدی در گروه کنترل و گروه آزمایش تفاوت معنی داری وجود ندارد. به عبارت دیگر آموزش گروه درمانی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر افزایش خودکارآمدی موثر نبوده است(۰۷۸/۰=F؛ ۷۸۲/۰=SIG، ۰۱/۰<P). ولی همین آنالیز نشان می­دهد بین نمره افسردگی در گروه کنترل و گروه آزمایش تفاوت معنی داری وجود دارد. به عبارت دیگر آموزش گروه درمانی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش نشانه­ های افسردگی موثر بوده است(۶۸/۱۰=F؛ ۰۰۳/۰=SIG، ۰۱/۰>P).
با توجه به نتایج بدست آمده می­توان نتیجه گرفت که درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی در مورد افسردگی موثر و مفید بوده ولی در مورد خودکارآمدی این چنین نبوده که می­توان این عدم تاثیر را مربوط به شرایط محیطی و یا عدم همکاری آزمودنی­ها دانست. در کل از این رویکرد می­توان برای افزایش کیفیت زندگی و بهره­وری شخصی و البته اجتماعی افراد بیمار و همچنین افزایش کیفیت زندگی افراد عادی استفاده کرد.
کلید واژگان: اعتیاد، درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT)، افسردگی، خودکارآمدی،ذهن آگاهی.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

فصل اول

 

کلیات تحقیق

 

۱-۱- مقدمه

دلایل نخستین استفاده از مواد با توجه به گذشته، علایق و انگیزه هر فرد، متفاوت است و یک عامل مشترک سبب شناسی برای افراد وجود ندارد. در خصوص سبب شناسی اعتیاد ، عوامل مختلفی مطرح است که از آن جمله مسائل زیست شناختی، جامعه شناختی و روان شناختی هستند. اما به نظر می رسد پاسخ شخص به داروها و موادمخدر به تلفیقی از این عوامل مربوط باشد. از آنجا که اعتیاد برآیند مجموعه ای از اختلالات مراحل رشد، تکوین شخصیت، اختلال روانی و ساختار نامطلوب محیطی است، لاجرم در درمان اعتیاد اصلاح کل این مجموعه باید مورد توجه قرار گیرد(نابدل ، ۱۳۸۶).­­­­
سو­مصرف مواد یکی از مشکلات بزرگ جوامع بشری است، با وجود اینکه تلاشهای زیادی برای کنترل و از بین بردن آن به عمل آمده است، ولی هنوز این بلای اجتماعی قربانیان زیادی می گیرد. کشور ما ایران نیز به دلایل موقعیت­های جغرافیایی، اجتماعی، فرهنگی و مسائل دیگر با این معضل رو به رو است و برای کنترل و مقابله با آن هزینه­ های مادی و انسانی زیادی پرداخته است. سوء مصرف مواد زیان­های قابل توجهی را به جامعه جهانی به لحاظ از دست رفتن بهره وری، انتقال بیماری های عفونی، ایجاد مشکلات خانوادگی و اجتماعی، افزایش جرم و لزوم تشخیص مراقبت های بهداشتی و درمانی تحمیل می کند. علل شیوع اعتیاد متعدد بوده و با توجه به ویژگی های جوامع مختلف می تواند متفاوت باشد. یکی از عواملی که برای سو­مصرف مواد، در اکثر نظریه های روانشناختی مطرح شده است آسیب پذیری افراد در مقابل مسائل و مشکلات طبیعی و غیر طبیعی زندگی است. سبک زندگی و شیوه های تصمیم گیری افراد به مسائل و مشکلات زندگی حائز اهمیت بسیار است. با توجه به اینکه در پروتکل های درمانی اعتیاد در کشور ما توجه چندانی به مسائل روانشناختی این بیماران نمی شود، بررسی های بیشتر در این خصوص ضروری به نظر می رسد.
اعتیاد به مواد یکی از معضلات بهداشتی، روانی و اجتماعی جهان امروز است اعتیاد به داروهای مجاز و غیر مجاز در چند دهه گذشته بسیار فراگیر شده و حاکی از بروز یک مشکل جدی در سلامت جسمی، روانی و اجتماعی است. در ایجاد اعتیاد، عوامل اجتماعی و روان شناختی از یک طرف و عوامل زیست شناختی و داروشناختی از طرف دیگر نقش دارند. عوامل اجتماعی و روان شناختی بیشتر در شروع و عوامل زیست شناختی در ادامه وابستگی مطرح هستند.
سومصرف مواد و وابستگی و اعتیاد به آن اختلالی پیچیده است که با علل و آثار زیستی، روانی ، اجتماعی و معنوی همراه است. در هم پیچیدگی عوامل زیستی، روانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی این گرفتاری و معضل را به یکی از پیچیده ترین مشکلات فردی، خانوادگی و اجتماعی تبدیل کرده است. امروزه اعتیاد یک مشکل سلامتی و بهداشت عمومی در سرتاسر جهان و در تمام کشورها محسوب می شود(باتون و همکاران[۱]، ۲۰۰۱) به ندرت کشوری در روی کره زمین می­توان پبدا کرد که با مشکل سومصرف مواد تغییر دهنده خلق و خو و رفتار درگیر نباشد.
عکس مرتبط با اقتصاد
آثار و نتایج منفی، زیانبار و مخرب فردی، خانوادگی، اجتماعی، اخلاقی، معنوی و فرهنگی سومصرف، وابستگی و اعتیاد به مواد سبب شده است تا افراد معتاد و خانواده های آنان و مسولان جامعه برای پیشگیری، ترک و جلوگیری از بازگشت اقدام کنند و از افراد متخصص مثل روان پزشکان، روان شناسان، مشاوران و مددکاران اجتماعی یاری بخواهند. در سال های اخیر در کشورهای پیشرفته متخصصان بهداشت روانی و موسسات آموزشی و درمانی نظریه ها، مدل ها، روش ها، راهکارها و فنون مختلفی را در پیشگیری و درمان اعتیاد و جلوگیری از بازگشت پس از ترک اعتیاد ابداع، آزمایش و تجربه کرده اند . با وجود این، هنوز شیوه درمان قطعی برای آن یافت نشده است. حتی پس از آن که فرد وابسته، مصرف مواد مخدر را برای مدتی طولانی قطع نماید، نیز نمی توتن امیدوار بود که مصرف مواد را از سر نگیرد.

۱-۲- بیان مسئله

تاریخچه پیشگیری از بازگشت اعتیاد به اواسط دهه ۱۹۷۰ بر می­گردد. در طی این سال­ها عده­ای به رواج استراتژی­ های پیشگیری علاقمند شدند(دیپونت[۲]، ۱۳۸۸). بررسی­ها نشان می­ دهند ۲۰ تا ۹۰ درصد معتادانی که تحت درمان قرار می­گیرند، دچار بازگشت[۳] می­شوند. مرور مطالعات گذشته نشان می­دهد، اثربخشی درمان­های نگهدارندۀ دارویی، بدون مداخله­های روانی اجتماعی، به علت اطلاعات دارویی[۴] پایین و میزان بالای ریزش[۵] ضعیف می­باشد(روزن[۶] و همکاران،۲۰۰۶).
تحقیق بر مراقبه متعالی[۷]™، مراقبه ذهن آگاهی، مراقبه ویپاسانا[۸]، یوگا و سایر فنون مراقبه­ای بهبودهای معناداری را در توان بخشی نوجوانان و زندانیان الکلی گزارش کرده ­اند(ویتکیویتز ، مارلات و واکر[۹]، ۲۰۰۵). کاهش فشار روانی به وسیله مراقبه ممکن است عامل عمده­ای در پیشگیری از بازگشت باشد(هاوکینز[۱۰] ، ۲۰۰۳). در اوایل سال ۱۹۷۵ مراقبه در کاهش فشار روانی در سیستم عصبی پاراسمپاتیک مفید تشخیص داده شد(بنسُن[۱۱]، ۱۹۷۵ به نقل از سالوستری[۱۲]، ۲۰۰۹).
مطالعات جدید بر مراقبه ذهن آگاهی، رویکرد اصلی کابات – زین[۱۳](۱۹۹۰) را برای درمان سومصرف مواد و نیز افسردگی، اضطراب و درد به کار برده­اند. مکانیزم شناختی چگونگی انجام این کارها با پیشگیری از بازگشت و نیز فواید طولانی مدت مراقبه ناشناخته باقی مانده است(ویتکیویتز ، مارلات و واکر ، ۲۰۰۵).
عناصر مراقبه ذهن آگاهی شامل وارسی بدنی، یا فن آگاهی از بدن، شامل یکسری از تغییرات عمدی می­باشد که در آغاز بر کل بدن و سپس بر هر بخشی از بدن در یک شیوه بدون داوری متمرکز می­ شود. فراگیران برای مشاهده هیجانات، شناخت و اتفاق های بیرون در ضمن برگشت آگاهی از تنفس آموزش می­بینند. تمرین­های رسمی ذهن آگاهی نیز شامل مراقبه قدم زنی می­باشد. از نظر کابات-زین هدف ذهن آگاهی حالتی تغییر یافته از هوشیاری نیست بلکه حالتی از خود مشاهده­گری بدون ارزیابی یا در لحظه بودن است(کابات-زین، ۱۹۹۰).
به عقیده ویتکیویتز و مارلات(۲۰۰۴)، تعدادی عوامل تعیین کننده بازگشت وجود دارد که عبارتنداز: خودکارآمدی؛ یعنی درجه ای که در آن فرد احساس اطمینان و توانایی انجام رفتار معینی را دارد، انتظارات پیامد؛ یعنی این که چگونه فرد اعتیاد را با اشتیاق به عنوان پیش بین بی اثر بازگشت، انگیزش به عنوان عاملی قوی در پیشگیری از بازگشت، مهارت­ های مقابله­ای، حال­های هیجانی نظیر اضطراب و افسردگی؛ و حمایت میان فردی یا اجتماعی در نظر می­گیرد.
به عقیده ویتکیویتز و مارلات(۲۰۰۴) ، خود- کارآمدی یک پیش بین پیامدها از میان همه نوع رفتارهای اعتیادی نظیر قماربازی، سیگارکشیدن، مصرف مواد می­باشد. به هر حال سازوکاری که به وسیله آن خود-کارآمدی عمل کند هنوز معین نشده است. سنجش خود-کارآمدی تاکنون دشوار بوده است. به عقیده گوالتنی و همکاران، زمینه ­های پرخطر از کمترین میزان خود-کارآمدی برخوردارند(ویتکیویتز و مارلات ،۲۰۰۴).
عکس مرتبط با سیگار
درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT[14]) ترکیبی از تمرین­های مدیتیشن، یوگا و شناخت درمانی است که به وسیله سگال و همکارانش(۲۰۰۲) پدید آمد و برای تسکین و درمان رنج انسان­ها، به خصوص رنج­های هیجانی که مردم را برای ابتلا به افسردگی آماده می­ کند گسترش یافت.
ذهن آگاهی به تجربه بر می­گردد که در آن فرد به شیوه­ای خاص، هدفمند، در زمان حاضر و خالی از قضاوت به درون و بیرون خود آگاهی می­یابد(کابات زین[۱۵]،۱۹۸۵).
در واقع، ذهن آگاهی یعنی، بودن در لحظه با هر آنچه که اکنون هست، بدون قضاوت درباره آنچه اتفاق می­افتد. یعنی تجربه واقعیت محض بدون توضیح. ذهن آگاهی را می­توان به عنوان شیوه «بودن[۱۶]» یا یک شیوه «فهمیدن[۱۷]»توصیف کرد که مستلزم درک کردن احساسات شخصی است و مطمیناً به طور ضمنی شامل ایجاد و اصلاح راهی برای نزدیک تر شدن به تجربیات فردی شخصی از طریق مشاهده شخصی نظام­مند است که این کار شامل به تعویق انداختن تکانه­ها، ارزیابی کردن و قضاوت کردن به طور عمدی است و توانایی انجام فرصت­های چند گانه برای حرکت فراسوی عادات قدیمی که نسبت به آنها شرطی شده­ایم، پردازش فکر امتحان نشده و واکنش پذیری هیجانی را فراهم می­ کند(سگال[۱۸] و همکاران، ۲۰۰۲).
ذهن آگاهی مستلزم راهبردهای رفتاری، شناختی و فرا شناختی ویژه برای متمرکز کردن فرایند توجه است که به نوبه خود به جلوگیری از خلق منفی– فکر منفی– گرایش به پاسخ های نگران کننده و رشد دیدگاه جدید و پدید آور افکار و هیجان­های خوش آیند منجر می­ شود(سگال و همکاران ۲۰۰۲).
شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، از روی مدل کاهش استرس مبتنی بر روش ذهن آگاهی کابات–زین ساخته شده و اصول درمان شناختی به آن اضافه شده است. این نوع شناخت درمانی شامل مدیتیشن­های مختلف، یوگا­ی کشیدگی، آموزش مقدماتی درباره افسردگی، تمرین مرور بدن و چندین تمرین شناخت درمانی است که ارتباط بین خلق، افکار، احساس و حس های بدنی را نشان می­دهد. تمامی این تمرین­ها به نوعی توجه به موقعیت­های بدنی و پیرامون را در«لحظه حاضر» میسر می­سازد و پردازش های خودکار افسردگی زدایی را کاهش می­دهد(یونسی و رحیمیان بوگر، ۱۳۷۸).
ذهن آگاهی معمولاً به عنوان حالت آگاهی و داشتن توجه به آنچه که در زمان حال روی می­دهد تعریف می­ شود(براون و رایان[۱۹]، ۲۰۰۳). پژوهش­ها نشان می­دهد که افزایش حضور ذهن با انواع پیامد­های سلامتی نظیر کاهش درد(کابات زین، ۲۰۰۳) اضطراب، افسردگی(کابات زین و همکاران، ۱۹۹۲)، خوردن مرضی(کیستلر و هال[۲۰]، ۱۹۹۹) و استرس(اسپکا[۲۱]و همکاران ، ۲۰۰۰) ارتباط دارد. حضور ذهن می ­تواند در رهاسازی افراد از افکار اتوماتیک، عادت­ها و الگو­های رفتاری ناسالم کمک کند و از این رو نقش مهمی را در تنظیم رفتاری ایفا می­ کند(رایان و دسی[۲۲]، ۲۰۰۰). به علاوه با افزودن وضوح و حیات به تجربیات می ­تواند سلامتی و شادمانی را به همراه داشته باشد. بسیاری از نظریه­ های آسیب شناسی روانی و روان درمانی اهمیت آگاهی، حضور و مشاهده­گری را در سلامت روانی مورد بحث قرار داده­اند(بروین[۲۳]و همکاران ، ۱۹۹۸).
بر طبق این یافته ها، محقق در این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال می باشد که آیا درمان شناختی مبتنی برذهن آگاهی(MBCT) به عنوان یک درمان تکمیلی باعث افزایش خودکارآمدی و کاهش افسردگی افراد تحت درمان اعتیاد می­ شود.

 

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق

اعتیاد به عنوان یک بیماری جسمی – روانی عامل بوجود آمدن بسیاری از مشکلات در جامعه می باشد، مانند مشکلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… و مهمترین سازه اجتماعی که همان خانواده می­باشد را مورد آسیب و تحت تاثیر قرار می­دهد که بررسی این بلای خانمان سوز اهمیت زیادی دارد.
با توجه به تبیین­های صورت گرفته می­توان مشاهده کرد که اعتیاد پدیده پیچیده­ای است که تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد، همچنین جنبه­ های زیادی از زندگی را تحت تاثیر قرار می­دهد لذا تبیین شکل گیری آن نیاز به بررسی های نظری گسترده و عمیق دارد.
طبق بررسی های صورت گرفته به این نتیجه رسیدیم که در بررسی عوامل موثر در اعتیاد متغییر­های «افسردگی» و «خودکارآمدی» و« درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT)» کمتر مورد توجه دقیق بوده اند لذا لازم دیدیم بررسی های بیشتری در این زمینه بر اساس این روش درمانی انجام دهیم.
بنابراین بر آن شدیم تا با ارائه درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT)به افراد وابسته به مواد مخدر، خودکارآمدی و مقابله با افسردگی این افراد را افزایش دهیم و توان مقابله آنها را با این شرایط روحی و روانی را ارتقا بخشیم.

 

۱-۴- اهداف پژوهش

تعیین اثر بخشی درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر افزایش خودکارآمدی افراد وابسته به مواد مخدر تحت درمان

 

د) از نظر صفات: پیرمردی خردمند و موقعیت سنج، دلاوری جنگاور، شجاع و زیرک، سکونتگاه و محل فرمانرواییش کشور مصر.
بهمن را به نزد شاه می‌برند. بهمن با دیدن شاه بر او سلام و آفرین می‌فرستد. شاه مصر دلیل حرفش را می‌پرسد که چرا گفته است در مصر یک مرد نمی باشد که با دختر شاه ستیز کند. بهمن پاسخ می‌دهد که اگر شما‌ای شاه از حرف من نارحت شدید من به غیرت و مردانگی ام توهین شده که یک زن بر این همه مرد پیروز شود و یکی یکی آنها را بکشد. شاه مصر از بهمن می‌خواهد که او هم مانند دیگر گردان هنر خود را بیان دارد و با دخترش به ستیز بپردازد. شاه بهمن قبول می‌کند و شاه مصر (نصر بن حارث) روز بعد را برای ستیز آن دو معین می‌کند.( خویشکاری: انجام دادن کار دشواری از قهرمان خواسته می شود-آزمون قدرت، زیرکی، بردباری- نشانه: M)
در شب پارس، بهمن را نصیحت می‌کند و می‌گوید‌ای شاه تو هنوز تاب و توان کافی را برای نبرد کردن نداری چند روز بدون خوراک سپری کردی بگذار تنت قوتی بگیرد بعد از آن فکر ستیز باش. شاه بهمن قبول نمی کند و روی حرف خودباقی می‌ماند.
شاه مصر در شب خواسته‌ی بهمن را بیان می‌دارد و دخترش را از این نبرد منع می‌کند دختر شاه قبول نمی کند و خود را آماده نبرد با بهمن می‌کند.
صبح روز نبرد فرا می‌رسد آوردگاه آراسته می‌شود دختر شاه مصر نزد پدر می‌آید و از او می‌خواهد که آن مرد که خواستار نبرد است را به میدان بخواند. بهمن به سوی شاه می‌آید و از او اسبی می‌خواهد شاه نیز دستور می‌دهد به او اسبی بدهند. بهمن لباس رزم می‌پوشد و آماده ستیز با دختر شاه مصر. نبرد شروع می‌شود و بهمن با هنرنمایی که چشم همگان خیره می‌شود دختر شاه را از اسب بر خاک می‌افکند و پیروز میدان می‌شود.
و از این نبرد جز ننگ بر شاه مصر چیزی نمی ماند. بهمن دوباره به مکانی که با پارس در مصر اقامت داشتند بر می‌گردند. (خویشکاری: ماموریت انجام می گیرد و مشکل حل می شود. نشانه: N)
همای دختر شاه مصر پس از مداوای زخم هایش دچار افسردگی می‌شود چنانکه نه خوراکی می‌خورد و نه می‌خندد و نه با کسی صحبت می‌کند. و او در این فکر است که این پهلوان از کجا آمده و چگونه مرا شکست داد؟
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
در این هنگام که لؤلؤ آگاه می‌شود بهمن در مصر است نامه‌ای به پادشاه مصر می‌فرستد. از پادشاه مصر می‌خواهد که بهمن را دستگیر کرده و به او تحویل دهد و گرنه کشورش را با خاک یکسان می‌کند و دریای خون راه می‌اندازد. نصر حارث(پادشاه مصر) دستور می‌دهد که به همگان خبر دهند و در شهر جار زنند و بهمن را دستگیر کنند.
خبر به بهمن شاه می‌رسد و با پارس تصمیم می‌گیرند که مصر را ترک کنند. در نزدیکی دروازه شهر بازرگانی آنها را می‌بیند و می‌شناسد و به شاه مصر خبر می‌دهد و مشخصات ظاهری آنها را به او می‌دهد. شاه مصر اینجاست که می‌فهمد آن کسی که با دخترش نبرد کرده شاه ایران (بهمن) بوده و از دخترش می‌خواهد با سپاهی انبوه به دنبال بهمن برود و او را دستگیر کند. ( خویشکاری: قهرمان شناخته می شود. نشانه: Q)
همای که هنوز در دلش کینه و انتقام است با شادمانی می‌پذیرد و با سپاهی گران در پی بهمن می‌روند. بهمن و پارس در حین فرار متوجه می‌شوند که هزاران سپاهی به فرماندهی همای به دنبال آنها هستند.
وقتی که فاصله‌ی آنها به هم نزدیک می‌شود بهمن از همای می‌خواهد که تن به تن با هم بجنگند. که اگر در این جنگ همای پیروز شود می‌تواند بهمن را به نزد لؤلؤ فرستد و یا هر کار و تصمیمی که دلش خواست بگیرد. همای قبول می‌کند و دو پهلوان با یکدیگر به نبرد می‌پردازند. در این پیکار نیز بهمن پیروز میدان می‌شود. همای با دیدن این همه دلاوری‌ها شیفته‌ی بهمن می‌شود و پیشنهاد ازدواج را می‌دهد . بهمن نیز قبول می‌کند. و با ازدواج آن دو شاه مصر نیز خشنود و خرسند می‌شود و در نزد بهمن زمین می‌بوسد و در گنج‌های فراوان را به روی او باز می‌کند. مدتی را به عیش و خوشی می گذرانند، چنانکه بهمن دیگر کتایون را از یاد می برد. ( خویشکاری: قهرمان عروسی می کند و بر تخت پادشاهی می نشیند. نشانه: W)
همای
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان: همای نیز مانند پدرش به عنوان شخصیتی ضد قهرمان وارد صحنه ی داستان می شود ولی با دیدن رشادت ها و دلاوری های بهمن شیفته ی او شده و با او ازدواج می کند و یکی از یاریگران شاه می شود.
ب) از نظر تیپ و نوع: دختر پادشاه مصر(نصر حارث) و همچنین همسر شاه بهمن است.
ج) از نظر ایستایی و پویایی: شخصیت همای به دلیل تغییرات رفتاری که در جریان داستان دارد دارای شخصیتی پویا است.
د) از نظر صفات: دختری که در شمشیر زنی و چوگان بازی از هزاران مرد برتر است، ماه پیکر و نیکو سرشت، وفادار و خردمند، سکونتگاهش کشور مصر.
بهمن هر دم با دیدن آن چهره ی دل افروز شادان و خرم می‌شد. بعد از آن بهمن به ستایش آفریدگار می‌پردازد که به عنوان یک فرد بیگانه در کشوری صاحب تاج و تخت شده است.شاه مصر برای جشن ازدواج این دو هزاران غلام با گنج‌ها و گوهرهای فراوان و اسب‌ها و دیباهای گران بها تقدیم می‌کند.
در اینجا بهمن به فکر انتقام از لؤلؤ و کتایون می‌افتد و با شاه مصر یعنی پدر زن خویش مشورت می‌کند.
بعد از رایزنی‌ها سپاهی با پنجاه هزار گرد آراسته به همه‌ی وسایل جنگی تشکیل می‌دهند و به سمت ایران و به نبرد با لؤلؤ حرکت می‌کنند. بهمن و همای همسرش فرماندهی سپاه را بر عهده می‌گیرند. و از طرف دیگر لؤلؤ با شنیدن لشکرکشی بهمن اردشیر را فرامی خواند و سپاهی به گفته ی شاعر(هشتادو ده شش هزار) یعنی لشکری با صد و چهل هزار سوار برای جنگ تدارک می‌بیند. بهمن شاه با پیمودن چند منزل در بین راه چادر می‌زند و سپاهیان را گرد خود می‌آورد و بر تخت می‌نشیند و نامه‌ای به لؤلؤمی‌نویسد.
شاه بهمن در نامه اش لؤلؤ را نکوهش و تهدید می کند تو و کسی که تو را بر تخت نشانده بر خاک خواهم کشید لؤلؤ با شنیدن سخنان بهمن بر خود می لرزد و کتایون را سرزنش می کند و می گوید به راستی که من لایق این همه بزرگی نبودم. و در حق شاه ایران جفا کردم. کتایون با شنیدن حرف های لؤلؤ در جواب می گوید: ای خیره سر بیهوده مگوی. بدان که مردان بدین گونه سخن نمی گویند و تو نیز قوی باش و جوابی دندان شکن به بهمن بده و به ستیز با او برو. لؤلؤ نیز در نامه ای که به او می نویسد او را به نبرد فرا می خواند. ( خویشکاری: راضی شدن به مقابله. نشانه: C)
چون شاه گرانمایه ی ایران پاسخ را بخواند، بیاسود. روز دیگر، شاهنشاه به همراه همه ی سپاهیان آهنگ رزم می کند. دو لشکر مقابل یکدیگر صف آرایی می کنند واز سپاه شاه بهمن آماده ی نبرد با نعیم از سپاه لؤلؤ می شود.
ماهیار
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان : او شخصیتی ضد قهرمان دارد و در سپاهی در مقابل قهرمان داستان می جنگد.
ب) از نظر تیپ و نوع : از سران سپاه لولو و یاریگر و حامی شریر.
ج) از نظر پویایی و ایستایی: شخصیت او شخصیتی پویاست زیرا اوجزء سران سپاه قهرمان (شاه بهمن ) بود ولی به دلیل اغواگری های شریر (لولو) به او پیوسته و شخصیتش دگرگون شده است.
د) از نظر صفات : او جنگجویی از ایرانیان است که از هیبتش نره شیر نیز از بیم او بیشه را رها
می کند.
ماهیار با دلاوری هایش در روز نبرد دو سپاه یکی از پهلوانان تازی به نام نعیم را به خاک می غلطاند. اولین نبرد بین این دو پهلوان شکل می گیرد که با کشته شدن نعیم حارث برای نبرد با ماهیار وارد میدان می شود.
حارث
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان: او به عنوان یاریگر و حامی قهرمان داستان(بهمن) وارد صحنه می شود.
ب ) از نظر تیپ و نوع: حارث فرزند شاه مصر است. و می توان او را جزء شاهزادگان محسوب کرد.
ج) از نظر ایستایی و پویایی : او از همان ابتدای کار بدلیل پیمانی که پدرش با شاه بهمن می بندد ( برای نابودی لولو ) کمر بر خدمت به او بسته و دلیرانه می جنگد و شخصیتی ایستا دارد.
د) از نظر صفات : او جنگاوری باهوش است جثه ای قوی دارد و مهارتی دقیق در شمشیر زنی.
فرزند شاه مصر که با ماهیار می‌جنگد با جنگاوری شگفت انگیزی که از خود نشان می دهدبه جز ماهیار دو تن دیگر از سران و پهلوانان سپاه لؤلؤ را نیز می‌کشد.
حارث: در روز دوم نبرد با مهران فرهاد می‌جنگد.
مهران فرهاد
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان: مهران فرهاد شخصیتی ضد قهرمان دارد و به عنوان یاریگر و حامی شریر محسوب می شود.
ب) از نظر تیپ و نوع : از سران و پهلوانان سپاه لولو .
ج) از نظر ایستایی و پویایی: مهران فرهاد دارای شخصیتی پویاست زیرا در اول کار جزء یاریگران و پهلوانان سپاه قهرمان بوده ولی با خدعه ی شریر به بیراهه افتاده است.
د) از نظر صفات : جوانی دلیر و شجاع اما نادان ،سکونتگاهش کشور ایران، در مردانگی سرآمد همه ی مردان و از سوگند خوردگان لولو ،پایگاهی در نزد لولو داشت. پدرش فرهاد گرانمایه و نیای او کسی چون گودرز کشواد بود، و از سوی مادر به کیقباد می رسید.او به عنوان یاریگر و حامی شریر وارد صحنه می شود.
حارث و مهران بعد از معرفی یکدیگر به رجز خوانی می‌پردازند هر یک از نژاد یکدیگر سخن می‌گویند و بعد از هنرنمایی و جنگاوری آن دو چهار بار با هم نبرد کردند. و در آخر حارث با زدن تیغی از فرق سرتا حلق مهران را می‌شکافد و از از اسب به خاک می‌افکند. و آشنایان در عزایش خاک بر سرو صورت می‌ریزند.
بعد از مهران، اردشیر وارد جنگ با حارث می‌شود.
اردشیر
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان :اردشیر به عنوان ضد قهرمان و به عنوان یاریگر شریر وارد میدان می شود.
ب) از نظر تیپ و نوع : از سرداران وپهلوانان ایرانی که جزء سپاه لولو می باشد.
ج) از نظر ایستایی و پویایی : شخصیت اردشیر نیز دچار تغییراتی در اثنای داستان می شود و او نیز از جمله شخصیت های پویا می باشد.
د) از نظر صفات: پهلوانی نامدار که پشت و پناه سپاه لولو می باشد، هیکل و جثه ای بسان پیل دارد ، در رزم همتا ندارد ، سکونتگاهش کشور ایران است.
بهمن به محض دیدن اردشیر او را شناخت و خواست تا حارث را از جنگیدن با او منصرف کند حارث قبول نکرد. و بعد از ستیزی که بین آن دو پهلوان رخ می‌دهد حارث کشته می‌شود و بهمن و پدر حارث و همای خواهرش اندوهناک و عزادارمی شوند.
نامه نوشتن شاه بهمن به پهلوانان کشور ایران.نوع خویشکاری:( یاری طلبیدن قهرمان . نشانه: ۱B)
شاه بهمن طی نامه ای که به پهلوانان سپاه ایران می نویسد اول به ستایش خدا می‌پردازد و بعد از آن چنین بیان می‌دارد که اگر اردشیر از راه بی‌راه شد شمایان چرا این کار را کردید؟‌و از آنها می‌خواهد که شبانه لؤلؤ را ترک گویند و به سمت او بیایند که هرچه پاداش بخواهند به آنها می‌دهد. بهمن به فرستاده‌ای که روانه‌ی ایران می‌‌کند می‌گوید که نامه را به فرشادهنگ آن مرد متین بده.
فرشاد هنگ
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان: قبل از فرستادن نامه بهمن به عنوان شخصیتی ضد قهرمان ولی با روی آوردن به سپاه بهمن به عنوان یاریگر قهرمان ایفای نقش می کند.
ب) از نظر تیپ و نوع: از پهلوانان سپاه ایران .
ج) از نظر ایستایی و پویایی: فرشاد هنگ به دلیل تغییر رفتاری که در شخصیت او شکل می گیرد شخصیتی پویاست.
د) از نظر صفات: مردی دلیر و جوانمرد، باهوش ، سینه اش چون سینه ی پیل رویش به رنگ خون نژادش از همه ی ایرانیان برتر.سکونتگاهش کشور ایران.
فرشادهنگ با سی و هشت پهلوان به پیش شاه آمدند و زمین بوسیدند و پوزش خواستند.
روز جنگ و ستیز (نبرد بعدی) فرا می‌رسد لؤلؤ از رفتن پهلوانان نگران می‌شود، اردشیر او را دلداری می‌دهد و روز نبرد حریف می‌طلبد و پهلوانانی که فرار کرده‌اند را خیانت کار می‌نامد. در این بین پادشاه مصر پدر حارث عزم میدان نبرد می‌کند بهمن شاه ابتدا رضایت نمی‌دهد ولی با اسرار شاه شام راضی می‌شود.
شاه مصر
الف) از نظر قهرمان و ضد قهرمان: شاه به مصر به عنوان شخصیتی قهرمان محسوب می شود ودر داستان یکی از یاریگران شاه بهمن ایفای نقش می کند.
ب) از نظر تیپ و نوع: او پادشاه کشور مصر است و دارنده ی حکومتی بزرگ و سپاهیانی جنگاور.
ج) از نظر ایستایی و پویایی: شخصیت شاه مصر شخصیتی ایستا می باشد زیرا در تمامی داستان هیچ گونه تغییر رفتاری در او به وجود نمی آید.
د) از نظر صفات: مردی سالخورده است که صد سال سن دارد، جنگجویی دلیر است ،او با جامه ای سیاه رنگ از برای غم کشته شدن فرزندش حارث و گرفتن انتقام وارد میدان می شود. سکونتگاهش کشور مصر است.
شاه شام (مصر) با ادرشیر وارد ستیز می‌شوند و به محض این که می‌خواهند شروع به جنگیدن کنند یک سپاه از دور به نزد اردشیر می‌آید و یک پهلوان درخواست جنگ با اردشیر را می کند و با او به نبرد می‌پردازد و اردشیر را شکست می‌دهد و در بند کرده به نزد بهمن می‌آورد. بهمن نیز دستور می‌دهد اردشیر را در بند کنند و به گوشه‌ای ببرند.در این جا لؤلؤ سواری می‌طلبد که جان آن مرد که اردشیر را در بند کرده بگیرد. (خویشکاری :فرمان کشتن داد. نشانه: ۱۳A)
یکی از غلامان به نام خورشید مینو آماده‌ی نبرد آن مرد می‌شود.
خورشید مینو
الف) از نظر قهرمان و ضدقهرمان: خورشید مینو شخصیتی ضد قهرمان دارد و به عنوان یاریگر شریر وارد صحنه می شود.
ب) از نظر تیپ و نوع: از پهلوانان ایرانی سپاه لولو .
ج) از نظر ایستایی و پویایی: او نیز دارای شخصیتی پویاست زیرا فریب و نیرنگ لولو به سپاه او پیوسته و پشت بر شاه خود کرده است.
د) از نظر صفات:او غلامی است که رخسارش همچون خورشید درخشان است، جنگاور و پهلوان. کمتر از بیست سال دارد با زره و تیر و کمان و سپر گیلی وارد نبرد می شود.او در نبردش هیچ جوشن و کلاهخود و برگستوان ندارد.
خورشید مینو با شروع نبرد ضربتی به سر آن مرد وارد می‌کند که ضربه تیر از کلاه‌خود عبور کرده و سر آن مرد را زخمی می‌کند. آن مرد شتابان می‌گریزد و به سمت بهمن می آید و تا به به بهمن می‌رسد، بهمن او را می‌شناسد او پیروز توس همان پهلوانی است که لؤلؤ او را در بند کرده بود اکنون از بند رها شده و به کمک شاه بهمن آمده است.شاه بهمن از دیدن او بسیار خوشحال می شود. ( خویشکاری: دیدار با یاریگری که خدمت خود را عرضه می دارد. نشانه:۹F)

 

 

۱۲

 

 

۱| batch-processing, incompatible job families|∑WjTj

 

 

۲۰۰۷

 

 

Vishnu Erramilli · Scott J. Mason

 

 

MIP modeling, heuristic procedure

 

 

 

۱۳

 

 

۱| batch_ processing, rj |∑wj Cj
ادامه جدول۲-۱:

 

 

۲۰۰۵

 

 

Zhaohui Liua,

 

 

Approximation schemes

 

 

 

۱۴

 

 

۱| batch-processing, rj, sj |C max

 

 

۲۰۱۲

 

 

Huaping Chen

 

 

Ant colony optimization

 

 

 

۱۵

 

 

۱| batch-processing, rj, sj |C max

 

 

۲۰۰۵

 

 

Qiming Liud

 

 

heurestic algorithms

 

 

۱۶

 

 

۱|BPM, incompatible job family, r j| ∑C j

 

 

۲۰۱۲

 

 

Shiqing Yao,

 

 

Branch & bound

 

 

۲-۹٫مروری اجمالی بر کارهای قبلی وبررسی خلا موجود
دراین پایان‌نامه، مسأله‌ی زمان‌بندی تک‌ماشینه با قابلیت پردازش دسته‌ای روی مجموعه‌ای از کارها که متعلق به خانواده‌های متفاوت‌اند و با اندازه‌ی سفارش و زمان دسترسی دلخواه وارد سیستم می‌شوند مورد مطالعه واقع می‌شود که اهداف مدنظر برای بررسی مسئله حداقل‌سازی Cmax و Tmax بطور همزمان می‌باشد:
از آنجایی که عملکرد بسیاری از سیستم‌های تولیدی به وسیله‌ی کیفیت زمان‌بندی گلوگاه‌هایی که شامل یک ماشین است تعیین خواهد شد، مطالعه در زمینه‌ی زمان‌بندی تک‌ماشینه از گذشته تا به حال مورد توجه فراوان بوده است و از طرفی دیگر وجود یک ماشین با قابلیت پردازش دسته‌ای از کارها در ایستگاه گلوگاهی خط تولید، بسیاری از مشکلات خط تولید که از ایستگاه گلوگاه ناشی می‌شود را می‌تواند بهبود دهد. از طرفی دیگر بررسی مسائل زمان‌بندی تک‌ماشینه در هر حالتی که باشد به‌عنوان اساس و شروع مسیر برای بسط به مدل‌های پیچیده‌تر خواهد بود.
با توجه به توضیحات بالا و بیان اهمیت موضوع مورد بحث، در ادامه مروری بر کارهای قبلی که در این زمینه انجام شده است را خواهیم داشت:
در حیطه‌ی مدل‌های زمان‌بندی تک‌ماشینه با قابلیت پردازش دسته‌ای از کارها در دهه‌ های اخیر مقالات زیادی منتشر شده است که گوپتا و همکارانش در سال۱۹۹۷ [۱۵] اولین کسانی بودند این مسئله را با هدف حداقل سازی‌سازی مجموع وزنی دیرکرد و زودکرد (JIT) مورد بررسی قرار دارند که در این مطالعه کارها متعلق به خانواده‌های متفاوت می‌باشند و زمان آماده‌سازی بین پردازش دسته‌ های متعلق به خانواده‌های مختلف لحاظ شده است و روش‌حل پیشنهادی دراین مطالعه برنامه‌ریزی پویا میباشد.
در سال ۱۹۹۸ لی و همکارانش در این زمینه با هدف حداقل‌سازی حداکثر دیرکرد از موعد تحویل مطالعه کرده‌اند، آنان در مطالعاتشان کارها را با زمان دسترسی و موعد تحویل سازگار در نظر گرفتند والگوریتم پیشنهادی آنان الگوریتم برنامه‌ریزی پویا بوده است.
در سال ۲۰۰۱ عزیزاقلو و همکارانش[۴۷] به زمان‌بندی کارهایی متعلق به خانواده‌های مختلف با هدف حداقل‌سازی مجموع وزنی زمان تکمیل کارها پرداختند که زمان دسترسی کارها متفاوت از هم بودند و روش حل پیشنهادی آنان شاخه و کران بوده است.
در سال ۲۰۰۲ سونگ وهمکارانش [۲۱] یک روش حل دقیق مبنی بر برنامه‌ریزی پویا رابر‌ای حداقل‌سازی زمان تکمیل آخرین کار در زمان‌بندی کارهایی متعلق به خانواده‌های متفاوت و با زمان دسترسی متفاوت ارائه کردند.
داپنت و همکارانش در سال ۲۰۰۲ [۱۰] به حداقل‌سازی زمان تکمیل آخرین کار با یک روش دقیق برای کارهایی که دارای اندازه‌ی سفارش دلخواه هستند پرداخته اند.
یوزی و همکارانش در سال ۲۰۰۲ [۱۴] یک الگوریتم ترکیبی ژنتیک با برنامه‌ریزی پویا برای حداقل‌سازی حداکثر تأخیر برای کارهایی که دارای زمان دسترسی متفاوت‌اند، ارائه کرده‌اند.
شریف ملوک و همکارانش در سال ۲۰۰۴ [۸] به حداقل‌سازی زمان تکمیل آخرین کار با روش فراابتکاری شبیه‌سازی ذوب روی کارهایی با اندازه‌ی سفارش متفاوت پرداختند.
پیرز و همکارانش در سال ۲۰۰۵ [۱۹] با تعدادی از روش‌های ابتکاری به حداقل‌سازی مجموع وزنی دیرکرد کارهایی متعلق به خانواده‌های متفاوتند پرداخته‌اند.
داموداران و همکارانش [۹] به حداقل‌سازی زمان تکمیل آخرین‌کار پرداختند. آنان با یک الگوریتم ژنتیک به بررسی کارهایی که دارای اندازه‌ی سفارش متفاوت بوده‌اند توجه کرده‌اند.
و در سال ۲۰۰۷ [۱۱] آنان به بررسی همین مسئله با روش حل شبیه‌سازی ذوب [۲۲]پرداختند.
یانگ در سال ۲۰۰۷ [۱۳] اثبات کرد که مسئله‌ زمان‌بندی کارهایی که متعلق به خانواده‌های مختلف‌اند و دارای زمان آماده‌سازی یکسان بین خانواده‌ها می‌باشند با هدف حداقل‌سازی حداکثر دیرکرد از موعد تحویل قویاً جزء مسائل Np-Hard بوده‌اند که از این تحقیق می‌توان برای اثبات Np-Hard بودن مسئله ما، که دارای پیچیدگی‌های بیشتری نسبت به آن است، استفاده کرد.
ایردال و همکارانش در سال ۲۰۰۷[۱۶] یک روش برنامه‌ریزی پویا برای حداقل‌سازی مجموع وزنی تعداد کارهای دچار دیرکرد ارائه دادند.
در سال ۲۰۰۹ چِن و همکارانش [۱۷] به بررسی زمان‌بندی پردازش دسته‌ای کارها با زمان پردازش یکسان برای تمامی کارها و بدون در نظرگیری سایر محدودیت‌ها نظیر : زمان دسترسی- زمان آماده‌سازی- خانواده‌‌ی کارها و … پرداختند که آنان در این مطالعه روش های ابتکاری متنوعی را برای بهینه سازی اهداف و معیارهای مختلف ارائه دادند.
از جمله کسانی که در زمینه‌ی زمان‌بندی پردازش دسته‌ای کارها تحقیقات زیادی انجام دادند و جزء پیشگامان پردازش دسته‌ای هستند جولای و کریمی و همکارانش می‌باشند که از تحقیقات آنان می‌توان اشاره‌ کرد به:
حداقل‌سازی تعداد کارهای دچار دیرکرد برای کارهای متعلق به خانواده‌های متفاوت با یک روش برنامه‌ریزی پویا در سال ۲۰۰۵ [۱۸].
روش‌ بهینه‌سازی برنامه‌ریزی پویا برای پردازش دسته‌ای با کارهایی که متعلق به مشتری‌های متفاوتند با حداقل‌سازی همزمان اهداف حداکثر تأخیر و زمان تکمیل آخرین‌کار را در سال ۲۰۱۰ [۲۰] ارائه دادند و همچنین آنان در سال ۲۰۱۰ [۷] به بهینه‌سازی همزمان اهداف حداکثر دیرکرد کارها و زمان تکمیل آخرین کار با روش‌های مبتنی بر ژنتیک چندهدفه برای کارهایی که دارای اندازه‌ی سفارش متفاوتی بودند پرداختند.
با توجه به پیشینه‌مطالعات گذشته و بررسی خلاء موجود در میان این کارها به این نتیجه رسیدیم که برای نزدیک‌تر کردن موضوع پردازش دسته‌ای به دنیای واقعی, این تحقیق را با اهداف و محدودیت‌های معرفی شده در زیر انجام می‌دهیم:
بطور کلی مسئله‌ی مدنظر ما را می‌توان به این‌صورت تعریف کرد که می‌خواهیم مجموعه‌ای از nکار مستقل از هم که متعلق به m خانواده از قطعات می‌باشند را بگونه‌ای دسته‌بندی و پردازش کنیم که دو هدف حداکثر دیرکرد از موعد تحویل کارها و زمان تکمیل آخرین کار را بطور همزمان حداقل کنیم. در حالی‌که همه‌ی کار در زمان صفر در دسترس نمی‌باشند و هر کار دارای اندازه‌ی سفارش مختص به خود است و قابلیت تفکیک شدن یک کار روی اندازه‌ی سفارش در دسته‌ های مختلف را نیز خواهد داشت و هر کار دارای یک موعد تحویل از پیش‌تعیین‌شده و زمان پردازش مختص به خود است و کارهایی که در آن زمان پردازش یکسان‌اند در یک خانواده جای می‌گیرند و ماشین قابلیت پردازش همزمان کارهای هم‌خانواده را فقط دارد( به‌عنوان مثال کوره‌های پخت شیرینی که قادر به پخت انواع مختلف شیرینی با زمان پخت یکسان‌اند) و ظرفیت محدود برای ماشین تعریف می‌شود که اندازه‌ی سفارش هیچ‌کاری پیش از ظرفیت ماشین نباید باشد.
در ضمن بین پردازش دسته‌ هایی از خانواده‌های مختلف, زمان آماده‌سازی وجود خواهد داشت. که در هیچ کدام از تحقیقات گذشته تمامی این محدودیت‌ها و فرضیات با هم در پردازش دسته‌ای در نظر گرفته نشده‌اند. و ما سعی کرده‌ایم تا با اعمال تمامی محدودیت‌هایی که ممکن است امروزه در صنایع تولید دسته‌ای به آن برخورد بکنیم این مدل را تا جای ممکن به واقعیت‌ها نزدیکتر بکنیم.
با توجه به اینکه در تحقیقات قبلی کارهایی با پیچیدگی کمتر از تحقیق ما Np-Hard بودن شان ثابت شده است، می‌توان به Np-Hard بودن این مدل پی ببریم و از طرفی دیگر قصد در بهینه‌سازی چندهدفه‌ی مدل مذکور داریم که این امر خود باعث پیچیدگی بالای کارمان می‌شود.
۲-۱۰٫مروری بر زمان‌بندی چندهدفه در محیط تک ماشینه
همان‌طور که در فصل قبلی اشاره کردیم زمان‌بندی در محیط‌های تک‌ماشینه برای ارائه مدل‌های پیچیده زمان‌بندی و ارائه مفهوم جدید، به‌عنوان پایه و اساس برای محققان محسوب می‌شود یعنی در عین ساده بودن این مدل از مهم‌ترین مدل‌ها می‌باشد.
براساس نوع نگرش نسبت به زمان‌بندی در سیستم‌های تولید تک‌ماشینه می‌توان معیارهای مختلفی را به عنوان هدف در نظر گرفت که در سال‌های اخیر تحقیقات محققان بیشتر روی بررسی‌های چندهدفه در محیط‌های تک‌ماشینه صورت گرفته است که این امر موجب نزدیک‌تر شدن اینگونه مسائل به دنیای واقعی شده است.
اکنون می‌خواهیم چند مورد از مطالعات چندهدفه که در زمان‌بندی تک‌ماشینه انجام شده‌اند را اشاره کنیم:

 

 

Boeckstiegel، این نوع از درگیری در اقدامات فضایی را تحت مشارکت غیرمستقیم شرکتهای خصوصی در فعالیتهای فضایی، بیان می‌دارد. او نه تنها درباره‌ی وضعیت صنایع خصوصی به عنوان یک فراهم کننده خدمات یا مقاطعه‌کاران فرعی کشورها صحبت می‌کند، بلکه چندین زمینه‌ی دیگر را در مشارکت غیرمستقیم بیان می دارد که مثل بیمه و امور مالی، کنار آمدن با بسیاری از اشکال به اصطلاح مشارکت غیرمستقیم توسط بخش خصوصی در امور فضایی، می‌باشد.
مثال دیگری از مشارکت غیرمستقیم توسط شرکت خصوصی در اقدامات فضایی، می‌تواند یکی از مواقعی باشد که صنعت خصوصی به عنوان یک خریدار از اقدامات فضایی انجام شده توسط یک کشور یا تأسیسات کشوری، عمل می‌کند.
عمدتاً قانون داخلی روابط میان هیأت خصوصی و کشور مورد نظر را در همه‌ی مثالهای بالا، تعیین می‌کند که به هر حال ناچار به توافق با شرایط فراهم آمده برای قراردادهای حقوق بین‌الملل فضای می‌باشند.
بخش سوم : مشارکت های مستقیم
به طور متداول سطح دیگری از مشارکتهای اقدامات خصوصی در فضا وجود دارد که بسیار مراجعه‌ی مستقیم به قواعد حقوق فضای جهانی دارد و بنابراین توجه ویژه‌ای را به موازات نوع مشارکت غیرمستقیم اشاره شده در بالا دربردارد.
بسیار منطقی است تا خود شخص در یک روش بسیار محدود شده‌ای، محدود شود و سعی در شناخت اساسی بخش‌های خصوصی داشته‌باشد که برای مشارکت مستقیم فضایی واقع شده‌اند و در نتیجه، احتمال پیشرفت تحقیقات مربوط به سیستم فعلی حقوق بین‌الملل فضا وجود داشته باشد، حتی با وجودی که بررسی‌های بسیار جذابی برای همه‌ی صورتهای متفاوت در خصوصی سازی انواع ملل فعال در زمینه‌ی فضایی وجود داشته باشد.
به علاوه‌ی تعداد متنوع سرویس‌های کاربری فضایی مثل سنجش از راه دور و توزیع مواد در تسهیلات فضایی حول محور زمین، توجه روبه افزاینش توسط بخش‌های خصوصی در اقدامات مستقیم فضایی نشان داده شده که می‌توان مشارکت، آن را در بخش‌های حمل و نقل فضایی، ارتباطات فضایی شامل پخش تلویزیونی مستقیم و انواع دیگر سرویس های ارتباطی تخصصی، مشاهده کرد.
به علاوه ، راه ها و سطوح مشارکت های مختلف از مالکیت کامل عناوین محدود حقوق یا روابط، وجود دارد که، محتویاتش می‌تواند بسته به ساختار قانون کشورها تغییر کند، همه‌ی این مشارکت های مستقیم در فضا، توسط هیأتهای خصوصی صورت می‌پذیرد. [۹]۱
بخش چهارم : پذیرش اقدامات خصوصی در فضای ماورای جو
با توجه به بررسی هایی که مربوط به پرسش در مورد پذیرش اقدامات فضایی از لحاظ اقتصادی است، حکم داده شد که شرایط بیان شده در مواد ۶و۹ در معاهده‌ی فضای ماورای جو، آشکارا با به رسمیت شناختن هیأتهای غیردولتی به عنوان اعضاء اصلی اقدامات فضایی ماورای جو، سروکار دارد. با توجه به زمینه‌های ماده‌ی۶، که توسط traveaux preparatiores شرح داده شد، تنها می‌توان این نتیجه را مورد حمایت قرارداد.
عکس مرتبط با اقتصاد
آنچه بیشتر با بیان پدیده‌ی درگیری هیأتهای غیردولتی در امور فضایی و صدور آن به اصطلاحات ویژه صورت می‌پذیرد، به رسمیت شناخت مشروعیت آن توسط معاهد است. بنابراین حضور فزاینده‌ی این ماده‌ی قانونی به طور ویژه‌ می‌تواند تنها عدم ممنوعیت مشارکت بخش‌ خصوصی را که می‌تواند به طور قانونی مورد حمایت قرار بگیرد را شامل شود.
بررسی‌های زیاد دیگری بر قابلیت پذیرش مصارف تجاری فضایی انجام شده که می‌توانند بطور همزمان برای حمایت از پذیرش اقدامات فضایی توسط شرکتهای خصوصی مورد استفاده قرار بگیرند.
هرچند، بیشتر تردیدی وجود دارد که اقدامات انجام شده توسط هیأتهای خصوصی مورد اداره قرار گرفته و در نتیجه توسط همان شرایط عملی و محدودیتهای ارائه شده توسط معاهده‌ی فضای ماورای جو محدود می‌کردند، که عمدتاً کشورهای تحت قرارداد می‌باشند.
یک مثال از این مورد، محدودیتهای مشخص شده در شرایط ماده‌ی ۴ است که در اصل در رابطه با اقدامات فضایی دولتی و یا خصوصی پذیرفته شده است.
با توجه به ماده‌ی قانونی ۲ در مقایسه با معاهده‌ی فضای ماورای جو، که دستورالعمل غیرتحضیفی را برای فضای ماورای جو تصریح می کند ، یک مدرسه‌ی مشاوره‌ای وجود دارد که حتی عدم قطعیتهای زیادی را بیان می‌دارد مثل کاربردپذیری این دستورالعمل وقتی که اقدامات غیردولتی مورد توجه باشند. این روش به نتیجه‌ای سوق می‌یابد که هیأتهای خصوصی و در صورت امکان حتی مؤسسه‌های جهانی، به وسیله‌ی دستورالعمل تحریمی تحت پوشش قرار نگیرند. با توجه به همه‌ی معاهده‌ی فضای ماورای جو و تقویت آن توسط محرکها و فرضیات دریافت شد، از ماده‌ی قانونی ۲ در چنین مسیری، هیچ مجوزی را صادر نمی کند.
بایستی توجه شود که حقوق بین‌الملل فضایی هیأتهای غیردولتی یا شرکتهای خصوصی را از انجام اقدامات در فضای ماورای جو، مطابق با آنالیز بالا، ممنوع نمی‌کند.
یک مورد دیگر سوالی است درباره‌ی شرایطی که هیأتهای خصوصی تحت حقوق بین‌الملل فضا، در آن تحت کنترل قرار می‌گیرند.
شرایط ویژه با اقدامات غیردولتی فضایی که بایستی متحمل آن شوند، توسط شرایط ماده‌ی۶ به علاوه‌ی شرایط کلی بالا و محدودیتهای معاهده‌ی فضای ماورای جو، مشخص می‌گردد.
به طور آشکار طی بررسی مؤسسه‌های قانونی مسئولیت کشورها در فصل بعدی، این قانون یک حق عمومی و مسئولیت قانونی در رابطه با هر اقدامی در فضای ماورای جو را نشان می‌دهد که از نظر تشکیل یک کار داخلی است، خواه توسط گروه دولتی انجام شود یا یک هیأت خصوصی. شرط ویژه‌ی تصویب و تداوم مقررات توسط کشور مناسب، از تفکر تنظیم حداقل شرایط لازمه برای انجام وظایفش مخصوصاً در موارد غیردولتی در فضای ماورای جو است.(لاچس)
بخش پنجم : اقدامات در سطح ملی
یک چالش عمده در مورد تعیین ضوابط مناسب برای ایجاد اقدامات واجد شرایط در سطح ملی وجود داردو آن مسئولیت جهانی برای اقدامات فضای ماورای جو در سطح ملی، می باشد.
عامل تعیین کننده برای کشوری که محل پرتاب موشک است، همانطور که در معاهده‌ی مسئولیت و ثبت اشیا شرح داده شده، بعد از ارزیابی دقیق همه‌ی نظریات مختلف، از نظر ما، بهترین امکان برای تأمین وظایف کشورها در اجرای اقدامات فضایی مخصوصاً توسط شرکتهای خصوصی، می‌باشد.
شرایط مشخص تصویب و داشتن قدرت بر کشور مسئول و پتانسیل واقعی آن در انجام یک چنین کاری برای اجازه‌ی تکمیل دستورالعمل مسئولیت کشوری، به شدت تدابیر کشور پرتاپ کننده را به عنوان شرایطی برای اقدامات ملی، مورد حمایت قرار می‌دهد.
سیاست و مقررات ملی امریکا بخاطر وضعیت پیشرفته‌ی‌شان در قلمرو تجارت فضایی، مثالی از زمینه‌ای است که توسط دیگر کشورهای فعال در زمینه‌ی فضایی که آماده‌ی کنترل شرکتهای خصوصی شرکت کننده در اقدامات فضایی هستند، مورد پیگردی قرار گرفتند.
پس، در بخش بعدی و بخش های فرعی آن بسیاری از جوانب سیاست امریکا برای تجاری‌سازی اقدامات فضایی تحت فشار قرار خواهند گرفت، از آنجائی که شرکتهای خصوصی اغلب توسط تدابیر دولتی مورد حمایت قرار می‌گیرند، نقش مهمی در امور فضایی ایفا می‌کنند و در واقع به عنوان ابزاری برای تجاری سازی بخش فضایی عمل می‌کنند.(بورلی ، ۱۹۸۸)[۱۰]۱
بخش ششم : سیاستهای امریکا و قانونگذاری
در میان قلمروهای معین تعدادی از حقایق عمده وجود دارد که درباره‌ی موارد بالا در برابر پشت صحنه‌ی روابط جهانی و گرایشهای تجاری صحبت می‌کند. به هر حال، همیشه کنار آمدن نمی تواند اداره کننده باشد اگر شخص نشان دهد برای اجرای حقوق ین‌الملل فضا و رشد قدرتش در فرایند تجاری به این امر اهمیت می دهد.
۱-۶)سرویس‌های پرتاپ موشک
یک روش مجاز برای وسایل پرتاپ موشک (ELV)، آشنایی با روش های درگیر است که حمایت دولتی را برای اجرای عملی جهانی وعده می‌دهد، به طوری که در ماده‌ی۶ از معاهده‌ی فضای ماورای جو بیان شده، تا آنجا که سرویس‌های پرتاپ موشک مورد توجه قرار دارند. این روش متعهد می‌شود که برای ارائه‌ یک مفهوم عملی مخصوصاً نظریه‌ی «اختیار و تداوم نظارت» بیان شود. با این حال،چندین بار مقامات رسمی دولت امریکا و ماده ای را بیان کردند که حقوق جهانی فضا برآورده ساختن این وظایف را طبق صلاحدید در هر کشور، اجازه می‌دهد.
هرچند، تلاشهای ایجاد شده در مسیر روش های مجاز، یک تصمیم و عزم رو به پیشرفتی را در اجرای وظایف جهانی نشان می‌دهند. این تصمیم راسخ به شرایط قانون پرتاپ موشک تجاری به فضا تغییر می‌یابد که به دبیر حمل و نقل ارائه می‌شود.
به عنوان یک شرط برای بدست آوردن یک مجوز، یک متصدی از منطقه‌ی پرتاپ موشک بایستی آماده برای اجازه‌ی دستیابی توسط مأمورین دولتی امریکا، در کنار سری شرایطی باشند که مجوز پرتاپ موشک یا کار در منطقه‌ی پرتاپ موشک را داشتند و این شرایطی هستند که برای کنترل اقدامات مجاز مشخص شده اند.
با توجه به اختیار فوق‌العاده برون‌مرزی، صاحب منصبین امریکا که در فرایند قانونگذاری بکار گرفته شده‌اند، روش عملی را تأکید دارند که تمایل به قطع برابر نیاز به مقررات توسط کشور مسئول و نیاز به اجتناب از اختیار قانونی برون‌مرزی گسترده را دارند.
در نتیجه، قانون پرتاپ تجاری موشک به فضا، در میان اشخاص دیگر یک شهروند امریکا را ارائه داده یا تجارتی را ارائه می دهد که برای بدست آوردن مجوز لازم خواهد شد، خواه یک منطقه‌ی پرتاپ موشک را در امریکا یا خارج از کشور به کار گرفته باشد.
با توجه به یک تجارت خارجی که به مصلحت امریکا تنظیم شده است، هیچ مجوزی نیاز نخواهد بود اگر پرتاپ موشک از انجا واقع شده، یا اگر منطقه در قلمرو کشور دیگری باشد بجز اینکه توافقی با ان کشور برای حقوقامریکا در چنین مواردی فراهم آمده باشد.
خواه پرتاپ موشک یا منطقه‌ی پرتاپ در درون قلمرو کشور دیگری نباشد، کمک خارجی از یک شرکت امریکا بایستی مجوز داشته باشد بجز اینکه توافقی با کشور کمک کننده برای نشان دادن اختیار آن کشور بر آن اقدام، صورت پذیرفته باشد.
به علاوه، قانون یک روش صدور مجوز تک توقفی را تدوین می کند. از آنجائی که قبل از قانون این یک روش سرهم بندی شده و کاری زمان‌بر بوده است چرا که بسیاری از بخش‌ها و شرکتها دستورالعمل اختیاری شان را بر پرتاپ موشک تجاری تجربه کرده‌اند، در واقع این قانون سیاستهای نوشته شده در دستور اجرایی شماره‌ی ۱۲۴۶۵، را تدوین نموده است که حوزه‌ی حمل و نقل را به عنوان نماینده‌ی اجرایی در موضوع پرتاپ تجاری موشک به فضا بکار گرفته است.
در آغاز شرایطی که برای بیمه‌ الزامی و عبارت مسئولیت اقتصادی اصلاحیه‌ی ۱۹۸۸ در قانون پرتاپ تجاری فضایی، برای افزایش تجاری بخش خصوصی با اصلاح مسائلی که با صنعت پرتاپ موشک تجاری براساس توزیع خطرناک توسط مکان، سروکار دارد انگیزه‌ی دیگری را پایان می‌دهد، از یک سو حداکثر مسئولیت قانونی و شرایط بیمه برای اموال شخص ثالث، صدمه به اموال دولتی و از سوی دیگر، از زمانی که توسط دولت به روش بعدی استرداد می‌شود.
هر دارنده‌ی جوز باید مسئولیت پولی را نشان داد، یا بیمه‌ مسئولیت قانونی را برای ادعاهای شخص ثالث به اندازه‌ی حداکثر زیان احتمالی که کمتر از (۱) ۸۵۰۰ میلیون یا (۲) بیمه‌ حداکثر که در بازار جهانی در یک قیمت معقول قابل دسترسی است، را نشان دهد.
هر دارنده‌ی مجوز ناچار است تا وارد ابطال دو جانبه‌ی ادعاها، با همه‌ی مقاطعه‌کاران فرعی که خدمات را فراهم می‌آورند، مشتریان و سرویس‌دهندگان آنها و مقاطعه‌کاران فرعی‌شان، و با ایالات متحده برای هر صدمه‌ای که تحت پوشش بیمه‌ای حمایت شده توسط هر پرتاپ موشک، شوند.
دبیرخانه ناچار به تصمیم در مورد حداکثر زیان ممکن در برخورد با رئیس ناسا(ناسا)، دبیرخانه‌ی نیروی هوایی، و رئیس دیگر شرکتهای مربوطه، می‌باشد.
برای پوشش بیمه‌ الزامی در ایالات متحده، شرکتهایش، کارکنان، سرویس‌دهندگان و مقاطعه‌کاران فرعی، ایالات متحده موافق کرد با بیمه‌ دیگران و پرداخت ادعای شخص ثالث در حداکثر زیان ممکن اما اگر از ۵/۱ میلیون دلار تجاوز نکند.
به علاوه، اصلاحیه‌ها ی بهره‌برداری، متعلقات دولتی در یک کار ترکیبی برای سهولت بهره‌برداری از مکانهای پرتاپ دولتی و گسترش محدوده‌های تجاری را نشان می‌دهند.
یک سیاست پرتاپ موشک تجاری در سپتامبر ۱۹۹۰ حتی با وجودی که قراردادهای تهیه‌ی ماهواره، به علاوه توافقات سرویس پرتاپ موشک برای طرفین متعهد، وجود داشته،منتشر شده است. هدف آن ایجاد یک بازار آزاد و مناسب برای القاء توسعه و سلامت در صنعت فضایی تجاری می‌باشد و سیاست نیاز به قانون را مورد بررسی قرار می‌دهد اما در تطابق با اهداف تکنولوژی حمل و نقل و غیراشاعه می‌باشد. در شرایط طولانی این امر بر توسعه‌ی فنی برای کاهش قیمت و افزایش اطمینان به سکوی پرتاپ امریکا، تأکید دارد.
اقدامات در مدت زمان کوتاهتر شامل بهره‌برداری فزاینده از صنایع پرتاپ موشک امریکا برای ماهواره‌های دولتی امریکا است در حالی که سیاست خارجی در مسیر تجاری واقع شده که توافقات محدودکننده‌ی رقابتهای غیرمنصفانه را تقویت و موافقت می‌کند.
در طرحها و اقدامات بیان شده بنظر می‌آید که مستلزم بسط سیاست معتبر امریکا برای تکذیب و رد باشد. مگر اینکه در وضعیتهای فوق‌العاده، صادرات ماهواره و بخش‌های ماهواره‌ای به امریکاSR، برای اجتناب از تکنولوژی ماهواره‌ای امریکا از روی قصد و نیت باشد.
به موازات چنین سیاستی، رهنمودهای سیاسی در سری حمل و نقل تخصصی توسط کمیته‌‌ی هماهنگ‌سازی برای کنترل صادرات چند جانبه (cocom) وجود دارد که بسیاری از صادرات را به امریکاSR مثل مواردی که تحت فهرست نظامی شامل دستگاه های ایستگاه فضایی است، مسدود می کند.
این رویداد به وحشت فزاینده‌ی شرکت‌کننده‌های پرتاپ موشک امریکا، بابت کاهش قیمت به وسیله‌ی آریان اسپیس به علاوه به وسیله‌ی به اصطلاح تهدید شرکت‌کننده‌های پرتاپ موشک در رشد و پیشرفت آزادی واقعی و تضعیف بازار پرتاپ موشک جهانی، است.
ممکن است این نقطه‌نظر با نزدیک شدن امریکا به شرکت کنندگان پرتاپ موشک غیرتجاری مورد بازبینی قرار بگیرد، کشور چین نشانه‌های یک سیاست محدود رو به پیشرفت رادر انواع پرتاپ موشک به علاوه هزینه‌ی آزادی ارائه شده برای یک اساسنامه‌ی توافقی معتبر تا پایان ۱۹۹۴ را نشان می‌دهد.[۱۱]۱
۲-۶)سنجش از راه دور
با توجه به وضع قانونی امریکا در سنجش از راه دور، قانون تجاری‌سازی سنجش از راه دور ۱۹۸۴ وجود دارد. این رهنمود یک برنامه‌ی کاملاً کشوری از بررسی و رشد آن ارائه داده که ناچار به تقویت قابلیت‌های کشور ایالات متحده برای سنجش از راه دور فضایی و کاربری و استفاده از چنین قابلیت‌هایی، می‌باشد.
در واقع این قانون یک رابطه را میان دولت فدرال و شرکتهای خصوصی برای توسعه‌ی یک ساختار سنجش از راه دور ارضی، ایجاد می کند. این امر با همکاری در انتقال مرحله‌ای به ساختار کاملاً تجاری شروع می شود.
همه‌ی آرایش قانونی از طرحی می‌آید که یک سطح عمده از دانش دولتی باید برای ضمانتی ارائه شود که اقدامات بخش خصوصی برای سود ملی باشد و تعهدات جهانی و سیاستهای امریکا مورد احترام قرار بگیرند.
همچنین بایستی متذکر شویم که،تحت این قانون، بایستی ماهواره‌های تجاری مربوط به آب و هوا ممنوع شوند.
برای اجتناب از بسیاری از شرایط قانون در بسیاری از موارد، بایستی تأکید شود که موارد عمده‌ای که برای روابط جهانی سودهای عمده‌ای را خواهندداشت، در نقاط مهم بعدی بایستی مورد تأکید قرار بگیرند:
-اطلاعات اصلاح نشده‌ی سنجش از راه دور برای همه‌ی کاربران بر یک اساس غیرمعین در دسترس خواهد بود.
با توجه به ساختار فعلی LANDSAT، دبیر تجاری برای ساختار LANDSAT به علاوه شرط داده‌ها برای ایستگاه های زمینی خارجه مطابق با شرایط توافقی بین کشورها و دولت امریکا که در چنین زمینه‌هایی کار می‌کنند، مسئول خواهند بود.
بخش زیر از یک ساختار سنجش از راه دور که ساختار LANDSAT را پیروی می‌کند، توسط عنوان ۳ در قانون اداره می‌شود:
۱-برای تأمین یک تغییر کامل از عملکرد دولتی برای عملیات تجارت خصوصی از ساختارهای سنجش از راه دور داخلی
۲-برای تأمین اطلاعات بدون وقفه برای شش سال، فسخ عملی بخش فضایی ساختار LANDSAT، را پیروی می‌کنند.
ارتباط همه‌ی این موارد به همه‌ی موضوعات بیان شده توسط بخش‌های خصوصی برای یک قرارداد در گسترش و اجرای یک ساختار فضایی سنجش از راه دور بایستی قادر به ارائه‌ اطلاعات لاینقطع به مدت ۶ سال و بازار اطلاعات اصلاح نشده‌ای که باید برای همه‌ی کاربران در یک اساس غیرمعین، باشد. به علاوه، تصریح و حمایت از امنیت خانگی به علاوه بررسی و اجرای کارهای جهانی امریکا، یک شرط برای اعطاء مجوز اجرایی خواهد بود.
شرایط لازمه برای مشورت با دبیرخانه در هر توافق که طرحهای دارندگان مجوز در یک کشور خارجی به وجود می‌آید، هیأت یا گروه مربوط به کشورهای خارجی یا هیأتها، یک شرط حیاتی دیگر مربوط به روابط جهانی است.
بخش ۶۰۱ قانون، مربوط به قابلیت دسترسی به اطلاعات غیرمشخص، از اهمیت حیاتی توسط دسترسی صحیح به اطلاعات اصلاح نشده به همه‌ی مشتریان در یک اساس غیرتبعیضی تحت اصطلاحات دقیق مثل یک سیاست قیمت‌گذاری عمومی، برخوردار است.
آنچه بیشتر وجود دارد، بخشی که آرشیو اطلاعا است، حاوی شرایطی برای انبار ذخیره، حفاظت و آپدیت کردن یک سری از داده‌های اساسی است. این آرشیو دولتی، متمایز از هر ثبت دولتی است که یک سیستم نافذ بوده وممکن است برای فروش یا به دلایل دیگر حفظ شود.
چونکه ، دبیر به سری داده‌های اساسی و مناسب که حاوی اطلاعات اصلاح نشده‌ی تولید شده توسط هر یک از ساختارهای LANDSAT یا دارنده‌ی مجوز تحت عنوان ۴ در قانون، یا داده‌های ترکیبی یا ایستگاه های زمینی خارجی یا ساختارهای فضایی دریافت از راه دور خارجی، خواهد بود،توجه دارد.
همانطور که در قانون مربوطه بیان می‌شود، مخصوصاً در شرایط مربوط به خصوصی‌سازی ساختارها، آگاهی از تلاشهای امریکا در بازار اقدامات سنجش از راه دور، برای ایجاد تغییر اساسی در ساختار اطلاعات سنجش از راه دور پیشنهاد می‌شود.
با وجود اینکه این امر استاندارد اصلی امریکا در آزادی اطلاعات را تغییر نخواهد داد، اجرای این نظریه، حرکت معقولی برای بخش خصوصی در این اقدام فضایی است که از ملل مختلف توجه فزاینده‌ای را دربردارد.
ابتدائا، بسیاری از ملل صنعتی، نگرانی‌شان رادرباره‌ی افزایش قیمتهایی بیان می‌دارند که از تغییر این بخش خصوصی موردانتظار است. آنها بیم دارند که توجه بخش خصوصی، موارد داخلی‌شان را در قلمرو مختلف که از امنیت داخلی تا سوءاستفاده از منابع طبیعی شروع می‌شود، به خطر می‌اندازد.
امریکاSR به ترس خود نه تنها درباره‌ی بهره‌برداری از بخش‌های فضایی اشاره می‌کند، که حقایقی را در رابطه با بخش‌های زمینی تأکید می‌دارد، بلکه گرایش خصوصی‌سازی سنجش از راه دور را در امریکا نیز بیان می‌دارد. امریکاSR نگرانی دقیقش را در شرایط کنترل زمینی در اقدامات فضایی بیان می‌دارد که بخاطر روابط جهانی است که معمولاً در رابطه با نتایج اقدامات فضایی بر روی زمین افزایش می‌یابد. تأکید می‌شود که از نقطه نظر اقدامات صنایع خصوصی که عمدتاً روابط را در این ناحیه دشوار می‌سازد، آنچه بیشتر دیده می‌شود، نظریه‌ی تقویت(افزایش) حمایت از قوانین بهره‌برداری از تخصص فضایی به دلایل معقول است که بسیار تأیید می‌شود، و بیان می‌گردد که:
این دسته قوانین بایستی عملیاتهایی را شرح دهند که در زمینه‌ی بخش‌های ساختارهای فضایی به عنوان بخشی از اقدامات فضایی بوده و صورتهای مبنای زمینی در اقدامات فضایی را در درون ظرفیت قوانین عمده‌ی حقوق فضا انجام خواهند داد.

 

جهت

تجزیه و تحلیل

 

 

نظریه انطباق

 

 

ساموئلبولس و هنری جنتیس

 

 

 

تعبیر مجدد شاگردان از اموریک امر اساسی تلقی می گرددو مدارس از قابلیت ایجاد مقاومت، اکتساب قدرت، درک خلق و انتقال مفاهیم و ارزشها با عنایت به نظام کل جامعه­برخوردار می باشند

 

 

روش انتقادی

 

 

نظریه مقاومت

 

 

مایکل اپل و هنری ژیرو

 

 

قورچیان(۱۳۷۳). تحلیلی از برنامه­ درسی مستتر: بحثی نو در ابعاد ناشناخته نظام آموزشی، فصلنامه پژوهش و برنامه ­ریزی در آموزش عالی، سال دوم، شماره ۱، صص ۴۷-۶۹٫
قورچیان در این طبقه ­بندی، نظریه مقاومت را به عنوان قابل دفاع­ترین و متقن­ترین نظریه برای مطالعه برنامه­ درسی پنهان معرفی می­ کند(قورچیان،۵۱:۱۳۷۳). در مجموع از جمع­بندی نظریات و تعاریف ارائه شده از برنامه­ درسی پنهان می­توان چنین استنباط کرد که همه تعاریف از نظر مفهومی یا به طور مستقیم مفهوم برنامه­ درسی پنهان را در مقابل برنامه­ درسی رسمی یا آشکار قرار داده­اند.
اگر کلیه­ هنجارهایی که دانش ­آموز در مدرسه و کلاس درس می­آموزد، بسط داده شود. آن­چه در بخش­های هر نظام از جمله، نظام­آموزشی، انتظارات شاگرد و قوانین­ و مقررات، قابل مشاهده است، حاصل تعاملات بین­فردی است. که حاصل، این چنین کنش­ها و واکنش­ها برقراری نوعی اخلاقیات، ارزش­ها، تعهدات، مسئولیت­ها، باورها، رفتارها و عملکردهاست. در واقع در خلال این دسته از تعاملات افراد نوعی جامعه­پذیری و فرهنگ­پذیری را تجربه می­ کنند و نقش­ها، مسئولیت­ها و هنجارهای جدیدی شکل می­گیرد.
۲-۱-۴ ابعاد ­و مولفه­های برنامه­ درسی پنهان
الیزابت والانس[۳۱] سه بعد برنامه درسی پنهان را به ما نشان می­دهد: ۱٫ برنامه درسی پنهان به بافت و زمینه آموزش مدرسه­ا­ی مربوط می­ شود. واحد تعامل معلم و شاگرد، ساختار کلاس درس، الگوی کلی سازماندهی برنامه آموزشی به منزله مدل کوچک شده نظام ارزشی اجتماعی به این بعد اشاره دارد. ۲٫ برنامه­ درسی پنهان می ­تواند شماری از فرایندهای عمل را­ ایجاد کند که از طریق مدرسه قابل اعما­ل است. فرایندهای اکتساب ارزشها، اجتماعی شدن، حفظ و نگهداری ساختار طبقه اجتماعی و اقتصادی در این بعد قرار می­گیرد.۳٫ برنامه درسی پنهان هم از سویی درجات متفاوتی از سمت و سوی پنهان بودن و عمق آن را می تواند در برداشته باشد ­و هم از دیگر سو در دامنه ای از یک ا­مر اتفاقی و ناخاسته در برنامه تا نتایج درهم تنیده و عمیق که برخاسته از کنش تاریخی و اجتماعی تعلیم و تربیت است، قرار می­گیرد (صفایی موحد، عطاران و تاجیک ۱۰:۱۳۸۹).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
صاحب­نظران مختلف، ابعاد گوناگونی را برای برنامه­ درسی پنهان ذکر کرده ­اند: از جمله آن­ها می توان به نظر سیلور، الکساندر و لویس اشاره کرد که ابعاد برنامه­ درسی پنهان را شامل؛ ساختار مدرسه، جو اجتماعی مدرسه و تعامل معلم و دانش ­آموز(سیلور، الکساندر و لویس، ۱۳۷۸ :۴۵۱-۴۵۳) می­دانند. فتحی و واحد چوکده­­ نیز، ابعاد مذکور را به عنوان ابعاد برنامه درسی پنهان بیان کرده ­اند(فتحی­و واحدچوکده،۱۰۲:۱۳۸۵). با این وجود، بررسی ادبیات پژوهشی برنامه­ درسی پنهان، نظر صاحب­نظران دیگر در خصوص ابعاد برنامه­ درسی پنهان را روشن می­سازد که اگر چه ابعادی چون شناختی، اجتماعی و فیزیکی را برای برنامه ­درسی پنهان، مطرح کرده ­اند( بیان­فر و همکاران،۵۸:۱۳۸۹). اما محور اصلی پژوهش­های اغلب محققان، بعد اجتماعی برنامه­ درسی پنهان بوده است.
توجه به پژوهش­های صاحب­نظران، نشان دهنده این است که با وجود این که این سه بعد، در آثار آن­ها مورد بررسی واقع شده است اما هنوز، درصد زیادی از اندیشمندان به بعد اجتماعی برنامه­ درسی پنهان، توجه ویژه­ای­ نشان می­دهند. پژوهش حاضر، با بررسی یافته­ های تحقیقاتی قبل، به این نتیجه رسید که نظر مهرام و همکاران (۳:۱۳۸۵) و نظر امیری (۳۲:۱۳۹۱) که در راستای پژوهش مهرام و همکاران انجام گرفته است، نظرات مختلف صاحب­نظران این حوزه را در بر داشته و آن­ها را پوشش می­دهد. و از آن­جا که پژوهش­های مذکور، معلم، دانش ­آموز، روش تدریس، محیط فیزیکی مدرسه، ارزشیابی و قوانین­ و مقررات را به عنوان مولفه­های برنامه ­درسی پنهان دانسته ­اند، پژوهش حاضر، هم راستا با آن تحقیق، شش مولفه­ی مذکور را، در این پژوهش مورد بررسی سوال­های خود قرار داده است. از ­آنجا که برنامه­ درسی پنهان تاثیر بسیار زیادی بر تفکر، عواطف و رفتار دانش ­آموزان دارد می ­تواند تحقق اهداف تربیتی مدارس را تسریع بخشد(ایزدی­شارع­پور وقربانی­قهرمانی۱۱۳:۱۳۸۸).
عناصر برنامه­ درسی پنهان از جمله؛ معلم، دانش ­آموز، روش­تدریس، محیط فیزیکی مدرسه، قوانین­ومقررات و ارزشیابی(مهرام و همکاران،۳:۱۳۸۵) می­توانند در زمینه ­های مختلفی از جمله تأثیر بر مسئولیت­ پذیری دانش ­آموزان نقشی موثر داشته باشند. در واقع هر یک از عناصر مرتبط با برنامه ­درسی به صورت بالقوه بسته به نوع عملکرد خود و در تعامل با دیگر عوامل فراگیران را در یکی از طیف­های ارزشمند یا مخرب برنامه­ درسی پنهان همچون: انگیزش[۳۲]، عزت­نفس[۳۳]، تعامل، قانونمندی[۳۴]، تعهد، مسئولیت­ پذیری و جامعه­پذیری را در مقابل با عدم اعتماد به نفس، بی­نظمی، عدم انگیزه و بی مسئولیتی و غیره … سوق می­دهد، و تأثیرگذار است.
۲-۱-۵ ضرورت توجه به برنامه ­درسی پنهان
با این که یادگیری­ها و تجارب برنامه درسی پنهان، در برنامه­ درسی صریح و از پیش طراحی شده، پیش ­بینی نشده، آن­ها یک برنامه ­درسی واقعی را تشکیل می­دهند. زیرا در زمره­ی مهم­ترین و مؤثرین محتواهای آموزشی هستند که دانش ­آموزان در مدرسه به طور طبیعی یاد می­گیرند. برنامه­ درسی پنهان منشاء یادگیرهای عمیق و پایدار بوده و طرز تلقی­ها، نگرش و عقاید فراگیران را درباره محیط آموزشی، استاد، هم کلاسی و ماهیت منابع کلاسی را تشکیل می­دهد. عواملی که جزء برنامه­ درسی نیست و از دید و مشاهده­ برنامه­ ریزان و دست­اندرکاران تعلیم و تربیت پنهان است، در فکر و عواطف و رفتار فراگیرنده اثر می­گذارند و در بیشتر موارد مؤثرتر از برنامه­ درسی آشکار و پیش بینی شده عمل می­ کنند.
برنامه­ درسی پنهان در مدرسه آموزش داده می­ شود و از تجارب داخل کلاس­ها کتابخانه ­ها، جشن­ها و محیط­های اجتماعی مدرسه شکل می­گیرد ارزش ­والای آثار مثبت برنامه ­درسی پنهان همچون استقلال، عزت­نفس، انگیزش و احراز آثار مخرب آن همچون بی­اعتمادی به مراکز آموزشی، کاهش عزت­نفس و عدم توجه به قوانین از ضروریات بی­بدیل توجه به برنامه­ درسی پنهان می­باشد(علیخانی و مهر محمدی۴۰:۱۳۸۴).
ناسازگاری، کنترل پرخاشگری، بی­علاقه بودن، اظهار علاقه نشان دادن به حضور در مدرسه و بی علاقه­گی به در حضور مدرسه، وابستگی فکری به معلم و مدرسه، کاهش اعتماد بنفس و موفقیت تحصیلی و غیره همه از آثار مثبت و منفی برنامه­ درسی پنهان است که کم توجهی و غفلت از آثار منفی چنین برنامه­ای می ­تواند تحقق اهداف والای تعلیم و تربیت را دچار مشکل سازد بنابراین برنامه­ ریزان و مجریان باید متوجه مسئولیت حساس خود باشند؛ چرا که به طور همزمان هم برنامه­ درسی آشکار را طراحی و برنامه ­ریزی می­ کنند و هم زمینه ایجاد برنامه درسی پنهان را فراهم می­سازند(سیلور الکساندر،۱۴۵:۱۳۸۷).
نظام­های آموزشی اهداف و غایاتی دارند که تعامل و یک پارچگی تمام مؤلفه­ ها و عناصر برنامه برای نیل به آن­ها ضروری است گرچه این یادگیری­ها و تجارب در برنامه صریح و از پیش طراحی پیش بینی نگردیده اما آن­ها یک برنامه­ درسی واقعی را تشکیل می­ دهند زیرا در زمره مهم­ترین و مؤثرترین محتواهای آموزشی هسنتد که دانش ­آموزان در مدرسه به طور طبیعی یاد می­گیرند این برنامه­ درسی در مدرسه آموزش داده می­ شود و از تجارب داخل کلاس­ها کتابخانه ­ها، جشن­ها و محیط­های اجتماعی مدرسه شکل می­گیرد(آسبروکس به نقل از خدا بنده اویلی،۱۳۹۰).
ماریانی(۱۹۸۹)، برای تشریح برنامه­ درسی پنهان در مقابل برنامه­ درسی رسمی، آن را به کوه یخی شناور در آب تشبیه کرده است که بخش اعظم آن زیر سطح آب و ما بقی بیرون آب است. وی برنامه­ درسی آشکار را که همان شایستگی­های مورد انتظار در فراگیران می باشد را در برابر علایق، نگرش ها باورها و انگیزهای تجزیه شده منبعث از وجود آموزشی، بسیار معدود می­داند(علیخانی،۸۷:۱۳۸۲).
جکسون( ۱۹۶۸)، به پیامدهای ثانوی نظام آموزشی و دامنه وسیعی از نتایج که برنامه ­درسی رسمی می ­تواند سبب وقوع آن شود اشاره دارد. او برنامه درسی پنهان را مؤثرتر از برنامه­ درسی آشکار مدرسه می داند و اعتقاد دارد که شاگردان این برنامه را از طریق جنبه­ های غیر آکادمیک محیط مدرسه و روابط اجتماعی متأثر از عناصر قدرت، جمعیت و تشویق به طور ضمنی می­آموزند(فلاح و همکاران،۴۷:۱۳۹۱).
برخی صاحب نظران بر این باورند که برنامه­ درسی آشکار بخش کوچکی از آن چیزی است که مدارس و دانشگاه­ها آموزش می­ دهند بنابراین، بخش بزرگتر یادگیری فراگیران حاصل تجربیات قبلی آنان و نیز تعامل پویای آنان با فرهنگ، مجموعه روابط و مناسبات، قوانین و مقررات و جو حاکم بر محیط آموزشی، خانواده و جامعه می باشد، که بی­توجهی به آن تحقق ا هداف والای تعلیم و تربیت را دچار مشکل می­سازد(محبی و همکاران ،۷۳:۱۳۹۰).
یک وظیفه مهم طراحان برنامه­ درسی، تجزیه و تحلیل برنامه­ درسی پنهان است؛ به نحوی که بتواند در کارآمدی کل یک مؤسسه تربیتی مؤثر واقع شود. افرادی که با برنامه ­ریزی­ درسی تربیت معلم سرو کار دارند، اگر بعد پنهان برنامه را بپذیرند و به آن آگاهی داشته باشند سعی می­ کنند صلاحیت­ها و مهارت­ های در معلمان به وجود آورند که پس از اشتغال به تدریس، برنامه ­ریزی فعالیت­ها، نگرش­ها و رفتارهای خود را در حق ثمردهی و تحقق هدف­های برنامه ­ریزی آموزشی برنامه­ درسی رسمی تنظیم و ارائه نمایند(ملکی،۲۶:۱۳۸۵).
همان­طور که قبلاً به آن اشاره شد در واقع آنچه که طراحان و برنامه­ ریزان برای رشد و تربیت فراگیران در نظر می­گیرند و برنامه ­ریزی می­ کنند، برنامه ­درسی رسمی است که اهداف آموزشی آشکاری دارد و براساس اصول و روش­های معینی متناسب با اهداف، برنامه ­ریزی و سازماندهی می­ شود. اما مجموعه یادگیری­های فراگیران فراتر از برنامه ­درسی آشکار است زیرا همیشه نمی­توان عوامل مؤثر در شکل­ گیری تجربه­ها را تحت کنترل درآورد، زیرا عوامل گوناگونی که از دید برنامه­ ریزان و مدرسان پوشیده است، در فکر رفتار و عواطف فراگیران اثر می­ کند و در بیشتر اوقات مؤثرتر از برنامه­ درسی آشکار در زندگی فراگیران عمل می­ کند. با توجه به اهمیت این قضیه و تحقیقات صورت گرفته، که حکایت از اثر نسبتاً قوی برنامه درسی پنهان بر یادگیری­های دانش ­آموزان دارد لذا توجه بیش از پیش تمامی برنامه­ ریزان و مسئولین آموزشی مدارس در خصوص توجه به نقش و اهمیت این برنامه بر رفتار، روابط و عواطف و… دانش ­آموزان می­طلبد که آن­ها را هر چه بیشتر در جهت تحقق اهداف والای تعلیم و تربیت و پرورش دانش ­آموزان، مسئول به جامعه یاری نمایند.
۲-۲ بخش دوم مطالعات نظری: مسئولیت پذیری
۲-۲-۱ مفهوم مسئولیت­ پذیری
مسئولیت­ پذیری یعنی قابلیت پذیرش، پاسخگویی و به عهده گرفتن کاری که از کسی درخواست می­ شود و شخص حق دارد که آن را بپذیرد و­ یا ­رد کند. مسئولیت­ پذیری در روند صحیح رشد انسان­ها پدید می­آید. مسئولیت با وظیفه تفاوت دارد. مسئولیت انتخابی آگاهانه است، وظیفه کاری است که یک نفر به دیگری محول می­ کند و باید حتما انجام بگیرد. فرزندانی که رشد و بالندگی آن­ها همراه با استقلال باشد مسئولیت­پذیرتر بار می­آیند(رفعتیان،۱۱:۱۳۸۵).
«مسئولیت» درلغت به معنای موظف بودن و یا متعهد بودن به انجام امری می­باشد. زمانی می­توان مسئولیتی را به فردی سپرد که او این شرایط را احراز کرده باشد. ۱- مسئولیت­ پذیری زمانی تحقق می­پذیرد که رسالت و تکلیفی در کار باشد. ۲- مسئولیت در جای اعتبار می­ شود که فرد، دارای قدرت تمیز و ادراک باشد، لذا انسان ناآگاهی که دارای قدرت درک و فهم نمی ­باشد را نمی­توان ملزم به انجام کاری کرد و به او مسئولیتی را سپرد.۳- زمانی می­توان فرد را در مقابل وظیفه ­ای که، داشته است مورد بازخواست قرار داد که آن فرد قبلاً مسئولیت خود را شناخته باشد و این مستلزم رسایی پیام و دریافت آن توسط فرد مکلف می­باشد. ۴- زمانی می­توان فرد را مسئول دانست که او با اختیار و اراده خود، انجام یا ترک کاری را به عهده گرفته باشد، نه اینکه مجبور به این کار شده باشد(آذرمهر،۴:۱۳۹۲).
از نظر گالو[۳۵]، مسئولیت­ پذیری به این معنی است که اثرات آنچه انجام می­دهیم در نظر بگیریم، خواه در کوتاه مدت یا بلند مدت، خواه بر مردم، خواه بر طبیعت(گالو،۲۰۰۴ به نقل از رستمی،۱۳۹۰).
مرگلر و همکاران(۲۰۰۷)، مسئولیت­ پذیری را توانایی نظم دادن به تفکرات، احساسات و رفتار همراه با اراده برای در نظر گرفتن خود به عنوان مسئول انتخاب­هایی که انجام می­ دهند و پیامدهای فردی و اجتماعی آن­ها تعریف کرده ­اند(سبحانی­نژاد و آب نیکی،۶۱:۱۳۹۱).
مسئولیت­ پذیری گوهر ارزشمندی است که با وجود آن انسان بر همه مخلوقات جهانی برتری یافته است. در فرهنگ سخن، مسئولیت به معنی کاری را عهده­دار شدن و عواقب و پیامد­های آن را پذیرفتن، پاسخگوبودن، موظف بودن، تعهد به کسی یاچیزی آمده است “مارگارت مید”، قبول مسئولیت را بزر گترین مرحله کمال انسانی دانسته است. به نظر او افراد کوشا و مسئولیت­پذیر، همواره به انجام وظایف اهمیت کافی می­ دهند و در کمک به دیگران پیش قدم­اند(حسینی قمی،۱۶:۱۳۹۱).
مسئولیت یک ویژگی شخصیتی است که معمولاً به صورت یک نگرش در ساختار روانی و رفتاری فرد شکل می­گیرد و یک متغیر عمده و اساسی در رفتارهای اجتماعی محسوب می­ شود و لذا در آموزش رفتارهای اجتماعی جایگاه جالب توجهی دارد(خدابخشی و عابدی،۱۱۴:۱۳۸۸).
بدلی(۱۹۸۵)، معتقد است مسئولیت­ پذیری فردی به معنای آن است که شخص پاسخگویی افکار، انتخاب­ها، تصمیمات، گفته­ها و اعمالش باشد، به عبارت دیگر باید عواقب اعمال و رفتارش را بپذیرد. گلن[۳۶] (۱۹۸۸)، مسئولیت­ پذیری را، توانایی محاسبه دقیق محدودیت­ها، علل و عوامل موثر در موقعیت­های مختلف و سازگاری متناسب رفتارهای شخص می­داند(اسماعیلی و همکاران،۲۹:۱۳۸۶)
گاف[۳۷] (۱۹۶۸)، وظیفه­شناسی، مسئولیت­ پذیری، قابلیت اعتماد، عمل کردن براساس نظم و مقررات و اعتقاد بر این که عقل و دلیل باید بر زندگی مسلط باشد از ویژگی­های شخصیتی نسبتاً پایدار میان­فردی و درون­ فردی افراد است. گاف معتقد است که فرد مسئول به ارزش­های اجتماعی و اخلاقی و مدنی پایبند است(طبا­طبایی و همکاران،۲۸:۱۳۹۰).
مارنات[۳۸](۱۹۹۴)، افراد مسئولیت­پذیر به کارهایی که مستلزم وظیفه­شناسی، قابلیت اعتماد و رفتار عادلانه است خوب پاسخ می­ دهند از ارضای خواسته­ های خود به خاطر گروه چشم پوشی می­ کنند و تعهدهایشان را محترم می­شمارند. رفتارشان با نزاکت، مؤدبانه، هوشیارانه، پر انرژی، صادقانه و مستقیم است. متداولترین صفات برای توصیف این افراد عبارت است از: وظیفه شناس، مسئول، قابل­اعتماد، سختکوش، کارآمد و کامل(مظاهری، تدبیری، نصیری،۲:۱۳۹۱).
مسئولیت­ پذیری اجتماعی را نوعی احساس التزام به عمل یا واکنش فردی در موقعیت­های گوناگون به دلیل تقید نسبت به سایرین، که نتیجه آن نوعی احساس تعهد و پایبندی به سایرین و تبعیت از قواعد و معیارهای اجتماعی و درک قواعد گروهی است که در ذهن و رفتار فرد شکل می­گیرد(سبحانی­نژاد و فردانش،۱۰۰:۱۳۷۹).

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.