زنجانی و همکاران (۱۳۸۹)، تحقیقی با عنوان “مقایسه تصویر بدنی در افراد با هراس اجتماعی، کمرویی و بهنجار” انجام دادند که نتایج نشان داد که افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی در مقایسه با افراد عادی نسبت به بدنشان نگرش منفی تری دارند . افراد مبتلا به هراس اجتماعی دارای نگرش منفی تری نسبت به بدن خود هستند و هنگام حضور در موقعیت های اجتماعی نگران هستند که ظاهرشان به وسیله دیگران مقبول واقع نشود و مورد ارزیابی منفی قرار گیرند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
زنجانی و همکاران (۱۳۸۹)، در مقاله ای تحت عنوان “مقایسه افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی و افراد عادی” پرداختند. که نتایج نشان داد که افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی نسبت به افراد عادی مهارت های اجتماعی ضعیف تری دارند. و حساسیت جسمانی در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی نسبت به افراد عادی تفاوت چشمگیری وجود داشت.
گراوند، افضلی، شکری، پارسیان، پاکلک، خدایی و طولابی (۱۳۸۹)، به بررسی “تفاوتهای سنی و جنسی در اضطراب اجتماعی دوره نوجوانی” پرداختند. نتایج نشان داد نوجوانان ۱۳-۱۲ ساله نسبت به دو گروه سنی (۱۵-۱۴ و ۱۷-۱۶سال)، میانگین بالاتری در دو بُعد شناختی و رفتاری اضطراب اجتماعی بدست آوردند. همچنین میانگین نمره های دختران در سه گروه سنی در مقایسه با پسران در بُعد رفتاری اضطراب اجتماعی بالاتر بود در حالیکه، در بُعد شناختی اضطراب اجتماعی بین دو جنس تفاوت وجود نداشت.
صالحی و رحمانی (۱۳۸۹)، “نقش اضطراب اجتماعی اندام را در انگیزۀ مشارکت ورزشی ۲۶۵ دانشجوی دختر و پسر مشغول در دانشگاه زنجان مقایسه کردند، نتایج این پژوهش نشان داد که انگیزه های درونی برای مشارکت در تمرینات ورزشی در بین دانشجویان دارای اضطراب اجتماعی بالا نسبت به دانشجویان دارای اضطراب اجتماعی پائین به گونه معنادار بیشتر بود. همچنین اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر نسبت به دانشجویان پسر بیشتر بود.
طباطبائیان و همکاران (۱۳۸۹)، در تحقیقی به “بررسی رابطه اضطراب اجتماعی اندام با مراحل تغییر رفتار تمرینی در دانشجویان” پرداختند. یافته های پژوهش نشان داد که بین اضطراب اجتماعی با سطوح تغییرات رفتار تمرینی آنها رابطه معکوس معناداری وجود داشت. همچنین میزان اضطراب اجتماعی اندام در دانشجویان دارای فعالیت بدنی کمتر، به گونه معناداری بیشتر بود.
رجبی ، عباسی (۱۳۹۰)،در تحقیقی به بررسی “رابطه خود انتقادی، اضطراب اجتماعی و ترس از شکست با شرم درونی شده در دانشجویان” پرداختند. نتایج نشان داد که بین متغیرهای خود انتقادی، اضطراب اجتماعی و ترس از شکست با شرم درونی شده رابطه مثبت معنادارد وجود دارد.
عموزاده (۱۳۹۰)، در تحقیقی با عنوان “رابطه کمرویی، عزت نفس، خودکارآمدی و جرأت ورزی با اضطراب اجتماعی در بین دانشجویان دختر و پسر ایلام” پرداخت. یافته های تحقیق نشان داد که بین عزت نفس، خودکارآمدی، جرأت ورزی با اضطراب اجتماعی رابطه منفی معناداری وجود دارد، ولی کمرویی با اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معناداری دارد. بعلاوه کمرویی بهترین پیش بینی کننده اضطراب اجتماعی در پسران دانشجو و عزت نفس بهترین پیش بینی کننده اضطراب اجتماعی در دختران دانشجو بودند.
حیدری و علی پورخدادادی (۱۳۹۰)، در پژوهشی با عنوان به “مقایسه اضطراب اجتماعی و نگرانی از تصور بدنی در بین دانشجویان زن و مرد” پرداختند، نتایج پژوهش حاکی از آن بود که بین دانشجویان زن و مرد از لحاظ تصویر بدنی و اضطراب اجتماعی تفاوت معناداری وجود ندارد.
بیرامی، اکبری، قاسم پور و عظیمی (۱۳۹۱)، در تحقیقی به بررسی “حساسیت اضطرابی، فرانگرانی و مؤلفه های تنظیم هیجانی در دانشجویان با نشانگان بالینی اضطراب اجتماعی و بهنجار” پرداختند. نتایج تحقیق نشان داد که بین دانشجویان دارای اضطراب اجتماعی و بهنجار از لحاظ حساسیت اضطرابی، فرانگرانی و ارزیابی مجدد تفاوت معناداری وجود دارد.
طرقبه، صالحی فدردی، انصاری (۱۳۹۱)، به بررسی “رابطه سوءگیری تفسیر و اضطراب اجتماعی دانشجویان پرداختند. که نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که افزایش سوءگیری تفسیر با افزایش نشانه های اضطراب اجتماعی رابطه ی مثبت و معناداری دارد. به علاوه مشخص نمودند که سوءگیری تفسیر می تواند میزان اضطراب اجتماعی را حتی پس از کنترل افسردگی پیش بینی کند.
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
ولیزاده و آریاپور (۱۳۹۱)، “نقش اضطراب اجتماعی اندام، تصور بدنی و عزت نفس را در پیش بینی اختلالات خوردن در زنان ورزشکار” بررسی کردند. که نتایج این پژوهش نشان داد که بین اضطراب اجتماعی در مورد تصور بدن با اختلالات خوردن رابطه مثبت معناداری و بین عزت نفس با اختلالات خوردن رابطه منفی معنا داری وجود دارد.
خداجوی، قنبری چشمه کمره (۱۳۹۲)، در تحقیقی به بررسی “رابطه بین اضطراب اجتماعی اندام و عزت نفس با اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر” پرداختند. نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که اضطراب اجتماعی اندام و عزت نفس پیش بینی کننده های اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر بودند و اضطراب اجتماعی اندام، پیش بینی کننده بهتری برای هراس اجتماعی بود (P ≤۰/۰۵).
کریم زاده و همکاران (۱۳۹۳)، به بررسی و شناسایی عزت نفس و پیش بینی کننده های آن در ویژگی شخصیت با اضطراب اجتماعی در افراد متقاضی جراحی پلاستیک پرداختند. یافته های پژوهش نشان داد که هر چقدر افراد از عزت نفس مثبت تری برخوردار باشند از ویژگی های شخصیتی برون گرایی بیشتر و اضطراب اجتماعی کمتری برخوردارند.
کلارک و آرکوویتارس (۱۹۹۰)، در تحقیقی به بررسی رابطه بین اضطراب اجتماعی و خود ارزیابی از عملکرد بین فردی پرداختند، نتیجه تحقیقات نشان داد؛ افرادی که دارای اضطراب بالایی بودند نسبت به کسانی که دارای اضطراب اجتماعی پائین هستند، جنبه های مثبت عملکرد خود را کمتر از حد معمول ارزیابی می کنند.
نتایج فراتحلیل فینگولد[۵۸] (۱۹۹۴)، جهت بررسی تفاوت های جنسی در شخصیت، نشان داد که زنان نسبت به مردان در ابعاد برون گرایی، اضطراب، اعتماد و مخصوصاً دلسوزی (نیاز مهرورزی) نمرات بیشتری بدست آوردند. همچنین نتایج نشان داد که هیچگونه تفاوت جنسی در اضطراب اجتماعی، تکانشگری، فعالیت، عقاید، منبع کنترل و فرمانبرداری بین زنان و مردان وجود ندارد.
دام باگن و کریمیت[۵۹] (۲۰۰۰)، در پژوهشی آموزش مهارت های اجتماعی و درمان رفتاری شناختی را براضطراب اجتماعی مطالعه کردند بر روی آزمودنی های که به وسیله آیتم هایDSM IV مضطرب اجتماعی تشخیص داده شده بودند، مطالعه نمودند. نتایج نشان داد که هم آموزش مهارت های اجتماعی و هم درمان رفتاری – شناختی در درمان اضطراب اجتماعی نقش دارند.
کرام و پرات (۲۰۰۱)، به بررسی “رابطه بین عزت نفس و اضطراب اجتماعی در بین دانشجویان” پرداختند که نتایج نشان داد که عزت نفس پائین منجر به اضطراب اجتماعی در میان دانشجویان می شود.
در پژوهشی که دلوسو، سایتونی، پایاسولی، روسی، کیاپارلی، پوگیو، روسی، هاردوی، و کاسانو[۶۰] (۲۰۰۲)، به منظور بررسی اضطراب اجتماعی؛ تفاوت های جنسی در دانش آموزان ایتالیایی انجام دادند، نتایج نشان داد که میانگین نمرات زنان در مقیاس اضطراب اجتماعی نسبت به مردان بیشتر است و تفاوت های جنسی به خصوص در حوزه حساسیت های بین فردی وجود دارد.
استراهان[۶۱] (۲۰۰۲)، در تحقیقی با عنوان تأثیر اضطراب اجتماعی و مهارت های اجتماعی بر عملکرد تحصیلی، بیان داشت که افراد دارای اضطراب اجتماعی نسبت به افراد غیرمضطرب دارای کنترل اجتماعی و همچنین بیانگری پائین هستند، همچنین افراد مضطرب اجتماعی یک حساسیت اجتماعی بالاتری را گزارش دادند. دانش آموزان مضطرب اجتماعی در مهارت های کلامی، سخن گفتن، حضور در اجتماع و ارتباط کلامی با دیگران دچار مشکل بودند.
جونگ (۲۰۰۲)، در پژوهشی به بررسی “تأثیر سطوح عزت نفس بر اضطراب اجتماعی” پرداخت. نتایج نشان داد که سطوح پائین عزت نفس، عامل نیرومندی برای ایجاد ارزیابی منفی از خود و در نتیجه ایجاد اضطراب اجتماعی است.
ایزگیچ[۶۲] و همکاران (۲۰۰۴)، در پژوهشی با عنوان “رابطه تصویر بدن، عزت نفس و اضطراب اجتماعی در بین دانشجویان ترکیه” پرداختند که نتایج حاکی از آن بود که عزت نفس دانشجویان دارای اضطراب اجتماعی، به گونه معناداری نسبت به دانشجویانی که اضطراب اجتماعی نداشتند پائین تر بود. افزون بر این، بر اساس نتایج این پژوهشها، در میان دانشجویان با عزت نفس پائین، بالاترین شیوع اضطراب اجتماعی و در بین دانشجویان با عزت نفس بالا، پائین ترین میزان شیوع اضطراب اجتماعی مشاهده شد.
در تحقیق انج[۶۳] و همکاران (۲۰۰۵)، به بررسی “رابطه رضایت از زندگی و اضطراب اجتماعی” پرداختند که نتایج نشان دادند که بین رضایت از زندگی و اضطراب اجتماعی رابطه منفی معناداری وجود دارد.
در پژوهشی گرکو و موریس (۲۰۰۵)، با عنوان عوامل تأثیرگذار بر اضطراب اجتماعی و مقبولیت در بین همسالان، به مطالعه ی تأثیر مهارت های ارتباطی و اجتماعی و روابط دوستی نزدیک در طول دوران کودکی پرداختند. یافته های این تحقیق نشان داد که بین اضطراب اجتماعی و مهارت های ارتباطی و اجتماعی رابطه وجود دارد.
تحقیقات ایوارسون[۶۴] و همکارانش (۲۰۰۵)، که به بررسی ارتباط میان خودپنداره ی بدنی، افسردگی، استرس و اضطراب در گروهی از نوجوانان سوئدی پرداختند، مشخص گردید که تفاوت ارزیابی های فرد از خودش با معیار های ایده آلش در مورد وضع ظاهری بدنی پائین بود و نمره افراد در تصویر از بدن با نگرش مثبت نسبت به لاغری، خلق و خوی منفی، علائم استرس و اضطراب و ترس های اجتماعی و همچنین اضطراب فیزیکی همبستگی زیادی نشان داد.
کاشدان[۶۵] و همکاران (۲۰۰۶)، در پژوهشی تحت عنوان اضطراب اجتماعی و احساس ذهنی بهزیستی افراد مبتلا به اختلال استرس پس از صانحه نشان داد که افرادی که دچار PTSD[66] هستند در معرض اضطراب اجتماعی قرار دارند و احساس ذهنی بهزیستی شان رو به کاهش می نهد.
رانتا، کالتیا لامینو، کویستو، تومیستو، پلکونن و مارتونن[۶۷] (۲۰۰۷)، در پژوهشی به بررسی سن و تفاوت های جنسی در اضطراب اجتماعی دوران نوجوانی پرداختند. نتایج نشان داد که نمرات دختران در کل مقیاس اضطراب اجتماعی و سه زیر مقیاس آن نسبت به پسران در همه گروه های سنی بیشتر است.
توگرسن، نئومانی و نتومانیس[۶۸] (۲۰۰۷)، رویکرد نظریه خود تعیینی را به نگرانی ها از تصور بدن، خود تعیینی و خود ادراکی در شرکت کنندگان در کلاس های ایروبیک در بریتانیا بررسی کردند. نتایج نشان داد که انگیزه درونی به گونه معناداری خود ارزشی را پیش بینی می کند. افزون بر این، بین آزمودنی های دارای اختلال خوردن و همتایان بدون این اختلال در رضایت مندی، تنظیم درونی، خود ادراک و اضطراب اجتماعی تفاوت معناداری وجود داشت.
آتالای و گنکز[۶۹] (۲۰۰۸)، در پژوهشی به بررسی نقش تمرین در رضایت از تصویر بدن را با اضطراب اجتماعی در بین دانشجویان ترکیه بررسی کردند و نتایج نشان دهنده این بود که آزمودنی های دارای عدم رضایت از تصویر بدنی، در فعالیت تمرینی منظم شرکت نمی کنند و اضطراب اجتماعی بالاتری را تجربه می کنند و همچنین گزارش نمودند که افرادی که درباره ظاهر خود دید منفی دارند بیشتر مستعد اضطراب اجتماعی هستند.
گرگوری و همکاران (۲۰۱۰)، در پژوهش هایی نگرش درباره خوردن، عزت نفس و اضطراب اجتماعی را در جامعه زنان ایرانی ۵۱-۱۴ ساله شرکت کننده در برنامه های آمادگی جسمانی بررسی کردند. نتایج این پژوهش نشان داد که زنان دارای اختلال خوردن، عزت نفس پائین تر و اضطراب اجتماعی بالاتری را گزارش کردند. همچنین، زنان دارای عزت نفس پائین تر اضطراب اجتماعی بالاتری داشتند. افزون بر این، اضطراب اجتماعی با وزن بدن و شاخص توده بدن همبستگی مثبت معناداری داشت.
هاگر و استونسون[۷۰] (۲۰۱۰)، در مطالعه ای با عنوان اضطراب اجتماعی اندام و عزت نفس بدنی؛ اثرات جنس و سن را روی ۲۳۳۴ دانش آموز و دانشجوی دبیرستانی و دانشگاهی با دامنه سنی ۲۴-۱۱ سال در کشور بریتانیا انجام دادند که آزمودنی های مؤنث نسبت به همتایان مذکر خود به طور پایداری، اضطراب اجتماعی اندام بیشتر و عزت نفس کمتری داشتند، به استثنای گروه ۱۲-۱۱ سال.
چائو و چنگ[۷۱] (۲۰۱۲)، در پژوهشی به بررسی رابطه بین شخصیت خود توصیفی بدنی و اضطراب اجتماعی اندام در کارکنان بیمارستان اُهایو پرداختند که نتایج نشان داد که شخصیت تأثیر مثبت و مستقیمی بر خود توصیفی بدنی دارد و خود توصیفی بدنی تأثیر منفی مستقیمی بر اضطراب اجتماعی دارد. همچنین یافته های آنها نشان داد که شخصیت تأثیر منفی مستقیمی بر اضطراب اجتماعی اندام دارد.
۲-۱۴ جمع بندی پیشینه ی داخلی و خارجی درباره اضطراب اجتماعی:
با مروری بر پیشینه های انجام شده داخلی و خارجی این حوزه که شامل طیف وسیعی از تحقیقاتی است که در زمینه مهارت های اجتماعی و ارتباطی، احساس ذهنی بهزیستی، خودپنداره، تصور بدنی ، اضطراب اجتماعی اندام و… که با اضطراب اجتماعی صورت پذیرفته بیانگر رابطه این عوامل با اضطراب اجتماعی می باشد.
٢-١۵ تصور بدنی:
یکی دیگر از روش های که از سوی افراد جامعه برای انجام جراحی زیبایی صورت میگیرد و باعث اضطراب در افراد می شود تغییر در تصویر بدنی می باشد که در صورت عدم تغییر در آن منجر به اضطراب شدید، اجتناب از رویارویی با افراد از دست دادن اُمید می شود. اُمید به اختیار خود انسان است و از آنجا ناشی می شود که تصمیم بگیرد که هیچ گاه خود را کمتر از از موجودی بی همتا و مهم نپندارد. بدن انسان نخستین بخش شخصیت اوست که در تعاملات اجتماعی قابل مشاهده است و از این نظر با بخش های دیگر شخصیت متفاوت است زیرا به راحتی و تنها از راه مشاهده می تواند با سایر افراد مقایسه شود بنابراین شکل ظاهری بدن در تعاملات اجتماعی اهمیت زیادی دارد. دامنه تصویر بدنی و نگرانی از آن تا به آنجا گسترش یافته است که مشغلۀ ذهنی بسیاری از افراد، بخصوص جوانان گردیده و روزانه زمان و هزینه زیادی صرف تفکر و تغییرات ظاهری در بدن می شود (گرین، پریجارد[۷۲]؛ ۲۰۰۳). این امر به گونه ای است که این افراد ساعت ها در مورد تصویر بدنی خود فکر می کنند و با تغییر در آرایش و پوشیدن لباسهای متنوع و قرار گرفتن در وضعیت های خاص سعی در پوشاندن نقائص ظاهری خود دارند که بیشتر زائیده تصور ذهنی آنان از بدنشان است (اسکلافانی[۷۳]، ۲۰۰۳). رضایت از تصویر بدنی در بین جوانان، مستلزم رضایت از پنج عامل بدنی می باشد:۱٫تناسب اندام ۲٫زیبایی ظاهر۳ .سلامت بدنی ۴٫پاکیزگی بهداشت و زیبایی پوست ومو ۵٫توانایی کنترل وزن (مارش[۷۴]، ۲۰۰۴) و نارضایتی از این تصویر بدنی پیامدهایی چون اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی، اختلالات روانی، تضعیف خودپنداره و عزت نفس را در پی خواهد داشت (برونل[۷۵]، ۱۹۹۱) . از نظر الکساندر مات و لامسون [۷۶](۲۰۰۴)، تصویربدنی به عنوان یک ساختار چند بُعدی قابل تغییر است. مطالعات گسترده در چند سال اخیر روی تصویر بدنی این توافق را در بین عده زیادی از محققان به وجود آورده که تصویر بدنی مسأله ای چند بعدی بوده و در بر گیرنده مؤلفه های ادراکی، نگرشی و رفتاری است.
تصویر بدنی بیانگر نگرش فرد از خود همراه با احساسات وافکاری است که می توانند تغییر دهنده رفتار او در شرایط گوناگون ودر جهات مثبت یا منفی باشد. این تصویر ذهنی می تواند تحت تأثیر عواملی چون رشد جسمانی، تعاملات فرد با محیط اجتماعی، سوانح، آسیب جراحات بدنی قرار گیرد و نگرانی از تصویر بدنی را در فرد ایجاد کند (سوگار[۷۷]، ۲۰۰۰).
ظاهر یکی از بخش های مهم خودپنداره و از این رو تصویر بدنی است. مدیریت ظاهر نه فقط شامل تفکر دربارۀ چگونگی قیافۀ شخصی، بلکه شامل فعالیت هایی برای نمایش قیافه نیز می شود. کیسر[۷۸](۱۹۹۷)، معتقد است هر نوع تفکر و فعالیتی که به خریداری و پوشیدن لباس و نیز فرایند های تغییر بدن، مانند رژیم غذایی، جراحی منجر شود به عنوان بخش های مدیریت ظاهر در نظر گرفته می شود. رود و لنون (۱۹۹۴) اعتقاد دارند که رفتارهای مرتبط با مدیریت ظاهر شامل رژیم غذایی، ورزش پرورش اندام، جراحی، استفاده از وسایل آرایشی و زیبایی و انتخاب لباس هایی برای بالا بردن ظاهر فردی می باشند.
از نظر سندز[۷۹](۲۰۰۱)، تصویر بدنی بر اساس یک ساختار چند وجهی مفهوم سازی می شود در واقع تصویر بدنی مفهوم پیچیده ای است که در بردارنده عوامل بیولوژیکی روانشناسی درونی و عوامل اجتماعی خارجی است. نتایج پژوهش های چند دهۀ گذشته نشان می دهد که عده زیادی از افراد جامعه به خصوص جمعیت مونث در پی تغییر در تصویر بدنی خود هستند (مکابی و ریکاردلی[۸۰]، ۲۰۰۱).
مفهوم تصور بدنی برای اولین بار توسط شیلدر[۸۱] در سال (۱۹۵۰) مطرح شده وی تصور بدنی را با یک چشم انداز روانشناسانه این گونه تعریف نموده است « تصویری از بدنمان که در ذهنمان شکل می دهیم و شیوه ای که بدن برایمان آشکار می شود، تصویر بدنی یک فرایند شناختی صرف نیست بلکه خواسته ها، نگرش های عاطفی و کنش متقابل با دیگران را منعکس می کند.» این اشتغال ذهنی باعث می شود که افراد زمان و هزینه زیادی را صرف تغییر در ظاهر خود کنند.
این مفهوم یک سازه بسیار پیچیده است که دارای دو بُعد سرمایه گذاری تصور بدنی[۸۲] و ارزیابی تصور بدنی[۸۳] است. سرمایه گذاری تصور بدنی، درجه اهمیت رفتاری و شناختی مردم به بدن و ظاهرشان را منعکس می کند. از طرف دیگر ارزیابی تصور بدنی به درجه رضایت و عدم رضایت بدن و ظاهرشان مربوط می شود (کش و پروژنسکی[۸۴]، ۲۰۰۲).
تصویر بدنی به صورت تجسم های درونی از جنبه های ظاهری بدن تعریف شده است. مفهوم تصویر بدنی ثابت نیست و جوهره ای پویا دارد تصویر بدنی آرمانی فرد در اثر متغیرهایی مانند بازنمایی رسانه ها، رسوم فرهنگی و نگرش های دوستان تغییر می کند. این تغییر دیدگاه ها به طور معمول با تغییر احساس و افکار همراه است و حتی در موقعیت های مشخص به تغییر رفتار می انجامد (گارزورم[۸۵]، گارماگالیک[۸۶]، ۲۰۱۰). پروژنسکی و کش و ادگرتون[۸۷] بر این باورند که در واقع جراحی زیبایی، جراحی زیبایی تصویر بدنی است وبا بهبود بخشیدن به بدن توسط جراحی بهبود روانشناختی صورت می پذیرد (ساورر، وادن، پرتشوک، ویتاکر[۸۸] ؛ ۱۹۹۸).
بدن افراد از تجربه های اجتماعی، به خصوص از هنجارها و ارزش های گروه هایی که به آنها تعلق دارند، تأثیر می پذیرد. یکی از جنبه های روانشناختی مورد بررسی در جراحی زیبایی، تصویر منفی فرد از خود[۸۹] است که این نقص ممکن است خیالی باشد و یا با نوعی نابهنجاری جسمی جزیی مرتبط باشد و دلواپسی های بیمار در مورد آن افراطی و عذاب آور است (DSM-IV TR 2010). افراد برای بهبود تصویر ذهنی از ظاهر خود در جستجوی تغییراتی از طریق رژیم غذایی، ورزش و یا جراحی زیبایی هستند و بیشترین اشتغال ذهنی مربوط به پوست، مو، بینی، چشم ها، دهان، لب ها، فک و چانه است اما اشتغال ذهنی ممکن است به طور همزمان مربوط به چندین قسمت بدن باشد (فیلیپز[۹۰]، ۲۰۰۹).
زنانی که اعتماد به نفس بالایی دارند، کمتر تمایل به جراحی زیبایی دارند و از سوی دیگر زنانی که تصویر منفی از بدن خود دارند، اعتماد به نفس کمتری دارند (توسلی و مدیری، ۱۳۹۱). فشار های هنجاری که از سوی جامعه به ویژه جوامع غربی، افراد بسیار نزدیک و رسانه ها به خصوص به زنان تحمیل می شود بر تصویر آنان از بدن خودشان تأثیر می گذارد و این تصویر نامطلوب موجب اقدام به جراحی زیبایی می شود به این ترتیب اگراز بدن خود احساس منفی نداشته باشند و از بدن و ظاهر خود راضی باشند به احتمال کمتری دست به جراحی زیبایی می زنند (نوغانی، مظلوم خراسانی، ۱۳۹۰).
دلواپسی و دل مشغولی نسبت به بدن با مفهوم سرمایه گذاری روانی بر بدن قابل توجیه است، سرمایه گذاری روانی بدن اغلب با چگونگی دقت فرد به اندازه بدن کنونی اش با مقایسۀ اندازه بدن ایده آل مرتبط است. رضایت زمانی بدست می آید که فرد قسمت هایی از بدن خود را که با معیارهای ایده آل جامعه برای زیبایی ناهمسان است تغییر می دهد و سپس بدن خویش را با ایده آل مقایسه می کند وقتی تفاوت بین بدن ایده آل و بدن واقعی فرد زیاد باشد، احساس رضایت از بدن کمتر می شود (رابینسون[۹۱]، ۲۰۰۳).
تصویر بدنی یک جنبه از خودپنداره است. خودپنداره ادراک کلی است از چیزی که هستیم (کیسر، ۱۹۹۷). کلیش، (۱۹۷۵) خودپنداره را به عنوان تصویر کلی فرد درباره خودش تعریف می کند که شامل تجربیات واقعی و تفسیر این تجربیات است. در تصویر کلی، خودپنداره چند بُعدی است و دارای چند سطح از خود است. تصویر بدنی و عزت نفس به عنوان جنبه های بسیار مهم خودپنداره بررسی می شوند (به نقل از رابینسون، ۲۰۰۳).
نگرانی شدید از ارزیابی منفی توسط دیگران، منجر به نارضایتی از تصویر بدن شده و شخص را با دو سوال اصلی به چالش می کشد ۱- آیا ارزش من و جهان زیر تأثیر ظاهر جسمانی من است؟۲- آیا ظاهر من غیر قابل قبول است؟ (کش و همکاران، ۲۰۰۴، گیلبرت و می یر[۹۲]، ۲۰۰۵) تداوم این نارضایتی نیز منجر به افسردگی (آراماتس [۹۳]و همکاران، ۲۰۰۳)، اضطراب اجتماعی (فردا و جیمز[۹۴]، ۲۰۰۴، کش و همکاران، ۲۰۰۴) و پایین آمدن عزت نفس (وبستر[۹۵] و همکاران،۲۰۰۳،میرزا[۹۶] و همکاران، ۲۰۰۵، مارخام[۹۷] و همکاران، ۲۰۰۵) می گردد و پایین آمدن عزت نفس سبب تشدید اضطراب می شود.
متخصصان بهداشت روانی به دلیل اهمیت تصویر بدنی در ارتباطات اجتماعی و روابط بین فردی تحقیقات متعددی را در این زمینه انجام داده اند و نتایج یافته های آنان نشان می دهد که برخی از افراد اشتغال ذهنی مداومی درباره ی ظاهر جسمانی خود دارند و علیرغم طبیعی یا تقریباً طبیعی بودن ظاهر جسمانی، ترس مفرط و نگران کننده ای را از زشت یا غیر جذاب بودن خود گزارش می کنند (فیلیپز، دی دی و منراد[۹۸]، ۲۰۰۷). این ویژگی را «اختلال بد ریختی بدنی» نامیده و یافته های تحقیقی نشان می دهد که مبتلایان به ترس از بدریختی بدن، دارای دو مجموعه علائم وسواسی وابسته به ظاهر بدنی” برای مثال تصور بزرگ بودن جثه، اندازه صورت، کم پشتی موها و موی صورت” و علائم جبری وابسته به ظاهر بدنی” برای مثال اجتناب از آینه، وارسی بخش های مختلف جسمانی در آینه، رفتارهای تکراری جبری آرایشی و پوشاندن صورت) هستند (بلینو، زیزا، پارادایز، ریواروسا، فالچری و بوگتو، ۲۰۰۶).
نتایج تحقیقی طولی سه ساله متوسط کاترین و تامپسون (۲۰۰۰) نشان داد که خاطرات تمسخر آمیز از تصویر بدنی در گذشته خودپنداره منفی و نارضایتی از تصویر بدن را تقویت می کند و نظریات فرهنگی و اجتماعی نیز حاکی از تأثیرات گسترده حمایت های اجتماعی و فرهنگی بر شکافگیری تصویر بدنی است و به نظر می رسد این تأثیر در جوامع غربی بیشتر است (لیندمن،۲۰۰۲)، (رینهارت، ۲۰۰۴)، در پی احساس نارضایتی از تصویر بدنی و ایجاد خودپنداره منفی فرد خواستار تغییر بدنی خود خواهد شد تا بتواند تصویر بدنی حقیقی خود را به تصویر بدنی ایده آلش نزدیک کند (رابین استاین).
از روش های دیگری که از سوی جوانان برای تغییر تصویر بدنی استفاده می شود، جراحی زیبایی است که به نظر می رسد در ۵۰ سال أخیر این روش به فراوانی مورد استفاده قرار گرفته است (صفازاده، ۱۳۸۶). شاید دلیل این عمومیت فراگیر استفاده از جراحی زیبایی وجود چندین عامل باشد که از جمله آنها تنوع طلبی، امکان پذیری تغییر در صورت، حداقل نارضایتی، ماندگاری تغییر و تمرکز فزاینده رسانه های جمعی بر تصویر بدنی در سال های اخیر باشند. در میان همۀ این عوامل آنچه مورد تائید همه پژوهشگران در انگیزه تمایل به جراحی زیبایی می باشند نارضایتی از تصویر بدنی است (پونتی، مولر؛ ۲۰۰۸).
۲-۱۶ دید گاه های روانشناسی اجتماعی درباره تصور بدنی:
۲-۱۶-۱ نظریه فرهنگی اجتماعی تامپسون:
در این دیدگاه رسانه های غربی به عنوان منبع اولیه ی نارضایتی از بدن محسوب می شوند، که در میان زنان جوان به طور گسترده ای رواج یافته است. براساس این دیدگاه رواج نارضایتی از بدن در میان زنان جوان و حتی مسن از پیامدهای غیرقابل اجتناب پرتره ها (یا نمونه های ایده آل بدنی) به تصویر کشیده شده در رسانه ها است که منجر به رفتارهای ریاضت گونه در میان زنان می شود. تامپسون اشاره می کند که در جوامع غربی تأکید زیادی بر ظاهر فیزیکی است و هنجارهای ثابت و مشخصی برای جذابیت ظاهری وجود دارد و اعتقاد عامه ی مردم این گونه است که شخصیت هایی با جذابیت ظاهری به جایگاه اجتماعی مطلوب تر، موفقیت بیشتر، زندگی کاملتر و مزایای بیشتری در روابط بین فردی و جایگاه های اجتماعی می رسند. برای مثال عقیده بر این است که افراد با جذابیت ظاهری احتمال بیشتری برای دریافت کمک و شانس بیشتری برای پیشرفت و کسب شهرت دارند (تامپسون، ۲۰۱۱).
او معتقد است که این هنجارهای اجتماعی و فرهنگی از دوران کودکی برای افراد درون سازی می شود. برای مثال تحقیقات داین و برشید (۱۹۷۴)، نشان داد که کودکان پیش دبستانی همسالان زیباتر خود را اجتماعی تر، خودکفاتر و مستقل تر می دانند حال آنکه همسالان غیرجذاب خود را وابسته غیراجتماعی و دارای رفتارهای منفی اجتماعی تعریف می کنند.
افزون بر این مطالعات اخیر هیومن (۱۹۹۸)، نشان داد که جذابیت ظاهری به عنوان عاملی اساسی و پیش بینی کننده ی پذیرش در گروه های همسالان است. بنابراین نشان دهنده ی اهمیت زیبایی و جذابیت در جامعه است و در درجه ی اهمیت زیبایی و جذاب بودن در میان دختران و پسران تفاوت معناداری وجود دارد، که این تفاوت ها از دوران کودکی برای آنها درونی می شود. چنانچه در پیمایشی توسط بارمگاتر و تاوریس (۱۹۸۳)، از کودکان پرسیده شده که اگر بیدار می شدید و جنسیتتان عوض شده چه می کردید، پاسخ ها در میان دختران و پسران به طور معناداری متفاوت بود مثلاً پسران گفتند اگر دختر بودند آرزوی دختر بودن داشتند، چرا که دختران غیر جذاب منفور و مطرود به نظر می رسند و دختران گفتند مزیت پسر بودن برایشان این است که از نگرانی اینکه ظاهرشان چگونه باشد، رهایی می یابند. بنابراین هم پسران و هم دختران بر اهمیت زیبایی ظاهری برای دختران تأکید داشتند. بنابراین اجتماعی شدن و پذیرش هنجارهای اجتماعی در ارتباط با ظاهر از جمله پیروی از هنجارهای زیبایی و اشتغال زیاد زنان با ظاهرشان جزو کلیشه های جنسیتی نقش های زنانه است و از جمله ی انتظارات فرهنگی، توقع بیشتر از زنان برای رسیدگی و بهبود ظاهرشان است که پیامد آن نارضایتی بیشتر زنان از بدنشان است. چنانچه در فرهنگ لغت جهانی وبستر در تعریف زیبایی آمده است: ” زنی که بسیار خوش اندام و جذاب باشد” بنابراین تعریف زیبایی در برگیرنده ی نگرش ها و مسئولیت های زنانگی است.
تامپسون اشاره می کند که یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در نارضایتی از بدن، درونی سازی هنجارهای اجتماعی در ارتباط با زیبایی ظاهری است. مثلاً درونی سازی هنجارهای لاغری منجر به تلاش هایی در ارتباط با لاغر شدن در میان افراد می شود. تامپسون اشاره می کند که درونی سازی هنجارهای مربوط به زیبایی با میزان مصرف رسانه ای در ارتباط است (استین برگ، ۲۰۰۴).
برای سنجش این مسئله تامپسون مقیاس زیبایی ظاهری (SATAQ) را برای ارزیابی میزان فرهنگ پذیری زنان از هنجارهای زیبایی و تناسب و لاغری و شاخص های دیگر جذابیت ظاهری طراحی کرد که این مقیاس در بر گیرنده ی چند خرده مقیاس است که عبارتند از:
۱٫ میزان آگاهی از استانداردهای فرهنگی
۲٫ میزان درونی سازی و عمل به استانداردهای فرهنگی
۳٫میزان فشارهایی که افراد از رسانه ها و جامعه ی بیرونی دریافت می کنند.
۴٫درونی سازی ایده آل های بدنی ورزشکاران
۵٫درونی سازی استانداردهای فرهنگی و رسانه ای به طور کلی.
در مجموع نظریه ی اجتماعی و فرهنگی تامپسون تأکید بر فشارهای فرهنگی و اجتماعی دارد که مردان و زنان را برای داشتن اندام زیبا ترغیب می کند.به عبارتی او ابزارهای فرهنگی و درونی سازی هنجارهای فرهنگی و منابع آگهی دهنده از هنجارهای فرهنگی و رسانه ای را از عوامل شکل دهی به تصور بدن می داند. او چهار بُعد را ذکر می کند که عبارتند از:
۱- منابع اطلاعاتی: که شامل این می شود که آیا رسانه ها به عنوان منابع کسب اطلاع از مُد و زیبایی محسوب می شوند و اینکه کدام یک از رسانه ها می توانند تأثیر بیشتری در انتقال این ارزش های فرهنگی داشته باشند.
۲- درونی سازی هنجارهای فرهنگی و رسانه ای با توجه به جنسیت: بیانگر این می باشد که تا چه میزان افراد با مشاهده و مقایسه ی خود با الگوهای فرهنگی به درونی سازی استانداردهای فرهنگی می چردازند.
۳- درونی سازی هنجارهای ورزشکاران: اینکه افراد تا چه میزان به شبیه سازی خود با ورزشکاران و الگو سازی از افراد مشهور می باشند.
۴٫ میزان احساس فشار: بیانگر این است که افراد تا چه میزان برای همنوایی و سازگاری با ایده آل های فرهنگی و رسانه ای احساس فشار می کنند.
۲-۱۶-۲ نظریه تصور از بدن کش[۹۹]:
کش در کتاب خود با عنوان تصور از بدن (۲۰۰۲)، به عنوان رویکردها در ارتباط با تصور از بدن می پردازد که عبارتند از:
۱٫رویکرد تاریخی در ارتباط با تصور از بدن.
۲٫رویکرد ذهنی و روانی در ارتباط با تصور از بدن.
۳٫رویکرد رفتاری شناختی در ارتباط با تصور از بدن.
۴٫رویکرد پردازش اطلاعاتی در ارتباط با تصور از بدن.
۵٫ رویکرد اجتماعی- فرهنگی در ارتباط با تصور از بدن.
۶٫رویکرد فمنیستی و شی انگاری در ارتباط با تصور از بدن.
رویکرد تلفیقی کش از تصور از بدن از انواع رویکردهای پردازش اطلاعاتی، ذهنی – روانی، عصبی – شناختی، رفتاری – شناختی، اجتماعی – فرهنگی و در نهایت رویکردهای فمنیستی تأثیر می پذیرد (کش،۲۰۰۲).
دیدگاه کش بیانگر این است که چگونه ارزش های فرهنگی از بدن منجر به تغییر ارزش های فردی و در نتیجه رفتار فرد در ارتباط با بدن خود می شود. بنابراین ارزش های فرهنگی در ارتباط با بدن برای ادراک افراد از بدن خود و دیگران حائز اهمیت است. برای مثال فرهنگی که زیبایی ظاهری را مهم می داند، اعضای آن نیز زیبایی ظاهری را برای خود و دیگران مهم می دانند (کش، ۲۰۰۲).
علاوه بر این کش از تئوری انتظارات اجتماعی در ارتباط با بدن نیز بهره می گیرد. این تئوری بیانگر این است که:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

۲-۶-۱-۱- حمل

حمل به معنای جابه‌جا کردن چیزی از یک نقطه به نقطه‌ی دیگر است که همان واژه‌ی نقل و انتقال نیز می‌باشد. این جرم به عنوان یکی از رفتارهای فیزیکی جرایم مواد مخدر و روان گردان بیان شده است(زراعت،۳۸۶، ص۶۹).
در واقع برای ارتکاب جرم وارد و صادرکردن و ترانزیت مواد مخدر و روان‌گردان، لازم است این مواد از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگر حمل شوند. از این رو حمل هم از لوازم و مقدمات قاچاق است و هم اینکه می‌توان گفت، در مفهوم عناوین مزبور مستتر است( رحمدل، پیشین، ص۲۷).
اما عناصر سه‌گانه تشکیل‌دهنده‌ی این جرم شامل:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۲-۶-۱-۱-۱- عنصر مادی

هرگونه فعل ایجابی که موجب نقل و انتقال مواد مخدر و روان گردان از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگر شود. حمل مواد اشکال و حالات گوناگونی دارد، گاهی با‌لمبا‌ شره است (مانند زمانی که شخص مواد مخدر و روان‌گردان را با خود حمل می‌کند) و گاهی مع‌الواسطه را که ممکن است واسطه، فرد دیگری یا شی‌ء یا حیوانی باشد. که البته حمل مع‌الواسطه همان عمل ارسال هم می‌توان نامید. حمل مواد روان‌گردان و مخدر، معمولاً با جاسازی همراه است. زیرا، مرتکب جرم نهایت سعی خود را به کار می‌برد تا مواد را از دید دیگران (مخصوصاً مأمورین) پنهان دارد و جاسازی هم اقسام و اشکال گوناگونی دارد( ساکی، پیشین، ص۷۴).
تبصره ذیل ماده ۳۰ قانون ۱۳۷۶ که هنوز در قانون اصلاحی ۱۳۸۹ پابرجاست، کسانی را که اقدام به تعبیه و جاسازی مواد مخدر و روانگردان می‌کنند در صورتی که جرم حمل تحقق یابد، به عنوان معاونت در جرم حمل قابل تعقیب و مجازات می‌داند، ولی در صورتی که جرم حمل تحقق نیابد به موجب همین قانون جرم مستقلی قلمداد می‌شود و برای آن مجازات جداگانه در نظر گرفته می‌شود. بنابراین فعل مادی تعبیه و جاسازی که در صورت عدم تحقق حمل همین عنوان مجرمانه را دارد عبارت است از، فعل مادی ایجابی بر روی وسیله‌ی نقلیه که منجر به ساخت و تعبیه مکانی یا وسیله‌ای در خودرو به منظور حمل مواد می‌شود.

 

۲-۶-۱-۱-۲- عنصر معنوی

این جرم از جرایم عمدی محسوب می‌شود و ارتکاب آن همراه با سوء نیت جزایی است. عنصر معنوی در اینجا ۱- علم به موضوع ۲- سوءنیت عام است و سوء نیت خاص نمی‌خواهد.
۱-علم به موضوع: در واقع شخص هم بایستی علم و اطلاع از موضوع داشته باشد و بداند که موادی را که حمل می‌کند مواد‌ مخدر و روان‌گردان است.
۲-سوء نیت عام: سوء نیت عام یا همان عمد در عمل را داشته باشد یعنی اینکه بخواهد مواد مخدر و روان‌گردان را حمل کند. بنابراین اگر شخصی داخل کیفش مقداری مواد وجود داشت و نمی‌دانست که آنها مواد مخدر است درعین حال فکر می‌کرد که در حال حمل داروهای مجاز است، جز اول عنصر معنوی که علم به موضوع است مخدوش می‌شود و اگر اصلاً علم و اطلاعی از وجود مواد همراهش نداشت. جزء دوم عنصر معنوی که عمد در حمل است نیز مخدوش می‌شود و مجازات وی تحت عنوان جرم حمل مواد موضوعی ندارد.

 

۲-۶-۱-۱-۳- عنصر قانونی

حمل مواد مخدر و روان گردان در قانون اصلاحی ۱۳۸۹ به صراحت جرم‌انگاری شده و برای آن مجازات در نظر گرفته شده است. موادی که به آن اختصاص داده شده است شامل:
۱- در ماده‌ی ۱ قانون مصوب ۱۳۷۶ که در اصلاحیه ۱۳۸۹ نیز پابرجاست، حمل مواد در بند ۳ جرم‌انگاری شده است. در این ماده و بند بیان می‌کند که: «اعمال زیر جرم است و مرتکب به مجازاتهای مقرر در این قانون محکوم می‌شود. بند ۳: «نگهداری، حمل،خرید، توزیع، اخفا، ترانزیت، عرضه و فروش مواد مخدر و روان‌گردان‌های صنعتی غیر دارویی
۲- ماده‌ی ۵[۷] نیز، حمل مواد روان‌گردان را جرم انگاری کرده است.
۳- در ماده ۱۷[۸] الحاقی به قانون اصلاحی ۱۳۸۹، اتباع ایرانی که به هر قصدی حمل مواد این قانون را نمایند، گذرنامه‌ی آنها به مدت یک تا پنج سال ابطال می‌شود و آنها ممنوع‌الخروج می‌شوند.
۴- در ماده ۴۰[۹] الحاقی ۱۳۷۶ که با اصلاح در سال ۱۳۸۹، عبارت «روان‌گردان صنعتی غیر‌دارویی» هم در آن وارد شده، اقدام به حمل مواد صنعتی و شیمیایی برای تولید مواد روان‌گردان صنعتی غیردارویی را جرم تلقی کرده و مستوجب مجازات‌ها مقرر در ماده‌ی ۵ قانون کرده است. در این قسمت، در مورد تبصره‌ی ماده‌ی ۸ توضیحی داده می‌شود: شرایط اعمال حکم تبصره، را می‌توان سه شرط دانست، اول اینکه: مرتکب جرم موضوع بند۶ برای بار اول مرتکب این جرم شده باشد، بنابراین اگر قبلا مرتکب جرایم دیگری شده باشد شامل این شرط نمی‌شود، دوم: مرتکب موفق به توزیع یا فروش مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی نشده باشد. سوم: میزان آن مواد بیش از صدگرم نباشد و اگر میزان بیش از سی‌گرم ولی تا صدگرم باشد و مرتکب برای بار اول مرتکب این جرم شده باشد و موفق به توزیع یا فروش نشده باشد مشمول حکم تبصره‌ی یک می‌شود.
۶- قانون مربوط به مواد مخدر و روان‌گردان (پیسکوتروپ) مصوب ۱۳۵۴، که تنها قانون مختص به مواد مخدر و روان‌گردان است در ماده‌ی ۳[۱۰]، حمل مواد این قانون را جرم‌انگاری می‌کند. البته به نظر می‌رسد با توجه فهرست جدید مواد مخدر روان‌گردان که در سال ۱۳۸۳ تهیه شده و جرم‌انگاری جرایم مرتبط با مواد قانون ۱۳۵۴ در قانون اخیر مصوب ۱۳۸۹، مجازات‌های مقرر در این قانون دیگر قابلیت اعمال نداشته باشد و مجازات‌های موجود در قوانین مجری به روز، اعمال شود. در مورد تبصره ماده۵ نیز می‌توان گفت که منظور از زنجیره‌ای عمل کردن، سازمان یافته بودن جرم است و قانون‌گذار همگام با کنوانسیون ۱۹۸۸ به مبارزه‌ی شدیدتر با مجازات بیشتر پرداخته است. البته ۲ شرط بایستی وجود داشته باشد تا این تبصره اعمال شود ؛
۱) ارتکاب جرایم موضوع ماده۵، با هدف مصرف داخلی باشد و
۲) عمل مرتکبان به صورت زنجیره ای باشد.

 

۲-۶-۱-۲- وارد کردن و صادر کردن:

وارد کردن و صادر کردن مواد مخدر و روان‌گردان ازمصادیق بارز قاچاق مواد هستند. وارد ‌کردن در لغت به معنای داخل‌کردن آن به کشور می‌باشد. وارد کردن مواد، یک جرم وسیله‌ای نیست تا نحوه‌ی وارد کردن در آن تأثیر داشته باشد، بنابراین وارد کردن مواد مخدر و روان‌گردان از راه‌های زمینی، هوایی، دریایی و با هر وسیله‌ای مشمول این عنوان می‌شود. وارد کردن مواد مخدر و روان‌گردان معمولا در کشورهای مصرف کننده و ترانزیت صورت می‌گیرد. اما صادر‌کردن به معنای خارج کردن است که در زبان انگلیسی معادل واژه‌یexportataion می‌باشد. این واژه در کتاب حقوقی black چنین تعریف شده است: «عمل ارسال یا حمل کالا و اجناس از یک کشور به کشور دیگر». بنابراین صادر کردن مواد به معنای، خارج کردن این مواد از ایران و وارد کردن آن به کشور دیگری است. این جرم نیز همچون وارد کردن، جرم وسیله‌ای نیست بنابراین فرقی نمی‌کند که با چه وسیله‌ای از ایران بیرون برده شود. اما عناصر تشکیل دهنده:

 

۲-۶-۱-۲-۱- عنصر مادی

با ارتکاب هر نوع فعل مادی مثبت که منتهی به ورود مواد مخدر و روان‌گردان به داخل کشور بشود، عنصر مادی جرم محقق می‌شود. همین‌که مواد مخدر و روان‌گردان با هر وسیله‌ای از خارج کشور به داخل کشور منتقل شود ولو اینکه در بادی امر کشف و ضبط گردد، عنصر مادی وارد کردن تحقق می‌یابد. در واقع معیار اصلی در ورود مواد، انتقال آن از خارج مرزهای زمینی، هوایی و دریایی به داخل کشور می‌باشد(ساکی، پیشین، ص۵۲).
اما در مورد صادر کردن، عنصر مادی این جرم دقیقاً عکس جرم وارد کردن است، معیار و ملاک برای تحقق این جرم خروج مواد مخدر و روان‌گردان به خارج از کشور از داخل کشور است. این جرم هم می‌تواند بالمباشره صورت گیرد و هم اینکه با واسطه. در تحقق جرم قاچاق گفته شده است که به محض جابه‌جایی مال، جرم قاچاق محقق می‌شود اما در اینجا با توجه به اینکه نام قاچاق به صورت خاص به عمل صادر کردن مواد روان‌گردان اطلاق نشده است، بنابراین چنانچه شخصی که قصد صادر کردن مواد را دارد آنها را مرز ببرد اما موفق به خارج کردن نشود عمل وی قاچاق محسوب نمی‌شود و شروع به جرم هم نیست زیرا دارای عنوان مجرمانه‌ی دیگری (حمل، نگهداری، اخفاء) می‌باشد. اضافه بر اینکه شروع به خارج کردن در قانون ما فاقد وصف کیفری است. اگر هواپیما یا کشتی که مواد را حمل می‌کند از مرز خارج شده و به دلیلی دوباره به ایران برگردد، جرم صادر کردن محقق شده است اما اگر هواپیما قبل از خارج شدن از مرز فرود آید عمل صادر کردن تحقق نیافته است( زراعت، پیشین، ص۷۵).

پایان نامه حقوق

 

۲-۶-۱-۲-۲- عنصر معنوی

عنصر معنوی در اینجا ۱- علم به موضوع ۲- سوءنیت‌ عام است و سوءنیت ‌خاص نمی خواهد.
۱- علم به موضوع: جرایم وارد کردن وصادر کردن از جمله جرایم عمومی است که شخص در ارتکاب این اعمال سوءنیت نیز دارد. یعنی مرتکب باید بداند ماده‌ای که وارد یا صادر می‌کند، مواد مخدر و روان‌گردان است. بنابرین در صورت جهل به موضوع و به تصور اینکه ماده‌ی مجاز را وارد می‌کند یا صادر می‌کند اولین جزء عنصر معنوی که علم به موضوع است، تحقق نمی‌یابد.
۲- سوءنیت‌ عام: علاوه بر علم به موضوع، مرتکب باید بخواهد مواد مخدر و روان‌گردان را وارد یا صادر کند. بنابراین اگر شخصی کالایی را صادر کند و یا وارد کند و نداند که میان آن کالاها مواد مخدر و روان‌گردان وجود دارد، نمی‌توان وی را به عناوین مجرمانه مذکور محکوم کرد. بنابراین اگر شخص مواد را وارد کند یا صادر کند، هر قصدی اعم از توزیع و یا موارد دیگر باشد، این قصد اثری در مجازات ندارد بنابراین ارتکاب این جرایم نیازی به سوءنیت‌خاص ندارد.

 

۲-۶-۱-۲-۳- عنصر قانونی

۱- بند۲ ماده۱: « وارد کردن، ارسال، صادر کردن و تولید و ساخت انواع و مواد مخدر و روان‌گردان‌های صنعتی غیردارویی» جرم است.
۲- طبق ماده‌ی۴[۱۱] اصلاحی: وارد کردن و صادر کردن مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی غیر‌دارویی به هر طریقی، با رعایت تناسب و با توجه به مقدار مواد مذکور قابل مجازات است.
۳- ماده‌ی ۸ قانون اصلاحی، نیز هرکس مواد مخدر و همچنین روان‌گردان‌های صنعتی غیر‌دارویی را به کشور وارد و یا از آن صادر کند بر حسب مقدار مواد وارد یا صادر شده، برای آنها مجازات تعیین شده است.
۴- طبق ماده‌ی ۴۰ الحاقی، وارد کردن یا صادر کردن مواد صنعتی و شیمیایی به قصد تولید مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی غیر‌دارویی، طبق ماده‌ی ۵ مجازات دارد.

 

۲-۶-۱-۳- ترانزیت

«ترانزیت» واژه‌ایی انگلیسی است و چنین تعریف شده است: «انتقال کالا یا اشخاص از محلی به محل دیگر ». اما فرق جرم ترانزیت از جرایم وارد کردن و صادر کردن مواد آن است که در ترانزیت، مواد مخدر و روان‌گردان معمولاً به قصد عبور دادن از کشوری به کشور دیگر حمل می‌شوند و قصد توزیع داخلی وجود ندارد هرچند ممکن است در برخی موارد توزیع هم صورت بگیرد، ولی در صادر کردن و وارد کردن وضعیت به این صورت نیست( رحمدل، پیشین، ص۱۷).

 

۲-۶-۱-۳-۱- عنصر مادی

اصطلاح ترانزیت بیشتردر امور گمرکی و قوانین صادرات و واردات کاربرد دارد و در قانون گمرکی و آیین‌نامه‌ی اجرایی آن، ترانزیت به دو دسته ترانزیت داخلی و خارجی تقسیم شده است. مطابق تعریف ماده‌ی ۱۲۲ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی مصوب ۱۳۵۱: «ترانزیت داخلی عبارت از آن است که کالای گمرک نشده از گمرک‌خانه مجاز به گمرک‌خانه‌ی دیگری حمل و تحویل شود» یعنی در واقع نقل وانتقال کالای وارداتی از گمرک مبدأ به گمرک مقصد در داخل کشورکه این امر به منظور سهولت در امور گمرکی صورت می‌گیرد. طبق ماده ۱۷۲ همان قانون: «ترانزیت خارجی عبارت است از اینکه، کالا‌های خارجی به منظور عبور از خاک ایران از یک نقطه مزری کشور وارد و از نقطه‌ی مرزی دیگر خارج شود»( ساکی، پیشین، ص۶۲).
بنابراین برای تحقق عنصر مادی ترانزیت باید مواد مخدر و روان‌گردان از یک نقطه‌ی مرزی وارد کشور و از نقطه‌ی دیگر خارج شود. لذا اگر عمل ارتکابی در هر مرحله‌ای قطع شود و مواد مخدر و روان‌گردان در داخل کشور کشف شود، عنوان ترانزیت به آن صدق نمی‌کند و ممکن است عناوین دیگری پیدا کند.

 

۲-۶-۱-۳-۲-عنصر معنوی

جرم ترانزیت از جرایم عمدی است وزمانی شخص به اتهام مذکور تحت تعقیب و مجازات قرار می‌گیرد که سوء‌نیت وی در ارتکاب جرم محقق گردد. بنابراین:
۱-علم: علم و اطلاع از وجود مواد مخدر و روان‌گردان همراه خود برای سرپیچی از یک نهی قانونی نیاز است.
۲- سوء نیت عام: سوء نیت عام یا همان عمد در ورود مواد مخدر و روان‌گردان از یک نقطه‌ی مرزی و خارج کردن آن از نقطه‌ی دیگر مرزی، بایستی وجود داشته باشد( پیشین، ص۶۳).

 

۲-۶-۱-۳-۳- عنصر قانونی

۱-در بند۳ ماده ۱ بیان می‌دارد: «نگهداری، حمل، خرید، توزیع، اخفا، ترانزیت، عرضه وفروش مواد مهدر روان‌گردان‌های صنعتی غیر‌دارویی» جرم است.
۲-اگر چه در مورد جرم ترانزیت در بند۳ ماده‌ی۱، جرم‌انگاری شده است ولی در موارد بعدی از این عنوان یادی نشده است. با این حال می‌توان جرم موضوع تبصره‌ی۱ ماده ۸ را تحت عنوان ترانزیت مورد بحث قرار داد، چون این تبصره مقرر داشته است: « هرگاه محرز شود مرتکب جرم موضوع بند ۶ برای بار اول مرتکب این جرم شده و موفق به توزیع یا فروش آن هم نشده، در صورتی که میزان مواد بیش از یک‌صدم گرم نباشد با جمع شروط مذکور یا عدم احراز قصد توزیع یا فروش در داخل کشور با توجه به کیفیت و مسیر حمل، دادگاه به حبس ابد و مصادره اموال ناشی از همان جرم حکم خواهد داد»( رحمدل، پیشین، ص۲۲).
در واقع استفاده از عبارت « عدم احراز قصد توزیع یا فروش در داخل کشور» می‌تواندبه معنای ترانزیت باشد. اما جرم ترانزیت به پیروی از ماده‌ی ۳ کنوانسیون ۱۹۸۸در قانون مصوب ۱۳۷۶ که همچنان در قانون اصلاحی ۱۳۸۹ نیز ابقاء شده جرم شناخته شده است(علیزاده، ۱۳۸۹، ص۲۶).

 

۲-۶-۱-۴- قاچاق مسلحانه

قاچاق مسلحانه، قاچاقی است که با سلاح انجام می‌گیردو قانون‌گذار به شدت با این جرم مبارزه کرده است ودر یک اقدام دفعی، این نوع قاچاق را بدون توجه به میزان مواد قاچاقی و یا هر شرط دیگری، به اعدام محکوم کرده است.

 

۲-۶-۱-۴-۱- عنصر مادی

در مورد قاچاق به طور مسلحانه، سؤالاتی در زمینه‌ی نوع مسلحانه بودن عمل و همچنین اسلحه مورد استفاده وجود دارد. آیا منظور از قاچاق مسلحانه، قاچاقی است که صرف مسلح بودن شخص قاچاقچی امکان می‌پذیرد و یا باید بین مسلح بودن و مسلحانه بودن به معنی عملیات ودرگیری قائل به تفصیل شد؟ همچنین منظور از اسلحه، سلاح سرد است یا گرم و یا هر دو؟
آقای رحمدل معتقدند، بایستی بین مسلح بودن مرتکب و مسلحانه بودن قاچاق قائل به تفصیل شد. با توجه به مجازات شدیدی که مقنن برای جرم قاچاق مسلحانه در نظر گرفته است طبیعتاً به شدت عملیات مرتکب نظر داشته است. در واقع مسلحانه بودن قاچاق عرفاً به معنای استفاده از اسلحه و شلیک گلوله و حداقل تظاهر به استفاده از آن به منظور مرعوب نمودن مأمورین می‌باشد ودر جایی‌که عملیات اجرایی صورت نگرفته باشد، قاچاق مسلحانه صدق نمی‌کند ولی اگر مرتکب قاچاق صرفاً به حمل سلاح پرداخته است، هر چند حمل این سلاح به منظور استفاده از آن در مواقع لزوم و برای مقابله با مأمورین باشد تا زمانی که استفاده از آن ننموده است نمی‌توان گفت به طور مسلحانه اقدام به قاچاق کرده است(رحمدل، پیشین، ص۱۷۰).
بنابراین اگر شخصی در این مرحله و بدون استفاده از اسلحه دستگیر شد، می‌توان حمل اسلحه را تعدد مادی با جرم قاچاق دانست، وی را علاوه بر مجازات قاچاق به مجازات حمل غیر‌مجاز اسلحه نیز محکوم کرد. اما اسلحه نیز اعم است از سلاح سرد و گرم و در شمول اسلحه سرد در حکم ماده نیز تردید نیست اما در این مورد که، استفاده از هر نوع سلاح سردی، قابلیت این را دارد که جرم شخص قاچاق مسلحانه باشد باید گفت که از نظر عرفی نمی‌توان مقاومت در برابر مأمورین با چاقو یا کارد ساده را مقاومت مسلحانه تلقی کرد. بنابراین باید در چنین مواردی به عرف مراجعه و بررسی کرد آیا وسیله‌ی به کار رفته توسط مرتکب، عرفاً نزد هر کسی یافت می‌شود یا او به منظور مقابله با مأمورین در صورت لزوم به حمل آن پرداخته و از آن استفاده هم نموده است برای مثال اگر مرتکب با بهره گرفتن از دشنه یا کارد بزرگ(قمه) با مأمورین مقابله کرد می‌توان این مورد را قاچاق مسلحانه نامید( پیشین، ص۱۷۲).
بنابراین اگر مرتکب از سلاح خود در مقابل مأمورین استفاده کرد و با آن مقاومت نمود، حتی اگر در این حین به مأمورین آسیب یا صدمه و یا جراحتی وارد نکند باز هم این جرم، مسلحانه محسوب می‌شود.پس در مسلحانه بودن عمل، ایراد ضرب و جرح مهم نیست و اصل استفاده از سلاح است.

 

۲-۶-۱-۴-۲- عنصر معنوی

عنصر معنوی این جرم هم، مانند دیگر موارد ذکر شده است. علم و اطلاعات یعنی اینکه مرتکب بداند که محموله قاچاق است و مواد مخدر و روان‌گردان قاچاق می‌کند و ۲-سوء نیت اطلاع: هم اینکه بخواهد مواد مخدر و روان‌گردان را قاچاق کند و از اسلحه نیز استفاده کند. اما در مورد مسلحانه بودن، یک تردید وجود دارد و آن است که آیا مرتکب باید بداند که طرف مقابل او مأمور است و همچنین مأمورین به منظور کشف مواد وی را تعقیب یا به سوی او تیر‌اندازی می‌کنند. به نظر می‌رسد در هر دو مورد باید به علم مرتکب توجه نمود چون مبنای اصلی و اولیه عنصر معنوی در ارتکاب جرم، علم به ماهیت عمل ارتکابی است. بنابراین برای تحقق مقاومت مسلحانه مرتکب باید بداند که اولاً در برابر مأمورین مقاومت می کند و هم اینکه او برای کشف مواد تعقیب می‌شود. بنابراین برای تحقق عنصر معنوی قاچاق مسلحانه وجود سه شرط ضروری است:
۱- علم مرتکب به مأمور بودن طرف
۲- علم مرتکب به مأموریت مأمور برای تعقیب جرم
۳- سوء نیت عام در ارتکاب قاچاق( پیشین، ص۱۷۳).

 

۲-۶-۱-۴-۳-عنصر قانونی

عنصر قانونی جرم قاچاق مسلحانه مواد مخدر و روان‌گردان‌های صنعتی غیر‌دارویی، در ماده‌ی ۱۱ قانون اصلاحی ۱۳۸۹ آمده است. این ماده اشعار می‌دارد که: « مجازات اقدام به قاچاق مواد‌مخدر و روان‌گردان‌های صنعتی غیر‌دارویی موضوع این قانون به طور مسلحانه اعدام است و حکم اعدام در صورت مصلحت در محل زندگی مرتکب در ملاءعام اجرا خواهد شد.» اما در آخر، لفظ قاچاق در ماده‌ی ۱۷ الحاقی قانون ۱۳۸۹، آمده و از مصادیق آن ذکر به میان نیامده است و مستقیماً خود جرم قاچاق ذکر شده است. در واقع در قانون مصوب ۱۳۷۶ مصادیق جرم قاچاق آورده شده و برای آن مجازات در نظر گرفته شده و فقط قاچاق مسلحانه در ماده ۱۱ به طور جداگانه ذکر شده ولی در قانون اصلاحی ۱۳۸۹، در ماده‌ی ذکر شده عنوان (جرم قاچاق) آمده است.

 

۲-۶-۲- مرتکبان

 

۲-۶-۲-۱- حاملان

در کار قاچاق مواد مخدر و روان‌گردان، سه گروه از افراد ایفای نقش می‌کنند که شامل اعضای کارتل‌های مواد مخدر و روان‌گردان، قاچاقچیان و دلالان هستند. اعضای کارتل‌ها معمولاً مالک مواد هستند و قاچاقچیان اقدام به قاچاق و حمل می‌کنند و به عنوان واسطه‌ای بین اعضای کارتل‌ها و دلالان عمل می‌کنند. مأموران و دادگاه ها معمولاًبه قاچاقچیان اصلی (اعضا یا صاحبان کارتلها که صاحب مواد مخدر و روان‌گردان نیز می‌باشند) دسترسی ندارند، زیرا این افراد اشخاص دیگر را برای پیاده کردن نقشه‌های خود مأمور می‌کنند. بنابراین، این اشخاص بر حسب کاری که انجام می‌دهند متفاوت هستند، که حاملان، خرده فروشان وترانزیت کنندگان را شامل می‌شود.
در لایحه قانونی ۱۳۵۹، حمل مواد‌مخدر، عنوان جرم مستقلی نبود. در تبصره‌ی۲ ماده‌ی ۷ همین قانون، حاملان غیر مالک را معاون در جرم می‌دانست تا اینکه در قانون ۱۳۷۶و اصلاحی آن ۱۳۸۹، حاملان مواد مخدر و‌ روان‌گردان تحت همین عنوان مجازات می‌شوند( پیشین).

 

۲-۶-۲-۲- خرده فروشان

بعد از آنکه حاملان، مواد مخدر را وارد بازار کردند، نوبت به خرده فروشان می‌رسد، می‌توان گفت قسمت اعظم متهمان ، همان خرده فروشان هستند. می توان دلایلی را برای این امر که خرده فروشان بیشترین افراد را در توزیع مواد مخدر و روان‌گردان تشکیل می‌دهند برشمرد؛ اول این‌که، این افراد بیشتر در محل‌های عمومی، مواد می‌فروشند و بیشتر در معرض دستگیری قرار دارند و دستگیری آنان نیز آسانتر است، ثانیاً این افراد در شبکه‌ی توزیع قرار دارند و با افراد بیشتری در ارتباط‌‌‌‌اند، از این رو شناسایی آنان آسانتر است. در حقوق ما با خرده‌فروشان با شدت برخورد می‌شود و این افراد بیشترین مشتریان نظام عدالت کیفری را در زمینه‌ی مواد تشکیل می‌دهند. مجازات‌های مقرر در قانون، درباره‌ی این دسته از افراد بر‌حسب مقدار مواد تحت تصرف آنان، تعیین می‌شود. در حالی که آمارها به خوبی نشان‌دهنده‌ی آن است که جرم‌انگاری و مجازات‌های سنگین و زیاد که بیشتر حبس است، سال‌هاست نتیجه‌ای جز تورم کیفری و عوارض سوء ناشی از آن نداشته است. مسئولین امر بیان می‌دارند که بیشترین جمعیت زندانیان، زندانیان مرتبط با جرایم مواد هستند. حال آنکه به نظر می‌رسد، این مبارزه و جدیت بایستی بیشتر با افراد بالا دست در توزیع مواد باشد در حالی که به نظر می‌رسد در دسترس بودن بیشتر این افراد، آنها را در مرکز سیبل مبارزه با مواد قرار داده است.

 

۲-۶-۲-۳- ترانزیت کنندگان

من کنت مولاه فهذاعلی مولاه.(امینی،بی تا،۱/۱۱).هرکس من مولای اویم علی مولای اوست.
امام صادق (ع)فرمود: ولایتنا ولایه الله التی لم یبعث نبیاًقسط الا بها.(کلینی،بی تا،۱/۳۶۲). ولایت ما ولایت خداوند است که جزپیامبرعدلی برای آن مبعوث نشده است
ج) اطاعت از ولی فقیه عادل که در زمان غیبت امام زمان (عج) به نیابت از آن حضرت ولایت امر و امامت امت بر عهده وی میباشد،که در شرایط کنونی که امام معصوم(ع) اعمال حاکمیت خداوند به صورت نیابی از طرف امام زمان(عج)توسط ولی فقیه جامع الشرایط صورت می گیرد و نتیجتا اطاعت از ولی فقیه جامع الشرایط اطاعت از امام معصوم و در نتیجه اطاعت از پیامبر (ص) و قبول و پذیرش حاکمیت خداوند تلقی میگردد. (عمید زنجانی ،۱۴۲۱،۱/۲۵۲). ساختار عمومی حاکمیت، در نظریه جمهوری اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه است و تفاوت آن با نظریه مشروطه شیعه، که بویژه درآثار محقق نائینی آشکار است بدین گونه است که در آن دوران بر رهیافت سلبی دولت و نفی ولایت سیاسی فقیهان در دوره غیبت بنا شده بود، اما در اندیشه های امام خمینی(ره) که اساس و بنیان جمهوری اسلامی است، آشکارا بر رهیافت ایجابی دولت و تأکید بر ولایت سیاسی فقیهان استوار است. (فیرحی ،۱۳۸۹،۲۴۲)
آیات ذیل بیانگر حاکمیت مطلق خداوند برجهان آفرینش می باشند:
انّالله و انّاالیه راجعون.بقره/۱۵۶٫جهان و هر چه در آن است از او و به سوی او می رود.
ربنّاالذی اعطی کل شی ءٍخلقه ثم هدی.طه/۵٫خداوند وجود را به همه مخلوقات ارزانی کرده وآنها را هدایت کرد.
حاکمیت انسان برسرنوشت خویش: انسان به حکم قضا وقدر حتمی خداوندتبارک برسرنوشت خویش حاکم ودرنهایت مسئول اعمال خودمی باشدقرآن کریم دراین زمینه می فرمایند:
لها ماکسبت وعلیها مااکتسبت.بقره/۲۸۶٫
پس با توجه به این که خود انسان با اختیار خود مسیر زندگی را انتخاب نموده است لذا مسئولیت متوجه خود ایشان می باشد و غیر از خود انسان کسی نمیتواند مسئولیت انتخاب انسان را برعهده بگیرد بنابراین انسان مسئول سرنوشت خویش است و در انتخاب مسیر زندگی خود مختار می باشد.
در انتخاب مسیر اگر چه انسان مختار و آزاد است اما خداوند تبارک از انسان خواسته تا از وحی و هدایت ویژه خداوندی در مسیر زندگی پیروی کند؛
استجیبوالله وللرسول اذادعاکم لمایحییکم.انفال/۲۴٫
انسان به خاطر ایمان به خداوند خود را در برابر خداوند مسئول میداند و برای رضایت خداوند و رسیدن به کمال شایسته خود نسبت به اطاعت از وحی و فرمان الهی احساس مسئولیت میکند. (عمید زنجانی ،۱۴۲۱،۱/۲۵۲). بنابراین دو رشته حاکمیت یعنی حاکمیت مطلق خداوند بر جهان آفرینش و حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش به هم می رسند.
انسان معتقد به توحید با اختیار خود راه خدا و راه وحی را انتخاب میکند و در تمام قلمروهای زندگی، اراده و آزادی خویش را در حوزه مشیّت تشریعی خداوند قرار میدهد و حاکمیت خود را از طریق قبول حاکمیت باریتعالی اعمال می کند و به همین ترتیب جامعه و ملت توحیدی حاکمیت ملی خود را با استقرار حاکمیت خداوند، جامه عمل می پوشاند. (عمید زنجانی ،۱۴۲۱،۱/۲۵۲).
بدین ترتیب حاکمیت انسان در این دیدگاه در طول حاکمیت خداوند می باشد.

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

۲-۲-۱۰- نیابت در دوران پیامبر و ائمه

درتاریخ سیاسی پیامبراکرم (ص)و امامان معصوم(ع) دو نوع نمایندگی و نیابت دیده می شود:
۱-نوعی به صورت شخصی و نیابت خاص.
۲-نوعی به شکل عام و با تعیین صفات و ضوابط.
۱-نیابت خاص، نیابتی است که شامل نمونه هایی از قبیل افرادی که توسط پیامبراکرم(ص) در هنگام مسافرتهای آن حضرت در مدینه بعنوان جانشین و نایب پیامبر تعیین می شدند، یا اشخاصی مانند مالک اشتر و قیس بن عباده که از طرف امیرالمومنین حضرت علی (ع) به نیابت از طرف امام برای حکومت مصرتعیین شدند. (عمید زنجانی ،۱۴۲۱،۱/۲۵۴).
۲-نیابت عام که به شکل تعیین ضوابط و تعیین صفات است. شامل فقیه جامع الشرایط، که موضوع بحث در ولایت فقیه است و در روایات اسلامی بصورت یک عنوان توصیفی معرفی شده است.(همان).
مقایسه ماهیت کار و مسئولیتهای ناشی از آن، در این دو مورد به نظر میرسد که اشخاص وخصوصیتهای فردی گرچه در انتخاب موثر بودهاند ولی درکیفیت نیابت تاثیر چندانی نداشته اند.(همان).
علامه نراقی درکتاب عوائدالایام میگوید:«ازبدیهیاتی که تردیدی درآن نمی توان داشت این است که وقتی پیامبراکرم(ص) به هنگام مسافرت یا وفات گفت فلانی «وارث» و «خلیفه»و «امین» و «حجت» و «حاکم از طرف من» و«مرجع امور درحوادث» است و «مجاری امور» در دست اوست برداشتی که ازاین سخن می شودجزاین نیست که اختیارات ومسئولیت های حکومتی پیامبربه وی تفویض شده است».(عمید زنجانی ،۱۴۲۱،۱/۲۶۶).
این مطلب اشاره داردبه خطبه غدیر که در مورد وصایت و امامت حضرت علی (ع) که توسط پیامبر ایراد گردیدند.
فقیهی که در رأس قدرت و در مقام رهبری قرار میگیرد، دارای دو خصیصه شرعی است. (خلخالی،۱۴۲۲،مترجم جعفرالهادی،۲۳۵).
حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه و هر دو خصیصه برای رهبری لازم و ضروری است:
۱-حق تشخیص موضوعات سیاسی .
۲-حق تبدیل موضوعات باصدورحکم حکومتی یا ولایی.
در توضیح موضوع اولا باید گفت که تشخیص موضوع سیاسی حق طبیعی برای مسئول کشور است و می توان گفت که در بین همه کشورها مشترک است.اما حق دوم یک حق انحصاری و استثنایی می باشد که در مواقع ضرورت کاربرد دارد و عقود و قراردادهایی که احیاناً به ضرر کشور اسلامی است و مصلحت سیاسی مردم کشور در فسخ آن است با صدور حکم حکومتی ابطال میگردد. (خلخالی ،۱۴۲۲،مترجم جعفرالهادی،۲۳۶-۲۳۷).
غزالی بایادآوری قدر ومنزلت عالی اقتداری که به والی سپرده شده است ،می گوید:
«ولایت نعمتی است که هرکه به حق آن قیام کند، سعادتی یابد که ورای آن هیچ سعادتی نبود؛ و اگر تقصیر کند، در شقاوتی افتدکه پس از کفر، هیچ شقاوت، چنان نبود. دلیل بر بزرگی قدر این نعمت آن است که رسول-صلی الله علیه وآله وسلم-گفت: یک روز زندگی سلطان عادل، بهتر از شصت سال عبادت است.» . (لمبتون،ترجمه،محمد مهدی فقیهی، ۱۳۸۵،۳۱۰).

 

۲-۲-۱۰-۱- حق حاکمیت و الزام پیامبر(ص)

با توجه به قاعده لطف، بر خداوند حکیم واجب است که برای هدایت بشر، پیامبرانی را برگزیند و آنان را مأمور ارسال اوامر و نواهی خود گرداند. از این رو، پیامبر اکرم(ص)، صاحب ولایت است و حق حکومت و حاکمیت دارد، حق اطاعت شدن دارد و مردم مکلف به اطاعت از وی هستند. این مهم در آیات قرآن هم ظهور دارد: النبیُ اولی بالمؤمنینَ من انفسهم.( قرآن کریم، سوره نساء/۶).
مفهومش این است که کل اختیاراتی که انسان نسبت به خویشتن دارد، پیامبر(ص) از خود او سزاوارتر است. بر این اساس، اطلاق این آیه، تمامی مسائل فردی، اجتماعی و خصوصی، مسائل مربوط به حکومت، قضاوت و … را شامل می‌شود. از این رو، اطاعت از الزامات سیاسی پیامبر(ص) بر مردم واجب است؛ زیرا خداوند متعال ـ که اطاعت خویش را بر مردم واجب ساخته است ـ به مقتضای ربوبیت تشریعی‌اش، اطاعت پیامبر را بر مردم واجب ساخته است، یعنی به او حق حاکمیت و حق فرمان دادن داده است. فلاسفه نیز این حق پیامبر(ص) را از باب قاعده لطف تحلیل می‌کنند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

۲-۲-۱۰-۲- حق الزام و حق حاکمیت ائمه معصومین

در فلسفه سیاسی اسلام، همان‌گونه که خداوند متعال حق حاکمیتی به پیامبر(ص)عطا نموده است، بعد از ختم رسالت، هدایت بشر تعطیل نمی‌گردد، بلکه این مهم از طریق جانشینان پیامبر(ص) صورت می‌گیرد. و براساس آیه شریفه سوره نساء /۵۹:
یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم. از آن جا که اطاعت از اولیاء خداوند به دنبال اطاعت از خداوند آمده است، هدایت بشر توسط پیامبر و ائمه صورت میگیرد و وظیفه مردم اطاعت از آنان است به این دلیل که از طرف خداوند به آنها حق حاکمیت اعطاء شده است و راه سعادت و تعالی بشر در گرو اطاعت از آنان است.

 

۲-۲-۱۰-۳- بررسی نظام دارای امام معصوم و نظام مبتنی بر جانشین معصوم

امام، حداقل، ضامن حکومت اسلامی در تئوری است. ابن جماعه لزوم امامت را بر این آیه قرآنی است وار میکند:«ای داود، ما تو را خلیفه در زمین قرار دادیم، پس میان مردم به حق داوری کن». در این دیدگاه نصب امام برای حفظ دین، دفع اعدا، گرفتن داد مظلومان از ستمگران، و همچنین گرفتن مالیات و صرف درست آن می باشد، البته که نیاز اساسی، تامین نظم و ثبات است که امور مردم تنها به وسیله یک سلطان مقتدر انجام میگیرد. (لمبتون،۱۳۸۵،ترجمه، محمد مهدی فقیهی، ۳۶۳). وظیفه امام به گفته شیخ مفیدعبارت است از:«نیابت پیامبر در تنفیذ احکام شریعت، اقامه حدود، حفظ شریعت، تأدیب مردم.». (لمبتون،۱۳۸۵،ترجمه،محمد مهدی فقیهی، ۵۶۵). ایشان در مورد نیاز جامعه به امام و حاکم در زمان غیبت میگوید:غیبت امام، نیاز جامعه رابه امام وحاکم به عنوان حافظ شرع وحجّت خداوند،درمیان مردم روی زمین پایان نمی دهد.به نظر می رسد که درعقیده ایشان لزومی نداردکه امام معصوم شخصاًعمل کند.همان گونه که پیامبران درزمان حیات خود اغلب ازطریق جانشینان ونایبان خود عمل می کردند.(همان)
در نظام سیاسی مبتنی بر ولایت فقیه، اگرچه فقیه بعنوان ولی امر از کلیه اختیارات و مسئولیتهای ناشی از اداره جامعه اسلامی و اجرای احکام الهی که برای نظام حکومتی پیامبر(ص) و امام معصوم(ع) وجود دارد، برخوردار می باشد ولی دارای تفاوتهایی می باشدکه این تفاوتها در مقایسه بین نظام مبتنی بر امامت معصوم(امامت بالاصاله یا امامت اصلی)با نظام مبتنی برامامت فقیه وجود دارد که از آن جمله می توان موارد زیر را نام برد. (عمیدزنجانی، ۱۴۲۱، ۱/۲۶۸).
۱ـ در نظام مبتنی برامامت معصوم صفات برجسته و انحصاری معصوم(ع) او را نه تنها رهبر بلکه بعنوان یک نمونه کامل انسانی و اسوه و الگوی برای جامعه معرفی می کند.
۲-در نظام مبتنی بر امامت معصوم(ع)، معصوم دارای اختیارات و قدرتهای اختصاصی مانند ولایت تکوینی و هدایت بامر(یهدونَ بامرنا) می باشد.

 

– Chaudhry, M.A., Rehman, A., Naeem, M.A., Mushtaq, N., 1999. Effect of organic and inorganic fertilizers on nutrient contents and some properties of eroded loess soils. Pakistan J. Soil Sci. 16: 63-68.
– Chen, J. 2006. The combined use of chemical and organic fertilizers and/or biofertilizer for crop growth and soil fertility. International Workshop on Sustained Management of the Soil-Rhizosphere System for Efficient Crop Production and Fertilizer Use. October, 16 – ۲۰٫ Thailand. 11 pp
– Clark R. B and Zeto S. K., 2000. Mineral acquisition by arbuscular mycorrhiza plants” J. Plant Nutr., 23, pp 867.
– Copetta, A., Lingua, G. and Berta, G., 2006. Effects of three AM fungi on growth, distribution of glandular hairs, and essential oil production in Ocimum basilicum L. var. Genovese. Mycorrhiza, 16: 485- 494.
– Crowford, J.H., Senn, T.L., Stembridge, G. E., 1968. The Influence of Humic Acid Fractions on Sprout Production and Yield of the Carogold Sweet Potato. S. Carolina Ag.Exp. Sta. Tech. Bull. 1028.
– Cromack, H. T. H. & Smith, J. M., 1998. Calendula officinalis production potential and crop agronomy in southern England; Industrial Crops and Products; 7: 223-9.
– Das A. K, Sadhu M. K, and Sorm M. G., 1991. Effect of N and P levels on growth and yield of black cumin (Nigella sativa L.). J. of . Hort. 4, pp 41.
– David, P.P., P.v. Nelson and D.C Sanders, 1994. A humic acid improves growth of tomato seedling in solution culture. J.pland nutrition. 17: 173-184.
– Delfine S., Tognetti R., Desiderio E., Alvino A., 2005. Effect of foliar application of N and humic acids on growth and yield of durum wheat. Agron. Sustain. 25, 183- 191.
– Demir S., 2004. Influence of arbuscular mycorrhiza on some physiological growth parameters of pepper. Turk. l BioI. 28: 85-90.
– Diope, T. A., Krasova-wade, T., Diallo, A., Diouf, M., and Gueye, M., 2003. Solanum cultivar responses to arbuscular mycorrhizal fungi: growth and mineral status. Africal Journal of Biotechnology 2 (11): 429-433.
-Dudhane, M.P., Borde, M.Y. and Jite., P.K., 2011. Effect of Arbuscular Mycorrhizal Fungi on Growth and Antioxidant Activity in Gmelina arborea Roxb. under Salt Stress Condition. Not Sci Biol. 3(4) : 71-78.
– Dursun A., Guvenc I. and Turan M., 2002. Effects of different levels of humic acid on seedling growth and macro and micronutrient contents of tomato and eggplant. Acto Agrobotanica. 56: 81-88.
– Ebhin Masto, R., P.K. Chhonkar, D. Singh and A.K. Patra., 2006. Changes in soil biological and biochemical characteristics in a long-term field trial on a sub-tropical inceptisoil. Soil Biology and Biochemistry. 38: 1577– ۱۵۸۲٫
– Egerton-Warburton L. M. and allen E. B., 2000. shifts in arbuscular mycorrhizal communities along an anthropogenic nitrogen deposition gradient” Ecol. Appl. 10, pp 484.
– El-Ghadban, E. A. E., A. M. Ghallab, A. F. Abdelwahab., 2002, Effect of organic fertilizer (Biogreen) and biofertilization on growth, yield and chemical composition of Marjoram plants growth under newly reclaimed soil conditions, 2nd Congress of Recent Technologies in Agriculture, 2, 334-361.
-El-Wahab A, Mohamed A., 2007. Effect of nitrogen and magnesium_fertilization on the production of Trachyspermum ammi L. plants under Sinai condtion. Journal of Applied Sciences Research 3 (8): 781-786.
-El-Khateeb. M. A, El- leithy, A. S and Aljemaa, B. A., 2011. Effect of Mycorrhizal Fungi Inoculation and Humic Acid on Vegetative Growth and Chemical Composition of Acacia saligna Labill. Seedlings under Different Irrigation Intervals. Journal of Horticultural Science & Ornamental Plants 3 (3): 283-289.
– Entry J. A., Rygiewicz P. T., Watrud L. S. and Donnelly P. K., 2002. Influence of adverse soil conditions on the formation and function of arbuscular mycorrhizas” Adv. Environ. Res., 7, pp123.
– Epstin, E. 1972. Mineral Nutrition of Plants: Principles and Perspectives. New York: Wiley. 189 pp.
– Evans, J., 1989. Photosynthesis and nitrogen relationships in leaves of C3 plants. Oecologia 78: 9 19.
-.Fazecas, E., 1980. Studies on effects of fertilizers and sowing date on the yield and essential content in P.anisum in the year 1978-1980. Lucari Agronomic. 18:84-91.
– Feng G., Zhang F. S., Li x. L., Tian C. Y., Tang C. and Rengel Z., 2002. Improved tolerance of maize plants to salt strees by arbuscular mycorrhiza is related to higher accumulation of soluble sugars in roots. Mycorrhiza., 12, 185.
– Fernandez-Escobar R., M. Benlloch D. Barrancd A. Duenas J. A. and Guterrez Ganan. 1996. Response of olive trees to foliar application of humic substances extracted from leonardite. Scientia Horticulture 66, 191-200.
– Ferrara, G., A. Pacifico, P. Simeone and E. Ferrara, 2008. Preliminary study on the effects of foliar applications of humic acids on italia table grape. J. International des Sciences de la Vigne et du Vin, 42:79-87.
– Freitas, M.S.M., Martins, M.A. and Vieira, E.I.J.C., 2004. Yield and quality of essential oils of Mentha arvensis in response to inoculation with arbuscular mycorrhizal fungi. Pesquisa Agropecuaria Brasileira, 39(9): 887-894.
– Furlan V. and Bernier-Cardou M., 1989. Effects of N, P and K on formation of vesicular-arbuscular mycorrhizae, growth and mineral content of onion” Plant Soil., 113, pp 167.
– Ganjali HR, Ayeneh Band A, Heydari Sharif Abad H, Moussavi Nik M, Tavassoli A 2012. Effect of sowing date and different levels of nitrogen fertilizer on yield and essence of flower in medicinal plant of Calendula officinalis L. Journal of Medicinal Plants Research 6(15): 3037-3040.
– Garsid, A. 2004. Sowing time effects on the development, yield and oil of flaxseed in semi arid tropical. Australian Journal of Productive Agriculture 23: 607-612.
– Gavito M. E. and Miller M. H., 1998. Changes in mycorrhiza development, dry matter partitioning and yield of maize” Plant Soil., 199, pp 177.
– George E., Haussler K.and Kothari S. k., 1994. Role of arbuscular mycorrhiza fungi in uptake of phosphorus and nitrogen from soil” Crit Rev Biotechonal., 15, pp 257.
– Gewaily, E.M., El-Zamik, F.I., El-Hadidy, T.T., Abd El-Fattah, H.I. and Salem, S.H., 2006. Efficiency of biofertilizers, organic and inorganic amendment application of growth and essential oil of Marjoram (Majorana hortensis L.) plants grown in sandy and calcareous soils. Zagazig Journal of Agricultural Research, 33(2): 205-396.
– Ghazi, A.K. and B. M. Zak., 2003. Field response of wheat to arbuscular mycorrhizal fungi and drought stress. Mycorrhiza. 14:263-269.
– Ghosh PK, Mandal KG, Wangari RH and Hati KM, 2002. Optimization of fertilizer schedules in fallow and groundnut-based cropping systems and an assessment of system sustainability. Field Crop Research 80: 83-98.
– Giovannetti M. and Mosse B., 1980. An evaluation of techniques for measuring vesicular arbuscular mycorrhizal infection in infection in roots. New Phytol., 84, pp 489.
– Glante, F. 1990. Bedeutung von VA-Mycorrhizapilzen for wachstum and Entwicklung der Kulturflanzen. Zentralbl. Microbiol. 145: 339-409.
– Glowa, K.R., Arocena, J.M., and Massicote, H.B., 2003. Extraction of potassium and/ or magnesium from selected soil minerals by Piloderma. Acta Biotechnolgica 7: 299- 306.
– Goats, S., 2012. Possibilities of using humic acid in diets for . T. degirmencioglu: Humic acid in diets of Saanen goats, Mljekarstvo, 62 (۴): ۲۷۸-۲۸۳٫
– Golcz, A., B. Politycka, and K. Seidler-Lozykowska., 2006. The effect of nitrogen fertilization and stage of plant development on the mass and quality of sweet basil leaves (Ocimum basilicum L.). Herba Polonica; 52: 22 – 30.
– Govindarajulu M., Pfeffer P. E., Jin H., Abubaker J., Douds D. D., Allen J. A., Bucking H., Lammers P. J. and shachar-Hill Y., 2005. Nitrogen transfer in the arbuscular mycorrhizal symbiosis” Nature, 435, pp 819.
– Groosl P. R, and W. P. Inkeep. 1991. Precipitation of dicalcium phosphate dehydrate in the presence of organic acids. Soil sci. Amer. J. 55:670-675.
– Gupta, M.L., Prasad, A., Ram, M. and kumar, S., 2002. Effect of the vesicular-arbuscular mycorrhizal (VAM) fungus Glomus fasiculatum on the essential oil yield related characters and nutrient acquisition in the crops of different cultivars of menthol mint (Mentha arvensis) under field conditions. Bioresource Technology, 81: 77-79.
– Hajnajari, H, Hasanloo T,_ Asghary AH, Izadpanah M., 2009. Study on the effects of different sources of nitrogen on micropropagation of wild cherry (Prunus avium L.). Seed and Plant 24(4): 749-762.
– Hajhashemi, V., Sadraei, H., Ghannadi, A.R. and Mohseni, M., 2000. Antispasmodic and antidiarrhoel effect of Satureja hortensis L. essential oil. Journal of Ethnopharmacology, 71: 187-192.
– Hargrove W.L. and Kissel D.E., 1979. Ammonia volatilization from surface applications of urea in the field and laboratory” J. of .soil. Sci. Soc. Am., 43, pp 359-363.
– Harley, J.L., and Esmit. S.E., 1983. Mycorrhizal symbiosis. Academic Press, New York.
– Harridy, I. M. A., S. G. I. Soliman, T. A. Mervat, 2001, Physiological, chemical and biological studies on Lemongrass Cymbopogon citratus (DC) stapf in response to diazotrophic bacteria, Agric. J. Sci. Mansoura Univ., 26, 6131-6152.
– Harrison, M.J. 2005. Signaling in the arbuscular mycorrhizal symbiosis. Annual Review of Microbiology, 59:19-42.
– Han, H.S. and Lee, K.D., 2006. Effect of coculation with phosphate and potassium co-in solubilizing bacteria on mineral uptake and growth of pepper and cucumber. Plant, Soil and Environment, 52: 130- 136.
– Hayman, D.S., 1980. Mycorrhiza and crop production. Nature (London) 287:487-488.
– Hayman, D.S., 1982. Influence of soils and fetility on activity and survival of vesicular-arbuscular mycorrhizal fungi. Phytopathol. 72:1119-1125.
-Hecl, J. and A. Sustrikova., 2006. Determination of heavy metals in chamomile flower drug-an assurance of quality control. Program and Abstract book of the 1st International Symposium on Chamomile Research, Development and Production. pp.69.
-Hodge, A., 2000. Microbial ecology of the arbuscular mycorrhiza. Microbiology ecology, 32, 91-96.
– Ismail, O.M. and M. Kardoush., 2011. The impact of some nutrients substances on germination and growth seedling of Pistacia vera I. Australian J. Basic and Applied Sciences, 5: 115-120.
– Joshee, N., S.R. Mentreddy and K. Yadav., 2007. Mycorrhizal fungi and growth and development of micropropagated Scutellaria integrifolia plants. Industrial Crops and Products. 25: 169–۱۷۷٫
– Jones, C.A., Jacobsen, J.S., Mugaas, A., 2004. Effect of humic acid phosphorus availability and spring wheat yield. Fact. Fertilizer. 32.
– Kahiluoto H., Ketoja E., Vestberg M. and Saarela I., 2001. Promotion of AM utilization through reduced P fertilization 2.Field studies. Plant Soil., 231, pp 65
− Kandeel, A.M., Naglaa, S.A.T., and Sadek, A.A. 2002. Effect of biofertilizers on the growth, volatile oil yield and chemical composition of Ocimum bacilicum L. plant. Annals of Agricultural Science 47: 351-371.
– Kapoor, R., Giri, B. and Mukerji, K.G., 2002b. Mycorrhization of coriander (coriandrum sativum) to enhance the concentration and quality of essential oil. Journal of the Science of Food and Agriculture, 82(4): 339- 342.
– Kapoor, R., Giri, B. and Mukerji, K.G., 2002a. Glomus macrocarpum: a potential bioinoculant to improve essential oil quality and concentration in
Dill (Anethum graveolens L.) and carum (Trachyspermum ammi Sprague). World Journal of Microbiology and Biotechnology, 18 (5): 459-463.
– Kapoor, R., Giri, B. and Mukerji, K.G., 2004. Improved growth and essential oil yield and quality in foeniculum vulgare Mill on mycorrhizal inoculation supplemented with P-fertilizer. Bioresource Technology, 93: 307-311.
– Karakut Y., Unlu Ha., Padem H., 2008. The influence of foliar and soil fertilization humic acid on yield and quality of pepper. Plant Soil Sci.
– Karakut Y., Unlu Ha., Padem H., 2009. The influence of foliar and soil fertilization humic acid on yield and quality of pepper. Plant Soil science. 59(3);233-237.
– Kauser, A., Azam, F., 1985. Effect of humic acid on wheat seeding growth . Environmental and Experi. Bot. 25, 245-252.
– Kaya, C., Higgs. D. and Kirnak H. tas l., 2003. Mycorrhizal Colonization improves fruit yield and water use efficiency in water melon grown under well-watered and water stressed condition. Plant soil 253 (2):287-290.

 

۵-۲- ویژگی های عمومی کلّی تاریخ نگاری عصر افشاریه

از ویژگی های تاریخ نگاری دوره افشاریه، در کنار سایر ویژگی های مخصوص به خود وجود منابع غنی اعم از تواریخ مورّخان خارجی و داخلی این دوره و نیز سفرنامه­های متعدّد اروپاییان است که در قالب هیأت­های سیاسی ، مذهبی ، سیّاح و ماجراجو و تاجر و فروشنده به ایران مسافرت کردند و شرح مشاهدات خود را همراه با اطّلاعات سیاسی ، اجتماعی ، و فرهنگی ایران عصر افشاریه به نگارش درآوردند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
در طی این دوران هرچند به علّت کمی زمان دوران افشاریه ، کتب تاریخی فراوان به زبان فارسی تألیف نشد.امّا کتاب هایی که ازآن دوران باقی مانده است ، با توجّه به این که اکثر این کتاب ها از آثار مورّخان درباری است ، جانب داری از تمام اعمال وافعال سلاطین افشاری را به حدّ اعلا رسانیده اند.هرچند که درذکروقایع به شرح وتفصیل بسیار پرداخته اند. می توان گفت که فنّ تاریخ نویسی و وقایع نگاری در قرن‌های یازدهم ودوازدهم، یا به عبارت دیگر تاریخ نگاری عصر افشاریه، بر روی هم کم تر مورد مطالعه وتحقیق قرار گرفته ودرباره آن کم تر از تاریخ نویسی قرون ماقبل تحقیق به عمل آمده است.
منابع تاریخ نگاری این دوران تحت تأثیر سنّت تاریخ نگاری اسلامی در قرون پیش شامل تواریخ عمومی، تواریخ محلّی ،تاریخ سلسله ای و ….، تعداد معدودی نیز در مورد تشکیلات اداری افشاریه است و در مجموع می­توان از ویژگی های تاریخ نگاری این دوره به موارد زیر اشاره کرد:

 

 

سبک رایج نگارش این عصر آکنده متکلّف و مصنوع ومبالغه آمیز است .از جمله مختصات این دوره میتوان :

– استفاده از آیات و احادیث
– استفاده از ضرب المثل ها و عبارات عربی
– درآمیختگی نظم و نثر
– وجه وصفی که معمولاً به صورت غلط و گاهی درست به کار رفته است . مثل :
– جمع بستن با « ات »
درکلمات عربی : محاربات ، علامات
در کلمات فارسی : سرحدّات
در کلمات ترکی و مغولی : ییلاقات ، قشلاقات ، تیولات
– جملات طولانی ، به سبب آوردن کلمات مترادف ، وجوه وصفی ، آیات واحادیث ، عبارات عربی، شعر، بازی های لفظی مخصوصاً توجّه به اشتقاق ، قرینه پردازی وغیره
– استعمال افعالی چون کشتن و نمودن در معنای مجازی
– وفور لغات ترکی و مغولی همچون : الوس ( قبیله ) ، قشون ( سپاه ) ، قدغن (منع) القاب احترام آمیز. شاه مردان ، خاتم المجتهدین و غیره است .
۲- انحطاط فرهنگی ایران در قرن دوازدهم در تاریخ نویسی نیز انعکاس یافت . از قرن هشتم تا قرن سیزدهم ، فنّ تاریخ نویسی به پستی گرایید تاحدّی که می توان آن را دوره فترت عقلی و تنزّل تاریخ نویسی نام نهاد . دراین مدّت نه سنجش تاریخی درکار بود و نه نقد وارزشیابی و نه نتیجه گیری تاریخی ، وقایع را بدون ارتباط علّت و معلول سرهم می کردند و حتّی از ذکر حقایق به مصلحت ، ترس ویا عدم درک ، چشم می پوشیدند. ( ثواقب، ۱۳۸۰، ص ۳۰)
۳- اروپاییان دردوره افشاریه بسیارچشم گیراست. دردوره افشاریه فعّالیِت های اروپاییان در ایران به صورت استعماری درآمد و نیاز آنان به کسب اطّلاعات دقیق درباره ایران موجب تألیف کتاب های بسیاری شد . از جمله :… دو جلد کتاب جونس هنوی که در ۱۱۵۷ – ۱۱۵۶ هـ . ق . در ایران و درباره مسائل اقتصادی انگلستان در دریای خزر نوشته شده و مؤلّف بعدها مطالبی درباره نادرشاه به کتاب افزود. (بیات، ۱۳۷۷، ص ۳۳۴) – نامه های طبیب نادرشاه از رنه بازن ، کشیش و پزشک فرانسوی که در آخر حیات نادر در خدمت او بود – سفرنامه جیمز فریزر، سفرنامه ویلیام فرانکین ، او دراین سفرنامه شرح مبسوطی درباره مردم ایران به ویژه مردم فارس نوشت .
عکس مرتبط با اقتصاد
۴- نقطه قوّت تاریخ نگاری این دوره نگارش تواریخ سلسله ای متفاوت است در این عصر مورّخ در این شیوه به ذکر ظهور وفعّالیّت های سیاسی و نظامی سلسله یا فرمانروایی خاص و نیز حوادثی که در روزگار آنان درقلمروشان رخ داده می پردازد . در این شیوه نیز ترتیب و توالی زمانی از آغاز ظهور سلسله یا فرمانروای مورد نظر رعایت می شود. (زرین کوب ،۱۳۸۶،ص۴۲) دراین دوران تنها یک تاریخ عمومی به نام زبده التواریخ که اثر محمّد حسن مستوفی است نوشته شد که آن هم به اشاره نادرشاه و از برای مطالعه شاهزاده رضا قلی میرزا نوشته شد و مطالب آن درباره اواخر صفویان و ظهور نادر به سبب حضور مؤلّف در جریان رویدادها ارزشمند می باشد .
۵- وجود دو نگرش مثبت و منفی در قبال عملکردهای نادر
مورّخان این دوره به دو دسته تقسیم می شوند. بعضی از مورّخان طرفدار نادر و کارهای او می باشند و بعضی دیگر با نارضایتی از او این گونه یاد می کنند : قهرمان خراسان را از همان روزگار خود او، هر کس در آیینه ضمیر خود با یکی از این دوصورت می دید : کسانی که مدّعی بودند خود یا خاندان و پدرانشان از نادر ظلم دیده اند ، طبعاً تصویر بدی از او در ذهن داشتند . مثلاً مورّخان عصر قاجار به تصور این که اگر فتحعلی خان به دست نادر کشته نمی شد ، بلافاصله بعد از صفویه قاجاریه به سلطنت می رسیدند با لحن مخالف از او نام برده اند ، یا مستوفیان و کارکنان دستگاه های مالی که مزه خفت وخواری را چشیده بودند مثل میرزا محمّد کلانترفارس با بیانی آمیخته با ناخشنودی ازاویاد کرده اند. (مروی، ۱۳۶۴، ص ۱۶) از این­ها مهم­تر، از همان روز اوّل هواداران صفویه با نادر به مخالفت پرداختند و آرزومند پادشاهی یکی از افراد آن خاندان بودند. به همین خاطر است که رهبران بسیاری از شورش­ها بر ضدّ افغان­ها یا بر ضدّ نادر خود را شاهزاده صفوی می­نامیدند. در مقابل، اکثریّتی از مردم ساده شهرها و روستاها که مزه خفّت و خواری را از تجاوز خارجی­ها و دسته­های راهزن مرزی چشیده بودند، و دود ناامنی­ها به چشمشان رفته بود ، حبّ و بغض سیاسی نداشتند و نه مدّعی سلطنت و حکومت بودند و نه عهده­دار خدمات مالی، که پای حساب کشیده شده باشند هوای نادری را در سر داشتند. محمّد کاظم بیک ، مؤلّف نادری از آن گروه است .
۶- منابع این دوره به زبان­ها و سبک­های مختلف و متفاوت با یکدیگر نوشته شده ­اند به عنوان مثال : کتابی مثل دره نادره ، دارای انشایی پیچیده و مصنوع و پر از ترکیبات و لغات دشوار عربی و فارسی است. ۲(بیات،۱۳۷۷، ص ۲۹۰) بعضی دیگر از این کتاب ها همانند عالم آرای نادری به سبکی ساده و بینابین نوشته شده است .
میرزا مهدی خان، در شیوه نگارش کتاب های خود از سه سبک استفاده کرده است:
الف) بسیار پیچیده ومتکلّفانه و نامرغوب که تقلید محض از موارد دشوار وناهنجار نثر جوینی و وصاف است .
ب) نثر میانه که باز تقلیدی از وصاف می باشد ، لیکن در این نثر در تثبیت ها و آغاز فصول شیرین کاری نموده است ، ولی در میان راه راست و طریق عادی ساده نویسی را رها نکرده است ، این شیوه در جهانگشای نادری که تاریخ نادرشاه است دیده می شود .
پ) نثر لطیف وساده که اگر ضایعی نیز به کار برده است در بیان معانی و مناسبات و مراعات النّظیر و سایر شیرین کاری هاست ، نه در ترکیب الفاظ غامض واری جمله های ثقیل و مکرّر و دیگر تکلّفات واین شیوه مخصوصاً در دیباچه ظریف و لطیفی که بر شاهزاده رضا قلی میرزا پسر نادر نوشته شده است .
۷- منابع اصلی این دوره محدود است . در دوران افشاریه که جنگ و درگیری بر جامعه حاکم بود ، نمی توان توقّع داشت که فرهنگ ودر این جا تاریخ نگاری ، پیشرفتی داشته باشد . زیرا که نادر که خود بنیان گذار سلسله افشاریه بود نه تنها تحت تأثیر شرایط زمانه خود قرار گرفته بود ، بلکه شخصاً علاقه ای به علم و فرهنگ نیز نداشت . به همین خاطر در دوران او هیچ گونه مراکز علمی مهمّی در کشور به وجود نیامد . به همین خاطر منابع علمی این دوره محدود است .
۸- در اکثر کتاب های تاریخی این دوره اشتباهات فاحش در مورد برخی رخدادها و تاریخ وقایع به چشم می خورد . هر نویسنده ای از دیدگاه خود به بررسی حوادث می پردازد. امکان دارد این اشتباهات عمداً یا سهواً باشد . بسیاری از مورّخینی که مخالف نادر بودند عمداً بسیاری از وقایع را واژگون جلوه دادند و به دفاع از فردی که می خواستند به قدرت رسانند به نگارش تاریخ خود دست زدند . این قضیه نتیجه عکس نیز می تواند داشته باشد . مورّخان درباری نیز به نوبه خود در این قضایا سهیم می باشند . به عنوان مثال : در جنگ های عثمانی ، چون مؤلّف جهانگشا در کنار نادر بوده ، تاریخ های دقیق حوادث ، وشمار دقیق سربازان هر یک از دو طرف ، نام فرماندهان عثمانی را به صورت صحیح ذکرکرده است. ازآن جمله درعالم آرا شمارسربازان عثمانی درجنگ ایران ( ۱۱۴۷ هـ . ق ) بر طبق آن چه مولف شنیده بود ، ۳۰۰۰۰۰ تن ذکر شده ، امّا میرزامهدی خان هفتاد هزار سوار و پنجاه هزار پیاده « ینگی چری » نوشته است . ( مروی، ۱۳۶۴، جلد یک، ص ص ۳۱-۳۰)
۹- درباری بودن مورّخان . اکثر مورّخان عصر افشاریه سمت مجلس نویسی و وقایع نگاری دربار را داشته وبه طور رسمی مأموریّت نگارش وقایع راازجانب نادرشاه داشته اند. به همین خاطر مورّخان این دوره به سبب نزدیکی به نادر و درباری بودن آن ها از بیان بسیاری ازواقعیّت ها چشم پوشی نمودند. میرزامهدی خان مردی زیرک ومنشی الممالک واز مقرّبان نادر و در سفر هم همراه او بوده است. میرزامهدی خان قطعاً به علّت نزدیکی به نادر وابستگی زیادی به قدرت داشته است ودر کتاب جهانگشا بسیاری از واقعیّت ها را چشم پوشی کرده است . ( میرجعفری ، عاشوری نزاد، ۱۳۸۶، ص ۱۱۹)
۱۰- تألیف کتب تاریخی در مورد ایران در خارج از مرزها . مهم ترین وقایع سلطنت نادر حمله به هندوستان بود . نادر در این لشکرکشی علاوه بر سرکوب یاغیان افغان ، ثروت فراوانی نیز در این لشکرکشی به دست آورد . او توانست محمّدشاه گورکانی پادشاه هند را دست نشانده خود سازد . برای تثبیت این پیروزی دختر برادرپادشاه هند را به عقد پسر خود نصرالله میرزا درآورد. با این پیروزی مرزهای بین ایران وهند گسسته شد وافراد بی شماری از دو کشور به رفت و آمد با هم مشغول شدند . این رفت و آمدها باعث آشنایی بیشتر هندیان از اوضاع و احوال ایران گردید. کتب تاریخی فراوانی در هند در مورد جنگ نادر با محمّدشاه گورکانی نوشته شده که این کتاب­ها گوشه چشمی ازتاریخ ایران دوران افشاریه را برای خوانندگان آشکار می­سازد. به عنوان مثال: عبدالکریم کشمیری مورّخ فارسی زبان هندی است. هنگامی که نادر در سال ۱۱۵۱ هـ . ق به دهلی حمله کرد ، عبدالکریم کشمیری در آن شهر می زیست . وی به نادر پیوست و در مراجعت نادر، همراه وی به قزوین رفت و از آن جا نیز عازم زیارت مکّه مکرّمه شد و در سال بعد ، ۱۱۵۲ هـ . ق به هند بازگشت. وی مؤلّف کتابی است به نام بیان واقع (نادرنامه) که حاوی مطالبی درباره شرح مسافرت­های نویسنده و همچنین اطّلاعات سودمندی در باب لشکر کشی نادر به هند و مراجعت او و اوضاع هندوستان پس از نادر می باشد. (زرین کوب، ۱۳۷۱، ص ۱۲۲)
۱۱- توجّه به تاریخ نظامی و شرح جنگ ها ، در این تواریخ ، روحیه نظامی غالب است. جنگ ها و درگیری نادر با دشمنان به تفصیل و با شرح جزئیّات آمده است . در کتب تاریخی این دوره آن قدر به تاریخ نظامی و شرح جنگ ها پرداخته اند ، که ذکر مسائل اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی نادیده گرفته شده است .
۱۲- ارادت ورزی برخی مورّخان نسبت به خاندان صفوی . برخی از مورّخین این دوره به طرفداری از خاندان صفویه ، به نگارش تاریخ خود دست زدند و در برگ برگ کتاب های خود ، عناد و دشمنی خود را به حکومت افشاریه نشان دادند …. در نوشته های آن ها به وضوح می توان ارادت ورزی نسبت به خاندان صفوی و دشمنی با نادر، را تشخیص داد . مثل حزین گیلانی و مرعشی مؤلّف مجمع التواریخ و … (مروی، ۱۳۶۴، ص ۱۱۷)
۱۳- اکثر منابع خارجی این دوران هنوز ترجمه نشده یا نظیر منابع هندی هنوز چاپ نشده است .
۱۴- استفاده از آیات و احادیث در لابلای وقایع تاریخی . همانند تاریخ نگاری دوران صفویه ، در این دوره تاریخ نگاری ازمذهب وادبیّات متأثّراست ومورّخ به تناسب ازاین دو استفاده نموده است . در این جا نمونه ای از کتاب درّه نادره ، را می آوریم که متأثّر ازمذهب می باشد . نَحنُ نَفُصُ علیک اَحسَنَ القَصَصَ چون خداوند بیچون جلَ شانه ماسطه سایه آن جناب را صَانهُ اللهُ عَمّا شاَنه لَش طره پریشانی ساخت به حکم (استر آبادی،۱۳۶۶،ص ۱۸۴) در این متن میرزامهدی خان در کتاب درّه نادره ، از آیه ۳ سوره یوسف استفاده کرده است .
۱۵- اکثر قریب به اتّفاق مورّخان ، این دوره نظم و نثر را با هم آورده اند . یعنی در لابلای متون تاریخی از شعذ نیز برای بیان منظور خود استفاده نموده اند . یکی از این مورّخین ، محمّد علی تهرانی ، صاحب تألیف « نادرشاه » است . او در توضیح مراسم عروسی نصرالله میرزا پسر نادر با دختر یزدانبخش ، برادرزاده محمّدشاه می نویسد :
از پی تاریخ عروسی رقم کرد چنین « وارد » شیدای هند
گفت به ده سال از این بیشتر طرفه سروش طرب افزای هند
باد مبارک به هزاران نشاط یوسف ایران و زلیخای هند
(تهرانی ،۱۳۶۹،ص ص ۲۳۸-۲۳۷)
۱۶- سروده شدن مثنوی بر وزن شاهنامه فردوسی در این دوران . ملّا محمّد علی طوسی ، شاعر فارسی زبان ، معاصر نادرشاه افشار است که خود را ازخاندان حکیم ابوالقاسم فردوسی می دانسته و به همین خاطر، به فردوسی ثانی معروف بوده است . ویکی از ملازمان نادر بوده وبه فرمان نادر، مأموریّت یافت شرح فتوحات او را به رشته نظم کشد ؛ ملّا محمّد هم اطاعت نمود و اکثر فتوحات نادر را در مثنوی ای بر وزن شاهنامه فردوسی به نظم کشید که با ماجرای کشته شدن نادر به پایان می رسد . اشعار این شاهنامه ، از نظر شیوایی وروانی ، هرگز قابل مقایسه با اشعار شاهنامه فردوسی نیست ، امّا چون رویدادها را به زبانی ساده و روشن بیان کرده و در بیشتر سفرهای نادر، شخصاً شاهد وقایع بوده است ، از لحاظ حوادث تاریخی ، اهمّیّت فراوانی دارد. ( مصاحب،۱۳۴۵،ص ص ۱۸-۷۳)

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

فصل ششم

 

معرّفی برخی از مهم ترین منابع اصلی این دوران

 

۶-۱- جهانگشای نادری . میرزا مهدی خان استرابادی

مؤلّف این کتاب میرزا مهدی خان فرزند محمّد نصیر استرابادی است . عدّه­ای از نویسندگان عقیده دارند که وی از دودمان صفویه بود ؛ امّا این انتساب مانع از آن نشد که به سمت منشی در خدمت نادر انجام وظیفه کند . … میرزا مهدی خان پس از حمله افاغنه به ایران و اسارت اصفهان گوشه نشینی انتخاب نمود و تا ورود نادر به اصفهان در اختفا زندگی میکرد. و کسی هم از این گوشه نشینی او اطّلاع نداشت. امّا چون نادر فاتحانه از مهماندوست به مورچه خورت و از مورچه خوت به اصفهان آمد ، گروه گروه مردم به خدمت او شتافتند و تهنیت فتح گفتند که از آن جمله میرزا مهدی خان بود. (استرابادی، ۱۳۴۱، ص ۵) از این زمان به بعد میرزا مهدی خان از یاران نادر شد و تا زمانی که نادر زنده بود به مدّت هیجده سال در غم و شادی او شریک بود . او تا اردوی دشت مغان شغل منشی الممالکی را اداره می کرد و با میرزا علی اکبر ملّاباشی و میرزا ابوالقاسم کاشانی از معتمدان شاه بود. هر چند از واقعه دشت مغان شغل منشی الممالکی از او گرفته شد و به میرزا مومن خان داده شد ولی باز دست او را در همه کارها باز بود.
از میرزا مهدی خان آثاری چند در مورد نادرشاه باقی مانده ، که مهم ترین آن ها تاریخ جهانگشا می‌باشد. این کتاب در فهرست کتابخانه ها ومتون کتب تاریخی و معاصر میرزا مهدی خان به اسم تاریخ نادری می‌آید و معلوم نیست که چرا عنوان جهانگشا به خود گرفته است . میرزا مهدی خان کتاب خود را روزنامچه ظفر نام می برد …. ظاهراً روزنامچه ظفر باید تقلیدی از ظفرنامه تیموری باشد که بعدها به جهانگشای نادری تغییر نام داده است. (استرابادی، ۱۳۴۱، ص ۴)
این کتاب مجموعه ی پر ارزشی از وقایع تاریخی: شورش افغانه ، سانحه هرات ۱۱۲۹ ه . ق . شیوه فتنه و آشوب و رسم ملوک الطوایفی از قندهار تا اصفهان و اغتشاش در آذربایجان واسترآباد تا سال ۱۱۴۸ هـ . ق . و نیز شورای دشت مغان و به سلطنت رسیدن نادر تا سال ۱۱۶۰ هـ . ق . در خاتم کار ذکر مختصری از سلطنت علیشاه و سایر حوادث مهمّ آن عصر به میان آمده است. (بیات، ۱۳۷۷،ص۲۹۰)
میرزا مهدی خان نسبت به صورت و شکل بندی مضمون از روش مستقیم و منطقی پیروی کرده است . کتاب او ابتدا مبحث مختصری از انقلابات واوضاع نامطلوب اواخرسلطنت شاه سلطانحسین می پردازد و سپس زندگی وسرکشی های نادر را در دوران جنگ های محلّی بررسی می کند تا آن که او به شاه طهماسب می رسد و شروع به بالا رفتن از نردبان ترّقی می نماید. (استرآبادی ، ۱۳۴۱، ص ۱۶) این ترتیب زمانی وقایع موجب می شود که خواننده نیز به ترتیب علل و معلولی توجّه کند و آغاز هر واقعه را در واقعه قبلی ببیند.
هر چند در برخی موارد میان تاریخ وقوع حوادث مذکور در جهانگشای نادری با دیگر منابع معتبر این دوره تفاوت هایی وجود دارد ، ولی به دلیل نزدیکی مؤلّف با نادرشاه ، مطالب آن از صحّت بیشتری برخودار است . همچنین به دلیل حضور مؤلّف در جنگ ها وفتوحات نادر، اثر لحنی حماسی دارد . مطلب پایانی کتاب نیز، که درباره مرگ نادرشاه و حوادث پس از آن است ، نشانه واقع بینی و بصیرت مؤلّف و درست نویسی و پاک گویی و توجّه وی به رابطه علّت و معلولی حوادث است.
میرزا مهدی خان به عنوان یکی از مشاوران نزدیک نادر و شریک در تصمیمات او بوده و کتابش در واقع یک تاریخ رسمی و متضمّن توجّه کارهای نادراست. احتمالاً تا نادر زنده بوده ، هرچه می نوشته فصل به فصل به نظر او می­رسانده است. در سراسر کتاب او یک نوع مصلحت بینی درباره ولی نعمت به چشم می‌خورد . کارهای نیک را با آب و تاب بیشتری می­نوشته ، و فقط چهره ستودنی و گرامی داشتنی میرزا از نادر تصویر کرده است. (مروی، ۱۳۶۴، جلد یک، ص ۳۱) هرچند در عالم آرا درباره شورش عوام مردم و حمله به سربازان نادر، را نتیجه این می­داند که سپاهیان نادر مست شدند و برای تعرّض به زنان به خانه­های مردم درآمدند و این روایت پذیرفتنی­ترین می­باشد ، ولی در کتاب جهانگشای نادری با توجّه به مصلحت‌بینی که در مورد ولی نعمت خود داشته است ، درباره علّت شورش عوام و مردم دهلی به سربازان نادر، که موجب صدور فرمان قتل عام شد ، چیزی ندارد. جهانگشا در مورد کور­کردن رضا قلی میرزا مطالبی را به اختصارآورده است که از نقایص این کتاب است. (میر جعفری ، عاشوری نزاد، ۱۳۸۶، ص ۱۱۹) میرزا مهدی خان افتخار همه پیروزی ها را در آینه وجود شخص نادر دیده و چهره سرداران و سرکردگان را بی‌رنگ تصور کرده است .
آن چه در جهانگشا نیست و شاید از نقایص آن به شمار آید مسأله فعّالیّت و نقشه های نادر برای تهیّه نیروی دریایی است . میرزا مهدی خان نسبت به آن ساکت است . محمّد کاظم در عالم آرای نادری جنگ نادر با شیطان پرست های یزیدی حوالی موصل ذکر می کند ، ولی جهانگشا نسبت به آن ساکت است . شاید بی اهمّیّت بودن مطلب موجب نپرداختن میرزا مهدی خان به آن شده است. ( میرجعفری ،عاشوری، ۱۳۸۶ص۱۱۹) با این وجود می­توان گفت : جهانگشا از تواریخ دقیقی است که برای ما از دوره نادر باقی مانده است. نویسنده آن با توجّه به عالم آرای عبّاسی یک یک مشهودات خود را به رشته تحریر کشیده است. ترتیب حوادث ایام نادری را این گونه ارائه می‌کنند:
– حوادث قبل از آشنایی نادرشاه با طهماسب.
– حوادث بعد از آشنایی نادرشاه با طهماسب تا زمان کشته شدن نادر.
– حوادث یکساله بعد از مرگ نادر. (میر جعفری ، عاشوری نزاد، ۱۳۸۶، ص ۱۱۸)
از میان این وقایع بیشتر حوادث شکل دوم وقایعی هستند که در آن ها میرزا مهدی خان حضور داشته است. در این کتاب همه چیز حول نادر می چرخد. میرزا پیروزی های نادر را می ستاید ، ولی از ذکر ناکامی‌های او اجتناب می‌ورزد. سیاست خارجی او را تأیید می کند و لشکرکشی های او به آسیای مرکزی و داغستان را تدافعی قلمداد می‌کند. او از درد و رنج مردم درآن دوره غفلت ورزیده وهمان طوری که از نام کتاب برمی آید، فقط به دنبال جهان گشایی های نادر بوده است . مورّخان گذشته اعتقادبه یک نوع جبرالهی داشتند که به موجب آن حوادث عالم امکان را در یک پرده ازلی مرتّب و مصوّر می بینند . میرزا مهدی‌خان نیز در جهانگشا پیرو همین جبر است و گاه گاه با همین جبر خیلی از قضایای نامستقیم تاریخ را تحمّل پذیر جلوه می دهد.
کتاب جهانگشا نمونه کامل نثر اواخر عهد صفوی است . به عکس درّه نادره لفظ در آن چندان به جای معنی ننشسته است . لغات مندرج در جهانگشا لغات مهجور و نامأنوس درّه نیست ، بلکه لغات فارسی و عربی‌اند که در فرمنگ ها موجود و در محاورات مردم عادی به کار می روند. غیر از این دو نوع لغت ، اصطلاحات منشیان درباری و چند کلمه گرجی و لغات ترکی همانند: قول و سیورات و سیورغه مال و ایشیک آقاسی و مین باشی وامثال آن ها در خلال کلمات زیاد به چشم می خورد که حاکی از نفوذ ترکی با آن روزگار است.(استر آبادی، ۱۳۴۱، ص ۱۳)
نویسندگان این دوره از جهانگشای نادری بهره برده­اند. از جمله محمّد کاظم مروی در تألیف جلد سوم کتاب عالم آرا و محمّد خلیل مرعشی صفوی در مجمع التواریخ ، ابوالحسن گلستانه بخش­هایی از کتاب خود، مجمل التّواریخ راعیناً از جهانگشای نادری رونویسی کرده اند.

 

۶-۲- تاریخ نادرشاهی(نادرنامه) محمدشفیع تهرانی

محمد شفیع تهرانی متخلص به ((وارد)) مؤلف کتاب حاضر، از ایرانیان تهرانی الاصل مقیم هند بوده و در خدمت دولتمردان ایرانی دربار پادشاهان آن کشور به سر می برده و به تکلیف آنان به نگارش تاریخ نادرشاهی اقدام کرده است. این کتاب به اهتمام دکتر رضا شعبانی و به کوشش انتشارات بنیاد فرهنگ ایران در سال ۱۳۴۹ هـ.ق در تهران به چاپ رسیده و تاریخ تألیف آن در حدود سالهای ۱۱۵۲-۱۱۵۰ هـ.ق. است.
هر چند این کتاب دارای نقاسیس فراوانی است ولی با توجه به کمبود منابع مطمئن و دست اول برای بررسی دوره ی کوتاه سلطنت افشاریه و نیز پیچیدگی هایی که در نگارش مؤلفان این عصر وجود دارد، کتاب حاضر دارای اهمیت فراوانی است. در اهمیت کتاب نادر نامه محمد شفیع تهرانی در صفحه بیست و یکم از پیش گفتار، آقای دکتر رضا شعبانی می نویسند: با ملاحظه معاصر بودن مؤلف و شاهد برخی از اتفاقات بودن خود او از یک سو، و درباری نبودن روح معامله کاری نداشتن از جهت دیگر بتوان اذعان داشت که هرچه هست مجموعه ای اصیل از همه آنچه که دیده و شنیده و استنباط کرده به یادگار گذاشته است. (تهرانی،۱۳۶۹،ص۲۱)
همین نویسنده و مصحح ادامه می دهند که: صادقانه باید ازعان داشت که از نقطه نظر توضیح مسائل داخلی اجتماع و آنچه که برای مردم طبقه متوسط قابل درک بوده، کتاب کنونی حائز اعتبار بسیاری است. (تهرانی. ۱۳۶۹،ص۲۱)
نویسنده در هیچ جای کتاب خود به روشنی از خود نام نمی برد. و با اینکه بسیاری از اشعار کتاب خود سروده است، تنها در چهار جای کتاب است که می توان نام یک تخلص مکرری به اسم ((وارد)) یافت که همان اشعار باعث شناسایی بهتر وی می شود، مؤلف این کتاب که خود را ((وارد)) خطاب می کرد و در اشعارش خود را بدین عنوان تخلص می شود. با دیده ساده و بی تکلفی به حوادث مینگرد. آنچه را که میشنود، آنچه را می بیند ،آنچه را به عقلش می رسد و آنچه را ضروری می پندارد با همان روشنی وساطت نظر یک فرد عادی اجتماع بیان می دارد. اعتبارات و سنن جوامع را محترم می شمارد و با این همه گاه از تذکر به جای عیوب ونقائص دریغ نمی ورزد.
مؤلف در نگارش این کتاب کوشیده است که از همه امکانات خود استفاده نماید و مسائل اجتماعی و اندیشه‌های مردم را با دیدی موشکافانه بررسی کند. مثلاً در جایی که از به تخت نشستن نادر در سال ۱۱۴۸هـ.ق. سخن می گوید مطالب را با کمال بی نظری توضیح می دهد. (تهرانی. ۱۳۶۹، ص۴۳-۴۵) همچنین از کیفیت ارتش ایران، روحیه افراد، تشکیلات حکومتی، نفوذ فرامین شهریاری، اقدامات نادر در هند، برخوردهای وی با سران لشکری و کشوری محمد شاه و شخص امپراتور، علل این لشکر کشی، انحطاط اخلاقی هندیان، سوء تدبیر امراء و بزرگان درباره آن سرزمین و دلایل هر کدام به تفصیل سخن می‌گوید. (تهرانی. ۱۳۶۹، ص۲۷)
محمد شفیع تهرانی در توجیه حوادث بی طرفی را رعایت کرده، حتی در بیان قتل عام دهلی به هیچ وجه پا را از جاده عدالت و انصاف بیرون ننهاده است. وی با توجه به نظریات کلی مورخان به ویژه مورخان هندی به چگونگی این پیشامد سهمگین پرداخته است و به عللی که منجر به چنین حادثه ای گردید، مطالعه‌ای دقیق به عمل آورد. و شاید تا به حال هیچ نویسنده ای این گونه بی طرفانه و تا این حد شروح و عینی به این حادثه نپرداخته است.
هر چند اکثر مورخان معاصر وی از نصایحی که شاهنشاه ایران به امپراتور شکست خورده هند اظهار داشته را بیان کرده اند. ((وارد)) چنان توصیف به جا و معقولی از صحنه می کند و آنچنان استادانه و ماهرانه به توضیح این مطلب می پردازد که اگر دقیقاً گفتار نادر نباشد، بی شک تعبیرات صحیحی از وضع موجود می تواند باشد.
روش تحریر این کتاب با توجه به روش پیچیده مورد قبول، زمان، در خور توجه است. هرچند هرگز به پای معاصران خود نرسیده است.
با توجه به اینکه سبک نگارش این عصر که نثر و نظم آن آکنده از تعبیرات متکلف است و در مصر و ایران رواج داشته باید گفت که مؤلف سعی فراوانی در زینت الفاظ و باریکی وپیچاپیچی معانی آنها نموده است. شیوه عبارت پردازی سبک هندی، در اینجا جلوه آشکار دارد و در آن می توان مواردی از استفاده از لغات ترکی نا آشنا به ذهن همانند: چپفلش (تهرانی، ۱۳۶۹، ص۱۲) کوکثناش (تهرانی، ۱۳۶۹، ص۱۱۵) و تزک (تهرانی، ۱۳۶۹، ص۵۸) و…. را مشاهده کرد.