–

 

 

روسیه

 

 

۱۹۹۲

 

 

 

۹

 

 

جمهوری اسلامی ایران

 

 

۲۰۰۹

 

 

 

۱۰

 

 

کره شمالی

 

 

۲۰۱۲

 

 

گام اول برای طراحی یک حامل فضایی، طراحی مفهومی این سیستم پیچیده است. مهندس سیستم در فاز طراحی مفهومی آزادی عمل دارد و تنها عاملی که می‌تواند او را محدود کند، قیودی است که کارفرما برای طراح تعیین می‌کند و یا سطح تکنولوژی در دسترس می‌باشد؛ اما در ادامه هر چه جلوتر برویم آزادی عمل کم می شود تا نهایتا کلیاتی از زیرسیستم‌ها طراحی گردد. این کلیات به هرکدام از واحدهایی که قرار است جزئیات آن زیرسیستم را طراحی نمایند ابلاغ گردیده و آن‌ ها موظف خواهند بود طرح کلی ابلاغی را به ثمر نشانند؛ بنابراین ملاحظه می‌شود که برای انتخاب روش طراحی، دست متخصصان سیستم باز می‌باشد. بنابراین این متخصصان باید روشی را انتخاب کنند که ضمن تحقق نتیجه، طرح بهینه‌ای را در مدت‌زمان حداقلی به‌عنوان خروجی ارائه کنند و هزینه موردنیاز را در کمترین سطح ممکن نگهدارند.
حامل‌های فضایی پیچیدگی‌های زیادی دارند و طراحی و ساخت آن‌ ها توسط تعداد زیادی از متخصصان انجام می‌گیرد. هر حامل فضایی متناسب با مأموریت خود طراحی می‌گردد. این مأموریت‌ها می‌توانند قرار دادن ماهواره در مدارهای چند صد کیلومتری از سطح زمین باشند یا می‌توانند برای انتقال انسان به فضا برنامه‌ریزی شوند. درهرصورت طراحان یا طراحی جدیدی را آغاز می‌کنند یا به بهینه‌سازی طرح‌های قبلی روی می‌آورند؛ اما متغیرهای هزینه، قابلیت اطمینان و افزایش توان حمل محموله، از مهم‌ترین پارامترهای مدنظر طراحان است. به همین دلیل لازم است متخصصان بر روش‌های نوین طراحی حامل اشراف کامل داشته باشند تا بتوانند با انتخاب یک روش مناسب برای طراحی، کار خود را به‌خوبی انجام دهند. در میان این روش‌ها، طراحی بهینه چند موضوعی از مهم‌ترین روش‌های طراحی می­باشد. با توجه به این‌که کشور ما امروز توانسته است در شرایط خاص موجود و در اوج تحریم‌ها و کارشکنی‌ها، به تکنولوژی طراحی و تولید و پرتاب حامل فضایی دست یابد، لازم دانستیم روش‌ نوینی برای طراحی را بررسی نماییم تا ان‌شاءالله در طراحی‌های بعدی با بهره‌گیری از آن‌ بتوانیم حامل‌های پیشرفته‌تر و با کارایی بهتر و بهینه‌تر تولید نماییم.
به این منظور در فصل اول مقدماتی را در خصوص حامل‌های فضایی، ساختار و نحوه تقسیم‌بندی آن‌ ها آورده‌ایم. در فصل دوم مفاهیم مرتبط با طراحی بهینه چند موضوعی آمده است. همچنین اطلاعاتی در خصوص عدم قطعیت‌ها و مفهوم طراحی مقاوم آورده شده است. فصل سوم به مباحث مرتبط با طراحی زیرسیستم‌های حامل می‌پردازد. بخش شبیه‌سازی حامل نیز در این فصل ارائه شده است. در فصل چهارم به طراحی حامل پرداخته شده است. برای این کار ابتدا ساختار مشارکتی تشکیل شده و یک مثال ریاضی در آن حل شده است. سپس حامل فضایی با این ساختار طراحی شده و نتایج به دست آمده برای بررسی صحتشان با نتایج حاصل از طراحی حامل به روش امکان‌پذیری چند موضوعی مقایسه شده‌اند. در ادامه اثر عدم قطعیت‌ها روی حامل فضایی تحلیل می‌شود و پس‌ازآن برای دست‌یابی به حاملی با ساختار مقاوم نسبت به عدم قطعیت‌ها، روش مشارکتی را با روش طراحی مقاوم ترکیب می‌کنیم. در این روش رویکرد حل مسئله به‌صورت چند هدفی است و نهایتاً حاملی طراحی می‌شود که ضمن تلاش برای کاهش جرم اولیه، مقاوم در برابر عدم قطعیت‌ها باشد.
در نهایت و در قالب جمع بندی و نتیجه ­گیری، حامل های طراحی شده به روش مشارکتی و مقاوم مشارکتی با یک­دیگر مقایسه می شوند.
این مقدمه را با کلامی از مولا علی علیه‌السلام به پایان می‌برم. ایشان می‌فرمایند:
«العلم سلطان، من وجده صال به و من لم یجده صیل علیه»
علم، سلطنت و قدرت است. هر که آن را بیابد، با آن یورش برد و هر که آن را پیدا نکند، بر او یورش برند./
شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی الحدید، جلد ۲۰، ص ۳۱۹٫

 

فصل اول

حامل های فضایی

 

مقدمه

حامل‌های فضایی به روش‌های مختلفی طراحی می‌شوند. نوع مأموریت و رویکرد طراحان از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر انتخاب روش طراحی هستند. در این پایان‌نامه نگاه نویسنده، استفاده از روش‌های نوین طراحی حامل و همچنین طراحی یک حامل قابل‌اعتماد در مقابل عدم قطعیت‌ها است. بنابراین قصد داریم به کمک روش طراحی بهینه چند موضوعی و ساختار مشارکتی و همچنین روش طراحی مقاوم یک حامل فضایی طراحی نماییم.
بدین منظور در این فصل ابتدا مروری بر فعالیت‌های صورت گرفته در این زمینه خواهیم داشت و در ادامه به معرفی حامل‌ها و انواع آن‌ ها می‌پردازیم. سپس توضیحاتی در خصوص طراحی سیستمی بیان می‌شود.

 

مروری بر فعالیت‌های انجام‌گرفته

با توجه به این‌که در این پایان‌نامه، طراحی حامل با روش طراحی بهینه چند موضوعی با ساختار مشارکتی و ترکیب آن با روش طراحی مقاوم انجام می‌شود، در این بخش سعی شده است فعالیت‌های مرتبط با این حوزه مرور گردد.
اولین بار آقای سیوز بحث بهینه‌سازی چند موضوعی اتفاقی را در سال ۱۹۹۵ مطرح کرد. این مقوله در سال ۱۹۹۸ توسط آقای جیو[۱] مجدداً مطرح شد و ایشان در سال ۱۹۹۹ حل یک مسئله چند موضوعی را ازنظر مقاومت از روش بدترین وضعیت بهبود داد[۱] .به دنبال آن در سال۲۰۰۰ و ۲۰۰۱ مقالاتی در زمینه مسئله چند موضوعی مقاوم توسط کخ [۲]و ماوریس[۳] منتشر شدند[۲, ۳]. چن و همکارانش در سال ۲۰۰۰ [۴]کارهای قبلی خود و سایر پژوهشگران قبلی را در زمینه تلفیق طراحی بهینه چند موضوعی با طراحی مقاوم تکمیل کردند و روشی به نام تحلیل عدم قطعیت یکپارچه زیرسیستم اصلاح‌شده[۴] (MCSSUA) را معرفی کردند که بهبودیافته کارهای قبلی یعنی تحلیل عدم قطعیت یکپارچه زیرسیستم[۵] (CUSSA) بود. چن و همکارانش در سال ۲۰۰۱ [۵] طراحی مقاوم را وارد ساختار بهینه‌سازی مشارکتی کردند و یک ساختار سلسه‌مراتبی[۶] ابداع نمودند که شامل سه سطح سیستم، زیرسیستم، و سطح تحلیل عدم قطعیت می‌شد. آن‌ ها گزارش کردند که اگرچه این روش کارآمد است، ولی به دلیل وجود مشکل همگرایی بهینه‌سازی مشارکتی و حساسیت به نقطه شروع در بهینه‌سازی زیرسیستم، در برخی از مسائل با مشکل مواجه می‌شود[۶].
یکی از کارهای ارائه‌شده و قابل‌ دسترس در زمینه طراحی ماهواره‌بر در یک پایان‌نامه دکتری توسط آقای مک کورمیک[۷] در سال ۲۰۰۱ [۷] انجام شده است. در این کار که برای مرکز تحقیقاتی لانگلی انجام شده است، عدم قطعیت با روش احتمالات در طراحی یک ماهواره‌بر چند بار مصرف با روش بهینه‌سازی مشارکتی اعمال ‌شده است. در این پژوهش کار نسبتاً کاملی ازلحاظ مباحث طراحی بهینه چند موضوعی با توجه به نرم‌افزارهای قوی در دسترس محقق انجام شده است. در سال ۲۰۰۶ آقای لینشو[۸] و همکارش بهینه‌سازی مقاوم یک ماهواره‌بر چندمرحله‌ای را انجام دادند. هدف اصلی این مقاله این است که روش تکاملی را برای طراحی مفهومی مقاوم یک ماهواره‌بر با در نظر گرفتن بهینه‌سازی مسیر به کار ببرند. در این روش بهینه‌سازی مقاوم تکاملی، ایده اساسی تعریف یک همسایگی برای یک حل و بنابراین تعیین میانگین و واریانس موضعی یک حل می‌باشد. بنابراین به کمک بهینه‌سازی چند هدفی تکاملی می‌تواند تعاملی بین بهینگی و مقاومت برقرار شود. ساختار مدل‌سازی طراحی بهینه چند موضوعی به‌صورت همه در یک مرحله است و از روش الگوریتم ژنتیک برای بهینه‌سازی استفاده‌شده است. به‌علاوه مدل‌های به‌کاررفته بسیار ساده می‌باشند. به‌عنوان‌مثال برای شبیه‌سازی مسیر از روابط دو درجه آزادی، آیرودینامیک روابط تجربی ساده، وزن روابط آماری و پیشران روابط تحلیلی ساده استفاده‌شده است[۸]. در سال ۲۰۰۷ آقای ماهادوان[۹] و همکارش روشی مجزا[۱۰] برای بهینه‌سازی طراحی چند موضوعی تحت عدم قطعیت ارائه دادند[۹]. در سال ۲۰۰۸ آقای لینشو و همکارانش مقاله‌ای تحت عنوان روش طراحی مقاوم ممکن بر مبنای شبیه‌سازی[۱۱] برای طراحی یک ماهواره‌بر چندمرحله‌ای ارائه کردند. در این مقاله ذکر شده است که در سال‌های اخیر، در مقالات روش‌هایی برای دست یافتن به طراحی مقاوم ارائه شده است اما یا این روش‌ها ازنظر محاسباتی هزینه‌بر هستند یا نیاز به اطلاعات مشتق‌گیری دارند، درحالی‌که اکثر توابع به‌کاررفته در کارهای مختلف شدیداً غیرخطی هستند و یا پیچیده‌اند و دارای ناپیوستگی و نقاط نوک‌تیزند که غیرقابل مشتق‌گیری می‌باشند. در این مقاله، یک روش طراحی مقاوم کارآمد ارائه‌ شده است که حضور عدم قطعیت‌ها را نسبت به سطح مطلوبی از مقاومت مدیریت می‌کند و آن را طراحی مقاوم ممکن[۱۲] نامیده‌اند. از روش بدترین وضعیت سازگاری[۱۳] برای تخمین عدم قطعیت تولیدشده در پیشگویی عملکرد استفاده‌شده است و به‌منظور به دست آوردن تخمین بدترین وضعیت، ماتریس طراحی متعامد مرتبه اول به‌صورت یکپارچه‌شده با الگوریتم ژنتیک به کار گرفته‌شده است. برعکس کارهای انجام‌شده در مقالات قبل، روش ارائه‌شده از اطلاعات مشتق‌گیری استفاده نمی‌کند. در این مقاله نیز از همان مدل‌های ساده به‌کاررفته در مقاله سال ۲۰۰۶ استفاده‌شده است[۱۰]. در سال ۲۰۱۱، آقای زمن[۱۴] و همکارانش مقاله‌ای با عنوان بهینه‌سازی طراحی بر مبنای مقاومت تحت عدم قطعیت در اطلاعات ارائه کرده‌اند[۱۱]. این مقاله فرمول‌بندی و الگوریتمی برای بهینه‌سازی طراحی تحت هر دو نوع عدم قطعیت، شانسی[۱۵] (یعنی تغییرپذیری فیزیکی یا طبیعی) و شناختی[۱۶] (یعنی اطلاعات احتمالی غیردقیق)، از منظر مقاومت سیستم پیشنهاد می‌کند. در این مقاله یک روش مجزا ارائه شده تا طراحی بر مبنای مقاومت را از آنالیز متغیرهای شناختی غیر طراحی برای رسیدن به کارایی محاسباتی جدا کند. روش پیشنهادشده برای مسئله طراحی مرحله فوقانی[۱۷] یک ماهواره‌بر دومرحله‌ای به کار رفته است، که در آن اطلاعات درباره ورودی‌های تصادفی طراحی فقط به‌صورت داده‌هایی پراکنده[۱۸] یا بازه‌ای[۱۹] در دسترس هستند. نظر به این‌که جمع‌ آوری اطلاعات بیشتر عدم قطعیت را کاهش اما هزینه را افزایش می‌دهد، اثر اندازه نمونه روی بهینگی و مقاومت راه‌حل نیز مطالعه شده است. در این مقاله روشی توسعه داده شده است تا اندازه نمونه بهینه را برای تعداد داده‌های پراکنده‌ای که منجر به حلی از مسئله طراحی می‌شوند که کمترین حساسیت به تغییرات در متغیرهای ورودی تصادفی را داشته باشد تعیین کند[۶].
البته درزمینه طراحی مشارکتی با رویکرد چند هدفی آقای ولف[۲۰] در سال ۲۰۰۵ [۱۲] پژوهش‌هایی داشته است. همچنین آقای بالسدنت[۲۱] نیز درزمینه طراحی بهینه چند موضوعی یک حامل در سال ۲۰۱۱ تز دکترای خود را ارائه نموده است[۱۳]. حسینی و همکاران نیز در سال ۲۰۱۱ توانستند یک حامل فضایی دومرحله‌ای را به روش مشارکتی و باهدف کاهش جرم اولیه پرتاب طراحی نمایند[۱۴]. آقای بطالبلو در سال ۲۰۱۳ [۶] نیز عملیات طراحی مقاوم یک ماهواره‌بر سوخت مایع را با احتساب عدم قطعیت انجام داده است.
بنابراین با نگاهی به مراجع مرور شده می توان دریافت که اعمال عدم قطعیت ها در بدو مسیر طراحی مدنظر طراحان قرار گرفته است. همچنین مطالعاتی در زمینه ترکیب طراحی بهینه چند موضوعی و طراحی مقاوم انجام شده است. اما به طور خاص حضور عدم قطعیت ها در ساختار مشارکتی منجر به پیچیده شدن مسیر همگرایی می گردد. در این پایان نامه سعی کردیم با ترفندهایی مسیر همگرایی را بهبود بخشیم.
در ادامه به معرفی موشک حامل و ساختار و نحوه تقسیم‌بندی آن می‌پردازیم.

 

تعریف موشک حامل

موشک‌های حامل عبارتنداز موشک‌هایی که برای حمل یک محموله یا بار مفید از روی زمین به مدار اطراف زمین مورد استفاده قرار می‌گیرند. موشک‌های حامل بکار گرفته‌شده تا به امروز از دو مرحله یا بیشتر تشکیل‌شده‌اند. این موشک‌ها برای انجام مأموریت خود به‌صورت عمودی از زمین جداشده و با زاویه صفر درجه نسبت به افق محلی بار محموله خود را در مدار اطراف زمین قرار می‌دهند. ‏ شکل۱-۱ شمای موشک حامل سفیر را نشان می‌دهد.

 

پادشاه (شاگرد استاد)وکنیزک

 

 

رک.(مولوی۲۰:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۳۳۰:۱۳۸۶)

 

 

 

ایاز و حجره

 

 

رک.(مولوی،۱۳۷۱:۹۱۶)

 

 

مشترک

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۲۳۴:۱۳۸۶)

 

 

 

عاشق ومعشوق

 

 

رک.(مولوی،۱۵۱:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۴۳۱:۱۳۸۶)

 

 

 

فوت‌نماز( حج)

 

 

رک.(مولوی،۳۳۱:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۳۹۶:۱۳۸۶)

 

 

 

دیوانه وجالینوس (افلاطون)

 

 

رک.(مولوی،۲۹۸:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۴۴۱:۱۳۸۶)

 

 

 

خلیفه ولیلی(مجنون)

 

 

رک.(مولوی،۲۰:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۲۳۲:۱۳۸۶)

 

 

 

خیار (خربزه تلخ)

 

 

رک(مولوی،۲۶۸:۱۳۷۱)

 

 

متفاوت

 

 

مشترک

 

 

 

رک.(عطار،۲۰۴:۱۳۸۶)

 

 

مطابق با جدول، دوازده داستان از این سیزده داستان، دارای مضامین عیناً یکسان هستند و در داستان “بقال(خواجه) و طوطی”علیرغم تفاوت مضمون ، به دلیل شباهت زیاد، آنها را به‌عنوان داستان هم مضمون فرض کردیم. عنصر موضوع در چهار داستان مورد قیاس، مشترک است و در نه داستان با وجود مضامین مشترک، متفاوت است.
تعداد شخصیت‏های اصلی در داستانهای مورد مقایسه مثنوی چهارده شخصیت است، که شامل اعرابی، لیلی، طفل هندو، لقمان، ایاز، کنیزک، شاه، ایاز، طوطی، آن یکی (عاشق)، جالینوس، آن یکی (یک)، پیر چنگی و صوفی می‏شود که از این میان چهار شخصیت اعرابی، طفل هندو، آن یکی(عاشق) و پیرچنگی پویا هستند و بقیه‏ی شخصیتها ایستایند. شخصیت‏های فرعی، سی وچهار شخصیت است که به عنوان نمونه می‏توان به شخصیت شاه در داستان ایاز وگوهر و شخصیت دیوانه در داستان دیوانه و افلاطون یاد کرد. از میان شخصیتهای فرعی دو شخصیت جاسوسان و امیران، پویا، “سی شخصیت”ایستا، “دو شخصیت”جامع،”سی شخصیت”ساده و”بیست‌وهشت شخصیت”، نوعی و”سه شخصیت”، تمثیلی است که به‌عنوان نمونه می‏توان به‌ترتیب از شخصیتهای ایستا به شخصیت زرگر در داستان “پادشاه وکنیزک “و شخصیت خلیفه در داستان” اعرابی وخلیفه” اشاره کرد. برای شخصیت جامع می‏توان از شخصیت معشوق در داستان عاشق‌ومعشوق یادکرد و برای شخصیت ساده می‏توان از شخصیت محمود در داستان “طفل هندو و شاه “وشخصیت فضول در داستان “صوفی وفضول” نام‌برد. از میان شخصیتهای نوعی می‏توان به جولقی در داستان “بقال وطوطی “وعمر در داستان “پیرچنگی “اشاره نمود. برای شخصیت تمثیلی می‏توان به محمود در داستان “طفل هندو و شاه “و زن در داستان” اعرابی وخلیفه” اشاره کرد.
تعداد شخصیت‏های اصلی در مصیبت‌نامه چهارده شخصیت است که شامل شخصیتهای عاشق، پیر چنگی، اعرابی، طفل هندو، جوان، افلاطون، طوطی، ایاز، شاگرد استاد، ایاز، نظام الملک و مجنون ورابعه می‏شود. از این تعداد دو شخصیت شاگرد و طفل هندو پویا و بقیه‏ی شخصیتها ایستا هستند. تمامی شخصیت‏های اصلی، شخصیت ساده و نوعی نیز هستند و هیچ شخصیت تمثیلی در بین این شخصیت‏ها دیده نمی‏شود. تعداد شخصیت‌های فرعی”بیست ونه” شخصیت هستند که به عنوان مثال می‏توان به شخصیت اصلی رابعه در داستان”رابعه وصوفی”و از شخصیت‏های فرعی می‏توان به شخصیت خواجه در داستان “خواجه وطوطی” اشاره نمود. شخصیتهای فرعی مصیبت‌نامه شامل یک شخصیت پویا، یازده شخصیت ایستا، بیست‌وشش شخصیت ساده و بیست‌وپنج شخصیت نوعی می‏شود که در میان این شخصیت‏ها هیچ شخصیت جامع وتمثیلی دیده نمی‌شود. برای هر یک از شخصیتهای یاد شده نمونه‏هایی ذکر می‏گردد.
شخصیت امیران در”داستان ایاز وگوهر”تنها شخصیت پویا است واز شخصیتهای ایستا می‏توان به شخصیت آن یکی در داستان “ایاز وگوهر”و کنیزک در داستان”شاگرد استاد وکنیزک” اشاره نمود. همچنین می‏توان از بین شخصیتهای ساده به شخصیت خادم در داستان “پیر چنگی”و لیلی در داستان”خلیفه ومجنون” و از شخصیتهای نوعی به بوسعید در داستان”پیر چنگی”وشخص صادق در داستان “عاشق ومعشوق”اشاره کرد. عنصر لحن عنصر دیگری است که در این داستانها مورد بررسی قرار گرفته‌است. لحن عمومی در یازده داستان مثنوی جدی و در دو داستان “هم جدی و هم طنز آمیز”است. از داستانهایی که دارای لحن جدی هستند می‏توان داستان “پادشاه وکنیزک” و”ایاز وگوهر” و از داستانهایی که لحن عمومیشان”هم جدی و هم طنز آمیز”است، میتوان داستان ” دیوانه و جالینوس” را نام‌برد. لحن شخصیتها در این داستانها به این شرح است :درداستان” طفل هندو”لحن طفل هندو امیدوارانه، ستایشی، اعتمادآمیز و لحن شاه مهرآمیز، دلسوزانه و عاشقانه است. درداستان” بقال وطوطی” لحن بقال، ندامت‌آمیز و لحن طوطی، طنزآمیز است. در داستان “ایاز و گوهر” لحن شاه نسبت به درباریان برای شکستن گوهر امتحان‌گرانه، آمرانه وسپس ستایشگرانه و نسبت به ایاز آمرانه و در بخش پایانی اعتماد‌آمیز و امیدوارانه است، لحن درباریان نسبت به ایاز سرزنش آمیز، لحن شاه درمورد درباریان خطاب به جلاد آمرانه و خشم‌آلود است. در داستان “صو فی و فضول” ، لحن فضول نسبت به صوفی، سرزنش‌آمیز، تحقیرآمیزو نصیحت‌گرانه است. در داستان اعرابی و خلیفه لحن مرد، نصیحت‌آمیز، آمرانه و در بخشی تند ودربخش دیگری ندامت‌آمیز، ودر بخش پایانی صمیمانه است. لحن زن طنزآمیز، کنایه‌آمیز، توهین‌آمیزو در بخش پایانی ندامت‌آمیز، صمیمانه، متواضعانه و احترام‌آمیز است، لحن اعرابی با نقیبان بارگاه ، ساده لوحانه است ، لحن نقیبان و شاه نسبت به اعرابی مؤدبانه و کریمانه است. در داستان” فوت نماز” لحن شخصی که نماز او فوت شده، حسرت‌آمیز ولحن آن‌یکی، در ابتدا عتابی و سپس خیر‌خواهانه است. در داستان ایاز و حجره لحن حسودان درباره‌ی ایاز با شاه شکایت‌آمیز و تعجب‌آمیز و لحن شاه نسبت به ایاز با درباریان آمرانه و خشم‌آلود وشکوه‌آمیز است، لحن شاه در مورد ایاز در گفتگو با خودش مترددانه و اعتماد انگیز، لحن حسودان با شاه عذرخواهانه و ندامت آمیز، لحن شاه نسبت به ایاز اعتماد آمیز و ستایش‌گرانه ، لحن شاه خطاب به ایاز درباره‌ی حسودان، آمرانه و انتقام‌گیرانه است. در داستان” پادشاه و کنیزک” لحن شاه نسبت به حکیم، ستایش‌آمیز، نسبت به خدا، ستایش‌آمیز، لحن پیر در خواب نسبت به شاه، امید‌آفرین و صمیمانه است. در داستان “خربزه تلخ” لحن خواجه در گفتگو با لقمان، تعجبی سپس متواضعانه و خاکسارانه و لحن لقمان نسبت به خواجه، عاشقانه وستایشی است. در داستان”عاشق و معشوق” لحن معشوق نسبت به عاشق، تحقیر‌آمیز و نکوهشی و لحن عاشق، غزل گونه، صمیمی و فرو تنانه است. در داستان “پیر چنگی، لحن چنگی در بخش ابتدایی، عذر خواهانه، تضرع‌آمیز، امیدوارانه و در بخش پایانی، نشاط‌آمیز، خجالت‌آمیز، مدد‌جویانه ، توبه‌آمیز و لحن عمر نسبت به پیر، صمیمانه، طبیبانه و در بخش پایانی هدایت‌گرانه است. لحن خدا درباره ی پیر خطاب به عمر، دستوری و آمرانه است. در داستان “دیوانه و جالینوس” لحن جالینوس نسبت به خودش، سرزنش‌آمیز و لحن آن‌یکی، منطقی و بی‏طرفانه است. در داستان “خلیفه و مجنون”لحن خلیفه، تحقیر آمیزو لحن لیلی، قاطع وجدی است.
لحن عمومی دوازده داستان مصیبت‌نامه جدی ویک داستان “هم جدی وهم طنز آمیز” است. از میان داستانهایی که در مصیبت‌نامه دارای لحن جدی هستند می‏توان به داستان “دیوانه وافلاطون ” و “عاشق ومعشوق” اشاره کرد. داستان پیر چنگی تنها داستانی که در مصیبت‌نامه دارای لحنی جدی وطنزآمیز است. لحن شخصیتها دراین داستانها به شرح زیر است :
در داستان “پیرچنگی” لحن چنگی در مناجات با خدا، عذر خواهانه، تضرع‌آمیز، امیدوارانه و در پایان تشکر‌آمیز و لحن شیخ‌بوسعید خطاب به خادم دستوری است. در داستان “طفل هندو” لحن” طفل‌هندو” منطقی، ستایشی و لحن شاه دلسوزانه است. در داستان ” ایاز وگوهر”لحن شاه، آمرانه، لحن سپاه خطاب به ایاز، سرزنش آمیز، لحن ایاز درمورد شاه در جواب آن‌یکی، ستایشی، عاشقانه و اطمینان‌آمیز و لحن آن‌یکی، عتابی است، در داستان رابعه و صوفی لحن رابعه نسبت به زاهد، تحقیر آمیز و سرزنش‌آمیز است. لحن زاهد خطاب به رابعه، خطابی و شکایت‌آمیز است. در داستان”اعرابی و خلیفه” لحن اعرابی آرزومندانه و مهرطلبانه و لحن شاه، حمایت‌آمیز و مهرآمیز است. در داستان “ایاز و حجره” لحن شاه خطاب‌ به ایاز منطقی و سؤالی و لحن ایاز درگفتگو با شاه، منطقی واستدلالی است. در داستان”شاگرد استاد و کنیزک”، لحن شاگرد استاد، غزل‌گونه و آمیخته به عشق و لحن استاد، عتابی و خطابی‏ است. ، در داستان” عاشق و معشوق “لحن هر دو شخصیت عاشق و معشوق، خنثی و یکنواخت و لحن شخص صادق، تحلیلی ومستدل است، در داستان خیارتلخ لحن نظام الملک خطاب به کبار دلسوزانه و خیرخواهانه است، در داستان خواجه و طوطی لحن طوطی، دادخواهانه و لحن خواجه نسبت به طوطی، خطابی، نکوهشی و سرزنش‌آمیز و در داستان” دیوانه و افلاطون “لحن افلاطون، ندامت‌آمیز و سرزنش‌آمیز و لحن کسی، خنثی و بیطرفانه است. در داستان خلیفه و مجنون لحن شاه عتابی و آمرانه و لحن مجنون، خطابی و منطقی است. در داستان فوت عبادت لحن سفیان، امیدوارانه و دلسوزانه، لحن هاتف ستایش‌آمیز ولحن جوان، معمولی است.
از میان سیزده داستان مثنوی، چهار داستان فقط تک‌گویی درونی دارد نظیر داستان خربزه تلخ، در دو داستان همه‏ی انواع تک‌گویی شامل درونی، حدیث نفس و نمایشی دیده می‏شود نظیر داستان اعرابی و خلیفه، درچهار داستان هم تک‌گویی‌نمایشی و هم درونی وجود دارد نظیر داستان ایاز و حجره. در داستان بقال‌وطوطی تک‌گویی از نوع درونی و حدیث‌نفس دیده می‏شود و دو داستان بدون تک‌گویی هستند نظیر داستان فوت عبادت. از میان داستانهای مورد نظر مصیبت‌نامه سه داستان تک گویی‌درونی دارند نظیر”داستان ایاز و گوهر”، داستان اعرابی‌وخلیفه تک‌گویی از نوع درونی وحدیث نفس دارد. در دو داستان، تک‌گویی از نوع حدیث‌نفس دیده می‏شود نظیرداستان “پادشاه و کنیزک” و در هفت داستان هیچ نوعی از تک‌گویی وجود ندارد نظیر داستان رابعه و صوفی.
تمامی سیزده داستان در مثنوی ومصیبت‌نامه دارای عنصرگفتگو هستند هرچند در برخی داستانهای مثنوی مانند داستان اعرابی وخلیفه گفتگوها چشمگیر تر است.
نه داستان مثنوی محل جغرافیایی مشخص دارد، مانند داستان “بقال وطوطی” وداستان”پادشاه وکنیزک”. در چهار داستان مثنوی، محل جغرافیایی ذکر نشده است، مانند داستان خلیفه ولیلی. زمان و دوره‌ی وقوع حادثه در نه داستان به‌صورت مشخص ذکر شده‌است، نظیر داستان”ایاز وگوهر” و”پادشاه وکنیزک “. در داستان “دیوانه وجالینوس” زمان و دوره‌ی وقوع به صورت مبهم ذکر شده است و در سه داستان زمان وقوع حادثه ذکر نشده‌است. کاروپیشه نوزده شخصیت در” نه”داستان ذکر شده است نظیر داستان “بقال وطوطی” وداستان “طفل هندو” و در چهار داستان برای هیچیک از شخصیتها کار وپیشه‏ای ذکر نشده است نظیر داستان عاشق و معشوق. از میان داستانهای مورد مقایسه مصیبت‌نامه پنچ داستان نظیر داستانهای “دیوانه و افلاطون” و “شاگرد استاد و کنیزک”محل جغرافیا یی داستان ذکر نگردیده‌است. محل‌جغرافیایی در پنج داستان اثر مورد نظر به صورت مشخص ذکر شده‌است نظیر داستان پیر چنگی و در سه داستان به صورت مبهم ذکر گردیده‌است نظیر داستان خیار تلخ. زمان و دوره‌ی وقوع حادثه در هفت داستان به صورت مشخص ذکر گردیده‌است که به عنوان نمونه می‏توان به داستان رابعه‌وصوفی اشاره‌کرد و در داستان ایازوگوهر به صورت مبهم آمده‌است. در هفت داستان کار وپیشه چهارده شخصیت ذکر شده‌است، نظیر داستانهای پیر چنگی وطفل هندو و در شش داستان کاروپیشه شخصیتها ذکر نشده‌است نظیر داستان دیوانه‌وافلاطون و رابعه وصوفی. توصیف در دوازده داستان مثنوی وسیزده داستان مصیبت‌نامه از زبان راوی است. مانند داستان صوفی وفضول مثنوی و داستان رابعه‌وصوفی در مصیبت‌نامه. در سیزده داستان مثنوی که همه داستانها را تشکیل می‏دهد توصیف از زبان شخصیتها به صورت گفتگو‌محور و در دوازده داستان به‌صورت کنش محور است که از جمله‌ی این داستانها می‏توان به ترتیب به داستان” پادشاه وکنیزک” و”ایازوحجره “اشاره کرد. درتمامی داستانهای مصیبت‌نامه توصیف از زبان شخصیتها وبه صورت گفتگومحور انجام گرفته‌است که به‌عنوان مثال می‏توان از داستان”اعرابی وخلیفه”نام‌برد. دریازده داستان مصیبت نامه توصیف از زبان شخصیتها وبه صورت گفتگو‌محور انجام پذیرفته‌است که به عنوان نمونه می‏توان از داستان خیارتلخ نام‌برد. بخش داستانی تمامی داستانهای مورد نظر درمثنوی ومصیبت‌نامه، ساده وروان و به دور از آرایشهای کلامی زائد و نزدیک به زبان عامه است. دربخش غیر داستانی که تنها در مثنوی دیده‌می‏شود، دریازده داستان کاربرد مفاهیم، لغات و تعبیرات و مفردات قرآنی، قرآن واحادیث به‌چشم‌می‏خورد،. دریازده داستان اصطلاحات، ابیات، امثال ومفردات عربی به چشم می‏خورد. در پنج داستان الفاظ غریب ونامأنوس به صورت محدود به کار رفته‌است و اصطلاحات دانش‏های گوناگون نظیر نجوم، طب وفلسفه در هفت داستان دیده‌می‌شود.
در سه داستان از داستانهای‏های مثنوی شروع داستانها با گفتگو، در ده داستان با توصیف و در هیچکدام از داستانها شروع با حادثه نبوده‌است که به عنوان نمونه می‏توان از داستانهایی که با گفتگو آغاز شده‏اند به داستان “خلیفه و لیلی” و از داستانهایی که با توصیف آغاز شده‏اند به داستان ایاز و گوهراشاره کرد. شروع داستان “دیوانه و افلاطون “مصیبت‌نامه با گفتگو، ده داستان با توصیف و دو داستان با حادثه شروع شده‏اند. از داستانهایی که با توصیف شروع شده‏اند میتوان به داستان “عاشق و معشوق “و از داستانهایی که با حادثه شروع شده‏اند میتوان از داستان “شاگرد استاد وکنیزک”یادکرد. شخصیت پردازی چهار داستان مثنوی از طریق عمل است نظیر داستان دیوانه و جالینوس، سه داستان هم با توضیح و هم با عمل است نظیر داستان فوت نماز، پنج داستان هم با توضیح، هم عمل و هم ارائه درون شخصیتها است نظیر داستان بقال وطوطی و داستان” اعرابی و خلیفه” هم از طریق عمل و هم ارائه درون شخصیتها، شخصیت‌پردازی شده‌است. از میان داستانهای مورد نظر مصیبت‌نامه پنج داستان هم با توضیح، هم با عمل و هم درون شخصیتها ” نظیر داستان “عاشق و معشوق”، پنج داستان از طریق عمل است نظیر داستان “خلیفه و مجنون “، دو داستان با توضیح و عمل است نظیر داستان” ایاز و حجره “و داستان “خیار تلخ”هم از طریق عمل و هم ارائه درون، شخصیت‌پردازی شده‌است. زمان دوازده داستان از داستانهای مثنوی زمان گذشته است نظیر داستان” طفل هندو و شاه “و زمان داستان” پادشاه و کنیزک” ترکیبی است. زمان تمامی سیزده داستان مصیبت‌نامه گذشته است. در “نه “داستان از سیزده داستان مثنوی مکان داستان در ساخت فضا موثر بوده است، در حالیکه در هشت داستان مصیبت نامه مکان در ساخت فضا دخیل بوده است.
زاویه دید در دو داستان مثنوی ثابت و در یازده داستان متغیر است که به عنوان نمونه می‏توان به ترتیب از داستان “اعرابی‌و‌خلیفه”و داستان” پادشاه و کنیزک” نام برد. در حالیکه تمامی داستان‏های مصیبت نامه دارای زاویه دید ثابت هستند و هیچ داستانی زاویه دید متغیر ندارد. گفتگو‏ها در یازده داستان مثنوی به صورت نقل‌قول مستقیم است نظیر گفتگوهای”داستان بقال و طوطی”. داستان اعرابی و خلیفه، هم نقل‌قول مستقیم دارد و هم نقل‌قول غیر مستقیم. گفتگو درداستان “طفل هندو و شاه “فقط به صورت نقل‌قول غیر‌مستقیم آمده‌است. گفتگوهای ده داستان از داستانهای مورد نظر مصیبت‌نامه به صورت نقل‌قول‌ مستقیم است نظیر داستان “عاشق و معشوق” و در سه داستان به صورت نقل‌قول غیرمستقیم آمده است نظیر داستان پیرچنگی.

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

۲-۳٫ مقایسه‏ی عناصر داستان درحدیقه و مصیبت‌نامه

به دنبال بازخوردهای روشن، دیدگاه های جدید، یادگیری مستمر و خود توسعه ای هستند.

قادرند حس شوخ طبعی و دیدگاه های خود را در باره دیگران را بروز دهند.

اعتماد به نفس[۹۳]: عبارت است از اطمینان در باره ارزش ها و ظرفیت های خود است. افرادی که دارای این شایستگی هستند:

 

 

با قوت و با احساس هویت به معرفی خود می پردازند.

توانایی ارئه ایده های جدید که درست و غیر معمول و اصرار بر آنچه را که درست تشخیص می دهند، دارند.

با اراده عمل کردن و داشتن توانایی اخذ تصمیات منطقی را به رغم وجود فشارها دارا هستند.

خود تنظیمی[۹۴]: این معیار شامل پنج خرده معیار؛ خود کنترلی، قابلیت اعتماد، وظیفه شناسی، سازگاری و انطباق پذیری و نوآوری است که عبارتند از:

خود کنترلی[۹۵] : یعنی مدیریت کردن هیجانات و امیال مخرب است. افرادی که دارای این شایستگی اند: توانایی مدیریت احساسات نسنجیده و هیجانات دردناک و غم انگیز خود را به خوبی دارند. خویشتن دار و آرام، مثبت و خونسرد، حتی در لحظات سخت و آزار دهنده، هستند. دارای افکار واضح و روشن هستند و در شرایط فشار، تمرکز خود را حفظ می کنند.

قابلیت اعتماد[۹۶] : به مفهوم حفظ معیارهای درستی، صداقت و راستی است. افرادی که دارای این شایستگی هستند: اخلاقی عمل می کنند و فراتر از سرزنش و ملامت هستند. از طریق اعتماد و درستی ایجاد اطمینان می کنند. اشتباهات شخصی خود را می پذیرند و با اعمال غیر اخلاقی دیگران برخورد می کنند. سرسخت و قوی هستند و مواضع اخلاقی محکمی می گیرند.

وظیفه شناسی[۹۷]: به مفهوم مسئولیت پذیر بودن در مقابل عملکرد شخصی است. افرادی که دارای این شایستگی هستند: به تعهدات و وعده های خود عمل می کنند. برای تحقق اهداف خودشان همیشه پاسخگو هستند. در کارشان دقیق و سازماندهی شده عمل می کنند.
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

سازگاری و انطباق پذیری[۹۸]: به مفهوم انعطاف پذیری در مدیریت تغییر است. این افراد دارای این شایستگی ها هستند: توان اعمال تغییرات سریع، جابجایی اولویت ها و مدیریت مستمر تقاضاهای چند گانه را دارا هستند. تاکتیک ها و پاسخ های شان با اوضاع و احوال شرایط متغیر مطابقت دارد نگرش آن ها نسبت به رویدادها انعطاف پذیر است.

نوآوری[۹۹]: به مفهوم پذیرش راحت اندیشه های نو و اطلاعات جدید است. افرادی که دارای این شایستگی هستند: به دنبال ایده های نو از منابع متنوع و گسترده هستند. برای حل مسائل و مشکلات راه حلهای بدیع و تازه را جستجو می کنند. دارای قدرت خلق ایده های جدید هستند. دارای دیدگاه جدیدی هستند وقدرت ریسک کردن دارند.

خود انگیزشی[۱۰۰] : این معیار شامل چهار خرده معیار؛ هدایت موفقیت، تعهد، قوه ابتکار و

خوش بینی است

 

 

هدایت موفقیت[۱۰۱] : به معنی تلاش در جهت بهبود یا دستیابی به استاندارد عالی است. افرادی که دارای این شایستگی هستند

 

با هدایت و رهبری خوب برای تحقق اهداف و معیارهایشان، به دنبال نتیجه هستند.

برای خود اهداف چالشی در نظر می گیرند و ریسک های حساب شده انجام می دهند.

برای کاهش عدم اطمینان و یافتن راه حل های بهتر انجام کار، اطلاعات لازم را جستجو می کنند.

به دنبال یادگیری چگونگی بهبود بخشیدن به عملکرد هستند.

 

تعهد[۱۰۲] : به معنی همسو بودن با اهداف گروه یا سازمان است. افرادی که دارای این شایستگی هستند

 

برای تحقق اهداف سازمانی با فداکاری و از خود گذشتگی عمل می کنند.

دارای حسی هدفمند برای انجام مأموریت های بزرگتر و بالاتر هستند.

در تصمیم گیری و تبیین انتخاب های خود ارزشهای اصلی گروه را به کار می گیرند.

برای به ثمر رساندن مأموریت گروه خود، فعالانه در جستجوی فرصتها هستند.

 

قوه ابتکار[۱۰۳] : به معنی آمادگی برای استفاده کردن از فرصت ها است. افرادی که دارای این شایستگی هستند.

 

از هر فرصت و موقعیتی استفاده می کنند.

به دنبال اهدافی فراتر از نیازها و انتظارات خود هستند.

اگر کاری ضروری قلمداد شد، با قوانین به صورت منعطف برخورد می کنند

دیگران را به طریق معمول بسیج کرده و از خود تلاش های نشان می دهند.

 

خوش بینی[۱۰۴] : به معنی پافشاری در پی گیری اهداف علیرغم موانع و مشکلات است. افرادی که دارای این شایستگی هستند

 

به رغم موانع ومشکلات، با پشتکار در جهت تأمین هدف ها کوشا هستند.

با امید به موفقیت، به جای ترس از شکست، کار می کنند.

موانع را به عنوان فرصتی برای قابلیت مدیریت شرایط و نه به عنوان یک اشتباه شخصی می بینند.

ب) شایستگی های اجتماعی
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
این شایستگی مبین ویژگی هایی است که فرد بر اساس آن ها روابط بین خود و دیگران را مدیریت
می کند. این بعد شامل دو معیار؛ آگاهی اجتماعی و مهارت های اجتماعی به شرح زیر است.
آگاهی اجتماعی[۱۰۵]
این معیار شامل پنج خرده معیار؛ همدلی، خدمت مدار، توسعه و بهبود دیگران، تنوع در نفوذ قدرت و آگاهی سیاسی به شرح ذیر است

 

 

همدلی[۱۰۶] : به مفهوم احساس هیجان، احساسات و نگرش های دیگران و علاقه مندی فعال به مسائل مورد علاقه دیگران است. افرادی که دارای این شایستگی ها هستند

در توجه به علائم هیجانی و گوش دادن به دیگران فعال هستند.

نسبت به درک و فهم نگرش های دیگران با حساسیت عمل می کنند.

بر اساس فهم احساسات و نیازهای افراد دیگر، نسبت به حل مسائل و مشکلات اقدام می کنند.

خدمت مداری[۱۰۷] : به معنی پیش بینی، تشخیص و تأمین نیازهای مشتریان است. افرادی که دارای چنین شایستگی هستند

نیازهای مشتریان را درک می کنند و آن ها را با خدمت و محصولات تطبیق می دهند.

راه های افزایش وفاداری و رضایت مشتریان را بررسی می کنند.

با میل و رغبت به دیگران کمک های مناسب ارائه می کنند.

از دیدگاه مشتریان درک درستی دارند و به عنوان یک مشاور معتمد عمل می کنند.

توسعه وبهبود دیگران[۱۰۸] : به مفهوم احساس نیاز دیگران برای بهبود و تقویت توانایی های آن ها است. افرادی که چنین شایستگی را دارند

نقاط قوت موفقیت های دیگران را می شناسند و نسبت به اعطای پاداش اقدام می کنند.

به دیگران باز خورد مفید ارائه می دهند و نیازهای آن ها را برای رشد و توسعه شناسایی می کنند.

دارای روابط استاد- شاگردی هستند، به موقع مربیگری می کنند و پست هایی را که چالشی است و رشد مهارت های افراد را موجب می شود، به آن ها پیشنهاد می کنند.

 

خداوند در آیه218 سوره بقره می فرماید:إِنَّ الَّذینَ آمَنُواْ وَ الَّذینَ هَاجَرُواْ وَ جَاهَدُواْ فِی سَبیلِ اللّهِ أُوْلئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللّهِ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ،
آنان که ایمان آورده اند و کسانی که هجرت نموده و در راه خدا جهاد کرده اند، آنان به رحمت خدا امیدوارند، و خداوند آمرزنده مهربان ا ست .
در مکتب قرآن امید به فضل و رحمت الهی بالاترین توکل است . (کلینی ،1377)
در معارف اسلامی همانطور که به امیدواری به رحمت الهی تشویق شده از یاس و ناامیدی به شدت نهی شده است .( آمدی ،1382)
-4امید و شناخت قدرت خدا
قدرت و توانایی یکی از صفات ثبوتی حق تعالی است . ذات اقدس حق برانجام هرکاری قابلیت داشته و قادروتواناست . شناخت قدرت بی پایان خداوباور آن انسان را به این نکته رهنمون می سازدکه تمام قدرت های ظاهری ،مشکلات و ناملایمات در برابرقدرت خدا هیچ است . با چنین بینشی در هرشرایطی انسان امیدوار به فضل خداست .(خاکپور و همکاران ،1392)
خداوند در سوره فاطر ،آیه 13 فرموده است :نه چیزی در آسمان و نه چیزی در زمین از حوزه قدرت او بیرون نخواهد رفت ،او دانا و توانا است .
5-خود شنلسی وخودباوری
از نگاه قرآن و روایات انسان با خود شناسی به خداشناسی می رسد و از آن به خود باوری و خدامحوری می رسد (آمدی.1382) امید وایمان عامل حرکت است و خودباوری ،یقین وباور به توانایی ها و استعدادهای درونی است .

2-30 عوامل تسهیل كننده رسیدن به امید
1-توجه به ناامیدی ( تخریب باورهای نامعقول)
یكی از عواملی كه باعث تسهیل در رسیدن به امید در زندگی افراد می شود، توجه به نقطه مقابل آن یعنی ناامیدی است.
نا امیدی ، كه گاهی به صورت نهفته و ناخودآگاه وجود دارد و ریشه در تزلزل و تردید دارد. تزلزل و تردید یا همان عدم اطمینان و عدم قدرت تصمیم گیری ، چیزی است که باعث ایجاد ناامیدی می شود.(پرچم و همکاران ،1390)
توجه به ناامیدی و شناسایی ریشه های آن و از بین بردن آن ، خود به خود ، امید را در دل انسان زنده می کند و شاخه های امید در وجود فرد جوانه می زند. این همان مقابله با افکار نامعقول است . امید در زندگی انسان، باعث انجام کارهای شایسته و تلاش های مفید و پرثمر می شود. انسان امیدوار، هم در این دنیا راحت و سالم زندگی می کند و هم در آخرت از نعمتهای فراوان الهی بهره مندمی گردد. (همان )
خداوند درباره نومیدی به سبب کم ظرفیتی انسان می فرماید: «وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لیؤوسٌ کَفُورٌ وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاء بَعْدَ ضَرَّاء مَسَّتْهُ لَیَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّیِّئَاتُ عَنِّی إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ» ، و اگر از جانب خود رحمتی به انسان بچشانیم، سپس آن را از وی باز گیریم قطعا نومید و ناسپاس خواهد شد؛ و اگر پس از محنتی که به او رسیده است نعمتی به او بچشانیم، حتما خواهد گفت: گرفتاری ها از من دور شد. بی گمان، او شادمان و فخرفروش است(سوره هود/10.9و اسراء/85)
فقط افراد با ایمان، که روحی بلند و شرح صدر دارند و در برابر شداید و حوادث سخت زندگی صبر را پیشه خود ساخته و در همه حالات از کارهای شایسته فروگذار نمی کنند از این دو حالت افراط و تفریط بیرونند؛ آنان هنگام فراوانی نعمت مغرور نمی شوند و خدا را فراموش نمی کنند و هنگام سختی ها و مصیبت ها از رحمت خدا ناامید نشده و به تدبیر او در هستی کافر نمی شوند و به همین دلیل، برای اینان آمرزش از گناهان و پاداش بزرگ الهی بهشت خواهدبود)مکارم شیرازی ،1374)
2-مشخص بودن هدف
مشخص بودن هدف، یکی دیگر از عوامل تسهیل کننده ی امید است. هدف ها و برنامه هایی که داریم ما را به جلو می رانند. جای جای پهنه هستی عرصه جنب وجوش وتلاش انسان هااست و درهرتلاش آنهاهدفی و درهرهدف امیدی است .هریک ازانسان ها به امید نفعی درحرکت اند ،خواه این نفع بهره حیوانی داشته باشد وخواه درکمال معنوی ومتعالی.
نظریه امید بر مبنای اهمیت و ضرورت هدفها بناشده است و تقریبا هرآنچه که انسان انجام می دهد بسمت دستیابی به هدف است و این هدف شامل هرچیزی است که فرد مایل است به آن برسد . افراد دارای امید زیاد معمولا بدنبال هدفهایی هستند که اندکی دشوارتراز هدفهای قبلیشان باشد . (پرچم و همکاران ،1390 )
3-هدف را مناسب استعداد و ظرفیت انتخاب کردند.
هدفها باید ارزش کافی داشته باشند تا تفکر هوشیار فرد رابه خودمشغول کند . طبق نظریه امید بهترین هدفها هدفهایی هستندکه انگیزه فردراافزایش داده و متناسب وپایدار باشند. (علاءالدینی،1387)
شخص با توجه به ظرفیت هایی که دارد باید تصمیم بگیرد. فرض کنید کسی استعداد خوبی در زمینه ی صنعت دارد ، اما امیدوار است که شاعر خوبی بشود . او در حقیقت ، از مسیر اصلی ، منحرف شده است ؛ چون به نتیجه ی دلخواه نمی رسد و در وجود او، ناامیدی ، جای امیدواری را خواهد گرفت . بنابراین ، با توجه به توانایی ها و ظرفیت هاست که موفقیت ، معنا پیدا می کند. نه هدف را آن قدر بزرگ در نظربگیریم که « علامت نزدن باشد» و نه آن قدر کوچک که موفقیت ، معنا پیدا نکند( پرچم و همکاران ، 1390)
4- مسیر رسیدن به هدف مشخص باشد .(تفکر گذرکاه )
مسیررسیدن به هدف یعنی تفکر ادراک شده فردبرای شناسایی مسیراست (اسنایدر1994)که دراین مسیربعضی طرح هاباشکست مواجه میشوند که افراد امیدوار چندین گذردرنظرمی گیرند.از منظرقرآن این تفکرعبارتست از همه تلاشهای آدمی است برای دستیافتن به هدفهای دنیوی واخروی خویش البته بافرض رعایت ” تقوا و اخلاص “(کهف110)
به طور کلی،مسیر رسیدن به هدف ، انجام دادن کارهایی که موجب خشنودی خدا وپیامبرش می شود و پرهیزازارتکاب معاصی که خشم خداورسولش راموجب می شود را شامل می شود.در سوره توبه آیه 71خداوند می فرماید: مردان وزنان باایمان دوستان یکدیگرند که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می دارند،و از کارهای ناپسند باز می دارند و نماز برپا می دارند و زکات می دهند و از خداوند وپیامبرش فرمان می برند آنان اند که خدا بزودی مشمول رحمتشان قرارخواهد داد. (پرچم وهمکاران 1390)
5- بعد انگیزشی هدف مشخص باشد .(تفکر عامل )
اگربرای دستیابی به هدفی مشخص انرژی روانی وجودداشته باشد وضعیت مناسبی پدید می آید .روان شناسان معتقدند آدمی بدان سبب به رفتاری اقدام می کند که انتظاردارد آن رفتاربه رویداد مطلوب یعنی همان هدف منجرشود و از رویداد نا مطلوب جلوگیری کند .( همان)

2-31- راه های مختلف رسیدن به امید
برای رسیدن به امید راه‌هایی وجود دارد كه هم فرد و هم جامعه باید آن را طی كنند.
-1راه‌های فردی
الف) توكل بر خداوندو تقوای الهی
هنگامی كه انسان خداوند را در همه كارها عاملی اصلی بداند و معتقد باشد كه اگر او بخواهد هر كاری شدنی است، روح امیدواری در وی تقویت می‌شود. اعتماد به خدا ویژگی سودمندی است كه فرد را در مقابل یأس و ناامیدی مقاوم می‌سازد. فرد متوكل پیش‌فرض‌هایی را پذیرفته كه مهم‌ترین آنها باور به قدرت، حكمت، و شفقت خداوند بر بندگانش است.(سایت ولیعصر)
هرکس تقوای الهی پیشه کند خدا در تمام امورش برای وی گشایش قرار می دهد که این خود موجب افزایش امید واری است. (طلاق /2) . تقوا موجب برکات وخیرات است. (اعراف /96)و امید به آینده را در درون انسان زنده نگه می دارد .
ب)اعتقاد به شفاعت
شفاعت در لغت به معنای میانجی گری، وساطت و پا در میانی کردن است (راغب ،1412)
از عوامل ایجاد امید ،اعتقاد به شفاعت افرادی خاص در دنیا بخصوص در جهان دیگر است مثل پیامبر اکرم و دیگر معصومین “وپروردگار تو بزودی بقدری به تو عطا کند تا تو راضی شوی “(الضحی /5)و” شفاعت کسی را نمی کنند مگر آن که خدا از او خشنود است .”(انبیا/28) چنین اعتقادی موجب می شود انسان همواره امید به رحمت واسعه خدا داشته باشد .(جابر 1390)
امید به شفاعت اولیای خدا به انسان ها نوید می دهد که اگر همین جا توقف کنند و خود را اصلاح کنند، از راه شفاعت، گذشته شان جبران می شود . از سوی دیگر، یکی از مهم ترین شرایط شفاعت، اذن و اجازه خداوند است، که اگر اجازه او نباشد هیچ کس قادر بر شفاعت نیست.(طه ،190)
ج) گرایش به خوبی‌ها و پرهیز از بدی‌ها
انسان‌هایی كه به كارهای نیک تمایل دارند و به یاد خدا هستند و حضور خداوند در زندگی را پذیرفته‌اند، به اخلاق و معنویت پای‌بندند و بهره بیشتری از امید دارند. از سوی دیگر، گناه و اصرار بر آن كه باعث تیرگی دل و دوری از خداوند می‌شود، ناامید تدریجی را به دنبال خواهد داشت. گرایش به خوبی و دوری از بدی، انسان را از پوچی و بی‌هدفی می‌رهاند و به خشك شدن ریشه ناامیدی و افزایش امید و آرامش و نشاط می‌انجامد. (حاتمی ،1385 )
أَیَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَن تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِیلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِیهَا مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْکِبَرُ وَلَهُ ذُرِّیَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِیهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیَاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ
آیا کسی از شما دوست دارد که باغی از درختان خرما و انگور داشته باشد که از زیر درختان آن، نهرها بگذرد، و برای او در آن (باغ)، از هر گونه میوه‌ای وجود داشته باشد، در حالی که به سن پیری رسیده و فرزندانی (کوچک و) ضعیف دارد؛ (در این هنگام،) گردبادی (کوبنده)، که در آن آتش (سوزانی) است، به آن برخورد کند و شعله‌ور گردد و بسوزد؟! (همین‌طور است حال کسانی که انفاقهای خود را، با ریا و منت و آزار، باطل می‌کنند.) این چنین خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‌سازد؛ شاید بیندیشید (و با اندیشه، راه حق را بیابید)!( بقره، 266)
د )انجام عمل صالح
اگر امید در دل انسان وجود داشته باشد، منشأ اثر خواهد شد. نشانه بارز امید به خداوند و روز قیامت، انجام عمل شایسته است. قرآن می فرماید
هرکس به اندازه عملی که انجام می دهد پاداش یا مجازات می شود. (زلزال /6 )
َمَن کَانَ یَرْجُوا لِقَاء رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحا وَلاَ یُشْرِکْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدا ، هر کس امید به لقای پروردگارش (روز قیامت) دارد، باید عمل صالح بجای آورد و کسی را در عبادت پروردگارش شریک نسازد. (کهف 110)
تنها راه رسیدن به رضایت خداوند و پاداش های وی، کارهای شایسته و پرستش خالصانه اوست. تا وقتی اخلاص و انگیزه الهی در عمل انسان نباشد رنگ عمل صالح به خود نمی گیرد. کسی که عمل شایسته ندارد، نباید به رحمت و آمرزش خدا امید داشته باشد.
شخصی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: عده ای از یاران شما مرتکب گناه شده، می گویند: ما امیدبه لطف و بخشش خدا داریم. امام فرمود: «دروغ می گویند؛ آنان پیرو ما نیستند، گروهی اند که آرزوهای بی پایه بر آنان غلبه یافته است. هر کس به چیزی امید دارد برای آن کار و فعالیت می کند، و هر کس از چیزی بترسد از آن فرار می کند.(کلینی ،1362)
هم چنین حضرت علی (ع) می فرماید: «از کسانی مباش که بدون عمل شایسته، به آخرت امید دارند، و توبه را با آرزوهای دراز به تأخیر می اندازند.(نهج البلاغه ،حکمت 150)
هر چه ایمان به خدا (که یکی از عوامل امید است) قوی تر باشد. بالطبع عمل صالح نیز بیشتر می شود و این فرد به مسایل زندگی با یک دید عمقی می نگرد در این حالت است که فرد دیگر متکی به اسباب نمی شود بلکه امید او فقط به خداست و این چنین به تقوا و پرهیزکاری رسیده و در همه حالت به قضا و قدر الهی خشنود می شود و دیگر در رویا رویی با سختی ها و مشکلات بی تابی نمی کند و نا امید نمی گردد، در این صورت است که فرد جان خود را در راه خدا فدا می کند و در اموالش انفاق. اما این امیدواری مبتنی بر عمل است، و افرادی که بدون اینکه عملی انجام دهند، منتظر نتیجه هستند و یا با اندک عملی که انجام می دهند، آن را کافی می دانند و منتظر نتیجه مطلوب هستندکاری بیهوده و انتظاری عبث دارند .( حاتمی ،1385)
یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَیْنَهَا وَبَیْنَهُ أَمَدًا بَعِیدًا وَیُحَذِّرُکُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ
روزی که هر کس، آنچه را از کار نیک انجام داده، حاضر می‌بیند؛ و آرزو می‌کند میان او، و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصله زمانیِ زیادی باشد. خداوند شما را از (نافرمانی) خودش، برحذر می‌دارد؛ و (در عین حال،) خدا نسبت به همه بندگان، مهربان است.»( آل عمران،30)
ه ) رشد و شكوفایی استعدادها
آنها كه توانایی‌های خویش را افزایش می‌دهند، امید را رشد می‌دهند، چرا كه با رشد ابعاد مختلف خویش، توانایی آنها توسعه می‌یابد و از احساس امنیت بیشتری برخوردار می‌شوند. أُولئِکَ الَّذِینَ یَدْعُونَ یَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِیلَةَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ وَیَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَیَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّکَ کَانَ مَحْذُورًا
کسانی را که آنان می‌خوانند، خودشان وسیله‌ای (برای تقرب) به پروردگارشان می‌جویند، وسیله‌ای هر چه نزدیکتر؛ و به رحمت او امیدوارند؛ و از عذاب او می‌ترسند؛ چرا که عذاب پروردگارت، همواره در خور پرهیز و وحشت است!(اسراء 57 ،همان)
و)عزت نفس
هرکس عزت نفس بالایی داشته باشد از ایمان بیشتری برخوردار است زیرا عزت نفس موجب نگرش مثبت فردبه خود و جامعه و در نگاهی بالاتر به خداوند خواهد بود در نتیجه شخص همه چیز را در قبضه خدا می داند و از رذایل اخلاقی دوری می کند و همواره امید به قرب الهی دارد . خداوند در قرآن می فرماید :بگو خدایا ای مالک ملک تو هر کسی را بخواهی ،ملک وسلطنت بخشی و از هر کس که بخواهی می گیری و به هرکس که بخواهی عزت و اقتدار می بخشی و هرکس را که بخواهی خوار می گردانی و هر خیری بدست توست و تنها تو بر هر چیز توانایی . (آل عمران /26 ، جابر، 1390)
ز )امیدبه آینده مطلوب
چون ترس از آینده همواره هر گونه آرامش و آسایش را از انسان سلب می نماید. وقتی انسان همواره از آینده مبهم و نامعلومی در رنج باشد، آسایش و آرامش کنونی بر او سخت و دشوار می گردد و از وی سلب می شود در حالی که ایمان به آینده او را امیدوار و توانایی بهره گیری از لذت های حال را در او افزایش می دهد .(طباطبائی ،1414)
ح ) امید رسیدن به خلیفه اللهی
در قر آن زیربنای امیدواری در ارتباط با خداری متعال است زیرا هیچ مفهوم عمده ای جدا از خدا در قرآن وجود ندارد . “من بر انم که در زمین جانشین قرار دهم “(بقره /30)و خدا به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ،وعده کرد که آن ها را در این زمین جانشین کند . (نور /55) و از آن جا که امید در راستای تکامل انسان است و تکامل انسان در قرآن به سوی خلیفه اللهی است انسان تجّلی گاه اسماء الهی به شماار می رود و امید نیز در راستای تجلّی صفات الهی در انسان نهادینه شده و در وجود بیشتر تکامل می یابد . ( پرچم و همکاران 1390)یکی از راه های رفتاری ایجاد امید دعا است:

 

شکل (۲-۲): حوزه‌های هوشمندی رقابتی
منبع: (Rouach & Santi,2001)
۲-۱-۲-۷- فرایند هوشمند‌ سازی رقابتی
به عقیده‌ی انجمن متخصصان هوشمندی رقابتی، این فرایند موثر در طول یک چرخه‌ی مستمر به نام چرخه‌ی هوشمندی رقابتی حرکت می‌کند. خروجی اصلی این فرایند، توانایی تصمیم‌گیری پیشگرایانه است که منجر به تصمیم‌گیری راهبردی و رهبری بازار می‌شود.
چرخه‌ی هوشمندی رقابتی ریشه در فرایند کلیدی مبحث (KIT)[24] دارد. این فرایند ایجاد شد تا، هدایت‌گر فرایند هوشمندی رقابتی(مدیر CI) بتواند به طور همزمان نیازهای مدیریت ارشد و همچنین نیازمندی‌های کلیدی سازمان در حوزه‌ی هوشمندی را شناسایی و رتبه بندی کند. در فرایند KIT تعیین می‌شود که چگونه واحد هوشمندی رقابتی می‌بایست تحقیق نماید و نتیجه‌ی آن به چه کسی تحویل داده شود. اساسا هدف KIT شناسایی نیازهای مدیران در زمینه‌ی هوشمندی است که اطلاعات مورد نیاز می‌تواند از بخش‌های اداری سازمان یا نمایندگان دولتی فراهم آید(McGonagle,2007). منابع مختلف نشان می‌دهند که به طور کلی استاندارد پذیرفته شده برای چرخه‌ی هوشمندی رقابتی شامل مراحلی از قبیل: برنامه‌ریزی و تمرکز، جمع‌ آوری، تحلیل، انتقال، فرایند و ساخت و اگاهی و فرهنگ سازمانی می‌باشد(Thomas,2000).
مرحله‌ی اول: برنامه ریزی و تمرکز[۲۵]
این مرحله نیازمند‌ی‌های سازمان را از لحاظ این که چه اطلاعاتی، چرا و چه وقت مورد نیاز است، معین می‌کند. تمرکز اصلی این مرحله بر مسائلی می‌باشد که برای مدیریت ارشد سازمان اهمیت زیادی دارد(Bose,2008). این امر نیازمند کار با تصمیم‌گیرندگان جهت کشف نیازهای هوشی آن‌ ها و سپس برگرداندن این نیازها به نیازمندی‌های هوشی خاص آن‌ ها یا فرایند کلیدی مبحث هوشمندی(KIT) می‌باشد. این مرحله به مجموعه‌ای از منابع لازم برای فرایند یا پروژه هوشمندی، همچنین برای هدف گذاری و نتیجه‌گیری از یافته‌ها نیازمند است. در این مرحله اطلاعاتی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد که برای تصمیم‌گیری مدیریت در شرایط عدم اطمینان ضروری است(Dishman & Calof,2008).
بازیکنان اصلی در این فرایند، تصمیم گیرندگان و اعضای تیم هوش رقابتی می‌باشند. تصمیم گیرندگانی که بیشتر به فرایند هوشمندی رقابتی در تصمیم گیری های خویش نیازمندد، شامل مدیران استراتژیک، اجرایی، مدیران خط تولید و نیروی فروش می‌باشند. تیم هوشمندی رقابتی به عنوان بخشی رسمی در سازمان به منظور مدیریت فرایند هوشمندی رقابتی وشناسایی نیازهای هوشی سازمان ایجاد می‌شود(Kahaner,1996).
نیازمندی‌ها باید کاملا واضح وشفاف باشند. گام بعدی پس از شناسایی نیازمندی‌ها توسط تیم هوشمندی رقابتی، تبدیل نیازمندی‌های هوشمندی به نیازهای اطلاعاتی می‌باشد. بعضی از این اطلاعات ممکن است موجود باشد. تیم هوشمندی رقابتی باید مشخص کند چه اطلاعات دیگری مورد نیاز است و جهت دستیابی به آن اطلاعات تلاش نماید.
برنامه ریزی هوشمندی رقابتی نه تنها اغازگر فرایند هوشندی رقابتی است، بلکه شامل مدیریت پایان فرایند هوشمندی رقابتی است تا مشخص نماید که آیا این فرایند به مطلوب خود رسیده است یا خیر(Nasri,2011).
مرحله‌ی دوم: جمع‌ آوری اطلاعات[۲۶]
این مرحله شامل شناسایی همه منابع بالقوه اطلاعات و سپس تحقیق و جمع آوری داد‌ه‌ها و اطلاعات صحیح از نظر قانونی و اخلاقی، از همه منابع در دسترس و قرار دادن آن در یک فرم منظم می‌باشد.
نویسندگان سه نوع اطلاعات را از یکدیگر تمیز داده اند:
۱٫اطلاعات سفید: اطلاعاتی که منابع آزاد دارند. این اطلاعات به طور عمومی در اسناد، نشریات و غیره وجود دارد. هم اکنون این نوع اطلاعات به وفور در پایگاه داده‌های الکترونیکی واینترنت یافت می‌شود.
۲٫اطلاعات خاکستری: این نوع اطلاعات در حیطه‌های خصوصی قرار دارد. اسناد تجاری یا بعضا آنچه شرکت‌ها منتشر می‌کنند و مورد غفلت آن‌ ها واقع می‌شود از زمره‌ی این اطلاعات است. متصدیان فروش شرکت، این هوشمندی را با مشاهده‌ی بنگاه رقیب و ملاقات با کارکنان آن کسب می‌کنند.
۳٫اطلاعات سیاه: این اطلاعات داده‌هایی را که از طریق غیر قانونی بدست آمده است را شامل می‌شود. دسترسی به اطلاعات ممنوع می‌باشد. این اطلاعات از طریق سرقت کامپیوتری یا استراق سمع قابل دسترسی است.
همان‌طور که در شکل(۲-۴) نشان داده شده است، اطلاعات سفید حدود ۸۰ درصد داده‌های جمع آوری شده و اطلاعات خاکستری ۱۵ درصد را به خود اختصاص داده اند(Rouach and Santi,2001).
در این مرحله جستجو و ترکیب اطلاعات با بهره گرفتن از منابع اولیه و ثانویه صورت می‌گیرد. منابع اولیه و ثانویه عبارتند از:

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

 

منابع اولیه:

– مصاحبه؛
– ایجاد ارتباط با کارکنان سایر قسمت‌ها؛
– کنفرانس‌ها، نمایشگاه‌ها، سمینارها.

 

 

منابع ثانویه:

-اینترنت؛
– روزنامه و مجلات چاپ شده؛
– پیشینه‌شرکت؛
– پایگاه داده‌های معتبر؛
– مطالعات و تحقیقات؛
– تحقیقات گذشته؛
– استفاده از دستاوردهای سمینارها، نمایشگاه ها و کنفرانس‌.
۲۰% ۸۰%
اطلاعات سری اطلاعات داغ اطلاعات سرد
اطلاعات خاکستری
اطلاعات سیاه
اطلاعات سفید
اطلاعات سیاه اطلاعات خاکستری

هوشمندی رقابتی

شکل(۲-۳): رده بندی بر اساس نوع اطلاعات
(Rouach and Santi,2001)

 

 

اطلاعات رقابتی

علیرغم پیچیدگی فزاینده ابزارها و شیوه های دستیابی به هوش رقابتی هنوز سازمان یا واحد داخلی هوش رقابتی هر شرکت یا کسب وکاری مهم‌ترین نقش را در این زمینه بازی می‌کند. چنین واحدی مسئول جمع آوری، ارزیابی و تحلیل داده های خام، تهیه، ارائه و ترویج هوش رقابتی است. این واحد می‌تواند خودش به تنهایی تمام فعالیت‌ها را به انجام برساند و یا این‌که بخشی از آن‌ ها را به پیمان‌کاران بیرونی واگذار کند. در این حال واحد هوش رقابتی مسئول اصلی تصمیم گیری پیرامون واگذاری مسئولیت جمع آوری داده و تحلیل و ارزیابی آن‌ ها است .در این زمینه عمده ترین روش‌های دستیابی به اطلاعات عبارتند از: منابع چاپی، منابع و پایگاه های اطلاعاتی اینترنتی، مصاحبه ها، نظرسنجی‌ها و مشاهدات مستقیم. همچنین می‌توان از گروه‌های تخصصی علاقمند(مانند کارشناسان، انجمن‌های تجاری، گروه های مصرف کننده)، منابع بخش خصوصی از قبیل) رقبا، عرضه کنندگان، توزیع کنندگان، مشتریان)، رسانه‌ها مانند
( مجلات، روزنامه‌ها، بنگاه‌های خبری، گزارش‌های مالی) و سایر منابع اطلاعاتی به خوبی بهره گرفت .تمام ابزارها و شیوه‌ها برای اهداف گوناگون هوش رقابتی متناسب نیستند. تشخیص نیازهای هوش رقابتی و تعیین متناسب‌ترین ابزار و روش‌ها بر عهده واحد هوش رقابتی است. حتی ممکن است که شرکتی کار جمع آوری داده های خام را به یک شرکت مشاور هوش رقابتی واگذار کند .در این زمینه عوامل مختلفی از قبیل نیازهای هوش رقابتی، محدودیت های زمانی، محدودیت‌های مالی، محدودیت منابع انسانی و غیره دخالت دارند. به طور مثال، زمانی که استفاده از منابع چاپی نیازمند هزینه کمتری است، بهره گیری از منابع اینترنتی با سرعت بیشتری انجام می‌شود. در حالی‌که نظرسنجی‌ها اطلاعات بسیاری را پیرامون محصولات و رقبا به همراه دارند، در یک نمونه گیری محدود برای دستیابی به چشم اندازی عمیق، مصاحبه‌ها اولویت بیشتری دارند. از این رو در تصمیم‌گیری پیرامون نوع ابزار و روش مورد استفاده عامل انسانی و قضاوت وی نقش اساسی دارد.
اطلاعات هوشمندی رقابتی از چهار منبع به دست می‌آیند که عبارتند از:

 

 

افراد شناخته شده

اطلاعات عمومی

تجربه‌ی شخصی

منابع مستقیم

سوالات متعددی توسط هر یک از این منابع پاسخ داده خواهند شد. سازماندهی اطلاعات به این روش در به موفقیت رساندن تلاش‌های سازمان در جستجوی هوشمندی رقابتی یاری خواهد رساند.
۱-افراد شناخته شده
افراد شناخته شده آسان‌ترین منبع اطلاعاتی هستند و با ارزش‌ترین منبع یک شرکت نیز کارکنان آن است. در ذهن کارکنان یک شرکت دانش منحصر به فردی درمورد مشتریان، رقبا، محصولات و تکنیک‌ها وجود دارد. همچنین،اطلاعات نیروی فروش برای متخصصان هوشمندی رقابتی ضروری است. کارکنان هر سازمانی اطلاعاتی دارند که این اطلاعات جهت ایجاد مزیت رقابتی باید شناسایی، جمع‌ آوری و مدیریت شوند. علاوه براین، افراد نسبتا زیادی هستند که با کارکنان سازمان در ارتباط هستند. این افراد شامل دوستان، خانواده، همکاران و غیره می‌باشند(Johns et al,2010).
۲-اطلاعات عمومی
از طریق کسب اطلاعات عمومی نیز پاسخ به سوالات متعددی میسر خواهد شد. نقاط قوت و ضعف خارجی یک سازمان را می‌توان از طریق منابع اطلاعاتی عمومی شناسایی نمود. موقعیت یک شرکت یا شاید استراتژی‌های بازاریابی یک شرکت را می‌توان با سرزدن به وب سایت شرکت مشخص نمود. سرمایه‌گذار با بررسی تب ارتباط با سرمایه‌گذار در وب سایت، می‌تواند متوجه شود که در آن شرکت چه می‌گذرد. اطلاعات عمومی در مورد رقابت به طور گسترده‌ای در دسترس است و این سازمان است که باید بداند کجا به دنبال اطلاعات رقابتی بگردد. نمونه‌هایی از منابع اطلاعات عمومی عبارتند از: وب‌ سایت‌ها، مشتریان رقبا، مطبوعات منتشر شده، مقالات منتشر شده، نمایشگاه‌های تجاری، مطالعات موردی و غیره. کتابخانه و اینترنت نیز منابعی عالی از اطلاعات رقابتی می‌باشند. اطلاعاتی که از منابع عمومی جمع‌ آوری می‌شوند به شرکت تصویر صحیحی از رقابت ارائه داده و شرکت را قادر به ارزیابی هر رقیب می‌نمایند(همان منبع،۲۰۱۰).
۳-تجربه‌ی شخصی
بسیاری از اوقات بهترین راه برای درک رقابت، داشتن تجربه‌ی شخصی دست اول با رقبا می‌باشد. ممکن است شرکت تمایل به دانستن طیف گسترده‌ای از محصولات و خدماتی داشته باشد که رقیب ارائه داده است. بهترین راه برای دریافت این اطلاعات تجربه‌ی شخصی دست اول می‌باشد. شرکت می‌تواند کارکنانی که قبلا در شرکت‌های رقیب یا شرکت‌هایی که قبلا به طور انحصاری در این رقابت فعالیت داشته‌اند، را استخدام کند. به این شیوه شرکت دارای منابع ارزشمندی جهت دریافت اطلاعات خواهد بود. از دیگر منابع ارزشمند جهت کسب اطلاعات می‌توان به مشتریان رقبا اشاره کرد. مشتریان تمایل بیشتری جهت در اختیار گذاشتن اطلاعات خود دارند، زیرا خواهان کمک به دیگران جهت رشد و پیشرفت کسب و کارشان می‌باشند.
۴-منابع مستقیم
بهترین شیوه‌ی کسب اطلاعات، منابع مستقیم می‌باشد. هنگامی که یک سازمان به یک سری از اطلاعات نیاز دارد ابتدا باید بفهمد که چه تعداد شرکت مشتاق به اشتراک گذاشتن اطلاعات می‌باشند. یک راه جهت کسب اطلاعات از این شیوه، در پروژه‌هایی است که شرکت با دیگر رقبا در حال انجام است(همان منبع،۲۰۱۰).
مرحله‌ی سوم: تحلیل اطلاعات[۲۷]
در این مرحله اطلاعات نامرتبط و از هم گسسته، به هوشمندی تبدیل می‌شود. این مرحله ترکیبی از علم و هنر است. اطلاعات ساده پس از تجزیه و تحلیل به تولید هوشمندی منجر می‌شود. این مرحله قلب فرایند هوشمندی رقابتی بوده و شامل تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌ آوری شده برای تعیین الگوها و ارتباطات موجود در آن می‌باشد(Viviers et al,2005). این تجزیه و تحلیل‌ها، برنامه ریزی و تصمیم‌گیری را بهبود داده و منجربه توسعه‌ی راهبردهای موثر در خلق مزیت رقابتی پایدار می‌شوند. در شکل (۲-۴) که به هرم حوزف رودنبرگ معروف است، نشان داده می‌شود که چگونه با ارزش افزایی به اطلاعات ساده در لایه‌های پایین هرم، در نهایت هوشمندی تولید می‌شود.

شکل(۲-۴): هرم حوزف رودنبرگ
(محمدنژاد،۱۳۸۱)
گیبنز و پری اسکات (۱۹۹۶) معتقدند که دو دامنه‌ی اصلی هوشمندی رقابتی، تحلیل داخلی و خارجی شرکت است. تحلیل خارجی شامل سه مفهوم تحلیل محیط کلان، تحلیل صنعت و خواسته‌های ذینفعان است و تحلیل داخلی شرکت نیز شامل سه تحلیل است: مهارت‌های سازمانی، منابع، توانایی‌ها. (Gibbons & Prescott, 1996).
این دو تحلیل اصلی چارچوبی استراتژیک را نشان می‌دهند که می‌توانند به متخصصان هوشمندی رقابتی کمک کنند تا تحلیل کنند چگونه پویایی‌های کسب و کار داخلی و خارجی بر محیط رقابتی و فرایند تصمیم‌گیری آن‌ ها تاثیر می‌گذارد. با این حال، با توجه به اینکه داده‌های بسیار با ارزشی در منابع غیر رسمی داده‌ها پنهان شده‌اند، این چارچوب هوشمندی رقابتی ممکن است از برخی از داده‌ها یا سیگنال‌های ضعیف در فرایند تصمیم‌گیری کلیدی چشم پوشی کند. متخصصان هوشمندی رقابتی به منظور تحلیل داده‌ها و سیگنال‌ها همراه با دقت و اطمینان باید زمان بکاربردن هر یک از روش‌های تحلیل نرم و سخت را بدانند(Lee,2003).
۱-روش‌های تحلیلی نرم
روش‌های تحلیلی نرم مبتنی برعلوم رفتاری و تئوری‌های اجتماعی-فرهنگی در زمینه‌ی عوامل انسانی هستند، که متخصصان هوشمندی رقابتی در این روش‌ها می‌توانند از طریق مشاهده و یا تعامل، بررسی‌های خود را انجام دهند. روش‌های تحلیلی نرم معمولا ساختار نیافته و مربوط به بعد روانی هستند. هوشمندی انسانی، رفتار انسانی، ویژگی‌های شخصیتی تصمیم‌گیرندگان کلیدی، احساسات آن‌ ها، ارزش‌های آن‌ ها و اعتقادات آن‌ ها بر چگونگی خروجی‌های پروژه‌های هوشمندی رقابتی تاثیر گذار خواهد بود. این تعجب آور است که در بسیاری از مطالعات پژوهشی هوشمندی رقابتی بر ویژگی‌های شخصیتی تصمیم‌گیرندگان کلیدی تاکید نشده است(Powell & Allgaier,1998).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی