همان طور که در قسمت عناوین مجرمانه ذکر شده در بند ع ماده‌ی ۱ کنوانسیون مبارزه با قاچاق مواد مخدر و روان‌گردان ۱۹۸۸ آورده شده که، کشور ترانزیت کشوری است که نه مرکز تولید و نه مقصد نهایی مواد می‌باشد. کشور ما یکی از این کشورهاست که در عین حال سال‌هاست در راه مبارزه‌ی گسترده با قاچاق مواد تولیدی در افغانستان، هزینه‌های مالی و انسانی زیادی پرداخته است، ولی این مبارزات و هزینه‌های متحمل شده زیاد نتایج مثبتی نداشته است. در واقع گفته شده است، جوانان و همچنین سرمایه‌های ملی کشور ما، صرف مبارزه با قاچاق موادی می‌شوند که برای جوانان اروپایی لذت‌آور است و همچنین سود هنگفت ناشی از قاچاق این نوع مواد برای کشوهای اروپایی حاصل می‌شود. حال آنکه کشور ما در این راه تلفات زیادی داده است. اگر هم گفته شود که مبارزه‌ی با قاچاق اهدافی چون عدم اعتیاد و در واقع عدم توزیع مواد بین افراد جامعه خودمان دارد و همچنین وظیفه دینی و اخلاقی حکم می‌کند که جلوی این مفسده گرفته شود، در عمل دیده می‌شود که این هدف هم تحقق نیافته و عده‌ی زیادی از جمعیت کشور گرفتار معضل اعتیاد هستند. از طرفی با وجود شعارهای زیبا و پر‌طمطراق عملاً دیده می‌شود که کشورهای منتفع از قاچاق اقدام و عمل مناسبی در مبارزه‌ی با قاچاق انجام نمی‌دهند و شاید اصلاً می‌خواهند که قاچاق مواد و توزیع آن وجود داشته باشد، بنابراین چه دلیلی وجود دارد که سرمایه‌های مالی و انسانی ما در راهی که دغدغه‌ی زیادی برای چنین کشورهایی ندارد، هدر رود، حال آنکه اگر هم گفته شود این مبارزه برای جلوگیری از توزیع و اعتیاد به مواد در کشور است، با وجود آمارهای فراوان که به نفی این موضوع می‌پردازد این راهکار را به ذهن متبادر می‌سازد که دولت ما، دیگر باید در این زمینه با توجه به واقعیات موجود هزینه کند و سیاست معقولانه‌ای را پیش بگیرد والا ادامه راه اقدامات انجام شده قبلی مثال آب در هاون کوبیدن است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۲-۷- پاسخ به قاچاق و تاثیر تعدیل‌کننده‌های مجازات در آن

۲-۷-۱- پاسخ‌های کیفری
پایان نامه

۲-۷-۱-۱- مجازات‌های اصلی

۲-۷-۱-۱-۱- اعدام

از بین مجازات‌های بدنی و علیه تمامیت جسمانی، مجازات اعدام شدیدترین آنهاست. در واقع، اعدام سلب حیات از مجرم است. اعدام همواره آخرین ضمانت اجراست که باید در نظر گرفته شود. و در مورد مهمترین جرایم تجویز می‌شود. در واقع جامعه زمانی به حذف فیزیکی مجرم دست می‌زند که دیگر راه‌حلی برای جبران خسارت وارده به فرد و جامعه نیابد. مجازات اعدام مخالفان بسیار زیادی دارد و بسیاری از کشورهای غربی نیز سال‌هاست این مجازات را از نظام کیفری خود حذف کرده‌اند ولی در کشور ما، هنوز این مجازات استفاده می‌شود و آن هم به کرات و همین امر باعث بروز بسیاری از چالش‌های حقوق بشری و بین المللی برای کشور ما شده است. به هر حال در قانون جدید اصلاحی ۱۳۸۹ هنوز هم قانون گذار پایبند به استفاده از این نوع مجازات است. مجازات اعدام که برای اولین بار، در قانون منع کشت خشخاش و استعمال مواد افیونی ۱۳۳۸، آمده بود در قوانین بعدی نیز ادامه پیدا کرد و قوانین پس از انقلاب نیز از این مجازات به وفور استفاده کرده‌اند ولی در قانون ۱۳۶۷، موارد استعمال آن نسبت به قانون ۱۳۵۹ کاهش یافت ولی روند استفاده از این مجازات هنوز ادامه دارد و در قانون اصلاحی ۱۳۸۹ نیز ۲ مورد به موارد آن اضافه شده است.
۱-اولین مورد، بند ۴ ماده ۴ است ( متن ماده در صفحات قبلی آمده) که ورود، صدور و ارسال، مواد مخدر و روان گردان بیش از پنج کیلوگرم را مستوجب اعدام دانسته است.
۲- بندهای ۴ و ۵ و ۶، ماده‌ی۵ که به ترتیب بندها، محل بیش از پنج کیلو تا بیست کیلو (برای بار دوم) مجازات اعدام دارد.
۳- ماده‌ی ۶، تکرار جرایم موضوع بندهای ماده‌ی ۴ که ماده مخدر و روان‌گردان به بیش از پنج کیلوگرم برسد را مستوجب اعدام می‌داند.
۴-ماده ی ۸، صدور، ورود، ارسال و حمل مواد مخدر و روان‌گردان‌های صنعتی غیردارویی بیش از سی‌گرم مجازات اعدام دارد.
۵-ماده‌ی ۹، مرتکبین جرایم موضوع بندهای ۱ تا ۵ ماده‌ی ۸ برای بار چهارم که مواد به سی‌گرم برسد، مجازات اعدام دارد.
۶-ماده‌ی ۱۱، که مجازات قاچاق مسلحانه را اعدام دانسته است.
۷-ماده‌ی ۱۸ الحاقی، ریاست باند یا شبکه در جرایم موضوع این قانون اعدام دارد و همچنین گماردن، سازماندهی کردن، مدیریت و پشتیبانی مالی یا سرمایه‌گذاری در مواردی که حبس ابد دارد نیز اعدام دارد.

۲-۷-۱-۱-۲- حبس

بر خلاف مجازات‌ اعدام که علیه تمامیت جسمانی شخص مجرم اعمال می‌شود، مجازات حبس، آزادی رفت و آمد وی را به طور کامل در زمان‌های طویل‌المدت یا کوتاه‌مدت محدود می‌کند. لذا حبس مجازات سالب آزادی محسوب می‌شود و از این نظر که مجرم جان خود را حفظ می‌کند از مجازات اعدام بسیار خفیف‌تر است. هر چند مجازات حبس طی یک دوره‌ی زمانی به عنوان بهترین مجازات برای اصلاح و تربیت مرتکب جرم محسوب می‌شد ولی عملاً پس از گذشت زمان و مشخص شدن معایب این مجازات، عده‌ای از حقوقدانان و مکاتب به فکر جایگزین‌های این کیفر افتادند ولی با این وجود هنوز از مجازات زندان بسیار استفاده می‌شود.
در قانون ما هم، با وجود آمارهای فراوان از عدم کارایی زندان هنوز رغبت فراوانی برای استفاده از این مجازات وجود دارد و شاید بتوان گفت مهمترین دلیل آن، درماندگی سیاست جنایی کشور نسبت به آمار و ارقام زیاد جرایم و نداشتن راهکار برای هدایت صحیح این نرخ به سمت کاهش و تعادل نسبی جرم و مجرمیت است.
مجازات حبس از نظر طول‌ مدت و زمان حبس، به همیشگی و دائم(ابد) و مدت‌دار و غیردائم (حبس موقت) تقسیم می‌شود. قانون اصلاحی ۱۳۸۹، به عنوان مجازات از حبس چه به صورت موقت و چه ابد استفاده کرده است، در تعیین مجازات حبس برای قاچاق و مصادیق آن قانون‌گذار به دو طریق عمل کرده است:
الف: تعیین مجازات حبس با مشخص نمودن حداقل و حداکثر .

بند۳ و ۲ ماده‌ی ۴ که ورود و صدور و ارسال مواد مخدر و روان‌گردان، بیش از پنجاه گرم تا پانصد گرم در صورت صلاح‌دید دادگاه (تا سه سال حبس) و بیش از پانصد گرم تا پنج کیلوگرم هم (سه تا پانزده سال حبس) دارد.

۲- بند ۳، ۴ و ۵ ماده ی ۵، حمل مواد مخدر و روان‌گردان به ترتیب از پانصد گرم تا پنج کیلوگرم (دو تا پنج سال حبس)، بیش از پنج کیلوگرم تا بیست کیلوگرم (پنج تا ده سال حبس)، بیش از بیست کیلوگرم تا یک‌صد کیلوگرم (پنج تا ده سال حبس) دارد.
۳- بند ۳،۴ و ۵ ماده‌ی ۸، صدور، ورود و حمل مواد مخدر و روان‌گردان به ترتیب: بیش از یک گرم تا چهار گرم (دو تا پنج سال حبس)، بیش از چهار گرم تا پانزده گرم (پنج تا هشت سال حبس) و بیش از پانزده گرم تا سی گرم ( ده تا پانزده سال حبس)دارد.
ب- تعیین حبس ابد
۱- تبصره ماده ۴، کسی که برای بار اول بیست کیلوگرم یا کمتر مواد مخدر و روان‌گردان را صادر و یا وارد کند ولی موفق به توزیع و فروش نشده باشد برای وی مجازات حبس ابد در نظر گرفته می‌شود.
۲-بند ۶ ماده‌ی ۵، حمل مواد بیش از یک‌صد کیلوگرم را مستوجب حبس ابد دانسته است.
۳-تبصره‌ی ۱ ماده‌ی۸، هر کس که برای بار اول مبادرت به صدور و ارسال و حمل مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی غیر دارویی کند ولی موفق به توزیع یا فروش آن هم نشده باشد در صورتی که مواد بیش از یک‌صد گرم نباشد به مجازات حبس ابد محکوم می‌شود.
۴-بند ۶ ماده ی ۵ که در مورد ماده ۴۰ الحاقی نیز قابل اجراست.

۲-۷-۱-۱-۳- شلاق (تازیانه)

مجازات شلاق پیشینه‌تاریخی دارد و در تمام کشورها‌ی دنیا در زمان‌های بسیار دور به عنوان یک مجازات ترذیلی استفاده می‌شده است. در قوانین جزایی ما با الهام از احکام شرع چنین مجازاتی وارد شده، هر چند قبل از اسلام هم این مجازات وجود داشته است. در قانون اصلاحی ۱۳۸۹، همانند قوانین قبلی مجازات شلاق همراه با مجازات‌های دیگر آمده است. قانون‌گذار در تعیین این مجازات به سه روش عمل کرده است:
الف- تعیین یک مقدار مشخص بدون ذکر حداقل و حداکثر: که در تبصره ماده‌ی ۴ بیان کرده، صادر و وارد کردن بیست کیلو یا کمتر مواد مخدر و روان‌گردان، برای بار اول بدون اینکه موفق به توزیع یا فروش شود (هفتاد و چهار ضربه شلاق) دارد. این نوع تعیین شلاق فقط در همین یک مورد آمده است.
ب- تعیین مجازات شلاق با ذکر حداکثر و بدون ذکر حداقل در سه مورد آمده است. بند ۱ ماده ۴ و همچنین بند ۲ ماده ۵ هر دو به ترتیب وارد یا صادر کردن و حمل مواد تا پنجاه گرم را (تا پنجاه ضربه شلاق) تعیین کرده‌اند. و ماده‌ی ۹ مجازات مرتکبین جرایم مذکور در بند ۱ تا ۵ ماده‌ی ۸ را برای بار دوم به بعد حداکثر هفتاد و چهار ضربه شلاق تعیین کرده است.
ج- روش سوم که عام‌ترین روش قانون‌گذار است موارد عدیده‌ای را در بر می‌گیرد، تعیین مجازات شلاق با ذکر حداقل و حداکثر است.
۱- در بند ۲ و ۳ ماده‌ی ۴، صادر و ارسال کردن مواد بیش از پنجاه‌گرم تا پانصدگرم (بیست تا هفتاد و چهار ضربه) و بیش از پانصد گرم تا پنج کیلوگرم پنجاه تا هفتاد و چهار ضربه شلاق).
۲- بند ۲، ۳، ۴، ۵ و ۶ ماده‌ی ۵، که حمل مواد را به ترتیب بیش از پنجاه گرم (ده تا هفتاد و چهار ضربه)، بیش از پانصد گرم تا پنج کیلوگرم (چهل تا هفتاد و چهار ضربه)، بیش از پنج کیلوگرم تا بیست کیلوگرم و همچنین بیش از بیست کیلوگرم یا یک‌صد کیلوگرم و بیش از یک‌صد کیلوگرم ( پنجاه تا هفتاد و چهار ضربه شلاق) دارد.

۲-۷-۱-۱-۴- جریمه نقدی

جریمه نقدی یکی از رایج‌ترین محکومیت‌های مالی است که علیه اموال فرد مجرم اعمال می‌شود و دارای فواید و معایبی است. کیفرهای مالی این مزیت را دارند که مانند زندان فسادآور نیستند و قدرت ارعاب‌انگیز خود را علی رغم تکرار آن تا حدودی حفظ می‌کنند. از طرفی این نوع کیفر به نفع خزانه‌ی عمومی است و مانند کیفر زندان هزینه‌بر نیست. جریمه نقدی همچنین، به راحتی قابل جبران است و در صورت برائت متهم می‌تواند وجهی را که پرداخته به وی مسترد نموده در حالی که مجازات‌های دیگر قابل جبران نیستند. بزرگ‌ترین عیب مجازات جریمه‌ی نقدی این است که برای افراد متمول و دارا هیچ‌گونه اثر ارعاب آمیز ندارد و آنها با پرداخت محکومٌ‌به، به کار خود ادامه می‌دهند ولی فقرا و مستمندان یا باید اموال خود و خانواده‌‌شان را بفروشند و جریمه را پرداخت کنند که در این صورت خانواده‌‌‌شان هم مجازات می‌شود یا اینکه به جای جریمه باید به زندان روند و حبس بدل از جریمه را تحمل نمایند و همان معایبی که زندان دارد را به صورت مضاعف تحمل کنند. این مسئله در مورد جرایم مربوط به قاچاق مواد، به خوبی قابل مشاهده است خرده فروشان و حاملان خرده‌پا که معمولا از قشر پایین و ضعیف جامعه هستند، اکثراً به جای پرداخت جریمه نقدی به زندان می‌افتند، از طرف دیگر افراد پولدار و قاچاقچیان عمده که سود سرشار نامشروعی به دست آورده‌اند به راحتی جریمه‌ی نقدی خود را پرداخت می‌کنند. در قانون اصلاحی ۱۳۸۹ همان روند قانون‌های قبلی پیش گرفته شده و تغییری در مجازات‌های نقدی به وجود نیامده است. به نظر می‌رسد برای حل مشکلات گفته شده اگر مجازات نقدی متناسب با جرم ارتکابی، شخصیت مجرم و وضعیت او اعمال شود، وضعیت بهتر و مناسب‌تری پیش خواهد آمد.
در مورد قاچاق مواد به ۳ روش قانون گذار تعیین مجازات کرده است:
الف- تعیین جریمه با ذکر حداقل و حداکثر؛ این روش عامی است که دست قاضی را برای تعیین مجازات باز می‌گذارد تا متناسب با جرم ارتکابی و میزان مواد به تعیین مجازات بپردازد. اما موادی که در زمینه وجود دارد؛
۱- در بند ۲ و ۳ ماده ۴، که صادر و وارد کردن مواد مخدر به ترتیب؛ بیش از پنجاه ‌گرم تا پانصد گرم (از چهار میلیون تا پنجاه میلیون ریال)، بیش از پانصد گرم تا پنج کیلوگرم (از پنجاه میلیون تا دویست میلیون ریال) مجازات تعیین شده است.
۲- در بند ۲، ۳ و ۴ ماده‌ی ۵، که حمل مواد روان‌گردان به ترتیب؛ بیش ازپنجاه گرم تا پانصدگرم (پنج تا پانزده میلیون ریال)، بیش از پانصدگرم تا پنج کیلوگرم (پانزده میلیون تا شصت میلیون ریال) و بیش از پنج کیلوگرم تا بیست کیلوگرم (شصت تا دویست میلیون ریال) مجازات جریمه نقدی شده است.
۳-در بند ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵ ماده‌ی ۸؛ ورود، صدور و حمل مواد موضوع این ماده به ترتیب؛ تا پنجاه سانتی‌گرم (از پانصد هزار ریال تا یک میلیون ریال)، بیش از پنج سانتی‌گرم تا یک‌گرم (از دو میلیون تا شش میلیون ریال)، بیش از یک‌گرم تا چهارگرم (از هشت میلیون تا بیست میلیون ریال) و بیش از چهارگرم تا پانزده‌گرم (از بیست میلیون تا شصت میلیون ریال) مجازات جریمه نقدی در نظر گرفته شده است.
۴- در ماده‌ی ۹، مجازات مرتکبین جرایم بندهای ۱ تا ۵ ماده‌ی در مرتبه‌ی چهارم که مجموع مواد به سی گرم نرسد (چهل تا شصت میلیون ریال) جریمه دارد.
۵- ماده‌ی۴۰ الحاقی نیز برحسب مواد موجود بر اساس مجازات‌های ماده‌ی ۵ عمل می‌کند.
ب- تعیین جریمه نقدی بدون ذکر حداقل است که تنها در دو مورد استفاده شده است؛
۱- بند ۱ ماده‌ی ۴، ورود و صادر مواد تا پنجاه‌گرم (تا چهار میلیون ریال) جریمه نقدی تعیین کرده است.
۲- بند ۱ ماده‌ی ۵، حمل مواد تا پنجاه‌گرم (تا سه میلیون ریال) جریمه نقدی دارد.
ج- تعیین جریمه نقدی که به روش کیلویی معروف شده است(ساکی ، پیشین، ص ۲۱۰).
در این روش مجازات جریمه‌ی نقدی برحسب مقدار کیلو مازاد مواد، تعیین شده است. این روش در ۲ مورد به کار رفته است. بند ۵ ماده‌ی ۵، که حمل بیش از بیست کیلوگرم تا یک‌صد کیلوگرم، علاوه بر مجازات مقرر در بند ۴ به ازاء هر کیلوگرم دو میلیون ریال به مجازات جزای نقدی مرتکب اضافه می‌گردد. بند ۶ همین ماده، بیش از یکصد کیلوگرم، علاوه بر مجازات جریمه‌ی نقدی و شلاق مقرر در بندهای ۴ و ۵ حبس ابد و در صورت تکرار اعدام و مصادره اموال ناشی از همان جرم است. نکته قابل توجه این است که با گذشت حدود ۱۳ سال از آخرین قانون‌گذاری در زمینه‌ی مواد، قانون اصلاحی ۱۳۸۹ هم، همین مجازات‌ها را اعمال می‌کند در حالی‌که تورم و وضعیت اقتصادی نسبت به سال ۱۳۷۶ بسیار بالاتر رفته و بایستی نسبت به زمان و تورم این مجازات‌ها تغییر کنند در حالی‌که قانون‌گذار به این نکته توجهی نداشته است.
عکس مرتبط با اقتصاد

۲-۷-۱-۱-۵- ضبط و مصادره‌ی اموال ناشی از همان جرم

این مجازات در ردیف مجازات‌های مالی محسوب می‌شود و تفاوت آن با جریمه‌ی نقدی در این است که به جای پرداخت وجه نقد به خزانه‌ی دولت، عین مال به نفع دولت ضبط می‌گردد. ضبط مال یعنی نگهداشتن آن و تحت توقیف در آوردن آن که از نظر حقوقی معمولاً برای اموالی که حاصل از جرم بوده یا حین ارتکاب جرم مورد استفاده قرار گرفته‌اند یا در نتیجه جرم بدست آمده اند، به کار می‌رود. در قانون اصلاحی ۱۳۸۹، مانند قوانین قبلی این مجازات هنوز وجود دارد با این تفاوت که قبلاً اموالی که مصادره می‌شدند به استثناء هزینه‌ی تامین زندگی متعارف برای خانواده‌ی محکوم بود ولی اکنون اصلاح شده و عبارت (اموال ناشی از همان جرم) جایگزین شده است. در این قانون، مصادره اموال ناشی از جرم، اختصاص به جرایم سنگین و قاچاق مواد به صورت عمده و کلان دارد. این مجازات در ۱۰ مورد همراه با اعدام آمده و در دو مورد با حبس ابد همراه است.
۱- در بند ۴ ماده‌ی ۴، بند۴، ۵ و ۶ ماده‌ی ۵، ماده ۶، بند ۶ ماد‌ه‌ی ۸، ماده‌ی ۹ و ماده‌ی ۱۸ و ۳۵ الحاقی مجازات مصادره‌ی اموال به همراه مجازات اعدام آمده است.

در تبصره ماده‌ی ۴ و تبصره‌ی ۱، ماده‌ی ۸ این مجازات همراه با حبس ابد است.

۲-۷-۱-۲- مجازات‌های تکمیلی و تبعی

مجازات‌های تبعی به مجازات‌های گفته می‌شود که به مجازات اصلی اضافه می‌شود و علاوه بر اینکه باید در دادنامه ذکر گردد هیچ گاه به تنهایی مورد حکم دادگاه قرار نمی‌گیرد. زیرا مجازات‌های مذکور باید مجازات اصلی را تکمیل کند(اردبیلی، ۱۳۸۷، ص۱۵۵).
اعمال این مجازات‌ها از اختیارات دادگاه‌ها محسوب می‌شود. اما پاره‌ای موارد قانون‌گذار خود رأساً مجازاتی را علاوه بر مجازات اصلی در متن قانون آورده است که قاضی مجبور به اعمال آن می‌شود. لذا می‌توان به دو نوع مجازات تتمیمی و تکمیلی (اختیاری و اجباری) قائل شد. اما در قانون مبارزه با مواد مخدر، نمونه‌ای از مجازات تکمیلی اختیاری وجود ندارد. مجازات‌های تبعی که در قانون۱۳۷۶ و ادامه‌ی آن در قانون اصلاح ۱۳۸۹ در رابطه با قاچاق مواد مخدر و روان‌گردان به آن اشاره شده است عبارت است از:

۲-۷-۱-۲-۱- انفصال از خدمت دولتی

در بسیاری از جرایم قانون‌گذار بین کارمند دولت و غیر آن تفاوتی قائل نشده و برای همه ی مرتکبین مجازات‌های مساوی وضع کرده است (اصل تساوی مجازات‌ها).
اما در برخی موارد که کم هم نیست کارمند بودن مجرم باعث تحمیل مجازات بیشتر (علل مشدده) یا موجب انفصال از خدمت او می‌باشد(طیاری، پیشین، ص۲۷).
انفصال از خدمت بیشتر به یک اقدام تأمینی و پیشگیرنده شبیه است تا مجازات به این دلیل که کارمند برای ارتکاب بزه از شغل و مقام خود سوء استفاده کرده است و ارتکاب جرم توسط او آسانتر است یا اینکه حفظ شأن کارمند و نسبتی که او با قوای حاکمه نظام دارد اقتضاء می‌کند که جرایم کارمند با شدت و قاطعیت بیشتری پاسخ داده شود(ساکی، پیشین، ص ۲۲۷).
اما سبک‌ترین نوع این مجازات انفصال موقت از خدمت و شدیدترین آن انفصال دائم از خدمات دولتی است که هر دو مورد در مجازات جرم قاچاق وجود دارد.

۲-۷-۱-۲-۱-۱- انفصال دائم

۱٫ ماده‌ی۷[۱۲] اصلاحی ۱۳۸۹، کسانی را که مرتکب جرایم مذکور در مواد۴ و ۵ شده‌اند همان حمل و ورود و صدور مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی غیردارویی، برای تشدید مجازات در دفعه‌ی سوم به انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم می‌کند ضمن اینکه میزان موادی که شخص مرتکب حمل، وارد یا صادر می‌کند هیچ تأثیری در این حکم ندارد.
۲٫ تبصره‌ی۲ ماده‌۸، افرادی را که مرتکب حمل، ورود یا صدور مواد مخدر و روان‌گردان این ماده می‌شوند علاوه بر دیگر مجازات ها، به مجازات انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم می‌کند. نکته قابل توجه این است که در ماده۷ برای بار سوم شخص را انفصال دائم می‌کند، ولی در ماده‌ی ۸ برای همان بار اول شخص را محکومٌ‌به انفصال دائم می‌کند که دلیل آن با توجه به قانون قبلی، خطرناک‌تر بودن مواد موضوع ماده‌ی ۸ بوده ولی اکنون که هم ماده‌ی۴ و ۵ و هم ماده‌ی ۸ مواد مخدر و روان‌گردان صنعتی غیردارویی را به طور کلی بیان کرده است و هیچ مصداقی از آن را نیاورده باز هم مجازات انفصال ماده‌ی۸ نسبت به ماده‌ی۷ شدیدتر است که البته منطقی نیست.

۲-۷-۱-۲-۱-۲- انفصال موقت

گاهی جرم ارتکابی به نحوی است که اگر توسط کارمند دولت صوت گیرد به حدی نیست که قانون‌گذار قطع دایمی رابطه‌ی استخدامی وی را با دولت لازم و ضروری بداند. اما برای پیشگیری از تکرار جرم و عبرت دیگران به عنوان یک مجازات تبعی و تکمیلی انفصال موقت از خدمات دولت را برای کارمند متخلف و مجرم لازم می‌داند. بنابراین پس از اینکه دوران محکومیت انفصال به پایان رسید، کارمند منفصل می‌تواند مجدداً به همان محل کار خود مراجعت نماید. این نوع انفصال در ماده‌ی۷ آمده است که، مرتکب جرایم مذکور در ماده‌ی۴ و ۵ را برای بار اول به شش ماه انفصال و برای بار دوم به یک سال انفصال محکوم می‌کند.

۲-۱۸-۲- پیشینه پژوهش در خارج از کشور

حیطه طرحواره­های ناسازگار اولیه، شکل­گیری، پیامدها و چگونگی درمان آن­ نیز از سالیان دور علاقه پژوهشگران حوزه های گوناگون روان­شناسی، به­ویژه شناخت­درمانگران را به خود جلب کرده و طیف وسیعی از ادبیات روان­شناختی را به خود اختصاص داده است. سامانی و همکاران (۲۰۰۷)، در مطالعه تاب­آوری، سلامت روان و رضایت از زندگی در زمینه پیامدهای تاب­آوری، به افزایش سطح سلامت روان[۱۰۶] و رضایتمندی از زندگی[۱۰۷] اشاره داشته اند. جوکار (۲۰۰۸)، در مطالعه­ ای با عنوان نقش واسطه­ای تاب­آوری در رابطه بین هوش هیجانی و هوش عمومی با رضایت از زندگی دریافت، تاب­آوری نقش واسطه­ای بین انواع هوش و رضایت از زندگی دارد. شهامت (۲۰۱۰)، در مطالعه خود با عنوان پیش ­بینی نشانه­ های سلامت (جسمانی سازی، اضطراب و افسردگی) بر اساس طرحواره­های ناسازگار اولیه نشان داد که به طور کلی طرحواره­ها توانایی پیش ­بینی نشانه­ های سلامت عمومی را دارند. پتروسلی[۱۰۸] وهمکاران (۲۰۰۱) در پژوهشی با عنوان طرحواره شناختی به عنوان واسطه متغیرهای مرتبط بین شخصیت خود آسیب­رسان و افسردگی بدین نتیجه دست یافت که حدود ۶۴درصد واریانس آسیب­های شخصیتی و اعتیاد را طرحواره­های محرومیت هیجانی، وابستگی/ بی­کفایتی، استحقاق/ بزرگ منشی، خود تحول نیافته / گرفتار و شکست تبیین می­ کنند. وی نشان داد این طرحوار­ه­ها۴۴ درصد نمونه­هایی که آسیب شخصیتی دارند را درست پیش ­بینی می­ کنند. ولبورن[۱۰۹] و همکاران، (۲۰۰۲) در تحقیقی با عنوان پرسشنامه طرحواره فرم کوتاه: تحلیل عاملی و رابطه بین علائم و طرحواره­ها روی یک جمعیت ۱۶۴ نفری در یک بیمارستان روانپزشکی نشان داد طرحواره­ها قوی­ترین پیش­بینی­کننده­ های علایم روانی نظیر اضطراب، افسردگی، پارانوئید و سوء مصرف مواد می­باشند.
نتیجه تصویری برای موضوع هوش
دیلاتر[۱۱۰] (۲۰۱۰) در مطالعه خود با عنوان طرحواره مراجعین مضطرب­تر از حد طبیعی، به بررسی نقش طرحواره درمانی در کاهش اضطراب دانشجویان مضطرب و غیرمضطرب پرداخت. جامعه آماری پژوهش او را ۱۱۰۰ نفر از دانشجویان مضطرب و سالم مراجعه­کننده به مرکز کلینیک دانشگاه تشکیل می­دادند او دریافت که طرحواره به خصوصی با عامل اضطراب ارتباط ندارد. دانگایوک (۲۰۰۷) در پژوهشی با عنوان طرحواره­های ناسازگار شناختی به عنوان میانجی بین کمال گرایی و پریشانی روانی به بررسی نقش واسطه­ای طرحواره­های شناختی ناسازگار در رابطه بین ­کمال­گرایی[۱۱۱] و درماندگی روا­ن­شناختی[۱۱۲] پرداخته است. یافته­ های این تحقیق نشان داد طرحواره­های شناختی ناسازگار نظیر ترس از طرد شدن و ناکامی در پیشرفت به عنوان متغیر واسطه­ای بین کمال­گرایی اجتماعی[۱۱۳] و اضطراب عمل می­ کنند. رایکه بوئر و د­ی­بو، (۲۰۰۹)در تحقیقی با عنوان تحلیل چند عاملی اکتشافی پرسشنامه طرحواره یانگ در یک جمعیت بالینی در مقابل جمعیت غیر بالینی هلندی بیان داشته اند که طرحواره­های یکسانی در سنین کودکی وجود دارد و افرادی که از طرحواره­های سازگار استفاده می­نمایند، توانایی بهتری برای مقابله با فشار روانی داشته و زمانی که در زندگی با حادثه­ای فشارزا مواجه می­­شوند، کمتر احتمال دارد که دچار مشکلات روانی شوند. چنین کسانی معمولاً رضایت از زندگی بیشتری را نیز گزارش می­دهند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
پژوهش سامر و کازارلی[۱۱۴] (۲۰۰۴)، با عنوان تأثیر دلبستگی بزرگسالان بر شریک زندگی و کیفیت رابطه نشان دادند، طرحواره­های بی­اعتمادی/ بدرفتاری، محرومیت هیجانی، استحقاق/ بزرگ منشی و خودانضباطی و خود کنترلی ناکافی با کاهش رضایت از روابط عاشقانه مرتبط است. تیان و بارانف (۲۰۰۷)، در مطالعه خود با عنوان پرسشنامه طرحواره یانگ: نقد و بررسی مسائل اندازه ­گیری و روان­سنجی، دریافتند تعامل­های ناکارآمد پدر و مادر پیش بین بسیار خوبی برای طرحواره­های ناسازگار اولیه و تعامل کمتر کودکان در روابط میان فردی آینده است. رایت و همکاران (۲۰۰۹)، در پژوهشی با عنوان بدرفتاری­های هیجانی دوران کودکی و پریشانی روانی بعدی در دانشجویان: نقش واسط­ای طرحواره­های ناسازگار، نشان دادند سبک والدینی بر شکل­ گیری طرحواره­ها و طرحواره­ها در آسیب­شناسی روانی روابط میان فردی آتی افراد اثر دارد.
ییلماز و همکاران (۲۰۱۱)، در پژوهشی به بررسی مهارتهای ارتباطی دانشجویان با توجه به طرحواره­های ناسازگار اولیه پرداختند. آن­ها با مطالعه ۲۱۰ دانشجو دریافتند، آثار طرحواره­های ناسازگار اولیه و جنسیت دانشجویان، باهم درسطح مهارتهای ارتباطی آنان معنادار نیست؛ اما عامل جنسیت به تنهایی اثر معناداری برسطح مهارت ­ها داشت؛ به­گونه­ای مهارت­ های ارتباطی دانشجویان دختر بالاتر از پسران بود. آن­ها این نتیجه ­گیری را مطرح کردند که جنسیت عامل مهمی در سطح مهارت­ های ارتباطی افراد است. برودی و کارسون، (۲۰۱۲) در پژوهشی با عنوان رابطه خودآسیبی با مکانیسم­های دفاعی رشدنایافته نه با مصرف مواد در نوجوانان اسکاتلندی، بین مکانیسم­های رشدنایافته با رفتارهای خودآسیبی ارتباط معناداری یافته­اند. آن­ها دریافتند که خود زنی افراد، مرتبط با مکانیسم دفاعی ناپخته است نه با مصرف مواد یا استفاده اخیر از الکل و باید تحقیقات و توجه بالینی بیشتری به مکانیسم­های دفاعی ناپخته افراد خود زن در متوقف کردن آنها از این رفتار داده شود. بوند و پری[۱۱۵] (۲۰۰۴) در پژوهشی با عنوان تغییرات بلند مدت سبک­های دفاعی با درمان روانکاوی در بیماران افسرده و اضطرابی و اختلالات شخصیتی به این نتیجه رسیدند که دفاع­ها نقش مهمی در سلامت روانی ایفاء می­ کنند. بررسی های متعدد نیز از این فرض حمایت کرده­ اند که سلامت جسمی و روانی افراد بطور معناداری با مکانیسم­های دفاعی آنها در ارتباط است.
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
در تحقیقی که توسط پلیتری (۲۰۰۲) انجام شد، رابطه بین هوش هیجانی و مکانیسم­های دفاعی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هوش هیجانی با سازوکارهای دفاعی و در نتیجه با سازگاری روان­شناختی، رابطه مثبت معنی­دار دارد. همچنین افرادی که از سازوکارهای دفاعی مناسب استفاده می­ کنند، هوش هیجانی بالایی داشته و نیز در بین مؤلفه­ های هوش هیجانی، بهره­وری هیجانی بیشترین همبستگی را با سازوکارهای دفاعی دارد. نکته جالب توجه، پژوهشی است که توسط ون و همکاران (۲۰۰۹) انجام شده، در این پژوهش ارزش پیش­بینی­کنندگی سبک دفاعی بر پیامد روان­درمانی افسردگی بررسی شده و نشان داده شد که بیماران بهبود یافته از افسردگی از کارکرد دفاعی کلی رشدیافته­تری برخوردارند. این یافته بر اهمیت تغییر و تحول سازوکارهای بنیادی چون سبک­های دفاعی در نتیجه درمان تأکید دارد. این یافته همخوان با دیدگاه رایج در مورد همبستگی میزان رشدیافتگی مکانیسم­های دفاعی و آسیب­شناسی روانی است. بخشی پور و همکاران (۲۰۰۳) در مطالعه خود با عنوان حمایت اجتماعی با سلامت روان دانشجویان نشان دادند که رضایت از زندگی و حمایت اجتماعی به شکل معناداری سلامت روانی را پیش ­بینی می­ کنند. جاج و همکاران، (۱۹۹۷) در پژوهشی با عنوان علل جهت مند رضایت شغلی: یک رویکرد ارزیابی هسته­ای، خبر از وجود رابطه بین سن با رضایت از زندگی می­دهند.

پیش بینی رضایت شغلی زنان شاغل در مشاغل خدماتی غیر دولتی مشهد

تنن بام و همکاران، (۲۰۰۷) در مطالعه­ ای با عنوان چه چیزی ادراک زنان سالخورده را از سلامت مرتبط با کیفیت زندگی تحریک می­ کند؟ نشان دادند تفکرات غیرمنطقی نظیر نیاز به تأیید دیگران، انتظار بالا از خود، دلواپسی و اضطراب، اجتناب از مشکلات و درماندگی برای تغییر با عزت نفس پایین و نارضایتی از زندگی رابطه دارد. اوستین[۱۱۶] و همکاران، (۲۰۰۵) در پژوهشی با عنوان رابطه شخصیت، بهزیستی و سلامت با ویژگی هوش هیجانی نشان می­ دهند که هوش هیجانی با میزان رضایت از زندگی، گستره شبکه اجتماعی و کیفیت آن رابطه مثبت و با پریشانی روان­شناختی رابطه منفی دارد. نتایج پژوهش استرسلی و همکاران، (۲۰۰۰) با عنوان خوش­بینی شاخص سلامت روانی: با بهره گرفتن از ارزیابی روانی هوشمندانه نشان می­دهد که خوش­بینی به طور منفی با افسردگی و به طور مثبت با رضایت از زندگی، سلامت جسمانی و روانی و وقوع کمتر اختلالات روانی و عزت نفس بالا رابطه دارد. هامارت و همکاران (۲۰۰۱) در پژوهشی با عنوان پیش­بینی­کننده های رضایت از زندگی در جوانان و بزرگسالان نشان دادند که خوش­بینی از عوامل مؤثر بر افزایش سطح سلامت روان و در نتیجه رضایت از زندگی است.
فروالد[۱۱۷] و همکاران (۲۰۰۱) در پژوهشی با عنوان رابطه بین کاهش اضطراب و کیفیت زندگی نشان دادند که کاهش مشکلات هیجانی از جمله اضطراب نقش مهمی در افزایش سطح رضایت از زندگی دارد. مالتبی و همکاران، (۲۰۰۴) در پژوهشی با عنوان شخصیت و مقابله: زمینه­ای برای بررسی عبادت و سلامت روان دریافتند افرادی که رضایت از زندگی بالاتری دارند از سبک­های مقابله­ای مؤثرتر و مناسب­تر استفاده می­ کنند، عواطف و احساسات مثبت عمیق­تری را تجربه می­ کنند و از سلامت عمومی بالاتری برخوردارند. عدم رضایت از زندگی با وضعیت سلامتی ضعیف­تر، علائم افسردگی، مشکلات شخصیتی، رفتارهای نامناسب بهداشتی و وضعیت ضعیف اجتماعی همبسته است. آدلر و فاگلی، (۲۰۰۵) در مطالعه­ ای با عنوان تفاوت­های فردی در یافتن ارزش و معنا به عنوان پیش­بین منحصر به فرد بهزیستی نشان دادند که رضایت از زندگی از میزان خودآگاهی به خوش­بینی و معنویت­گرایی فرد متأثر است، به عبارت دیگر هر چه افراد خودآگاهتر و خوشبین­تر و از معنویت­گرایی بالاتری برخوردار باشند، به همان میزان از رضایت بالاتری برخوردارند. لی و همکاران (۲۰۰۴) در مطالعه پیش ­بینی رضایت از زندگی در پرستاران کره­ای به بررسی سطح رضایت کاری و فرسودگی شغلی و رضایت از زندگی در میان پرستاران پرداخت و مشخص گردید بین رضایت از زندگی و رضایت کاری رابطه مثبت و بین رضایت از زندگی و فرسودگی شغلی رابطه منفی وجود دارد.
فصل سوم
روش اجرای پژوهش

۲-۱۶٫ شاخصهای کارآیی مالی
بحث ارزیابی کارآیی[۸۱] شرکت از دیرباز به عنوان یک سئوال مهم مطرح بوده است و مباحث متعددی در حسابداری و مدیریت به بحث عملکرد شرکتها اختصاص یافته و بیشترین نوشته های تئوریک در این زمینه است که کدام یک از معیارهای ارزیابی عملکرد شرکتها از اعتبار بیشتری برخوردار است. برخی معتقدند یک شاخص ایدهآل برای سنجش عملکرد شرکتها وجود ندارد . برای اندازه گیری و سنجش عملکرد و تعیین ارزش شرکت روش های مختلفی وجود دارد که هر کدام دارای معایب اساسی بوده چنانچه این روشها بعنوان معیاری برای اندازه گیری عملکرد و تعیین ارزش شرکت در نظر گرفته شود قطعاً منجر به تعیین ارزش واقعی شرکت نخواهد شد. حال آنکه ارزیابی عملکرد شرکت یک ضرورت است و برای انجام آن باید از معیارهای پذیرفته شدهای استفاده شود که تا حد امکان، جنبههای متفاوت از لحاظ محدودیت در فعالیتها و امکان بهرهمندی از امکانات را مورد توجه قرار دهد. در یک تقسیمبندی کلی معیارهای سنجش و عملکرد را میتوان به دو گروه معیارهای مالی و غیرمالی تقسیم کرد. (خوش طینت و فلاحتی،١٣٨۶)
حسابداری
معیار غیرمالی شامل معیارهای تولیدی، بازاریابی، اداری و معیارهای اجتماعی است و نسبتهای مالی از جمله تکنیکهایی است که بعنوان معیار مالی پیشنهاد شده است. برخی از پژوهشگران امور مالی پیشنهاد نمودهاند که باید از شاخص ترکیبی (مالی و غیرمالی) استفاده شود. با این حال این معیارها هم نمودار است زیرا تعیین نوع معیارها، نوع همبستگی بین آنها و نیز تعیین ارزش و وزن هر یک از آنها در مجموع معیارها، کار سادهای نیست توجه به این موضوع که ارزیابی عملکرد از چه دیدگاهی و چه منظوری میباشد، ضروری است. اشخاص و گروه های مختلفی به ارزیابی عملکرد شرکتها پرداخته و از نتایج آن در تصمیم گیریهای خود استفاده میکنند. بنظر ایجری یوجی، معیارهای مورد نظر هر کدام از افراد ذینفع ممکن است منطبق و همسو با سایر ذینفعان نباشد. (خوش طینت، ١٣٨۶) تعدادی از رایجترین روشها و معیارهای اندازه گیری عملکرد مالی شرکتها بشرح ذیل میباشد.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۲-۱۶-۱٫ بازده مجموع داراییها(ROA)
این معیار اندازه گیری میکند که به ازای یک واحد از منابع شرکت چه مقدار سود در طی یک سال حاصل شده است. در واقع ROA یک نسبت سودآوری را برای شرکت بیان میکند. این نسبت برای نشان دادن قدرت سودآوری شرکت، نسبت به جمع ارزش دفتری داراییها تهیه میگردد که خیلی از اوقات زمانی که بین دو یا چند شرکت در یک صنعت در اندازه های مختلف مقایسه میشود. طریقه محاسبه ROA به شرح زیر می باشد:
ROA= OP / TAS
OP: سود عملیاتی
TAS: جمع داراییها
نسبت گردش دارایی(ATO)
این معیار جمع درآمد سال به جمع داراییها است و اندازه گیری میکند که به ازای یک واحد از منابع شرکت در طی یک سال چه مقدار قدرت کسب درآمد یا فروش وجود دارد. در واقع ATO یک نسبت فعالیت از عملکرد کسب و کار شرکت را بیان میکند. طریقه محاسبه ATO به شرح زیر می باشد:
ATO= TR / TAS
TR: جمع درآمد
TAS: جمع داراییها
۲-۱۶-۲٫ نسبت قیمت به عایدی هر سهم (P/E)
شاخص فوق نسبت قیمت هر سهم به عایدی هر سهم را اندازه گیری میکند و در واقع یک نسبت و رابطه قیمت به بازده را بیان میکند. این شاخص در خرید و فروش سهام و تصمیات سرمایهگذاری در بازارهای بورس کاربرد گستردهای دارد.
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)
۲-۱۶-۳٫ بازده سالانه سهام (ASR)
اندازه گیری تغییرات سهام شامل سودهای سهام و تعدیلات برای هر نوع تجزیه سهام میباشد. سود حاصله از مالکیت سهام از دو منبع بدست میآید:
۱) سود سهام و توزیع وجوه نقد
۲) افزایش ارزش سهام
براساس این مدل بازده حقوق صاحبان سهام عبارت است از:
Ke= +g
و
g=
P0: قیمت سهام در ابتدای دوره
P1: قیمت سهام در پایان دوره
D: سود تقسیمی
۲-۱۶-۴٫ بازده مجموع حقوق صاحبان سهام(ROE)
این معیار، نسبت سود حاصله به حقوق صاحبان سهام میباشد و اندازه گیری میکند که به ازای یک واحد حقوق صاحبان سهام چه مقدار سود در طی یک سال حاصل شده است. در واقع ROE یک نسبت سود آوری را برای سهامداران بیان میکند. این نسبت برای نشان دادن قدرت سودآوری شرکت، نسبت به سرمایه دفتری سهامداران تهیه میگردد که برای مقایسه قدرت سودآوری دو یا چند شرکت با صنعت مشابه، شاخص گویا و مناسبی است. طریق محاسبه ROE بصورت ذیل میباشد.
ROE= OP / TE
OP: سود عملیاتی
TE: جمع حقوق صاحبان سهام
۲-۱۶-۵٫ ارزش افزوده اقتصادی (EVA)
عکس مرتبط با اقتصاد
سالهای پیش اقتصاددانان معروفی از جمله هامیلتون[۸۲] در سال ١٣٧٧ و آلفرد مارشال[۸۳] در سال ١٨٩٠ عقیده داشتند که شرکتها برای ایجاد ارزش باید بازدهی بیش از هزینه سرمایه (بدهی و سهام) ایجاد کنند. پیتر دراکر[۸۴] میگوید: چیزی را که معمولاً سود مینماییم، پولی که برای کیفیت خدمات باقی میماند، معمولاً سود نیست تا زمانی که یک شرکت بازدهی بیش از هزینه سرمایه ایجاد نکند دارای زیان است در قرن بیستم این مفهوم با عناوینی مثل سود باقی ماندهی[۸۵] به کار رفت. سود باقی مانده عبارتست از سود عملیاتی بعد از عملیات پس از کسر هزینه سرمایه منابع به کار گرفته میباشد.
سایر عناوین شامل سود مازاد[۸۶] توسط کنینگ [۸۷] در سال ١٩٩٢ پرینریچ[۸۸] در سال ١٩٣۶ ، سود برتر یا سود محض [۸۹] توسط ادی [۹۰] درسال ١٩۵٧، سود مازاد قابل تحقق[۹۱] توسط ادوارد و بل[۹۲] در سال ١٩۶١، درآمد مازاد توسط کی[۹۳] در سال ١٩٧۶ و پنسل[۹۴] در سال ١٩٨١ و سود غیرعادی[۹۵] توسط فلتمن [۹۶] و اوهلسن [۹۷] در سال ١٩٩۵ مطرح شدهاند. (خوش طینت و فلاحتی ، ١٣٨۶)
در دهه ١٩٩٠، با تغییراتی که استوارت در مفهوم سود باقی مانده ایجاد آرد، ارزش افزوده اقتصادی به عنوان یک ابزار نوین اندازه گیری عملکرد مالی بوجود آمد.
بنابراین ارزش افزوده اقتصادی مفهوم جدیدی نیست و از مدتها قبل با نام سود باقی مانده وجود داشته است. ارزش افزوده اقتصادی از حاصلضرب تفاوت بین نرخ بازده® و نرخ هزینه سرمایه © در مبلغ سرمایه بدست میآید.
۲-۱۷٫ مفاهیم ارزش شرکت
ارزش یک قلم دارایی، اعم از اینکه واقعى یا مالى باشد، بستگى به این دارد که تا چه حد بتواند خواسته‌ها و نیازهاى اشخاص را ارضاء کند، ارزش یا مطلوبیت دارائى‌هاى یک شرکت در گرو توانائى آن در ایجاد جریانات نقدى در یک دورهی معین زمانى است. براى تعیین ارزش دارائى‌ها از مفاهیم متعددى استفاده مى‌شود. این مفاهیم عبارتند از: ارزش دفتری، ارزش بازار، ارزش با فرض تداوم فعالیت، ارزش با فرض انحلال شرکت و ارزش ذاتى سهام یک شرکت. هریک از این مفاهیم کاربردى خاص خود دارد و به این وابسته است که آیا ارزش تک‌تک اقلام دارائى شرکت تعیین گردد یا ارزش کل شرکت.
۲-۱۷-۱٫ ارزش دفتری
ارزش دفترى یکى از مفاهیم حسابدارى است و با بهره گرفتن از این معیار ارزش هر یک از اقلام دارائى براساس داده‌هاى تاریخى تعیین مى‌گردد. ارزش دفترى دارائى‌ها همان ارقام و مقادیى است که در ترازنامه شرکت نوشته مى‌شود. براى مثال، ارزش دفترى دارائى‌هاى ثابت را به‌صورت خالص (پس از کسر استهلاک) مى‌نویسند. ارزش دفترى سهام عادى مساوى است با مجموع کلیه اقلامى که در بخش حقوق صاحبان سهام (متعلق به سهام عادی) در ترازنامه نوشته مى‌شود. براى محاسبه ارزش دفترى یک سهام عادی، ارزش حقوق صاحبان سهام عادى را بر تعداد سهامى که در دست مردم است تقسیم مى‌کنند.
۲-۱۷-۲٫ ارزش بازار
ارزش بازار عبارت است از قیمت فروش یک قلم دارائى (البته اگر به فروش رسد). اگر اوراق بهادار یک شرکت در بورس اوراق بهادار معامله شود، معمولاً قیمت معامله مؤید ارزش بازار آن اوراق تلقى مى‌شود. تعیین ارزش بازار دارائى‌هاى حقیقى نسبتاً مشکل‌تر است. مثلاً مى‌توان ارزش بازار یک کامپیوتر کارکرده را تعیین کرد، ولى تعیین ارزش بازار یک قطعه زمین یا یک ساختمان قدیمى کار چندان ساده‌اى نیست.
۲-۱۷-۳٫ ارزش با فرض تداوم فعالیت
ارزش با فرض تداوم فعالیت یعنى ارزش شرکت به‌عنوان یک واحد اقتصادی، که قرار است فعالیت آن ادامه یابد. کسى‌که از این دیدگاه به شرکت مى‌نگرد درصدد برنمى‌آید تا ارزش شرکت را براساس مقادیر مندرج در ترازنامه مشخص کند بلکه توانائى شرکت را از نظر حجم فروش و ایجاد سود مورد توجه قرار مى‌دهد. براى مثال، فرض کنید کسى صاحب یک شرکت تولیدى است که منحصراً در صنایع دفاعى فعالیت مى‌کند. صاحب شرکت درصدد فرش آن واحد بر مى‌آید. اصولاً قیمت فروش این شرکت با توجه به قدرت سودآورى (براساس قراردادهائى که با وزارت دفاع مى‌بندد) تعیین مى‌گردد.
۲-۱۷-۴٫ ارزش با فرض انحلال شرکت
ارزش با فرض انحلال شرکت عبارت است از وجوه نقدى که شرکت بابت فروش دارائى‌ها پس از کسر بدهى‌ها دریافت مى‌کند. وجوه نقدى که پس از فروش براى شرکت باقى مى‌ماند بین سهامداران و مالکان شرکت تقسیم خواهد شد. اگر بدهى‌هاى شرکت مساوى یا بیشتر از وجوه نقدى باشد که شرکت دریافت مى‌کند، هیچ پولى به سهامداران پرداخت نخواهد شد و ارزش انحلال آن صفر یا منفى مى‌شود. اگر مسئولان و مالکان یک شرکت در حال فعالیت به هر علتى نتواند آن را براساس قدرت سودآورى به فروش برسانند یا اگر شرکت در حال ورشکستگى باشد، ارزش انحلال مورد توجه قرار مى‌گیرد.
۲-۱۷-۵٫ ارزش ذاتى سهام یک شرکت
زمانى از این مفهوم استفاده مى‌شود که مسئله سرمایه‌گذارى در سهام و اوراق قرضه یک شرکت به‌ عنوان محملى براى سرمایه‌گذاری مطرح مى‌گردد. معمولاً ارزش ذاتى را ارزش سرمایه‌گذارى مى‌نامند. ارزش ذاتى یک قلم دارائى را به این‌صورت تعریف مى‌کنند: مجموع ارزش فعلى جریانات نقدى حاصل از یک قلم دارائى (البته بر مبناى نرخ بازده مورد توقع سرمایه‌گذار).
۲-۱۷-۶٫ ارزش دارائى‌هاى مالى
مفیدترین کاربرد ارزش ذاتى اقلام سرمایه‌اى مربوط به مواردى است که مسئله تعیین ارزش پروژه‌هاى سرمایه‌گذارى مطرح مى‌گردد. یکى از دلایل مطلب فوق این است که صاحب سهام و اوراق قرضه یک شرکت نسبت به جریان نقدى آیندهی آن شرکت ادعا دارد. کسى‌که صاحب اوراق قرضه باشد بهره‌هاى اوراق قرضه را دریافت مى‌کند و در زمان سررسید اوراق قرضه نیز مبلغى برابر با ارزش اسمى آن اوراق دریافت مى‌کند. صاحب سهام ممتاز و عادى یک شرکت سود سهام ذى‌ربط را دریافت مى‌کند و در هر زمان که به پول نقد نیاز داشته باشد مى‌تواند سهام خود را در بازارهاى مالى به‌ فروش برساند. از آنجا که این اقلام از دارائى‌هاى مالى در طى یک دوره زمانى باعث ایجاد جریانات نقدى مى‌گردند، در زمان تعیین ارزش این اقلام باید ارزش زمانى پول و نرخ بازدهى مورد توقع سرمایه‌گذارها مورد توجه قرار گیرند.
دومین دلیل کاربرد ارزش ذاتى براى تعیین توجیه‌پذیرى یک سرمایه‌گذارى این است که روش‌هاى تعیین ارزش اقلام دارائى‌هاى حقیقى و مالى رابطه تنگاتنگى با یکدیگر دارند. اصولاً بودجه‌بندى سرمایه‌اى مجموعه روش‌هائى است براى تعیین ارزش اقلام دارائى حقیقى از طریق محاسبه ارزش فعلى آنها. نرخ تنزیلى که در بودجه‌بندى سرمایه‌اى مورد استفاده قرار مى‌گیرد، نرخ بازده مورد توقع شرکت است و سرمایه‌گذارها نیز ارزش دارائى‌هاى مالى را بر همین اساس تعیین مى‌کنند. بنابراین، مدیران مالى براى تعیین توجیه‌پذیرى سرمایه‌گذارى در دارائى‌هاى حقیقى و سرمایه‌گذاران براى تصمیم‌گیرى در مورد خرید سهام یا اوراق قرضه شرکتى به ‌منظور افزایش ثروت خود از همین روش‌ها استفاده مى‌کنند.
۲-۱۸٫ عوامل تشکیل‌دهنده ارزش شرکت
به طور کلی ارزش شرکت از دو عامل مشتق می‌شود:‏

وی تأکید می‌کند که‌ایات مورد بحث مشتمل بر آیه نظیر{ یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِی مِنَ الرِّبا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ}.[۲۶۹] که لحن تشریع دارد می‌باشد و از سیاق آن بر می‌آید مسلمانان از آیه ۱۳۰ آل عمران که‌ایشان را نهی می‌کرده منتهی نشده بودند و از ربا خواری دست بر نداشته بودند…. و لذا خدای سبحان در این سوره نیز برای بار دوم به‌ آنان دستور میدهد که‌از ربا خواری دست بردارند و آنچه‌ از ربا که در ذمه بدهکاران مانده نگرفته ومطالبه نکنند. از همین جا معلوم می‌شود که جمله « فمن جاءهُ موعظه من ربه فانتهی فله…» چه معنایی می‌دهد. سپس نتیجه گیری می‌کند که: مسأله ربا خواری از همان اوائل بعثت رسول خدا و قبل از هجرت عملی منفور بود تا اینکه در آیۀ سورۀ آل عمران صریحاً تحریم وسپس در آیۀ سوره بقره دربارۀ آن تشدید شده‌است.[۲۷۰]
وی همچنین در ذیل آیه ۳ مائده می‌آورد که‌این آیۀ شریفه مشتمل بر حرمت خون وسه نوع گوشت که در سوره‌هایی که قبل از این سوره نازل شده بود نیز ذکر شده‌است.
مانند دو سورۀ انعام / ۱۴۵ وسورۀ نحل / ۱۱۶ که در مکه نازل شده بودند وسورۀ بقره / ۱۷۳ که ‌اولین سورۀ مفصلی است که در مدینه نازل شده‌ است. وتأکید می‌کند که‌ همۀ این آیات، آن چهار چیز که در صدر آیات مورد بحث ذکر شده‌اند حرام کرده وآیۀ مورد بحث از نظر استثنائی که در ذیل آن آمده‌است شبیه به‌ آن آیات است و در آن آیات می‌فرمود{ فمن اضطر غیر باغ…} ودر اینجا فرموده‌است« فمن اضطر فی مخمصه… » پس بنابراین آیه سورۀ مائده نسبت به ‌این معانی که در این آیات آمده ‌است در حقیقت مؤکد است.[۲۷۱]
سید قطب نیز طبق معمول به ‌این نوع از ارتباط توجه خاصی مبذول نموده و ماهرانه و به طوری که نشان دهندۀ تسلط و دقت ایشان به کل قرآن بوده، به لطافتها و زیبائیهای تفسیر خود افزوده ‌است.
بطور مثال در ذیل آیات ۳۴ ـ۲۶ سوره مبارکۀ اعراف بعد از تفسیر آنها، این دسته‌از آیات را به ‌آیات ۱۵۱ ـ۱۴۴ سورۀ انعام تشبیه کرده‌است و بسیار زیبا و دلنشین به ‌ارتباط این دو بخش از دو سوره می‌پردازد.
با توجّه به‌اینکه در سورۀ اعراف، به ‌آداب ورسوم و اعتقاد عرب جاهلی دربارۀ لباس و خوراک اشاره شده واینکه گمان می‌کردند این آداب ورسومی‌که غالباً نیز از نیاکانشان به ‌ارث رسیده واقعیت دارد وناشی از شریعت خداست؛ در سوره ‌انعام نیز به یکسری دیگر از آداب و رسوم موروثی آنها دربارۀ ذبیحه‌ها ونذرها وتحلیل وتحریم آنها پرداخته‌است وآنها نیز گمان می‌کردند که‌انها ناشی از دستورات وشریعت یزدان است.
سید قطب این تشابه را چنین توضیح می‌دهد:
« روند قرآنی در اینجا (اعراف ) نیز به‌همان روال وبرهمان منوال وبا همان گامها حرکت کرده‌است، گناه برهنگی ایشان را تذکر داده‌است وشرک آنان را با به دست گرفتن حاکمیت در تحریم وتحلیل لباس وخوراک یاد آور شده وآنهارا از آن بر حذر داشته وتراژدی غم انگیز برهنگی پدر ومادشان آدم وحوا در بهشت را نیز یاد آورده‌است…. وآنگاه‌ادعای آنها دربارهء تحریم وتحلیل آنها وربط دادن آن را به شریعت یزدانی زشت شمرده‌است.» [۲۷۲]
سید قطب هم چنین در ذیل آیات ۴۸ ـ ۲۶ سورهء مبارکۀ حجر که به عبارتی اشاره به داستان بزرگ بشریت دارد، داستان هدایت وضلالت ایشان ومنشاء خلقت او وعواملی که بدنبال خلقت او آمده‌است پرداخته و آورده‌است که‌این داستان در دو جای دیگر قرآن نیز آمده‌است، با این تفاوت که‌هر بار به خاطر هدف ویژه‌ای و در فضای ویژه‌ای بوده‌است. در هر سه سوره به ‌استقرار انسان در زمین وخلیفه‌گری او اشاره داشته‌ اما در بقره خلیفه گری آدم در زمین را مطرح کرده‌است و در سورۀ اعراف کوچ طولانی از بهشت وبرگشت به‌ آن ونیز از دشمنی ابلیس با انسان از آغاز این کوچ تا پایان آن سخن رفته ‌است واما در سورۀ حجر بیشتر از راز آفرینش آدم وحوا وراز هدایت وضلالت وعوامل وانگیزه‌های اصلی آن دو در وجود انسان بررسی شده‌است.[۲۷۳]
مفسر فی ظلال همچنین در ذیل آیات ۶۴ ـ ۳۳ سورۀ مبارکۀ آل عمران به نحوۀ ارتباط این سوره با سوره مبارکۀ مریم در قالب داستان حضرت عیسی × وحضرت مریم ÷پرداخته‌است. البته درعین حال به‌اختلافات این دو داستان نیز اشاره نموده‌است.
داستان عیسی در سورۀ مریم عرضه شده‌است و در اینجا نیز آمده‌است. ولی با مراجعه به آیـات اینجا و
آنجا روشن میشود که در اینجا به زنجیرۀ داسـتان بندهای تازهای افزوده شده‌است، و برخی از بندها به ‌اختصار آمده ‌است…. در سورۀ مریم دربارۀ تولّد عیسی سخن به درازکشیده ‌است، ولی از تولّد مـریم سخنی به میان نیامده‌است. در اینجا دربارۀ رسالت عیسی وکار حواریون به تفصیل سخن رفته ‌است و داستان تولّد او بطور خلاصه‌آمده‌است همچنین پیرو اینجا طولانی‌تر است، زیـرا در صدد مناظراتی است که پیرامون قضیۀ شاملتری دور میزند و آن قضیۀ توحید، دین، وحی و رسالت است. این چیزها در سورۀ مـریم وجود نـداشت. چیزهائی که سرشت روش قرآنی را در چگونگی بیان داستان تبیین کند و هماهنگ با فضای سورهای بوده که در آن عرضه می‌گردند و با خود سوره مناسبت داشته باشند.[۲۷۴]
گاهی نیز یک آیه را با آیات متعددی در سوره‌های دیگر که‌از نظر مضمون ومحتوی شبیه ‌هستند، مرتبط میداند. از جمله در ذیل آیۀ:
{ وَ یوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ وَ نُزِّلَ الْمَلائِکَهُ تَنْزِیلاً الْمُلْکُ یوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ. وَ کانَ یوْماً عَلَى الْکافِرِینَ عَسِیراً}.[۲۷۵]
به آیات مختلفی از سور دیگر اشاره نموده، ومعتقد است که:
این آیه و آیات بسیار دیگری در قرآن‌، بیان می‌دارنـد که رخدادهای نجومی ‌بزرگی در آن روز روی می‌دهد. همه‌این آیات بیشمار اشاره دارند به‌این که‌اختلال و از هم‌ گسیختگی کاملی در نظم و نطام جهان صورت می‌پذیرد، نظم و نظامی‌که‌این جهان دیدنی و سیّارگان و ستارگان و افلاک و کواکب را به یکدیگر ربط می‌دهد این آیه‌های بسیار اشاره دارند به‌انقلاب و دگرگونی در اوضاع و اشکال و ارتباطات جهان‌، و این انقلاب و دگرگونی پایان این جهان خواهد بود. سپس در ادامه تأکید می‌کند که: هیچ مانعی نداردکه ما نماها و نمادهای این ا‌نقلاب و دگرگونی بدانگونه که در سوره‌های متعدد و فراوانی آمده‌است‌ را عرضه بداریم‌،
{ إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ*وَ إِذَا النُّجُومُ انکَدَرَتْ*وَ إِذَا الجِْبَالُ سُیرَِّتْ*وَ إِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ*وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ*وَ إِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَت}.[۲۷۶]
{إِذَا السَّمَاءُ انفَطَرَتْ*وَ إِذَا الْکَوَاکِبُ انتَثرََتْ*وَ إِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ*وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثرَِت}[۲۷۷]
{ فَإِذَا انشَقَّتِ السَّمَاءُ فَکاَنَتْ وَرْدَهً کاَلدِّهَان}[۲۷۸]
{إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ * وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ * وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ * وَ أَلْقَتْ ما فِیها وَ تَخَلَّتْ *وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّت }‏[۲۷۹]
ارتباط بین سوره‌هایی که در موضوع و هدف شبیه‌هم هستند
گاهی ارتباط وهماهنگی بین دو سوره به علت هدف مشابهی است که در آنها وجود دارد. والبته ‌این مسأله نیز از دید مفسران و پژوهشگران علوم قرآنی پنهان نمانده و غالب آنها با توجه به ‌این موضوع به تفسیر سوره‌ها پرداخته‌اند. این تشابه و تناسب، نشانه‌های است تا مفسر بتواند ارتباط سور را به راحتی پیدا نموده و به تبیین دقیقتر آیات بپردازد و هم چنین به لطافتها و دقائق تفسیری خود بیفزاید
مرحوم سید قطب در مقدمۀ سوره یونس می‌نویسد، این دو سوره ( انعام و اعراف ) حتی میان موضوعی که در بر دارند و شیوۀ عرضۀ آن مشابهت زیادی دارند.چه سوره ‌انعام خود حقیقت عقیده را توضیح و بیان می‌دارد، و با حقیقت عقیده به مبارزه جاهلیت می‌نشیند، و با باور واحساس وپرستش و رفتار جاهلیت می‌رزمد و آنها را از میان بر می‌دارد؛ در عین حال سوره‌اعراف حرکت این عقیده در زمین را پیگیری می‌کند. سپس تأکید می‌کند که این مطالب در سوره‌های یونس و هود نیز مشابهت دارد. [۲۸۰]
وی همچنین در مقدمۀ سورۀ حجر ابتدا می‌گوید: این سوره در دورۀ سخت و دشوار در فاصلۀ زمانی عام الحزن وسال هجرت نازل شده‌است که شرایط ومقتضیات این دوره را به سوره‌های قبل ارجاع داده؛ ودر ادامه می‌نویسد:
« این سوره در رویکرد و در موضوع و در سیماها و نشانه‌های خود با سائر سوره‌هائی همگام می‌شود که در این دوره نازل گردیده‌اند و هم چون سائر سوره‌های مکی با
مقتضیات و نیازمندی های جنبش این دوره‌ هم خوانی دارد.»[۲۸۱]
به ‌اعتقاد مفسّر فی ظلال، سورۀ نساء نیز با دو سورۀ بقره و آل عمران، در موضوع و هدف شبیه ‌هستند، بطوری که سوره نساء نقشی از تلاشی را که ‌اسلام در راه فراهم آوردن‌ گروه مسلمانان و تشکیل جامعه‌اسلامی ‌و حمایت از مسلمانان و حفظ این جامعه‌، مبذول داشته‌است‌، بیان می‌دارد، و نمونه‌ای از تاثیر قرآن در جامعه جدید را عرضه می کند.
وی معتقد است که در سوره‌های بقره وآل عمران نیز چگونگی رودرو شدن قرآن با همۀ این شرایط، یعنی شرائطی‌ که پیدایش و بالش‌ گروه مسلمانان را در مدینه میپائید؛ بیان نموده‌است و چگونه به بیان سـرشت برنامه یزدانی می‌پردازد که‌گروه مسلمانان‌، بر ‌اساس آن پا می‌گرفتند.
این سوره‌، همچون سوره‌های بقره و آل‌عمران توجه خاصی دارد به سخن‌گفتن از توطئه‌هائی که پیوسته یهودیان با همدستی منافقان و مشرکان بر ضدگروه مسلمانان به راه می‌اندازند. وتأکید می‌کند که؛ چنین نصوصی به ‌هنگام بررسی آنها در جای خود در روند کلام به تفصیل خواهد آمد. از جمله در آیات ۵۵- ۵۴ ونیز آیات ۱۵۱ ـ۱۵۰٫[۲۸۲]
گاهی نیز اگر چه موضوع سوره‌ها را برای خوانندۀ خود معرفی می‌کند اما تأکید می‌کند که سوره ممکن است در پرداختن به موضوع با همدیگر تفاوت داشته باشند.
بطور مثال در مقدمۀ سورۀ مبارکۀ اعراف ضمن اشاره به یکی بودن موضوع هر دو سوره ( عقیده) که موضوع قرآن مکی نیز هست. به تفاوت این دو سوره در نحوه تبیین آن می‌پردازد، بدین سوره که‌از نظر ایشان سورۀ انعام به عقیده به خاطر خود عقیده می‌پردازد، و موضوع عقیده و حقیقت عقیده را عرضه می‌دارد، و با جاهلیّت عربی در زمـان خودرویاروی می‌شود، اما سـورۀ اعـراف موضوع را درجولانگاه تاریخ بشری عرضه میکند، یعنی در سراسر جولانگاه کوچ بشریّت که‌از بهشت و دنیای فرشتگان می‌آغازد، و به نقطهای برمی‏گرددکه‌این کوچ از آن شروع به حرکت کرده‌است و به راه فتاده‌است….این سوره «کاروان ایـمان» را در طـول تاریخ نشان میدهد.کاروان ایمانی که‌از آدم ×آغازیده‌است و به محمّد|ختم گردیده‌است.[۲۸۳]
ایشان همچنین در آغاز سورۀ مبارکۀ سجده ‌ابتدا به موضوع آن که‌همان موضوع سوره‌های مکی (عقیدۀ پـرستش یـزدان یگانه و یکتا، پشتیبان، آفریدگارجـهان و مردمان) است اشاره نموده؛ ولی درادامه به‌این مسأله تصریح می‌کند که‌هر یک از آن سوره‌ها هم با شیوۀ ویژه‌‌ای، و با انگیزه‌های ویژه‌ای بدین عقیده می‌پردازد
سورۀ سجده به‌این مسأله با شیوه و روشی می‌پردازد که جدای از شیوه و روش سورۀ لقمان است که پیش از این سوره قرار گرفته‌است. این سوره‌این مسأله را در آیه‌های نخستین بیان میدارد، سـپس آیـه‌های بـعدی انگیزههائی را ذکر میکنند که دل را بـیدار، و روح را روشن میکنند، و تفکّر و تدبّر را برمی‌انگیزند.[۲۸۴]
مفسّر فی ظلال علاوه بر اینکه در آغاز سوره‌ها به ‌این مسأله ‌اشاره نموده گاهی در آغاز یک جزء نیز آنرا مطرح کرده و خواننده را برای ورود به یک جزء بیشتر آماده می‌کند.
مثلاً در آغاز جزء ۳۰ ضمن تأکید بر کوتاه بودن همۀ سوره‌ها ی این جزء یاد آور می‌شود که مهمترین نکته دربارۀ این جزء قالب ویژه‌ای است که به ‌این جزء تقریباً در موضوع، رویکرد، آهنگ، تصویرها وسایه روشنهای و شیوه ‌همگانی، وحدت می‌بخشد. و بعد از شمردن آیاتی که به رخدادها وحوادث جهان هستی پرداخته، در آغاز سورۀ نباء می‌گوید: این سوره به طور کلی نمونۀ کاملی از تکیه کردن برای حقایق و صحنه‌هاست. وسپس می‌نویسد سورۀ نازعات نیز همین گونه‌است و البته ‌از دیباچۀ سورۀ عبس که بگذریم بقیۀ این سوره نیز به ‌این دو سوره شباهت دارد.
در ادامه می‌افزاید که تعداد کمی ‌از سوره‌ها در این جزء هست که ‌از حقایق عقیده و برنامۀ ایمان صحبت می‌کنند مثل سورۀ اخلاص، کافرون، ماعون، عصر، قدر، ونصر یا سوره‌های اندکی از رسولخدا|غمزدایی می‌کنند و همدردی و همدلی می‌نمایند و او را رهنمود و رهنمون می‌کنند به ‌این که‌از هر بلا و بدی خویشتن را در پناه خود دارد، همچون سوره‌های ضحی، انشراح، کوثر، فلق وناس.[۲۸۵]
علامه طباطبائی نیز اگر چه به ‌ارتباط بین سور اعتقاد ندارد؛ در سورۀ هود به ‌این مسأله تأکید کرده، وی بعد از تفسیر کوتاهی از سوره و ارتباط برقرار کردن بین آیات آغازین با آیات بعدی نظر بعضی از مفسرین را در باره غرض وهدف سوره‌ آورده و این گونه ردّ می‌کند:
«این دو سوره در مقام بیان دو غرض متفاوتند دو غرضی که‌اصلاً ربطی به‌ هم ندارند و برگشت هیچ یک از آن دو به دیگری نیست.»[۲۸۶]
مفسّر المیزان با توجه به‌اینکه در ابتدای هر سوره به مکی یا به مدنی بودن اشاره می‌کند و سپس غرض و موضوع آن را هم مشخص نموده، می‌توان گفت که‌از نظر ایشان سورۀ مکی حول یک یا چند موضوع خاص که شامل اصول عقاید باشد می‌چرخد و سوره‌های مدنی نیز حول مسائل فرعی.
بطور مثال درباره غرض و موضوع سورۀ فاطر که مکی است این گونه می‌آورد
« غرض سوره بیان اصول سه گانۀ توحید، رسالت پیامبر، بازگشت به سوی خدا و نیز استدلال و ارائۀ برهان برای هریک است ».[۲۸۷]
اما در آغاز سورۀ مبارکۀ حدید که آنرا مدنی معرفی کرده‌است می‌نویسد:
« غرض سوره‌ انگیختن و ترغیب مومنان به ‌انفاق در راه خداست همانسان که تأکیدهای پی در پی چنین موضوعی را گواهی می‌کند. پس انفاق که یک موضوع فرعی دینی است در سوره‌های مدنی بیشتر به چشم می‌خورد.»[۲۸۸]
وی همچنین در ذیل آیات ۵۲- ۵۱ سورۀ مبارکۀ حاقه ضمن اشاره به ‌اینکه ‌این آیات شبیه آیات پایانی سورۀ واقعه می‌باشد براین مسأله تأکید می‌کند که:
این دو سوره یعنى واقعه و حاقه ‌هر دو یک غرض را دنبال مى‏کنند و آن بیان اوصاف روز قیامت است، سیاق هر دو و آخر آنها نیز یکى است و آیه مورد بحث سوگندى است بر حقانیت قرآن، که‌ از روز قیامت خبر مى‏دهد، و این دو سوره‌هر دو با این نکته ختم مى‏شوند که قرآن و آنچه خبر داده که در قیامت واقع مى‏شود حق الیقین است و آن گاه رسول گرامى خود را دستور مى‏دهد به ‌اینکه ‌اسم پروردگار عظیم خود را تسبیح گوید، یعنى منزه بدارد از اینکه عالم را به باطل بیافریند، و براى آن هدفى به نام معاد قرار ندهد، و از اینکه معارف حقى را که قرآن در امر مبدأ و معاد بیان مى‏کند باطل سازد.[۲۸۹]
برخی معتقدند یکی از نشانه‌های این ارتباط تشابه در فواتح سوره‌هاست، بطوری که سوره‌های قرآن به ده نوع از کلام آغاز شده که ‌هیچ یک از سوره‌ها از آن خارج نیستند [۲۹۰]
یکی دیگر از این علامتها حروف مقطعه در آغاز سوره‌هاست؛ به ‌همین دلیل سوره‌های هفتگانه را «حم» نامیده‌اند چون هر یک از آنها با عنوان کتاب یا توصیف آن آغاز شده‌ است به ‌اضافۀ این که در کوتاهی و
بلندی و هم شکلی کلام به‌ هم نزدیک می‌باشند.[۲۹۱]
گروهی از دانشمندان علوم قرآنی نیز تسمیۀ دو یا چند سوره را به یک اسم مشترک (زهراوین) نشانه و دلیلی برتقارن اغراض سوره‌ها می‌دانند؛ مثلاً سوره‌های بقره وآل عمران را که ‌هر دو دارای حرف مقطعۀ مشترک هم هستند؛ دارای یک غرض وهدف دانسته و معتقدند سورۀ بقره به تاریخ بنی اسرائیل در دو دورۀ حضرت موسی و یهودیان اشاره دارد و دومی‌مسیحیت را از آل عمران که ریشۀ اصلی این قوم بوده‌اند معرفی می کند. [۲۹۲]
تناسب و ارتباط بین آیات در یک سوره
بعد از بررسی تناسب وارتباط بین سوره‌ها نوبت به بحث ارتباط و تناسب بین آیات و اجزاء یک سوره می‌رسد؛ که به مهمترین انواع این ارتباط اشاره کردیم و اینک به بررسی بیشتر آن می‌پردازیم.
این مساله نیز مانند تناسب بین سوره‌ها از دیر باز، موافقان و مخالفانی داشته (با شدت اختلاف کمتر) و هر کدام نیز برای خود دلایلی مطرح کرده‌اند. و این اختلاف نظر نیز به‌اختلاف در مورد چگونگی چینش آیات در سوره‌های قرآن بر می‌گردد.
به عبارت دیگر اگر کسی معتقد باشد که چینش آیات و سور در قرآن توقیفی و به دستور صریح پیامبر| انجام گرفته‌است، متعاقباً بحث تناسب و ارتباط آیات نیز معنی‌دار خواهد شد و اگر به‌اجتهادی بودن چینش آیات قائل شود، دیگر جایی برای بحث از این موضوع باقی نمی‌ماند.
بطور مثال سیوطی در الاتقان از قول فخر رازی به ‌همین مطلب اشاره کرده که: قرآن همانطور که‌از نظر فصاحت الفاظ و بلندی معانی‌اش معجزه‌است از نظر ترتیب و نظم آیاتش نیز معجزه‌است.[۲۹۳]
بنابراین مقوله تناسب در دو صورت قابل پیگیری است:

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

تناسب در سوره‌ها ی قرآن

تناسب و ارتباط در آیات قرآن.

درباره‌ ارتباط بین سوره‌ها در بحثهای گذشته بطور مختصر مطالبی را آوردیم و اما نوع دوم از انواع ارتباط خود به دو جهت کلی تقسیم می‌شود.
الف) از جهت شکل و قالب آیات (هماهنگی و تناسب واژگانی آیات)
ب) از جهت محتوا و مضمونی آیات ( تناسب معنوی)
البته تقسیم‌بندی کلی دیگری نیز انجام گرفته که مطرح کردن آنها از حوصله‌این بحث خارج است.[۲۹۴]
بدون شک منشاء تناسب و هماهنگی واژگانی آیات قرآن، وحی آسمانی است و بشر هیچ‌گونه دخل و تصرفی در آن نداشته و به‌همین دلیل نیز تحدّی کرده و مخالفان خود را دعوت به مبارزه نموده که‌اگر در الهی بودن قرآن شک دارید یک سوره مانند آن بیاورید[۲۹۵]. و از طرف دیگر نیز وعده داده‌است که قرآن از دستبرد بشر در امان خواهد بود و هیچ تحریفی در آن رخ نخواهد داد.[۲۹۶]
علامه& در بحثی ذیل آیۀ ۷ سورۀ مبارکۀ آل عمران می‌گوید: بیان قرآنى، کلامى است که‌الفاظش در عین اینکه ‌از یکدیگر جدایند به یکدیگر متصل هم هستند، به ‌این معنا که‌هر یک بیانگر دیگرى، و به فرموده على ×شاهد بر مراد دیگرى است”.
پس نباید به مدلول یک آیه و آنچه‌از بکار بردن قواعد عربیت مى‏فهمیم اکتفاء نموده، بدون اینکه سایر آیات مناسب با آن را مورد دقت و اجتهاد قرار دهیم به معنایى که‌از آن یک آیه به دست مى‏آید تمسک کنیم، هم چنان که ‌آیه شریفه:{ أَ فَلا یتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیه‌اخْتِلافاً کَثِیراً} به‌همین معنا اشاره نموده و مى‏فرماید تمامى آیات قرآن بهم پیوستگى دارند.
در ادامه بعد از بحثی مفصل راجع به تفسیر برأی می‌گوید: « تفسیر به رأى باعث ظهور تنافى در بین آیات قرآن مى‏شود». و برای این اعتقاد خود به تناسب وارتباط موجود در آیات استدلال می‌کند و می‌نویسد: چون ترتیب معنوى که بین مفاهیم و معانى آنها موجود است به‌هم مى‏خورد و در نتیجه یک آیه قرآن در جایى غیر از آنجا که دارد واقع مى‏شود، و نیز یک کلمه‌ان در غیر آنجایى که دارد قرار مى‏گیرد، و لازمه‌این آن است که بعضى از آیات قرآن و یا بیشتر آن به معناى خلاف ظاهرش تاویل شود.
بدین صورت ثابت می‌کند که نمی‌توان براحتی مکان واژه‌ها وعبارات وآیات قرآنی را جابجا نمود، چون همگی به‌هم پیوسته ومرتبطند. [۲۹۷]
نکته جالب توجه‌این است که‌ هر کجای قرآن که مردم را به تحدّی دعوت نموده‌است با یک آیه نبوده، بلکه با چند آیه بوده و این نشانگر این مطلب است که ‌این نوع دعوت به تحدی برای آن است که، آوردن مجموعه‌ای از آیات قرآن و برقراری ارتباط بین آیات از اهمیت خاصی برخوردار بوده که قطعاً بشر از آن عاجز بوده ‌است. بنابراین ده ‌آیه یا یک سوره و یا کل قرآن، که مورد تحدّی قرار گرفته.[۲۹۸] مجموعه‌ای پیوسته و هماهنگ بوده‌است نه بی ارتباط باهم.
بنابراین برای تفسیر آیات قرآن ونیز کشف معنا و مقصود و محتوای آیات، آشنایی با واژه‌ها و عبارات و کلمات قرآنی اگر چه لازم است اما کافی نیست.بنابراین به مجرد تسلط یافتن به زبان عربی نمی‌توان ادعا نمود که تمام معنای قرآن را نیز می‌توان فهمید. بلکه‌از آنجا که فهم یک آیه به فهم واژه‌ها وعبارات آیات دیگر وابسته‌است و درک مجموعه‌ای از آیات نیز به فهم معنای کل آیات قرآن وابسته ‌است اهمیت بحث تناسب آیات روشن می‌شود.
تناسب از نوع اول ( تناسب وهماهنگی واژگانی آیات ) مورد اتفاق مفسران بوده و در تفاسیر خود با یقین به ‌همین مطلب به تفسیر آیات پرداخته‌اند و ما بزودی شاهد مثالهایی را از این دو تفسیر ( المیزان، فی ظلال) ارائه خواهیم کرد
اما بحث مهمتری که در این پژوهش نیز به آن پرداخته‌ایم تناسب در آیات از جهت مضمونی و محتوایی است که در این خصوص نظرات مختلفی قابل بررسی است و مهمترین آنها از این قرار می‌باشد:
الف) عدم تناسب درون گروهی آیات
عده‌ای از قرآن پژوهان و مفسّران وجود ارتباط و تناسب را بین آیات انکار کرده‌اند اولین کسی که منکر این نوع ارتباط شد، عزّالدّین عبدالسلام بود. وی معتقد است که چون قرآن در موضوع واحدی سخن نگفته، نمی‌توان بین آیات آن ارتباط بر قرار نمود.[۲۹۹]
شوکانی نیز در فتح القدیر مخالفت خود را مطرح کرده و می‌گوید:« بسیاری از مفسّرین، علمی‌پر زحمت و

در چنین مدلی است. که دارای ویژگی‌های زیر است:
(۳-۱۹)

این مدل به مدل اجزاء خطا (ECM) نیز معروف است.
منافع ناشی از تخمین زدن چنین مدلی این است که تعداد پارامترهای تخمین کم می‌شود. در نتیجه درجه آزادی مدل نسبت به مدل اثرات ثابت افزایش می‌یابد. در مدل فوق با خصوصیاتی که ذکر شد اگر مدل با روش OLS تخمین زده شود، تخمین‌های بدست آمده ناکارا هستند. مناسب‌ترین روش در این حالت استفاده از روش حداقل مربعات تعمیم یافته (GLS) است (گرین اوی، ۲۰۰۳ و گجراتی، ۱۳۸۳).
مسئله مهمی که محقق با آن روبروست انتخاب مدل مناسب از بین مدلهای ذکر شده است. به همین دلیل در ادامه ۲ آزمون راکه در این تحقیق نیز مورد استفاده قرار گرفته است را برای این تشخیص معرفی می‌کنیم.
اولین آزمون برای تشخیص در بکارگیری مدل یکپارچه (تلفیق شده)، در برابر مدل اثرات ثابت، مورد استفاده قرار می‌گیرد. آزمون F است که به شرح زیر از آن استفاده می‌کنیم:
(۳-۲۰)
مربوط به تخمین مدل اثرات ثابت، مربوط به تخمین مدل تلفیق شده، n تعداد متغیرهای مقطعی، T طول دوره مورد بررسی K تعداد متغیرهای توضیحی مدل است. فرضیه صفر این آزمون مبنی بر برابری عبارت ثابت (عرض از مبداء) برای همه واحدها است. یعنی مدل تلفیق شده، است و فرضیه مقابل مبنی بر تفاوت عرض از مبداء‌ها برای واحدهای متفاوت می‌باشد. یعنی مدل اثرات ثابت است. این آزمون برای تمامی معادلات برآورد شده در این تحقیق محاسبه شده است. فرضیه صفر در تمامی این معادلات رد شده است. به این معنی که عوامل مؤثر غیر ازحجم ذخایر نفتی بر رشد اقتصادی کل کشورها به صورت متفاوتی تأثیر می‌گذارند.
عکس مرتبط با اقتصاد
دومین آزمونی که معرفی می‌کنیم برای تشخیص بین مدل اثرات ثابت و تصادفی به کار می‌رود. مشکلی که در مدل اثرات ثابت وجود دارد کاهش درجه آزادی است زیرا باید پارامترهای زیادی به دلیل وجود متغیرهای مجازی تخمین زده شود. از طرف دیگر فرض موجود در مدل اثرات تصادفی مبنی بر عدم همبستگی بین اثرات فردی و متغیرهای توضیحی از اعتبار اندکی برخوردار است. در نتیجه اگر فرض موجود در مدل اثرات تصادفی برقرار نباشد ناسازگاری مربوط به همبستگی بین متغیرها ایجاد خواهد شد. آزمون هاسمن به همین منظور انجام می‌شود. فرضیه صفر در این آزمون این است که اگر همبستگی بین متغیرهای توضیحی و اثرات فردی موجود نباشد هم OLS در مدل اثرات ثابت و هم GLS در مدل اثرات تصادفی سازگار هستند اما OLS ناکارا است. در نتیجه هر دو تخمین نباید به صورت سیستماتیک متفاوت از یکدیگر باشند. فرضیه مقابل بیان می‌کند که اگر چنین همبستگی وجود داشته باشد، OLS سازگار است ولی GLS ناسازگار می‌باشد. آزمون هاسمن به صورت زیر محاسبه می‌شود:
(۳-۲۱)
بردار پارامترهای برآورد شده از روش OLS و b بردار برآورد شده به روش GLS می‌باشند. بر اساس فرض صفر، یعنی ، کواریانس یک برآورد کننده کارا و انحرافش از یک برآوردکننده ناکارا باید صفر باشد،
(۳-۲۲)

آزمون چی ـ دو بر مبنای آماره والد به صورت زیر است:
(۳-۲۳)
برای محاسبه از ماتریس کواریانس تخمین زده شده برای برآوردکننده‌های شیب در مدل اثرات ثابت و ماتریس کواریانس تخمین زده شده در مدل اثرات تصادفی که عبارت ثابت در آن حذف است، استفاده کرده‌ایم. تحت فرضیه صفر، W دارای توزیع چی ـ دو با درجه آزادی K-1 است (گرین، ۲۰۰۳). رد فرضیه صفر در آزمون هاسمن به معنای انتخاب مدل اثرات ثابت است. ما این آزمون را برای همه مدلهای مورد نظر در این تحقیق مورد استفاده قرار داده‌ایم. تمامی نتایج دال بر رد فرضیه صفر است. در نتیجه تمامی مدلها از نوع مدل اثرات ثابت هستند.
مسئله دیگری که در اینجا به نظر می‌رسد که باید مطرح شود مانایی یا نامایی سری‌های زمانی مورد نظر است. به همین منظور از آزمونهای ریشه واحد مربوط به داده‌های ترکیبی و تابلوئی استفاده می‌کنیم. آزمونهای متفاوتی در این زمینه وجود دارد. طبقه‌بندی این آزمونها بر اساس محدودیتهایی است که بر فرایند خودهمبستگی اعمال می‌شود. مدل کلی AR(1) زیر را در نظر بگیرید:
(۳-۲۴)
i=1,2,…,N تعداد واحدهای مقطعی، t=1,2,….,T. دوره زمانی مورد مشاهده است. Xit شامل متغیرهای توضیحی مدل است که اثرات ثابت و روندهای فردی را دربرمی‌گیرد، ضرایب همبستگی و نیز جزء اختلال است. اگر باشد، دارای مانایی ضعیف است. در غیر این صورت اگر باشد، yit دارای ریشه واحد است. برای آزمون مانای در داده‌های ترکیبی دو فرض معمول درباره اعمال می‌شود. در برخی از آزمونهای ریشه واحد داده‌های ترکیبی، فرض شده است که برای همه واحدهای مقطعی مشترک باشد، . از جمله این آزمونها، آزمون BM ، LLC و Hadri هستند. در بعضی دیگر از آزمونها این فرض حذف شده و برای هر یک از واحدهای مقطعی متفاوت است. از جمله این آزمونها، آزمون IPS، Fisher- PP, Fisher-ADF هستند. فرضیه مقابل صفر در این آزمونها این است که متغیر حداقل در یکی از واحدهای مقطعی مانا است. دسته دوم از آزمونها ایراد آزمونهای اول را که تأثیر اثرات فردی مربوط به هر یک از واحدهای مقطعی را در نظر نمی‌گیرند رفع می‌کنند. البته آنچه که باید توجه داشت این است که آزمون IPS، تنها داده‌های ترکیبی متوازن را مد نظر قرار داده است. ولی آزمون­هایی که مبتنی بر روش پیشنهادی فیشر (۱۹۳۲) هستند در مورد داده‌های غیر متوازن نیز معتبر هستند. (مادلا و کیم ۱۹۹۹).
۳-۳-۶ آزمون هاسمن
آماره این آزمون که برای تشخیص ثابت یا تصادفی بودن تفاوت های واحدهای مقطعی است، به صورت زیر محاسبه می شود. این آماره دارای توزیع کای- دو با درجه آزادی برابر با تعداد متغیرهای مستقل (k) است.
(۳-۱۲)
(۳-۱۳)
که در آن b معرف تخمین زننده های روش اثرات ثابت و معرف تخمین زننده های روش اثرات تصادفی است.
در حقیقت این آزمون فرضیه ناهبسته بودن اثرات و متغیرهای توضیحی است، که طبق آن تخمین های حداقل مربعات تعمیم یافته ( تحت فرضیه ی ) سازگار و تحت فرضیه ناسازگار است.
به عبارت دیگر، تحت روش اثرات تصادفی که در آن تخمین زننده های حداقل مربعات تعمیم یافته استفاده می شود، فرضیه سازگاری ضرایب را نشان می دهد.
در حالی که فرضیه مبنی بر رد این سازگاری است. بنابراین در صورتیکه رد نشود روش اثرات تصادفی به روش اثرات ثابت ترجیح داده می شود و به عنوان روش مناسب تر و کاراتر انتخاب می شود. در غیر اینصورت، روش اثرات ثابت کاراست.
در حالت کلی، مدل زیر بصورت ماتریس نشان دهنده ی یک مدل با داده های تابلویی است.
(۳-۱۴)
که در آن متغیر وابسته ی مربوط به واحد i ام در زمان t ، تابعی است از که مقادیر k متغیر مستقل مربوط به واحد i ام در زمان t را در بر دارد. اما جمله ی خطا، که در ادبیات اقتصاد سنجی، برایند تاثیر کلیدی متغیرهایی است که بر تاثیر دارند، که صریحا وارد الگو نمی شود.
این مدل نقطه ی افتراق اقتصاد سنجی داده های تابلویی با اقتصاد سنجی داده های سری زمانی و مقطعی است. در رابطه ی فوق، جمله خطا می تواند توسط سه جزء بیان شود:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

، متغیرهایی که برای واحدهای مقطعی متفاوت، اما در طول زمان ثابت هستند؛

به عنوان نمونه ای از این متغیر ها می توان به مدیریت در نمونه ای متشکل از چند شرکت تولیدی و در یک دوره زمانی معین اشاره کرد. عامل مدیریت بین شرکتها تفاوت دارد، اما برای هر شرکت در طول زمان ثابت است. جنسیت، توانایی و متغیرهای اقتصادی – اجتماعی نیز نمونه ای دیگر از این متغیر هاست.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

، متغیرهایی که برای تمام واحدهای مقطعی در زمان مشابه یکسان هستند اما در طوزمان تغییر میکنند. نمونه این نوع متغیر ها, می تواند قیمت, نرخ بهره و یا انتظارات نسبت به آینده باشد.

: متغیر هایی که نه تنها در طول زمان تغییر می کنند بلکه در هر زمان بین واحد های مقطعی نیز متفاوت اند. مثال این متغیر ها , حجم سرمایه , فروشی و یا سود در واحد های تولیدی است.

در اقتصاد سنجی داده‏های سری زمانی و یا مقطعی , جمله خطا نتنها از جزء سوم تشکیل شده است , یعنی اما در اقتصاد سنجی داده های تابلویی در حالت اصطلاحاً یک طرفه و برای حالت دوطرفه می باشندکه عرض از مبدا برای مدل های دو طرفه و یک طرفه بصورت زیر است:
(۳-۱۵)
(۳-۱۶)
برای حالت یک طرفه در مدل، فرض می کنیم که عرض از مبدأ های مختلف در مقاطع گوناگون متفاوت، اما در طول زمان یکسان هستند.
۳-۴ ابزارهای تخمین مدل
برای برآورد مدل و تحلیل نتایج در این تحقیق از ابزارهای اقتصاد سنجی مشتمل بر نرم افزار Eviews استفاده شده است. با توجه به بین کشوری بودن مدل، از داده ­های تابلویی استفاده گردیده است. مدل برآورد شده در این تحقیق با بهره گرفتن از آزمون Fلیمر ارزیابی شده است که با توجه به نتایج آزمون، مدل انتخابی Pooled می­باشد و دیگر نیازی به آزمون هاسمن (برای تخمین اثرات تصادفی) نداریم؛ که در فصل چهارم به این موضوع بیشتر پرداخته خواهد شد.
۳-۵ معرفی مدل و تشریح متغیرها
متغیرهای مورد استفاده در این مدل برگرفته از مقاله بالتاجی و همکاران (۲۰۰۸) می­باشد که به بحث اثرات آزادسازی تجاری و مالی بر توسعه مالی طی سال­های ۲۰۱۱-۲۰۰۰ می ­پردازد. کشورهای مورد مطالعه در این تحقیق متشکل از ۸ کشور عضو اوپک بوده و به عنوان نمونه ­ای از کل کشورهای عضو اوپک که عمده خصوصیات مالی کشورهای عضو اوپک را دارند انتخاب شده است. در این بخش می­خواهیم به تشریح این متغیرها بپردازیم. این مدل به صورت زیر است :
LNFDit=α+β۱LNFOit+β۲LNTOit+β۳LNYit+β۴LNinsit+Uit
متغیرهای مورد استفاده در مدل به شرح زیر است:
FD: توسعه مالی می­باشد (متغیر وابسته) که برای این متغیر از شاخص نسبت اعتبارات داده شده به بخش خصوصی به تولید ناخالص داخلی استفاده شده است. نمودار داده ­های آن برای تمام کشورهای موجود در این تحقیق به صورت زیر است:
نمودار شماره(۳-۵-۱)
منبع: یافته­ های تحقیق
این نمودار بر اساس مقاطع ۸ کشور و دوره زمانی ۲۰۱۱-۲۰۰۰ برای متغیر توسعه مالی (FD) ارائه گردیده است. همان طور که در این نمودار پیداست، کشورهای کویت و امارات از شاخص توسعه مالی بهتری نسبت به کشورهای دیگر عضو گروه اوپک برخوردارند. کشورهای ایران، عربستان و قطر شاخص ­های متوسط و رو به پایینی را نسبت به کشورهای دیگر عضو اوپک دارا می­باشند. کشورهای ونزوئلا، الجزیره و نیجریه شاخص ­های خیلی پایین توسعه مالی را نسبت به کشورهای دیگر عضو گروه اوپک دارا می­باشند.
FO: آزادسازی مالی می­باشد که برای این متغیر از شاخص مالکیت و کنترل دولتی در بخش بانکداری و بیمه و میزان آزادی موسسات مالی در تعیین نحوه تامین اعتبار براساس درصدی از تولید ناخالص داخلی استفاده شده است. نمودار داده ­های آن برای تمام کشورهای موجود در این تحقیق به صورت زیر است:
نمودار شماره (۳-۵-۲)
منبع: یافته­ های تحقیق
این نمودار بر اساس مقاطع ۸ کشور و دوره زمانی ۲۰۱۱-۲۰۰۰ برای متغیر آزادسازی مالی (FO) ارائه گردیده است. همان طور که در این نمودار پیداست، عمده­ این کشورها به خصوص ایران، از شاخص آزادسازی مالی پایینی برخوردارند که برای رسیدن به توسعه مالی بهتر و به دنبال آن رشد و توسعه اقتصادی بالاتر، باید از نظر بازبودن بخش مالی تقویت شوند.
TO: آزادسازی تجاری می­باشد که برای این متغیر از شاخص میزان محدودیت تعرفه­ای و غیر تعرفه­ای بر واردات کالاهای خارجی به صورت درصدی از تولید ناخالص داخلی استفاده شده است. نمودار داده ­های آن برای تمام کشورهای موجود در این تحقیق به صورت زیر است:
نمودار شماره (۳-۵-۳)
منبع: یافته­ های تحقیق
این نمودار بر اساس مقاطع ۸ کشور و دوره زمانی ۲۰۱۱-۲۰۰۰ برای متغیر آزادسازی تجاری (TO) ارائه گردیده است. همان طور که در این نمودار پیداست، کشورهای ایران، کویت، امارات و قطر از شاخص آزادسازی مالی بهتری نسبت به کشورهای دیگر عضو گروه اوپک برخوردارند. کشورهای ونزوئلا و عربستان از شاخص آزادسازی تجاری متوسطی نسبت به کشورهای دیگر عضو گروه اوپک برخوردارند و کشورهای الجزیره و نیجریه از شاخص آزادسازی تجاری پایین­تری نسبت به کشورهای دیگر عضو اوپک برخوردارند که برای رسیدن به توسعه مالی بهتر و به دنبال آن رشد و توسعه اقتصادی بالاتر این کشورها باید تقویت شوند.
Y: درآمد سرانه به قیمت­های ثابت ۲۰۰۰ آمریکا می­باشد. نمودار داده ­های آن برای تمام کشورهای موجود در این تحقیق به صورت زیر است: