بررسی جرمشناختی علل تکرار جرم در کودکان و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت با رویکردی میدانی
فصل اول:
تکرار جرم در پرتو اهداف والگوهای اصلاح و تربیت
تکرار جرم، از جمله دقیقترین و سختترین مباحث حقوق کیفری است. هم از آن جهت که با مسایل جزایی و اجتماعی مرتبط است و هم بدان دلیل که در راستای عدالت، در ارتباط با آن مشکلات متعددی برای دادگاهها ایجاد می شود. تکرار جرم بیگمان ظریفترین مساله جرم شناسی را نیز تشکیل میدهد که باید به حل آن پرداخت و مسالهای در حاشیه تبهکاری نیست.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
برای مقابله با بازگشت بزهکاران به جرم، قانونگذاران، مجریان قوانین و متخصصین و پژوهشگران عرصه های مختلف علوم جنایی و از جمله جرم شناسی از راهکارها، تدابیر و روش های متعددی سود جستهاند تا بر این معضل حقوق کیفری و نهادهای اصلاح و تربیت فایق آیند.
پایان نامه رشته حقوق
تکرار جرم علاوه بر آنکه نشانه ناتوانی و قصور بزهکار جهت باز اجتماعی شدن و انطباق با حیات عاری از جرم است، بیانگر کاستی و ناتوانی نهادهای مجری عدالت کیفری، جهت بازسازگاری و بازپروری بزهکار و همچنین پیشگیری از جرم هست. به این ترتیب با وجود صرف هزینه های فوق العاده سنگین در نظام عدالت کیفری که مصروف تاسیس دادگاهها، زندانهای عظیم، کارگاههای آموزش علمی و حرفه ای، تحقیقات متعدد در مراحل تشخیص و درمان و غیره می گردد، بازگشت بزهکاران به جرم، همچنان امری پایدار و مستمر است.[۶۵]
تکرار جرم بویژه در جرایم ارتکابی کودکان و نوجوانان بزهکار امری است که به مراتب اهمیت بیشتری دارد. زیرا کودکان و نوجوانان در سنینی قرار دارند که در صورت ارتکاب بزه شرایط مساعدتری برای بازپروری و بازگشت به جامعه را نسبت به بزرگسالان دارا میباشند. اما تکرار جرم از سوی آنها مبین این مساله است که تلاش نهادهای اصلاحی و تربیتی در بازپروری آنها بینتیجه بوده و جرم در آنها رو به نهادینه شدن است.
در مورد کودکان و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت میتوان گفت که عامل اصلی تکرار جرم را باید در همان عوامل ارتکاب جرم جستجو کرد. نداشتن خانواده و در اغلب موارد داشتن خانوادههای از هم گسیخته (اکثراً معتاد)، محیط زندگی نامناسب و جرم زا که غالباً در مناطق حاشیه نشین و فقیر اطراف شهر میباشد همه و همه از عواملی هستند که کودکان و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت بعد از آزاد شدن دوباره به آن باز می گردند و همان عواملی که باعث ارتکاب جرم برای بار اول شده بود باعث تکرار آنها برای بارها و بارها می شود. داشتن خانوادههای معتاد باعث گرایش به اعتیاد شده و اعتیاد زمینه بسیاری از جرایم مانند کیف زنی، خفت گیری، سرقت، خریدو فروش مواد مخدر( اغلب در پسران) و فرار از خانه، روابط نامشروع (اغلب در دختران) فراهم میآورد.[۶۶]
به بیان واضح تر میتوان گفت که علت اصلی تکرار جرم بویژه در میان کودکان و نوجوانان را رفع نشدن عوامل جرم زا باید معرفی نمود. تلاش دستگاه قضایی برای دستگیری کودکان و نوجوانانی که هنجارها و قوانین جامعه را زیر پا میگذارند امری است معقول، اما صرف دستگیری و ارجاع به نهادهای اصلاحی و تربیتی نباید به عنوان هدف اصلی باشد زیرا این کودکان بیشتر از اینکه عاملان جرم باشند قربانیان شرایط اجتماعی و خانوادگیاند.
در این فصل تلاش می شود که ابتدا در گفتار اول تعریفی از تکرار جرم هم از نظر مفهومی و هم از نظر کاربردی و قانونی ارائه شود تا بتوانیم با با دید کامل به مقوله تکرار جرم در جرایم کودکان و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت با بهره گرفتن از مصاحبههای انجام شده وارد شویم.
در گفتار دوم با تلاش می شود با نگاهی کامل به مصاحبه های انجام شده با کودکان و نوجوانان دختر و پسر ساکن در کانون اصلاح و تربیت تهران به عوامل تکرار جرم و عدم بازپروری آنها پرداخته شود.
جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.
گفتار اول: تعریف نظری، کاربردی و قانونی تکرار جرم
در حالیکه میتوان برای بسیاری از مفاهیم حقوق کیفری و جرم شناسی تعاریف دقیقی ارائه کرد که مورد اتفاق نظر حقوقدانان و جرمشناسان باشد، برای تکرار جرم ارائه چنین تعریفی امکان پذیر نیست. تفاوتهایی که در عرصه قانونگذاری کیفری ناظر به تکرار جرم وجود دارد و همچنین گونه های متعدد تحقیقات جرمشناختی که با بهره گرفتن از معیار های متفاوت به مطالعه تکرار جرم پرداخته اند، زمینه ظهور انواع تعاریف تکرار جرم را فراهم کرده است. این در حالی است که از مدتها پیش ضرورت ارائه تعریفی مشترک و مورد اتفاق برای تکرار جرم احساس شده است، زیرا بدون چنین تعریفی بررسی و مقایسه تاثیر، کارایی و سودمندی برنامه های اصلاح و تربیت که به وسیله نهادهای مربوطه و موسسات تربیتی و درمانی مختلف به مورد اجرا گذارده می شود، امری غیر ممکن خواهد بود. تبیین عناصر تکرار جرم تنها مبنایی است که براساس آن می توان به نرخ واقعی تکرار جرم و مقایسه آن با نرخ های دیگر ارائه شده دست یافت. امری که با توجه به نظام های مختلف قانونگذاری کیفری و رویکردهای متفاوت تحقیقات جرم شناختی محقق نگردیده و از نظر برخی نویسندگان ضرورتی نیز برای تحقق آن وجود ندارد. زیرا به نظر آنان آنچه که امروزه درباره علل تکرار جرم میدانیم بسیار اندک است و به همین دلیل رسیدن به تعاریف مشترک بسیار زود است. با این وجود هر کس با این اندیشه موافق است که باید ویژگیها و اجزای موضوعات مورد مطالعه خویش و از جمله تکرار جرم را تعریف نموده، روشن سازیم و نرخ تکرار جرم را در طول مدتی معین مورد بررسی قرار دهیم و به تشریح جنبه های تکرار جرم و انحرافاتی که ممکن است در ارزیابی آن صورت گیرد بپردازیم.کما اینکه تردیدی نیست که برای پاسخ به این پرسش «آیا آنها مرتکب تکرار جرم شده اند» تنها بیان بله و خیر نمی تواند کافی باشد.
الف- تعریف نظری( مفهومی)
ارائه تعریف نظری تکرار جرم چندان مشکل نیست. چنین تعریفی از تکرار جرم علیالاصول ناظر به قانونگذاری کیفری و اجرای مقررات راجع به تکرار جرم در مرحله صدور حکم یا اجرای مجازات هاست که بوسیله قضات و نهادهای ذیربط مدنظر قرار میگیرد.مفهوم تکرار که معادل انگلیسی آن (Recidivism) و معادل عربی آن «عود» است از واژه لاتین (Recidere) مشتق شده است که به معنی سقوط مجدد(Fall back) است. در این معنی تکرار جرم به عنوان یک موضوع حقوق کیفری عبارت از بازگشت یک فرد به ارتکاب رفتار جنایی است، بعد از اینکه او به علّت ارتکاب جرم پیشین محکوم، مجازات و ( به فرض) اصلاح شده است. چنین پدیده ای بیانگر سلسله ای از ناتوانیها و کاستیهاست. از جمله بیانگر قصور فرد در انتخاب رفتاری موافق انتظارات جامعه، یا قصور او در مقاومت در برابر ارتکاب جرم، قصور او به عنوان یک مجرم جهت گریز از توقیف و محکومیت، ناتوانی فرد به عنوان یک مددجوی نهادهای اصلاح و تربیت جهت بهرهمندی از برنامه های اصلاحی و تربیتی آنها، یا ناتوانی و قصور چنین نهادهایی جهت تمهید برنامه های بازپروری و همچنین بیانگر قصور فرد در قالب استمرار فعالیت های مجرمانه پس از آزادی است. در تبیین جنبه نظری مفهوم تکرار جرم با تاکید بر ناتوانی مراکز اصلاح و تربیت برای اصلاح بزهکاران، برخی چنین اظهار نظر کرده اند: «تکرار جرم به ناتوانی بزهکار در پرهیز از درگیری آینده با قوانین، بعد از آن که مدت حبس خود را سپری کرده است راجع است.» بسیاری از نوشتههای راجع به اصلاح و تربیت، تکرار جرم را به عنوان( معیاری برای) ناتوانی زندانها و برنامه های «اصلاح و تربیت مبتنی بر جامعه» از جلوگیری و بازپروری بزهکار در طول مدت حبس اول دانسته اند که در نتیجه به بازداشت و محکومیت به خاطر ارتکاب جرم دیگر یا نقض آزادی مشروط منجر شده است.
در تعریفی دیگر«درسی» تکرار جرم را به نحوی ساده به «بازگشت به رفتار جنایی» تعریف کرده و تکرار کنندگان جرم را بزهکار پیشینی میداند که به رفتار جنایی باز میگردد. برخی دیگر در تعریف تکرار جرم گفتهاند: « تکرار جرم تکرار رفتار جنایی به وسیله فردی است که ثابت است از عدم « اهلیت روانی» رنج می برد. « متکالف» تکرار جرم را به «بازگشت به عادت جنایی پیشین به ویژه پس از تحمل مجازات» تعریف می کند. به همین دلیل برخی از نویسندگان تاکید کرده اند که « آشکار است که این واژه هم در مکالمات عمومی و هم در کاربرد حقوقی آن، دلالت بر تحمل قبلی مجازات دارد…به عبارت دیگر به نظر می رسد این تعریف مورد اتفاق باشد که تکرار کننده جرم کسی است که قبلا مورد مجازات (حبس) قرار گرفته است (به استثنای کسانی که تحت بازداشت هستند) . از این نظر در یک تعریف قدیمی اما به معنای دقیق حقوقی تکرار کنندگان جرم کسی است که قبلاً مجازات کار اجباری را طی کرده یا در حبس و یا کانون اصلاح و تربیت را سپری کرده و اکنون نیز به مجازات کار اجباری یا حبس محکوم شده است.»[۶۷]
برخی ازنویسندگان نیز با تاکید بر حالت روانی مجرمان به عادت، میان تکرار جرم و بزهکاری به عادت قایل به تفکیک شده و بیان داشته اند:«بزهکاری به عادت ارتکاب فعالیت های جنایی به وسیله کسی است که فاقد اهلیت روانی است.» تاکید بر فقدان اهلیت روانی بزهکار به عادت مورد پذیرش کلیه نویسندگان قرار نگرفته و در این زمینه با توجه به جنبه های استفاده از مفهوم بزهکاری به عادت، می توان تمام یا برخی از فاکتورهای زیر را برای تحقق بزهکاری به عادت بر شمرد:
تعداد جرایم ارتکابی بوسیله مجرم (گاهی طی دورهای معین یا از سن مشخص)
نوع جرایم ارتکابی بوسیله مجرم (گاهی طی دورهای معین یا از سن مشخص)
شدت جرایم ارتکابی قبلی بزهکار (و گاهی از زمان ارتکاب جرم پیشین)
تعداد و انواع مجازات هایی که بزهکار متحمل شده است (گاهی طی مدت معین یا از سن مشخص)
حدود خطرناکی انواع جرایم ارتکابی نسبت به جامعه.
حدود خطرناکی بزهکار نسبت به جامعه.
سن بزهکار.
وضعیت روانی بزهکار.
سوابق زیستی و اجتماعی بزهکار.
آمادگی بزهکار برای اصلاح و بازسازی.
