ارزیابی و بهبود وضعیت وب سایت

پس از نشر وب‌سایت بر روی اینترنت، اگر توسعه دوره‌ای محتوای وب‌سایت به طور صحیح و نظام‌مند ادامه یابد، سایت خواهد توانست نیازهای جامعه خود را تأمین نماید. ارزیابی دوره‌ای باعث می‌شود مسائل و مشکلات، شناسایی شده و حتی با طراحی مجدد وب‌سایت اقدام به رفع مشکلات نماییم تا وب‌سایت بتواند به حیات خود ادامه دهد.

 

معماری اطلاعات در وب‌سایت‌ها

در موقع طراحی وب‌سایت‌ها سؤال این است که با چند کلیک کاربر می‌تواند به اطلاعات مورد نیازش دسترسی پیدا کند. معماری اطلاعات به چگونگی حرکت کاربران در فضای اطلاعاتی می‌پردازد.
معماری اطلاعات در مورد وب‌سایت، مسائل زیر را پوشش می‌دهد:

 

 

در یک سایت چند سطح باید تعبیه شود.

چند انتخاب در هر سطح باید وجود داشته باشد.

چه مسیرهایی برای دسترسی به ساختارها وجود داشته باشد.
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

چه تعداد کلیک نیاز است تا از صفحه اصلی به صفحه حاوی مطالب مورد نظر برسیم.

مشخص کردن تعداد انتخاب‌ها در هر سطح (فعالیتی نظیر تنظیم رف‌برگه البته نه به صورت الفبایی)

بهترین ساختار برای طراحی وب‌سایت، سلسله مراتبی است. شیوه‌های مختلفی برای معماری اطلاعات وجود دارد. در معماری وب‌سایت، فهرست‌ها را به نحوی طراحی می‌کنیم که خاصیت به یادسپاری داشته‌باشند.
ساختار رده‌بندی نمونه‌ای از شیوه‌های معماری هستند که مهم‌ترین آن‌ ها به قرار زیر هستند:

 

 

سلسله مراتب گسترده و کم عمق

سلسله مراتب عمیق و باریک (علایی آرانی، ۱۳۸۶)

ساختار «گسترده و کم‌عمق» به این صورت است که گزینه‌های بسیاری وجود دارد تا کاربر از میان آن‌ ها دست به انتخاب بزند، اما مطالب در سطوح کمی ارائه می‌گردد. در مقابل، ساختار «عمیق و باریک» ساختاری است که گزینه‌های محدودی را در هر صفحه در اختیار کاربر قرار می‌دهد ، اما لایه‌های عمیقی از اطلاعات ارائه می‌گردد. (روزنفلد و مورویل[۴۵]، نقل در نیدرست، ۲۰۰۷)
روزنفلد و مورویل معتقدند: «در ساختار گسترده، بایستی نسبت به توانایی افراد در مرور چشمی اطلاعات و محدودیت‌های ادراکی ذهن بشر توجه داشت». هم‌چنین نسبت به بازیابی بیش از حد اطلاعات از طریق ارائه گزینه‌های زیاد در یک صفحه، گروه‌بندی و ساختاربندی اطلاعات در سطح صفحه و تقسیم‌بندی‌های موضوعی، هشدار می‌دهند.
در ساختار عمیق، حتی باید بیشتر احتیاط کرد. اگر کاربران ناچار به پویش بیش از دو یا سه لایه اطلاعاتی باشند، ممکن است به سادگی مأیوس شده، سایت شما را ترک کنند .نتایج یک پژوهش انجام شده در میکروسافت نشان می‌دهد که وجود تعادل بین عمق و وسعت، بهترین نتیجه را به دنبال خواهدداشت .ساختار خوب موجب می‌شود که وب‌سایت قابل درک‌تر شود. (همان)

 

تعریف موتور جستجو

موتورهای کاوش پایگاه‌های اطلاعاتی قابل جستجویی هستند که از طریق برنامه‌هایی رایانه‌ای به شناسایی و نمایه سازی خودکار صفحات وب می‌پردازند (کوشا،۱۳۸۲). کلمه خودکار در این تعریف توجه ما را به این نکته جلب می کند که موتورهای کاوش برای تجزیه و تحلیل کردن [۴۶]صفحات وب به نیروی انسانی وابسته نیستند.
از طرف دیگر موتورهای کاوش الگوریتم‌های متفاوتی را برای شناسایی، نمایه سازی و بازیابی اطلاعات وب به کار می‌گیرند و اغلب به دلایل تجاری، الگوریتم‌های بازیابی و رتبه بندی نتایج کاوش خود را فاش نمی‌کنند (کوشا،۱۳۸۲). اگر چه توافقی بر سر موثر بودن یک عامل نسبت به سایر عوامل وجود ندارد .به طور مثال گوگل بیش از ۱۰۰۰ عامل را در نظام رتبه بندی نتایج خود مد نظر قرار داده اما به دلیل ماهیت تجاری و حفظ یکپارچگی نتایج کاوش، از ذکر جزئیات خودداری می‌کند (شریف،۱۳۸۶).
طی تحقیق که برین و پیچ[۴۷] در سال ۱۹۹۸ به تحلیل دقیق آناتومی گوگل پرداختند به این نتیجه رسیدند که گوگل علاوه بر نمایه سازی کلیدواژه‌ای کلمات متن، بر تحلیل پیوندها نیز تاکید دارد.
با وجود مخفی نگه داشتن الگوریتم موتورهای کاوش، عوامل زیر را به عنوان عوامل موثر بر رتبه بندی نتایج توسط موتورهای کاوش ذکر کرده‌اند.
۱٫ساختار ابرداده ای[۴۸] : چنانچه محتوای صفحه به درستی در فیلدهای ابرداده ای بازنمود شوند و موتورهای کاوش از این فیلدهای ابر داده‌ای در رتبه بندی و بازیابی نتایج خود بهره ببرند، مانعیت افزایش پیدا می‌کند به طوریکه نتایج بازیابی به سطحی قابل مدیریت کاهش می‌یابد. بعلاوه رتبه بندی صفحات صحت بیشتری خواهد داشت.
۲٫ محتوای صفحه[۴۹]
۳٫وضعیت ارجاعات فرامتنی[۵۰] (شریف،۱۳۸۶)

 

فن آوری موتورهای جستجو

وقتی جستجویی در یک موتور جستجوگر انجام و نتایج جستجو ارائه می‌شود، کاربران در واقع نتیجه کار بخش‌های متفاوت موتور جستجوگر را می‌بینند. موتور جستجو اطلاعات را از پایگاه اطلاعاتی خود مورد جستجو و بازیابی قرار می‌دهد و اینطور نیست که همان لحظه اطلاعات را از اینترنت به دست آورد، بلکه از قبل اطلاعات را از اینترنت گرفته و در پایگاه خود ذخیره می‌کند.
در ابتدا مرحله گردآوری اطلاعات صفحات وب را داریم از طریق روبات‌های اطلاعاتی می‌توانیم به جستجوی مستمر و مداوم اطلاعات در صفحات وب بپردازیم. از جمله روبات‌های اینترنت می‌توانیم به اسپایدرها[۵۱] و روبات خزنده[۵۲] اشاره کنیم.
اسپایدر، اینترنت را برای اسناد جدید وب مورد جستجو قرار می‌دهد و آدرس‌های آن‌ ها و اطلاعات مربوط به محتوا را در بانک اطلاعاتی قرار می‌دهد که با موتور جستجو می‌توان آن را در دسترسی قرار داد(هیئت مولفان و ویراستاران انتشارات میکروسافت،۱۳۸۲،ص ۵۴۴). کار اسپایدر بازبینی کدهای اج تی ام ال[۵۳] صفحات وب می‌باشد، در حالی که کاربران وب نتیجه حاصل از کنار هم قرار گرفتن این کدها را می‌بینند.
در حالی که کراولر، نرم افزاری است که به عنوان یک فرمانده برای اسپایدر عمل می‌کند و مشخص می‌کند که اسپایدر کدام صفحات را مورد بازدید قرار دهد. در واقع کراولر تصمیم می‌گیرد که کدام یک از لینک‌های صفحه‌ای که اسپایدر در حال حاضر در آن قرار دارد، دنبال شود. کراولر، ممکن است قبلا” برنامه ریزی شده باشد که آدرس‌های خاصی را طبق برنامه، در اختیار اسپایدر قرار دهد تا از آن‌ ها دیدن کند. دنبال کردن لینک‌های یک صفحه به این بستگی دارد که موتور جستجوگر چه حجمی از اطلاعات یک سایت را می‌تواند در پایگاه داده‌هایش ذخیره کند و همچنین ممکن است اجازه دسترسی به بعضی از صفحات به موتورهای جستجوگر داده نشده باشد. تنظیم میزان دسترسی موتورهای جستجوگر به محتوای یک سایت توسط پروتکل روبوت[۵۴] انجام می‌شود.
سپس اطلاعات جمع آوری شده توسط اسپایدر در اختیار ایندکسر قرار می‌گیرد. در این بخش اطلاعات ارسالی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند و به بخش‌های متفاوتی تقسیم می‌شوند. تجزیه و تحلیل بدین معنی است که مشخص می‌شود اطلاعات از کدام صفحه ارسال شده است، چه حجمی دارد، کلمات موجود در آن کدام است، چندبار تکرار شده است، در کجای صفحه قرار دارند و … . در حقیقت ایندکسر، صفحه را به پارامترهای آن خرد می‌کند و تمام این پارامترها را به یک مقیاس عددی تبدیل می‌کند تا سیستم رتبه بندی بتواند پارامترهای صفحات مختلف را با هم مقایسه کند. در زمان تجزیه و تحلیل اطلاعات، ایندکسر برای کاهش حجم داده‌ها از بعضی کلمات که بسیار رایج هستند صرفنظر می‌کند. کلماتی نظیر a ، an ، the ، www ، is و … . از این گونه کلمات هستند.
آنگاه داده‌های تجزیه و تحلیل شده در ایندکسر، به پایگاه داده ارسال می‌گردد. در این بخش داده‌ها گروه بندی، کدگذاری، در صورت لزوم فشرده و ذخیره می‌شوند.یک موتور جستجوگر باید پایگاده داده عظیمی داشته باشد و به طور مداوم حجم محتوای آنرا گسترش دهد و البته اطلاعات قدیمی را هم به روز رسانی نماید. بزرگی و به روز بودن پایگاه داده یک موتور جستجوگر برای آن امتیاز محسوب می‌گردد. یکی از تفاوت‌های اصلی موتورهای جستجوگر در حجم پایگاه داده آن‌ ها و همچنین روش ذخیره سازی داده‌ها در پایگاه داده است.
سرانجام در هنگام جستجو نرم افزار کاوش به کاربر این امکان را می‌دهد که از میان همه صفحات موجود در نمایه، آنچه را مورد جستجو است، یافته و بر اساس میزان تناسب و ارتباط آن با درخواست، واژه یا عبارت مورد نظر را رتبه بندی می‌کند. در واقع نرم افزار جستجو رابط بین کاربر و اطلاعات نمایه شده است. بخشی از این نرم افزار کار رتبه بندی اطلاعات بازیافتی را انجام می‌دهد. (مکوندی و سعیدی ۱۳۸۵)
معمولا به رایی رتبه بندی دو ویژگی مهم در نظر گرفته می‌شود:

 

 

محل درج کلید واژه: اینکه کلید واژه در کجای صفحات وب قرار دارد. کلید واژه‌ای که در عنوان قرار دارد به کلید واژه‌های دیگر ارجحیت دارد.

تعداد تکرار (بسامد) اغلب موتورهای جستجو میزان تکرر کلیدواژه‌ها را نسبت به سایر واژه‌های موجود در صفحات وب می‌سنجند و واژگانی را که از بسامد بیشتری برخوردار باشند به عنوان واژگان دارای ارتباط و تناسب بیشتر معرفی می‌کنند. همچنین در برخی موتورهای جستجو مانند اکسایت[۵۵] وجود پیوندهای بیشتر در یک صفحه وب به سایر صفحات یا ایستگاه‌های اطلاعاتی ارجحیت دارد. (منتظر،۱۳۸۰)

نمایه سازی موتورهای وب

با پیدایش دنیای مجازی شاهد ظهور انقلاب دیگری تحت نام انقلاب اطلاعات هستیم. از سوی دیگر حجم انبوه اطلاعات کاربران را بر آن داشته تا به کیفیت اطلاعات بیش از کمیت آن بیندیشند. اطلاعات روز آمد، دقیق و معتبر سه ویژگی مهمی است که لازمه کار هر محقق می‌باشد. لذا رشد فناوری‌های نو ظهور، روش‌های جدیدی را به منظور سازماندهی اطلاعات جهت بازیابی دقیق آن به یاری می‌طلبد. با بهره گرفتن از روش‌های نوین سازماندهی، اطلاعات مفید از اطلاعات سیال و ناپایدار استخراج شده و کاربر به سهولت می‌تواند به اطلاعات مورد نیاز خود دسترسی پیدا کند. یکی از مهم‌ترین این راهکارها، نمایه سازی وب[۵۶] است.
نمایه وب منابعی را که از طریق شبکه جهانی وب[۵۷] در دسترس هستند، جمع آوری و سازماندهی می کند و نقطه شروعی برای یافتن اطلاعات می‌باشد. در وب نمایه‌ها ممکن است به روش‌های گوناگونی سازماندهی شوند. شیوه سازماندهی یک نمایه با نمایه دیگر فرق می‌کند، نمایه‌ها می‌توانند به طور الفبایی، موضوعی (رده‌ای) و … سازماندهی شوند. نمایه‌های موضوعی اغلب منابعشان را طبق یک نظم سلسله مراتبی از اعم به اخص مرتب می‌کنند.. نمایه‌های وب برای نشان دادن لیست‌های منابع خود ازپیوندهای فرا متن استفاده می‌کنند، آن‌ ها این امکان را دارند تا از طریق لینک‌ها صدها و بلکه هزاران منبع را در بر بگیرند. عموما تمام نمایه‌ها یک نقطه اتصال دهنده مستقیم به منابع فهرست شده را به کاربران عرضه می‌کنند.
نمایه های وب برای نشان دادن لیست‌های منابع خود از پیوندهای فرا متن استفاده می‌کنند، آن‌ ها این امکان را دارند تا از طریق لینک‌ها صدها و بلکه هزاران منبع را در بر بگیرند.

 

دو عامل مهم در نمایه سازی وب

نمایه، یک مخزن جامع از اطلاعات در دسترس نیست اگر چه آنها می‌توانند هزاران منبع را فهرست کنند. در واقع نمایه‌های وب ما را به فهرست‌ها و راهنماها ارجاع می‌دهند. این نوع نمایه‌ها نیاز به یک نرم افزار و یک زبان نمایه سازی خاص دارند.
الف- زبان نمایه سازی
زبان نمایه سازی آن دسته از واژگان نمایه سازی است که در نظام خاصی از ذخیره و بازیابی مورد استفاده قرار می‌گیرد. “زبان ” می‌تواند طبیعی، یعنی زبان مدرک نمایه سازی شده باشد، یا ساختگی یا کنترل شده باشد(یعنی از نوعی تنظیم برخوردار باشد. (سلطانی، ۱۳۸۲، ص ۱۸۰)
عملکرد نظام بازیابی متاثر از کیفیت زبان نمایه است. وجود نمایه سازی و جستجوی خوب نمی‌تواند زبان نمایه نامناسب را جبران کند به عبارت دیگر کاربران اطلاعات فقط به آن اندازه می‌توانند عمل نمایند که زبان نمایه مجاز می شمارد. ناتوانایی های زبان نمایه بر دو نوع است: ۱-عدم توانایی به خاطر ویژگی در اصطلاحات ۲-عدم توانایی به خاطر ابهام یا روابط کاذب بین اصطلاحات. (لانکاستر، ۱۳۷۹، ص۱۷۹)
عمدتا زبان‌ها دو نوع هستند:

 

 

زبان‌های مهار شده[۵۸]

این زبان‌ها، حاوی اصطلاحاتی هستند که برای نمایه سازی مدارک انتخاب و پذیرفته شده‌اند، فهرست‌ها سر عنوان‌های موضوعی و اصطلاحنامه ها دو شیوه متفاوت زبان نمایه سازی مهار شده است. اصطلاحنامه پس از شرح زبان‌های آزاد توصیف می‌شود.

 

 

زبان‌های آزاد[۵۹]

در این نوع زبان‌ها محدودیتی ازنظر نوع واژه وجود ندارد، هر واژه یا اصطلاح می‌تواند بدون قید و شرط از زبان طبیعی گرفته شود، یعنی عینا از زبان مدرک نقل گردد و یا متناسب با موضوع مدرک تعیین شود. ازنمایه سازی به زبان طبیعی هم می‌توان در ساخت واژگان موضوع الکترونیکی و هم در تولید نمایه نامه‌های چاپی استفاده کرد. یکی از کاربردهای نمایه سازی به زبان طبیعی تولید نمایه‌هایی است که مبتنی بر واژه‌های عنوان می‌باشد. مانند: نمایه کوئیک، نمایه کووک و نمایه جایگشتی.(داورپناه،۱۳۸۱،ص۳۳)
ب- نرم افزارهای نمایه سازی وب
بسته به اینکه در وب مورد نظر چه اطلاعاتی را می‌خواهیم نمایه سازی کنیم (اطلاعات می‌توانند یک سند، یک تمام متن[۶۰]، تصاویر و … باشند) نرم افزارهای گوناگونی برای نمایه سازی وب موجود می‌باشد:
نرم افزارهای نمایه سازی وب
Advanced Java Tree Menu
PHP Lightning Portal (PLP)

 

ازدواج از نوعی تقدس برخوردار است که در مقایسه با سایر روابط انسانی، تمامیتی بی نظیر دارد بدین معنا که ابعاد زیستی ، اقتصادی، عاطفی، روانی و اجتماعی زندگی را پوشش می دهد.نکته بعدی استحکام این قرارداد است که در قرآن از ازدواج به عنوان پیمانی محکم یاد شده است و جملاتی که در عقد ازدواج و هم زمان با آن از سوی یک طرف گفته می شود و طرف مقابل نیز آن را می پذیرد ، نشان از استواری این پیوند دارد (سالاری فر، ۱۳۸۹).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
در اسلام به اصل کفویت اشاره می شود و با مطالعه فرهنگ جوامع گوناگون ملاحظه می شود که در امر انتخاب همسر، تناسب، سنخیت، همشان بودن و همسان گزینی یک قاعده جهانی است . افراد تمایل دارند همسری انتخاب کنند که از ابعاد گوناگون سنی ،تحصیلی ، خانوادگی ،اقتصادی، هوشی، اعتقادی، فرهنگی و نظایرآن با آنها همسان و متناسب باشد(به پژوه، ۱۳۸۸).
عکس مرتبط با اقتصاد
ازدواج ها به دو گروه پایدار و ناپایدار تقسیم می شود. ازدواج پایدار شامل زوج های سنتی ، زوج های دو جنسیتی و زوج های اجتنابی می شود و ازدواج های ناپایدار شامل زوج های معترض و زوج های فاقد قید (جدا از هم ) می گردد.
زوج های سنتی و زوج های دوجنسیتی : نقش های جنسی سنتی را ایفا می کنند و اهداف خانواده را به اهداف فردی ترجیح می دهند، برنامه ریزی روزانه منظمی دارند ، سطح متوسطی از هیجانات مثبت و منفی را نشان می دهند، تمایل به اجتناب از هر گونه تعارض به جز مسائل عمده و اساسی دارند و وقتی درگیر تعارضات می شوند به آن پرداخته و سعی می کنند حلش کنند.در آخرین مرحله بروزمشکل به طور قابل توجهی قانع سازی صورت می گیرد. نقش های جنسیتی برابرنگری را پذیرفته و ایفا می کنند، اهداف فردی را به خانوادگی ترجیح می دهند ، برنامه روزانه آشفته و مکان های زندگی جداگانه ای در خانه دارن، دو همسر با هم مخالفند (ناسازگارند) و سطح بالایی از هیجانات مثبت و منفی را نشان می دهند.
زوج های اجتنابی: آنها نقش های جنسی سنتی را ایفا میکنند، مکان های جداگانه ای برای زندگی دارند، کمتر مهارت های حل مشکل دارند، از هرگونه تعارض اجتناب می کنند و در هنگام تعارض مسائل خود را بیان می کنند ، اما هیچ گونه کوششی برای قانع سازی یا مصالحه (سازش) انجام نمی دهند.(کار،۱۹۷۵،ترجمه تبریزی، ۱۳۸۴).
زوج های متعارض از گروه ازدواج ناپایدار: آنها درگیر تعارضات شده و بدون هیچ کوشش ساختار یافته ای برای حل وارد مذاکره می شوند، تعاملات آنها را سرزنش های ادامه دار ،ذهن خوانی و شخصیت تدافعی شکل می دهد، آنها سطح بالایی از هیجانات منفی و سطح پایینی از هیجانات مثبت را نشان می دهند و الگوها ی تعاملی (تهاجمی-اجتنابی) هستند.
زوج های فاقد قید یا جدا از هم از گروه ازدواج ناپایدار: آنها از تعارضات اجتناب کرده و مهارت های حل مساله کمی دارند، دوره های کوتاه سرزنش گری، ذهن خوانی، و شخصیت تدافعی در تعاملاتشان وجود دارند، سطح پایینی از هیجانات منفی را داشته و تقریبا هیچ هیجان مثبتی را نشان نمی دهند-الگوی تعاملی آنها اجتناب است. کار[۲۴](۱۹۷۵،ترجمه تبریزی، ۱۳۸۴).

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

خانواده: تعریف، عملکرد و نقش آن در تعارضات

خانواده چیزی بیش از مجموعه افرادی است که در یک فضای مادی و روانی به سر می برند . خانواده یک نظام اجتماعی و طبیعی است که ویژگی های خاص خود رادارد . این نظام اجتماعی مجموعه ای از قواعد و اصول را ابداع و برای اعضای خود نقش های متنوعی تعیین می کند. علاوه بر این خانواده از یک ساخت نظام دار قدرتمند برخوردار است، صورت های پیچیده ای از پیام رسانی های آشکار و نهان را به وجود می آورد، و روش های مذاکره و مسئله گشایی مفصلی در اختیار دارد که به آن اجازه می دهد تا تکالیف مختلفی را با موفقیت به انجام برساند. خانواده گروه اجتماعی با روابط طولانی و زمان دار است. در حالی که گروه های اجتماعی، پیوستگی روابطشان در اجتماع تعریف شده است. از طرف دیگر در خانواده انواع روابط از قبیل دوستی، عشق، تولید مثل ، همیاری ، حمایت، گفتگو وجود دارد. در حالی که گروه های دیگر اجتماعی یکی از انواع روابط فوق در آن وجود دارد(آزادارمکی، ۱۳۸۹).
زوجین وخانواده ها از دیگر گروه های انسانی هستند که از بسیاری جهات، از قبیل شدت و نوع عملکرد متفاوت هستند . در موجودات انسانی خانواده جایی است که با بیشترین عشق یا تنفر را در آن تجربه می کنیم یا از عمیق تربن رضایت لذت می بریم و از عمیق ترین دردها رنج می بریم. در خانواده ها عملکرد یک عضو بر کل خانواده اثر می گذارد. خانواده یک سیستم با پویایی متعادل است استرس ها و کشمکش های زندگی خانواده، به طور اجتناب ناپذیری بر روی تک تک اعضای آن اثر می گذارد. وقتی کل یک سیستم با یک قسمت آن با بی تعادلی مواجه می شود سیستم در جهت باز گرداندن آن به تعادل قبلی عمل می کند(مک لیور[۲۵] ۱۹۹۹، به نقل از مرادی، ۱۳۸۰).

 

تعارض: تعریف، انواع و آثار

عبارت است از یک حالت هیجانی منفی که به علت ناتوانی در انتخاب حداقل یکی از دو هدف ناسازگار به وجود می آید. به سخن دیگر تعارض زمانی پیش می آید که انگیزه ها و خواست های درونی و برونی انسان در تضاد با یکدیگر فعالیت کنند(شاملو،۱۳۷۷).
تعارض در سطوح مختلفی چون درون فردی ، که مورد نظر این پژوهش است به رفتار های آگاهانه ای گفته می شود که به دلیل بی توجهی به خواسته های دیگران و به منظور ممانعت از تحقق اهداف سایر افراد صورت می گیرد(ملکی حاج آقا، ۱۳۸۴).
اساسا سه نوع تعارض وجود دارد، یکی از آنها، تعارض میان احساسات است و از آنجا که وجود تفاوت میان انسان ها امری اجتناب ناپذیر است، در هر رابطه مهمی ممکن است احساسات خصمانه نیرومند و تعارض هایی که به وجود بیایند که معمولا با به کارگیری روش هایی برای آن، تعارض قابل حل است. اما نوع دیگر، تضاد بین ارزش ها ست که برای این نوع از تعارض به ندرت راه حلی وجود دارد، با این وجود باز هم برای درک شرایط، استفاده از روش های حل تعارض، می تواند به افرادی که باور های متضادی دارند کمک کنند تا یکدیگر را بفهمند و تحمل بیشتری برای درک شرایط یکدیگر کسب کنند. سومین نوع تعارض، تعارض بین نیازهاست که پس از حل شدن مسائل ارزشی و احساسی غالبا به صورت موضوعات اساسی، باقی می مانند، که باید حل و فصل شوند . تعارض می تواند خلاق یا مخرب باشد. و در صورتی که ماهرانه با آن برخورد شود حتی می تواند به صمیمیت بیانجامد (بولتون[۲۶]، ترجمه سهرابی، ۱۳۸۱).
نحوه ی برخورد انسان ها با تعارضات را، تفاوت های فردی آنها تعیین می کند . خصوصیاتی مثل قدرت تصمیم گیری، رشد فکری ، موقعیت سنجی، آستانه تحمل اولویت سنجی تعیین هدف زندگی و … در چگونگی برخورد با تعارض و شیوه حل آن موثر است. تعارض زمانی به وجود می آید که فرد نتواند از دو راه سازش ناپذیر، دست کم یکی را انتخاب کند. پس می توان گفت تعارض زمانی به وجود می آید که رفتار جانشینی وجود دارد و استرس به عنوان یک تعارض حل نشده است که به تبع تعارض اصلی پدید می آید. تعارض حالت هیجانی را آشفته می کند، به فعالیت شناختی آسیب می زند و ممکن است تعادل حیاتی بدن را مختل نماید. اختلال هیجانی تعارض به صورت دودلی ، اضطراب زود رنجی ، خشم، افسردگی و احساس گناه است. تعارض علاوه بر اینکه در تهییج پذیری تاثیر دارد شناخت را نیز مختل می کند تحت شرایط تعارض زا الگوی تفکر شخص اغلب آشفته می شود(شاملو،۱۳۷۷).
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی

 

تعارضا ت زناشویی و رویکرد ها

به هرنوع تنازع بر سر تصاحب پایگاه ها و منافع قدرت که در جهت خلاف امتیازات زوج مقابل و افزایش امتیازات خود به وقوع می پیوندد، تعارض زناشویی گفته می شود(ثنایی، ۱۳۷۹).
تعارض فرایندی است که ضمن آن اعمال و رفتار یک فرد با اعمال و رفتار فرد دیگر تداخل می کند هنگامی که دو فرد به عنوان یک زوج با هم زندگی می کنند به دلیل ماهیت تعامل انسانی، اوقاتی در زندگی پیش می آید که نیازها برآورده نمی شوند و در نتیجه زوجین نسبت به یکدیگر احساس خشم و ناامیدی و یا نارضایتی می کنند که به این حالت تعارض زناشویی گفته می شود(برنشتاین[۲۷]، ترجمه سهرابی۱۳۸۲).
رویکرد [۲۸]MRI: اساسی ترین ایده این رویکرد این است که تلاش های غیر موثر در حل مشکلات سرانجام منجر به حفظ و تداوم این مشکلات می شوند. بنابراین وظیفه اصلی سنجش در این رویکرد، ردیابی الگو های رفتاری تکرارشونده ای است که شامل راه حل های صورت گرفته غیر موثر می باشد. درمان به خودی خود، باید الگو های مرضی را از بین ببرد. برای این کار به طور غیر مستقیم از مراجعین تقاضا می شود از تلاش برای حل مشکلاتشان دست بکشند. راه حل های غیر موثر در چهار مقوله عمده جای می گیرندکه عبارتند از: ۱) کوشش در جهت خود جوش ساختن عمدی خود با دیگران. ۲)استفاده از راه حل هایی که ظاهرا خطری ندارند، در حال که خطر ریسک پذیری غیر قابل اجتنابی دارند. ۳)تلاش برای حل مشکلات از طریق بحث رودررو. ۴)تایید شک یک شاکی یا دفاع از عملکرد او است(کار،۱۹۵۷، ترجمه تبریزی ۱۳۸۴).
رویکرد ساختاری: اساسی ترین ایده در این رویکرد این است که ساختارهای سازمانی مشکل ساز خانواده، ظرفیت خانواده را به نحوی به مخاطره می اندازد که هنگام گذر از مراحل چرخه زندگی با استرس های درون خانوادگی یا برون خانوادگی غیر قابل پیش بینی مواجه می شود. مرزها مبهم یا خشک و بیش از حد درهم فرو رفته و یا بی قید و بند است. بی قید بندی و در هم فرو رفتگی هر دو راه کارهای اجتناب از تعارض هستند. این راه کارها زوجین را از رنج حاصل از حل تعارض و اصلاح قوانین معاف می سازند.
رویکرد شناختی رفتاری: فرضیه اساسی مبین این نکته است که رفتار و شناخت های مشکل ساز یاد گرفته می شوند و از طریق الگو های تعاملی تکراری تداوم می یابند. الگوهای تعاملی ممکن است از نوع تقلید، شرطی سازی کلاسیک و یا ترکیبی از این ها باشد. تحقیقات شناختی رفتاری نشان داده اند که روابط در خانواده ها و زوج های آشفته و غیر آشفته با یکدیگر متفاوتند(کار،۱۹۵۷، ترجمه تبریزی ۱۳۸۴).
زوج های آشفته دارای الگو های رفتاری منفی بیشتری هستند که با تقویت متقابل منفی ، تداوم می یابد و از سوی دیگر طرحواره های شناختی منفی بر فرایند تفکر اعضای خانواده حکمرانی می کند. این طرح واره ها توجه انتخابی منفی، و انواع خاصی از اسناد ها، انتظارات، فرضیات و استاندارد های تهدید کننده روابط خانوادگی را در بر می گیرد که باعث تداوم الگو های رفتاری منفی می گردد.
رویکرد هیجان مدار: بر اساس این دیدگاه تعارض در زندگی زناشویی زمانی اتفاق می افتد که همسران قادر به ارضای نیازهای دلبستگی یکدیگر برای ایمنی، امنیت و رضایت نیستند. به عبارت دیگر روابط زناشویی آشفته، نشان دهنده ی شکست زوجین در برقراری رابطه ی همراه با الگوی دلبستگی ایمن است. این گونه همسران در برآوردن نیاز های دلبستگی یکدیگر، به پاسخ های هیجانی مثل ترس، نگرانی، ناامیدی، صدمه ی عاطفی و آسیب پذیری دچار می شوند. این پاسخ های عاطفی اولیه به طور کامل بیان نشده و تبدیل به پاسخ های هیجان ثانوی مانند خشم، خصومت، انتقام جویی یا احساس گناه مفرط می شود(کار،۱۹۵۷، ترجمه تبریزی ۱۳۸۴).
رویکرد تجربه نگر: ویتاکر معتقد است که اختلال خانواده هم از جنبه ساختاری و هم از بعد فرایندی مورد توجه قرار می گیرد. از لحاظ ساختاری امکان دارد که مرزهای خانوادگی درهم ریخته یا نفوذ ناپذیر، باعث عملکرد ناسازگار خرده نظام ها، تبانی های مخرب، انعطاف ناپذیری نقش ها و جدایی نسل ها از هم گردند.مشکلات مربوط به فرایند می توانند موجب فروپاشی مذاکره و توافق اعضا برای حل تعارض شوند و شاید باعث گردند تا صمیمیت، دلبستگی یا اعتماد از بین برود (گلدنبرگ،۱۹۹۲،ترجمه برواتی و همکاران ۱۳۸۲).

 

واکنش های هیجانی:

هیجان ها بسیار پیچیده تر از آن هستند که ابتدا به چشم می خورند. در نگاه اول ، همگی هیجان ها را به عنوان احساس می شناسیم ، ما شادی و ترس را می شناسیم زیرا جنبه احساسی آن ها طبق تجربه ما خیلی بارز هستند. اما به همان صورتی که بینی بخشی از صورت است ، احساس ها نیز فقط جزئی از هیجان ها هستند. هیجان ها چند بعدی هستند. آن ها به صورت پدیده های ذهنی ، زیستی، هدفمند و اجتماعی وجود دارند. هیجان ها تا اندازه ای احساس های ذهنی هستند مثل زمانی که عصبانی یا خوشحال هستیم. اما هیجان ها واکنش های زیستی نیز هستند، یعنی پاسخ دهنده های بسیج کننده انرژی که بدن را برای سازگار شدن با هر موقعیتی که فرد با آن مواجه شده ، آماده می کنند. هیجان ها هدفمند هم هستند، خیلی شبیه گرسنگی که هدف دارد. برای مثال خشم میل انگیزشی برای انجام دادن کاری مانند جنگیدن با دشمن یا اعتراض به بی عدالتی را در ما ایجاد می کند. هیجان ها پدیده های اجتماعی نیز هستند، علایم قابل تشخیص چهره ای، ژستی و کلامی می فرستیم که دیگران را از کیفیت و شدت هیجان پذیری ما با خبر می کنند(ریو[۲۹]، ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۵).
پل کلینجینا[۳۰] و آن کلینجینا[۳۱](۱۹۸۱) تعریفی را ارائه کرده اند که عناصر اصلی تعریف قبلی را شامل می شود. بر طبق این تعریف، هیجان حاصل تعامل بین عوامل ذهنی ، محیطی و فرایند های عصبی و هورمونی است. آن ها در تایید این تعریف، معتقدند که هیجان ناشی از تجاربی عاطفی، مثل لذت یا ناراحتی است و باعث می شوند تا فرد تبیین های شناختی خلق کند، برای مثال علت ها را به خود یا محیط نسبت دهد. همچنین باعث انواع سازگاری های درونی مثل بالارفتن ضربان قلب می شود و رفتارهایی را فرا می خواند که اغلب، و نه همیشه، بیانی (خندیدن یا گریستن) هدفمند(کمک کردن یا اجتناب کردن) و انطباقی (حذف چیزی که تهدیدی بالقوه برای بقا محسوب می شود) هستند. بر اساس این تعریف، هیجان ناشی از فرایندهای زیست شناختی آموخته شده و شناختی است. دیگر عملکرد های مهم هیجان عبارت از رفتار پاداش دهنده و تنبیه کننده است. وقتی فرد هیجان بسیار مثبتی را تجربه می کند به احتمال زیاد به رفتارهایی می پردازد که موجب تولید مجدد آن هیجان شود. به همین صورت، وقتی فرد هیجانی بسیار منفی را تجربه می کند، از رفتارهایی که باعث بروز مجدد آن هیجان می شود، اجتناب می کند(فرانکن،۱۹۳۹،ترجمه شمس اسفند آباد،محمودی و امامی پور، ۱۳۸۴).
شناخت و هیجان:
وقتی رویداد یا عملی را تجربه می کنیم، دست به تفسیر موقعیت بر حسب هدف ها و بهزیستی خود نیز می زنیم(در مسابقه پیروز شدم و احساس شادی می کنم ) یا ( در امتحان موفق نشدم و افسرده ام ). این قبیل تفسیر ها، ارزیابی شناختی نامیده می شود. تفسیر موقعیت به ما کمک می کند تا نوع هیجان احساس شده و شدت آن را مشخص کنیم.ارزیابی شناختی می تواند نقش عمده ای نیز در تمایز هیجان ها داشته باشد. برخلاف برانگیختگی خود مختار، ارزیابی های ما چندان متنوع اند که می توانند مبنای تمایز میان انواع گوناگون احساس هیجانی باشند، و علاوه بر آن سرعت فرایند ارزیابی احتمالا در حدی است که می تواند با سرعت بروز برخی از هیجان ها برابری کند. ارزیابی شناختی، غالبا به تنهایی می تواند کیفیت تجربه هیجانی را نیز تعیین کند(اتکینسون[۳۲] و همکاران،۲۰۰۰،ترجمه براهنی،۱۳۸۵).
انواع واکنش های هیجانی:
واکنش های هیجانی از دو دیدگاه زیستی و شناختی قابل بررسی است. دیدگاه زیستی معمولا روی چند هیجان اصلی تاکید دارد که حداقل دو یا سه و حداکثر ده تا هستند . نانسی استین بر ۴ هیجان شادی ، غم، خشم و ترس تاکید دارد، زیرا این هیجان ها واکنش به فعالیت های اساسی، چون موفقیت، شکست، ممانعت و بلاتکلیفی را منعکس می کنند. ایزارد[۳۳]، ده هیجان را بر اساس نظریه هیجان های متمایز خود معرفی می کند که شامل خشم ، ترس، اندوه، شادی، نفرت، تعجب، شرم، گناه، علاقه و حقارت می باشد. دیدگاه شناختی قاطعانه تاکید دارد که انسان ها خیلی بیشتر از دو یا ده هیجان که دیدگاه زیستی معرفی می کند، تجربه می کنند . نظریه پردازان شناختی می گویند البته درست است که تعداد محدودی مدار عصبی، جلوه های صورت ، واکنش های بدنی(مثل واکنش های جنگ و گریز) وجود دارد، اما چند هیجان مختلف می توانند از یک واکنش زیستی ایجاد شوند. برای مثال یک پاسخ فیزیولوژیکی، مانند بالا رفتن سریع فشار خون، می تواند مبنای زیستی خشم و حسادت یا رشک باشد. از طرفی چون در این دیدگاه موقعیت ها را می توان بسیار متفاوت تعبیر کرد و از آن جایی که هیجان ها از ترکیب ارزیابی شناختی، زبان ، دانش شخصی، تاریخچه، جامعه پذیری و انتظارات فرهنگی به وجود می آید، انسان ها تعداد زیادی هیجان را تجربه می کنند(ریو، ترجمه سید محمدی،۱۳۸۵).

 

فرایند های مولد تعارض

فقدان گفتگو: در یک رابطه صمیمی عدم تبادل عقاید و احساسات، موقعیتی ویژه برای همسران ایجاد می کند که آنها مجبور می شوند به نوعی این خلاهای ارتباطی را پر کنند اگر فقدان گفتگو ادامه یابد اعتماد سرکوب شده و هر دو فرد ممکن است مظنون و دفاعی شوند. فقدان رهبری موثر و تصمیم گیری : فقدان در مورد این که چه کسی در مقام مسئولیت و رهبری است و این که کارها چگونه باید پیش برود و انجام گیرد، می تواند منبع تعارض باشد به عنوان مثال اگر همسری در یک رابطه انتظار تصمیم گیری مشارکتی را داشته باشد و دیگری فردی قدرت طلب باشد، همسران مشغول کشمکش در مورد این مسئله می شوند و لذا تعارض شکل می گیرد (مارکمن[۳۴] و استانلی[۳۵] و بومبرگ[۳۶]، ۲۰۰۱).
تعارض های ارزشی: داشتن نظام ارزشی خشک و متعصب و تفاوت های موجود در نگرش ها ، اعتقادات و انتظارات ممکن است باعث تداخل در تصمیم گیری مناسب شود. ارزش و اعتقادات متفاوت همسران را مستعد انتخاب اهداف یا روش های متفاوت برای نیل به اهداف مشابه می کند و از آن جایی که هر هدف نیاز به سرمایه گذاری، وقت ، تلاش و گاهی فداکاری است همسران نمی توانند یک هدف را بدون تاکید دیگری دنبال کنند. این نوع اختلاف نظر ها در یک رابطه باعث تعارض می گردد (مارکمن و همکاران، ۲۰۰۱).

 

مراحل رشد تعارضات زناشویی

مرحله اول: در مرحله اول کمترین میزان تعارض وجود دارد و این مرحله معمولا در زوجینی که مدت کوتاهی از ازدواجشان می گذرد مشاهده می شود. تعارض بیش از ۶ ماه ادامه نیافته و بی میلی یا تنش مهمی را در رابطه ایجاد نکرده است. همسران در این مرحله به خوبی به درمان پاسخ می دهند.
مرحله دوم : در این مرحله تعارض بیش از ۶ ماه به طول می انجامد. سرزنش و مثلث سازی در این مرحله وجود دارد. هر دو نارضایتی خود را ابراز می کنند. در این مرحله گرچه زوجین اوقاتی را با همدیگر به تفریح می روند ، ولی سردی رابطه نیز آشکارا وجود دارد و برای پاسخ به استرس، الگو های تعاملی همدم طلب- دوری گزین، والد-کودک، یادآور- طفره رو را نمایش می دهند. درمان در این مرحله تمرکز بر خود، به جای سرزنش همسر می باشد( یانگ[۳۷] و لانگ[۳۸] ۱۹۹۸به نقل از ملک سعیدی، ۱۳۸۸).
مرحله سوم:در این مرحله زوجین، تعارضی همراه با خشونت را نشان می دهند و خشم و کنترل یکدیگر ، موضوعات اولیه تعارضات این نوع زوجین هستند. سرزنش و تحقیر ، قطبی سازی و دعوا بر سر قدرت آشکارا وجود دارد. ارتباطات بسته و اعتماد پایین است. درمان مفید در این مرحله تمرکز بر کاهش قطبی سازی و فعال سازی مجدد عاطفی و باز سازی اعتماد است .
مرحله چهارم: در این مرحله بالاترین استرس در رابطه وجود دارد . دعوا بر سر قدرت است. در نتیجه روابط ضعیف، انتقاد شدید و سرزنش زیاد بوده و خودافشایی و همکاری وجود ندارد. از آنجایی که خشم در حد بالایی در این مرحله وجود دارد، درمان به شکل جدی تری می بایست جریان یابد(یانگ[۳۹] و لانگ[۴۰] ۱۹۹۸به نقل از ملک سعیدی، ۱۳۸۸).

 

واکنش های زوجین در تعارضات زناشویی

شیوه های متفاوت واکنش های افراد در برابر اختلافات زناشویی را بررسی نموده و چهار واکنش متداول را مشخص نموده است که عبارتند از:
به صدا درآمدن: این واکنش وقتی اتفاق می افتد که فرد شروع به بیان مشکلات زناشویی نماید، تلاش به مصالحه کند ، کمک بطلبد ، تلاش برای تغییر موقعیت خود وطرف مقابل کند و به طور کلی برای اصلاح رابطه اقدامی انجام دهد این واکنش تلاشی برای نجات رابطه دچار مشکل است و زمانی به کار می رود که فرد قبلا از رابطه رضایت داشته باشد و همچنین احتمال می رود زنان از این واکنش بیشتر استفاده نماید.
وفا داری : پاسخ محافظه کارانه ای است که تلاش برای حفظ وضعیت نشان می دهد. فرد ناخشنود اما وفادار، در انتظار بهبودی رابطه با فرض اینکه مسائل با گذشت زمان حل خواهند شد، با مشکلات روبرو می شوند. این واکنش زمانی بروز می کند که فرد مشکلات رابطه را جزئی می بیند و چاره ای دیگر در زندگی نمی یابد.در این حالت فرد سرمایه گذاری زیادی در رابطه کرده و نارضایتی او شدید نیست.
غفلت : این واکنش با گزراندن زمان کمتر با یکدیگر، بی اعتنایی و امتناع از بحث در مورد مشکلات و بد رفتاری با طرف مقابل مشخص می شود. غفلت وقتی بیشترین احتمال بروز را خواهد داشت که شخص قبل از وجود مشکلات عینی از رابطه رضایت نداشته باشد( راسبالت[۴۱] ،۱۹۷۸، به نقل از عامری).
خروج: این واکنش ممکن است به شکل ترک خانه ، بدرفتاری ، یا پایان دادن به رابطه باشد. وقتی افراد معتقد باشند که چیز کم ارزشی را از دست می دهند، احتمال بیشتری وجود دارد که رابطه را ترک کنند. این مسئله وقتی پیش می آید که رابطه رضایت بخش نبوده و سرمایه گذاری کمی در رابطه انجام شده باشد و همچنین انتخاب هایی در زندگی وجود داشته باشد(راسبالت،۱۹۷۸، به نقل از عامری،۱۳۸۲).

 

منابع اختلافات و تعارضات زناشویی

دخالت یا اعمال نفوذ خانواده اصلی:یکی از مهم ترین عواملی که اثر قاطعی بر بروز مشکلات زناشویی و تعارض زوجین دارد مربوط به خویشاوندان زن و شوهر یا خانواده اصلی آنهاست. دخالت یا اعمال نفوذ خانواده های اصلی که غالبا به صورت پنهانی و در پوشش های زیبا عرضه می شود می تواند یکی از پایه های جدی تعارضات زناشویی از شروع تا پایان هر ازدواج باشد.
منابع درونی: منابعی از تعارض هستند که در افراد زمانی شروع می شود که غرایز، سائق ها و ارزش هایی برخلاف فرد دیگری در میان باشد. این نوع تعارض اساسا با یک شخص نیست بلکه با خود شخص و فشارهای درونی که از نبرد درونی حاصل می شود، می باشد. نتیجه این تنش های درونی این است که افراد در موقعیت هایی که این تنش ها تحریک یا تقویت می شوند شروع به نزاع می کنند. ترس های غیر منطقی یا اضطراب ها یا نیاز های عصبی می تواند منبع اصلی اصطکاک زن وشوهر باشد(رایس[۴۲]،۱۹۹۶، به نقل از فریدی۱۳۸۵).
منابع جسمی: خستگی جسمی یکی دیگر از این عوامل است. فرسودگی جسمانی ، تحریک پذیری، آشفتگی هیجانی ، بی حوصلگی و کاهش تحمل را به دنبال دارد. این امر باعث می شود افراد کارهایی را انجام دهند و حرف هایی را بر زبان بیاورند که به طور معمول انجام نمی دهند(مرادی، ۱۳۸۰).
منابع بیرونی:منابعی هستند که در رابطه با دیگران واقع می شوند. همه زوجین مشکلات زناشویی دارند، اما زوج های ناخرسند به احتمال بیشتری از غفلت و کمبود عشق، عاطفه و بی رضایتی از ارضای میل جنسی، درک ، احترام و همکاری، نسبت به زوج های خرسند شکایت دارند. اشتباهات آنها توسط همسرشان بزرگ جلوه داده می شود و باعث می شود که احساس بی ارزشی کنند این شکایت ها مرکز تعارضات می شود و عدم ارتباط، ناتوانی در حل تعارضات و کنار کشیدن از دیگر افراد، این تعارضات را همیشگی می کند.
منابع محیطی یا موقعیتی : این منابع شامل مواردی مانند شرایط زندگی، فشار های اجتماعی بر اعضای خانواده، وقایع غیر منتظره که بر عملکرد خانواده آسیب می زند، می باشد. مثلا فرزند بیشتر در خانواده استرس ها و تعارضات بیشتری را ایجاد می کند. بعضی مواقع یک رابطه زناشویی در حالتی از تعادل باقی می ماند تا اینکه بعضی وقایع ناگهانی، این رابطه را می شکند. مرگ یکی از والدین ممکن است باعث تعارض در زندگی زوجین شود و زوج داغدیده ممکن است از همسرش منزوی شود(ولگات و هاگس[۴۳]،۱۹۹۹، به نقل از فریدی، ۱۳۸۵).

 

اشتباهات اساسی در ارتباطات زناشویی

ایجاد ارتباط برای زیر نفوذ خود قرار دادن
گاهی اوقات ما یک رابطه را برای به دست آوردن خواسته هایمان آغاز می کنیم خواه طرف مقابل توانایی برآوردن آن را داشته باشد و خواه نداشته باشد، قهر می کنیم اخم می کنیم تهدید می کنیم چاپلوسی می کنیم و آنچه در توان داریم برای ایجاد احساس ناراحتی در طرف مقابلمان انجام می دهیم این نوع رفتار گرچه ممکن است به طور موقتی موثر باشد اثر بسیارناگواری در طولانی مدت بر سلامت رابطه خواهد داشت آن را رها کنید برای خواسته و پیشنهادات نفر دیگر احترام قائل گردید اگر او نمی خواهد خواسته شما را برآورده کند ببینید می توانید خودتان آن را به خود بدهید(کارتر[۴۴]، ۲۰۰۳).
ایجاد ارتباط برای فریب دادن
با اینکه نیازی به گفتن ندارد این یکی از خطرناک ترین انواع رفتار است که بسیاری از رابطه ها را نابود می کند . دروغ ها گزافه گویِی ها بازی دادن ها و نیرنگ های متداول همگی باعث پریشانی و رنجش می گردند. آنها بنیان رابطه را به لرزه در می آورند و در نهایت شکافی عمیق در اعتماد به وجود می آورند. نسبت به خطر آن هشیار باشید و پیش از اینکه آغاز شود متوقفش کنید اگر این چیزی است که برای شما آشنا به نظر می رسد ابتدا آن را در رفتارهای خودتان مورد سنجش قرار دهید اگر صادق باشید دیگر مایل به پذیرش فریب دیگران نخواهید بود در روابط خود راستی و درستی را پیشه کنید (بارتون[۴۵]، ۲۰۰۳).
پیام های متناقض
پیام های متناقض چیزی گفتن و چیز دیگری را انجام دادن است که یک فرم بسیار رایج فریب و نیرنگ می باشد همچنین این می تواند به صورت قول دادن لفظی یا عملی و انجام ندادن آن در بیاید. پیغام های متناقض باعث پریشانی بسیار می گردد همیشه به اعمال فرد توجه نمایید معمولا اعمال نسبت به گفتار هم ترازی بیشتری با حقیقت داد. اگر گفتارشان با اعمالشان در تناقض بود آنچه که گفته می شود را نادیده بگیرید .درک کنید که شخص دارای تعارض بوده و اجـازه ندهیـد شمـا را نیز دچار آن احساس نماید(شرود[۴۶]، ۲۰۰۲).
ایجاد ارتباط بابت ثابت کردن حق خود و اشتباه دیگری:
پیش از آنکه بتوانید یک ارتباط موثر را آغاز کنید، باید نگاهی موشکافانه به قصد و غرض خود بیاندازید آیا برای اینکه توسط دیگران فهمیده شوید ارتباط برقرار می کنید، برای بدست آوردن خواسته ها، یا هدف دیگری را فراسوی سخنانی که در حال بیان آنها هستید دنبال می کنید؟ بسیاری از زوج ها به مرحله ای می رسند که فقط می خواهند ثابت کنند حق با آنها بوده و نفر دیگر در اشتباه است (و همیشه این طور بوده است). این نوع رابطه همانند نبرد می ماند. این سخنان مملو از خشم وسرزنش بوده و سبب می گردد نفر دیگر احساس کوچکی نماید. حرف های ردو بدل شده در چنین رابطه ای هرگز گوش داده نمی شوند. هر چند که آنچه با صدای واضح و بلند خوانده می شود خشم و عداوت موجود در مراودات است.
جهت رفع این مشکل، تصمیم بگیرید همدیگر را سرزنش نکنید و به صحبت های یکدیگر با خلوص نیت گوش کنید. تصمیم بگیرید که در صدد ثابت کردن چیزی برنیامده و در عوض برای ایجاد یک پل برای درک متقابل پیدا نمایید. این تصمیمات در موفقیت یک رابطه بسیار مفید خواهد بود(فالیکو[۴۷]، ۲۰۰۰).

 

سبک های حل تعارض:

یادگیری چگونگی مقابله موثر با تعارض یکی از مهمترین گام های ایجاد روابط توانمند است. به دلیل اینکه حل تعارض بسیار حیاتی است بسیاری از درمانگران تلاش شان را بر درک و شرح رویکرد های سودمند و تشخیص موارد دارای پیامد متمرکز کرده اند. ،۵ سبک حل تعارض را مشخص می کنند که همه ی سبک ها دارای فواید و مضراتی هستند:
سبک رقابتی: زوجینی که از سبک رقابتی حل تعارض استفاده می کنند تمایل به پرخاشگری و عدم مشارکت دارند. منافع خودشان را به هزینه دیگری دنبال می کنند، افراد دارای این سبک با مقابله مستقیم و تلاش برای برنده شدن بدون انطباق اهداف و آرزوهایشان با اهداف و آرزو های دیگران ، کسب قدرت می کنند. برای این افراد زندگی میدان کارزار است یک سبک رقابتی معمولا برای رشد و پرورش صمیمیت سازنده نیست.
سبک مشارکتی: زوجین برای رسیدن به اهداف شان بسیار قاطع عمل می کنند اما میزان نگرانی آن ها برای دیگران نیز زیاد است این افراد با جملات زیر شناخته می شوند (هنگامی که با فردی دجار تعارض می شوم، تلاش می کنم که به طور خلاق برای یافتن گزینه های جدید با او کار کنم) (کیلمن[۴۸] و توماس[۴۹] ۱۹۷۵ به نقل از محققی،۱۳۹۰).
سبک توافقی: زوجین در نقطه میانی پرخاشگری و مشارکت قرار دارند و با این عبارات شناخته می شوند ) هنگامی که اختلاف نظر وجود دارد هر دو باید بخشی از ضرر را متحمل شوید و سهم خود را بپردازید). سبک توافقی از سبک اجتنابی صریح تر است، اما به اندازه ی سبک مشارکتی منجر به حل مسائل نمی شود.

 

 

حد مطلوب ضریب درگیری

« ضریب درگیری » دانش آموز با محتوای عددی است که نشان دهنده میزان فعال بودن محتوا می باشد و مقادیر حاصله از محاسبه ضریب درگیری بین صفر تا بی نهایت متغیر است.
شاخص صفر مبین عدم درگیری دانش آموز در امر آموزش و یادگیری می باشد . یعنی نشان دهنده شیوه ارائه کاملا غیر فعال محتوا است . شاخص درگیری است یک نشان می دهد که کتاب در نیمی از موارد دانش آموز را به تفکر وا می دارد و او را به فعالیت دعوت می کند . شاخص درگیری بی نهایت ، مشخص کننده مطالبی است که دانش آموز را به تجزیه و تحلیل وا می دارد و هیچ نوع اطلاعاتی در اختیار دانش اموزان قرار نمی دهد . ( میرزا بیگی ، ۱۳۸۰ ، ص ۱۹۲)
به نظر ویلیام رومی زمانی یک کتاب فعال است که ضریب درگیری آن بین ۴/۰ تا ۵/۱ باشد بدین ترتیب اگر ضریب درگیری کمتر از ۴/۰ باشد شیوه تالیف آن کتاب غیر فعال و فرمایشی است زیرا دانش آموز هیچ گونه نقش فعالی در امر یادگیری ندارد . بدین ترتیب به دانش آموز به عنوان سیستم بانکی نگریسته می شود که همیشه در صدد حفظ و نگهداری و بایگانی مطالب است از طرق دیگر ضریب بالا از ۵/۱ باشد قبل از آنکه خمیرمایه لازم و پیش نیازهای ضروری را به دانش آموز ارائه دهد از او می خواهد که فعالیت های علمی و تحقیق را خود انجام دهد . در نتیجه ضریب درگیری مطلوب دانش آموز با محتوای کتاب درسی بین دو حد ۴/۰ تا ۵/۱ قرار دارد و ضریب کمتر و یا بیشتر برای دانش آموزان مناسب نیست .
به طور کلی :
به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات کتاب های مورد پژوهش ، علاوه بر استفاده از ضریب درگیری دانش آموز با محتوا که بوسیله رومی پیشنهاد شده از تکنیک های آمار توصیفی از قبیل فراوانی ، درصدگیری و رسم نمودار استفاده خواهد شد .

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

فصل چهارم

 

تجزیه و تحلیل داده ها

 

مقدمه

در این فصل نتایج حاصل از تحلیل داده های جمع آوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند . بدین ترتیب کتاب های علوم تجربی پایه اول ، دوم ، سوم ، چهارم و پنجم ابتدایی بر اساس روش ویلیام رومی مورد بررسی و ارزیابی قرار رگفته و هدف های پژوهش در ارتباط با کتاب های مذکور پاسخ داده می شود . بنابراین جهت روشن شدن اهداف تحقیق ، ابتدا هر یک از فصول کتاب های مذکور با توجه به جداول مربوطه مورد بررسی قرار می گیرند و در ادامه کلیه ی اطلاعات بدست آمده از بررسی فصول کتاب ها که شامل متن ها ، تصاویر و پرسش ها که به صورت جداول و نمودارهای مربوطه نمایش داده شده و در نهایت ضریب درگیری آنها به منظور مشخص کردن میزان فعال و یا غیر فعال بودن محتوا ، محاسبه گردیده است .
به منظور بررسی نهایی یافته ها و همچنین توصیف و تجزیه و تحلیل داده ها در این فصل جداول ، نمودارها و توضیح و تشریح اطلاعات به صورت کلامی ارائه می گردد .
۱ : متن
بررسی میزان بکارگیری روش فعال در ارائه محتوای کل متن کتاب علوم تجربی پایه های اول ، دوم ، سوم ، چهارم و پنجم ابتدایی با بهره گرفتن از روش ویلیام رومی در سال تحصیلی ( ۸۸ ـ ۱۳۸۷ ) .
روش ویلیام رومی در تحلیل محتوای متن با ارائه فرمول ذیل مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد :
E+f+g+h مجموع مقوله های فعال
= = ضریب درگیری دانش آموزان در متن
A+b+c+d مجموع مقوله های غیر فعال
۱ـ جمع آوری اطلاعات مربوط به متن کتاب:
جهت جمع آوری اطلاعات در مورد محتوای متن کتاب های مربوطه ، تمام صفحات متن کتاب که معنی و مفهومی را در بردارد ، گزینش شده تا مقوله های فعال و غیر فعال مشخص شوند .
لازم به ذکر است که در تجزیه و تحلیل متن درس ، کوچکترین واحد جمله محسوب می شود و منظور از جمله کوچکترین واحد معنی داری می باشد که بتواند مفهومی را برساند . بنابراین هر یک از جملات با توجه به ماهیت آن و تطابق با مقوله های زیر دسته بندی می گردد .
( a بیان حقایق : آن دسته از واقعیات و حقایق علمی که به صورت کلیشه ای و فرمایشی به آگاهی دانش آموز می رسد .
( b بیان نتایج و اصول کلی : جملاتی که بیانگر نتایج یا اصول کلی در ارتباط با رابطه میان موضوعات و مفروضات مختلف که توسط مولف بیان شده است . به عبارت دیگر ، نظرات ارائه شده توسط نویسنده کتاب درباره ی ارتباط بین مفروضات و موضوعات مختلف است .
( c بیان تعاریف : جملاتی هستند که به تعریف پدیده یا مفهوم خاص می پردازند .
(d سوالاتی که در متن مطرح شده اند و پاسخ آنها بلافاصله توسط مولف داده شده است .
(e سوالاتی که در متن مطرح شده اند و پاسخ آنها مستلزم این است که دانش آموز اطلاعات و مفروضات داده شده را تجزیه و تحلیل کند .
(f از دانش آموز خواسته می شود که نتایجی را که خود او بدست آورده است بیان نماید .
(g از دانش آموز خواسته می شود که آزمایشی را انجام دهد و نتایج حاصله را تجزیه و تحلیل کند.
(h سوالاتی که برای جلب توجه دانش آموزان ارائه شده و جواب آنها بلافاصله بوسیله مولف داده نشده است .
(I جملاتی که در هیچ کدام از مقوله های فوق نگنجد یا از دانش آموز خواسته شود که تصاویر یا مراحل انجام یک آزمایش را مورد توجه قرار دهد ، در این مقوله جای می گیرد . مثلا قد هم کلاسی های خود را اندازه بگیرید . عددها را در جدولی مانند جدول زیر بنویسید. ( علوم دوم دبستان ، ۸۸ ـ ۱۳۸۷ ، ص ۸۲ ) .
(j سوالات و مفاهیم مربوط بیان مانند : ذوب به معنی مایع شدن است ( علوم سوم دبستان ، ۱۳۸۸ ، ص ۴۵ ) .
به طور کلی مقوله های d-c-b-a در زمره ی شیوه ی ارائه غیر فعال قرار می گیرند زیرا مستلزم کمترین میزان فعالیت از جانب یادگیرنده می باشند .
مقوله های h-g-f-e در زمره ی شیوه ارائه فعال قرار می گیرند زیرا سهم زیادی از فعالیت یادگیری به عهده یادگیرنده می باشند .
مقوله های j-I خنثی هستند که نقش مهمی در ارزیابی کتاب ندارند و در هیچ یک از مقوله های فعال و غیر فعال جای نمی گیرند .
در مورد چگونگی جمع آوری اطلاعات در ارتباط با تجزیه و تحلیل متن کتاب نکات ذیل ضروری می باشند .
۱-۱جمله به عنوان کوچکترین واحد در متن مورد بررسی قرار می گیرد و ملاک اصلی در تعیین جمله معنی دار بودن آن است .
۲-۱- ملاک تعیین جمله ، معنی دار بودن یک عبارت است که با علامت مشخصه ی جمله ، شامل نقطه ، علامت سوال یا علامت تعجب از یکدیگر جدا شده اند .
۳-۱-عباراتی که با حروف ربط به یکدیگر متصل شده اند به عنوان یک جمله محسوب گردیده اندوفعالیت ها به عنوان متن محسوب نشده است .
۴-۱-عناوین و سرفصل ها به عنوان جمله محسوب نشده است .
۵-۱-جملات زیر تصاویر به عنوان جمله محسوب نشده است ومنظور از این جملات ، توضیحاتی است که زیر تصاویر و اشکال یا نمودارها آمده است .
۶-۱-آنچه در طبقه بندی و کدگذاری جملات حائز اهمیت بیشتری است ، قرار دادن آنها در گروه های فعال و غیر فعال می باشد . به عبارت دیگر اگر جملات مربوط به طبقات d-c-b-a با یکدیگر جابجا شوند و یا جملات مربوط به h-g-f-e با یکدیگر ، تغییری در میزان ارائه فعال و یا غیر فعال پیش نمی آید و مقوله های j-I در فعال و یا غیر فعال بودن کتاب نقشی ایفا نمی نمایند.

 

سوال۱: بررسی میزان بکارگیری روش فعال در ارائه متن کتاب علوم تجربی پایه اول ابتدایی :

که جهت روشن شدن این هدف تحقیق ، کلیه اطلاعات بدست آمده ، از بررسی سه فصل کتاب بر اساس روش ویلیام رومی در متن در جدول ( ۱ ـ ۴ ) و نمودار ( ۱ ـ ۴ ) نمایش داده شده و در ادامه مورد بررسی قرار می گیرد .
جدول ( ۱ ـ ۴ ) توزیع فراوانی مربوط به متن کتاب علوم تجربی پایه اول ابتدایی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقوله
فصل و عنوان دروس a b c d e f g h i j جمع درصد از کل کتاب ضریب
درگیری
اول: علوم زیستی و بهداشت
ـ ما و اطراف ما
ـ سالم و قوی شوید
ـ جانوران

 

۴-۱-۲- سحر و ساحری و شیوه های رایج آن ۵۶
۴-۱-۳- علوم غریبه ۵۷
۴-۱-۳-۱- طلسم ۵۸
۴-۱-۳-۲- کیمیا ۵۹
۴-۱-۴- ماه های فارسی ۵۹
۴-۱-۵- نام روزهای فرس ۶۵
۴-۱-۶- روزهای هفته ۷۲
۴-۱-۷- عناصر اربعه و باورهای مربوط به آن ۷۴
۴-۱-۸- عدد هفت و اعتقادات مربوط به آن ۷۹
۴-۱-۹- نجوم و باورهای نجومی ۸۱
۴-۱-۹-۱- علم نجوم از نظر مسعود سعد ۸۱
۴-۱-۹-۲- بروج ۹۴
۴-۱-۹-۳- ستارگان و حالات آنها ۹۹
۴-۱-۱۰- زمین و باورهای مربوط به آن ۱۰۵
۴-۱-۱۱- باورهای دینی و مذهبی ۱۰۵
۴-۱-۱۲- باورهای اسطوره ای ۱۱۱
۴-۱-۱۳- باغ ها و گیاهان ۱۱۳
۴-۱-۱۴- حیوانات ۱۱۹
۴-۱-۱۵- بزرگان و اساطیر ۱۲۷
۴-۱-۱۷- بهشت و مرتبه های آن ۱۳۹
۴-۱-۱۸- اعیاد و جشن ها ۱۴۵
۴-۱-۱۹- لباس و پوشاک ۱۴۷
فصل پنجم: نتیجه گیری
منابع ۱۵۵
چکیده
فرهنگ عامیانه بخشی از فرهنگ توده مردم است که تخیل، احساس، آرزو و اندیشه‌های گوناگون را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده و دگرگونی معیارهای زیبا شناسی و اخلاقی هر دوره از زندگی یک قوم را آشکار می‌کند . علاقه روستائیان به حفظ سنت‌ها و اقتضای شیوه زندگی آنها با طبیعت باعث افزایش تخیل آنهاست .فرهنگ عامیانه و فولکلور مجموعه‌ای از دانش‌ها و باورها و رفتارها گروهی ما موازین علمی و منطقی جامعه انطباق ندارد و اجرای آنها برحسب عادت، تقلید و همچشمی و سرگرمی است. این دانش‌ها عبارتند از آداب و رسوم، تولد، مرگ، ازدواج، و نحوه زندگی، کشاورزی ، جشن ها، پیشگوئی ها، خرافات، طبایت‌ها، بازی‌ها، آوازها، قصه‌ها، و سایر آداب و اعتقادات که بیانگر چگونگی تفکر و نحوه زندگی مردم در طول اعصار مختلف است . مسعود سعد سلمان، شاعر بزرگ قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری، اگرچه عمده شهرتش به سبب سرودن حبسیه است اما قسمت اعظم دیوانش به فرهنگ عامه اختصاص دارد. او در اشعار عامیانه خود به عقاید و باورهای عامه زمان خود می‌پردازد. هدف از این پژوهش بررسی مصادیق فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد است که باورهای اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری و علل گرایش به این باورها اطلاعات با ارزشی به دست می آید.
کلید واژه: شعر، فرهنگ عامه، قصیده، مسعود سعد سلمان، سبک
فصل اول
مقدمه و کلیات
۱- کلیّات
۱-۱- مقدّمه
باورها و دانش عامیانه برخاسته از زندگی اجتماعی انسان است که پس از قرن ها، اگر چه بعضی از عناصر و یا ساختارشان دست خوش تغییراتی شده ولی هم چنان سینه به سینه و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته و تا امروز بر جای مانده است.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
فولکلور (Folklore) که‌ در زبان‌ فارسی‌ به‌ فرهنگ‌ مردم‌، فرهنگ‌ عامه‌، دانش‌ عوام‌، فرهنگ‌ توده‌ و… ترجمه‌ شده است‌، نخستین بار توسط‌ ویلیام‌ جان‌ تامز انگلیسی‌ (در سال‌ ۱۸۴۶میلادی‌) عنوان‌ شد. از نظر وی‌، این‌ واژه‌ ناظر بر پژوهش‌هایی‌ بود که‌ بایست در زمینه ی‌ عادات‌، آداب‌ و مشاهدات‌، خرافات‌ و ترانه‌هایی‌ که‌ ازدوره های قدیم‌ باقی‌ مانده‌اند، صورت‌ می‌گرفت‌. پذیرش‌ این‌ اصطلاح‌، با مقاومت‌هایی‌ در میان‌ پژوهشگران‌ همراه‌ بود. این‌ مقاومت‌ها بیش‌ از هر چیز، به‌ ابهام هایی‌ مربوط‌ می‌شد که‌ در خود این‌ اصطلاح‌ و نیز تعریف‌ تامز از آن‌ وجود داشت‌. با وجود چنین‌ مقاومت‌هایی‌، در زمانی‌ نه‌ چندان‌ زیاد، این‌ اصطلاح‌ در میان‌ اهل‌ علم‌ و نظر پذیرشی‌ جهانی‌ یافت.از فولکلور تعریف‌های‌ فراوانی‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. این‌ تعریف‌ها گاه‌ به‌ هم‌ بسیار نزدیکند و گاه‌ فاصله‌ای‌ نسبتاً دور از هم‌ دارند. مراجعه‌ به‌ دایره ‌المعارف‌های‌ مهم‌ جهان‌، گویای‌ چنین‌ اختلاف هایی‌ است‌. در فرهنگ‌های‌ تخصصی‌ نیز با چنین‌ اختلاف هایی‌ رو به رو می‌شویم‌. مثلاً در یکی‌ از فرهنگ‌های‌ تخصصی‌، به‌ نام‌ «فرهنگ‌ استاندارد فولکلور، اسطوره‌شناسی‌ و افسانه‌»، نزدیک به بیست‌ و یک‌ تعریف‌ از اصطلاح‌ فولکلور ارایه‌ شده‌ است‌.( پراپ‌، ۱۳۷۱:۶) این‌ اختلاف ها‌ بیش‌ از هر چیز به‌ استنباط‌های‌ متفاوتی‌ مربوط‌ می‌شود که‌ نسبت‌ به‌ دو بخش این‌ اصطلاح‌، یعنی‌ Folk و Lore در میان‌ پژوهشگران‌ وجود دارد. در حقیقت‌، مفهوم‌ این‌ اصطلاح‌ ارتباطی‌ مستقیم‌ با تعریفی‌ دارد که‌ از Folk (مردم‌ یا عامه‌) و Lore (فرهنگ‌) صورت‌ می‌گیرد. مثلاً در یکی‌ از فرهنگ‌های‌ ادبی‌ که‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ منتشر شده‌ Folk به‌ مهفوم‌ «عامیانه‌» در نظر گرفته‌ شده‌ و با توجه‌ به‌ این‌ استنباط‌ درباره Folk Literature که‌ جزیی‌ از فرهنگ‌ عامه‌ بوده‌، چنین‌ آمده‌ است‌: «ادبیات‌ عامه‌ در میان‌ جوامعی‌ که‌ اکثریت‌ مردم‌ آن‌ قادر به‌ خواندن‌ و نوشتن‌ نیستند، رواج‌ دارد». در یکی‌ دیگر از فرهنگ‌های‌ فارسی‌، اصطلاح های‌ Folk Lore و Folk-Literature ، به‌ یک‌ مفهوم‌ در نظر گرفته‌ شده‌ و در ذیل‌ آن‌ ها چنین‌ آمده‌ است‌: «ادبیات‌ عامه ادبیات‌ توده‌ یا فرهنگ‌ عوام‌ یا فولکلور در مقابل‌ ادبیات‌ رسمی‌ است‌ که‌ مخلوق‌ ذهن‌ مردم‌ باسواد و تحصیل‌ کرده‌ است‌ و مجموعه‌ای‌ است‌ از ترانه‌ها و قصه‌های‌ عامیانه‌، نمایش‌نامه‌ها، ضرب‌المثل‌ها، سحر و جادو و طب‌ عامیانه‌ که‌ در میان‌ مردم‌ ابتدایی‌ و بی‌سواد رواج‌ دارد» (پناهی سمنانی، ۱۳۷۶: ۲۲)
بر اساس‌ این‌ استنباط‌ها‌ و تعریف ها‌، جامعه هایی‌ که‌ اکثریت‌ مردم‌ آن‌ ها قادر ب
ه‌ نوشتن‌ و خواندن‌ باشند، فاقد فولکلور هستند. بر اساس‌ این‌ تعریف ها‌، همچنین‌ می‌توان‌ گفت‌ در جوامعی‌ نیز که‌ سواد خواندن‌ و نوشتن‌ عمومیت‌ پیدا نکرده‌ است‌، آن‌ گروه‌هایی‌ که‌ از نعمت‌ سواد برخوردارند، دارای فولکلور نیستند.چنین‌ تعریف‌هایی‌ محدود به‌ زبان‌ فارسی‌ نیست‌، بلکه‌ در میان‌ اروپاییان‌ نیز می‌توان‌ به‌ چنین‌ تعریف‌هایی‌ برخورد کرد.بر خلاف‌ تعریف های بالا که‌ بر پایه ی تعریفی‌ محدود از واژه‌ Folk قرار دارد، امروزه‌ فولکلورشناسان‌ در میان‌ جوامع‌ صنعتی‌ و پیشرفته‌ نیز گونه‌های‌ (ژانرهای) گوناگونی‌ از ادبیات‌ عامه‌ را مورد شناسایی‌ و پژوهش‌ قرار می‌دهند. مثلاً در میان‌ کارگران‌ جوامع‌ صنعتی‌ یا حتی‌ در میان‌ تحصیل‌کردگان‌ هر ملت‌، لطیفه‌ها، هزلیات‌، مطایبات‌ و ترانه‌هایی‌ وجود دارد که‌ بی‌تردید در ردیف‌ فولکلور قرار دارند.در کنار این‌ استنباط ها که‌ مبتنی‌ بر درکی‌ محدود از «مردم‌» یا «عامه‌» (Folk) است‌، می‌توان‌ به‌ استنباط‌ها‌ و تعریف‌هایی‌ اشاره‌ کرد که‌ در تعریف‌ واژه «فرهنگ‌» (Lore) با هم‌ اختلاف‌ دارند. «عده‌ای‌ فقط‌ ادبیات‌ و هنر و سایر دستاوردهای‌ معنوی‌ را مترادف‌ فرهنگ‌ می‌دانند»(میرصادقی‌، ۱۳۷۷: ‌۲۳) و برخی‌ تعریفی‌ عام‌تر از آن‌ را مورد نظر قرار داده‌، مؤلفه‌های‌ مادی‌ جامعه‌ را نیز در ردیف‌ آن‌به شمار می‌آورند.
با وجود همه تفاوت‌هایی‌ که‌ در این‌ استنباط‌ها‌ و تعریف ها وجود دارد، تقریباً همه آن‌ ها روی‌ یک‌ موضوع‌ اتفاق‌ نظر دارند؛ یعنی‌ درباره شیوه انتقال‌ فولکلور براساس‌ این‌ وجه‌ مشترک‌، فولکلور به‌ آن‌ بخش‌ از دانش‌ و هنر گفته‌ می‌شود که‌ به‌ صورت‌ شفاهی‌ و زبان‌ به‌ زبان‌، از نسلی‌ به‌ نسل‌ دیگر منتقل‌ شود. این‌ وجه‌ مشترک‌، اگر چه‌ بیانگر بخشی‌ از واقعیت‌ است‌، به‌ خودی‌ خود نمی‌تواند تعریفی‌ دقیق‌ و جامع‌ باشد. زیرا بسیاری‌ از مواد و عناصر فولکلور را می‌توان‌ مثال‌ آوردکه‌ به‌ صورت‌ زبانی‌ و شفاهی‌ منتقل‌ نمی‌شوند. مثلاً شعرها، جمله‌ها و شبه‌ جمله‌هایی‌ که‌ روی‌ کامیون‌ها و تریلی‌ها نوشته‌ می‌شود، در ردیف‌ فولکلور قرار دارند. یادگاری‌هایی‌ که‌ بر در و دیوار نوشته‌ می‌شود، نوشته‌های‌ روی‌ سنگ‌ قبرها، دعاها، طلسم ها‌، قراردادها، خریدنامه‌ها و قول‌نامه‌های‌ سنتی‌، وصیت‌نامه‌ها و موارد دیگر همه‌ اجزای‌ مهمی‌ از فولکلور هستند که‌ فقط‌ از طریق‌ کتبی‌ حفظ‌ و منتقل‌ می‌شوند. همچنین‌ می‌توان‌ درباره هنر عوام‌ و به‌ ویژه‌ رقص‌، محدودیت‌ تعریف‌ بالا‌ را تعمیم‌ داد. رقص‌ فقط‌ از طریق‌ نگاه‌ کردن‌ و تمرین‌ و ممارست‌ کسب‌ می‌شود و نمی‌توان‌ گفت‌ که‌ از طریق‌ زبان‌ منتقل‌ می‌گردد. افزون‌ بر موارد بالا‌، می‌توان‌ به‌ دانش‌هایی‌ اشاره‌ کرد که‌ با وجود آن‌ که‌ به‌ صورت‌ شفاهی‌ از نسلی‌ به‌ نسل‌ دیگر منتقل‌ می‌شوند، اما در ردیف‌ فولکلور به شمار نمی‌روند.همان‌گونه‌ که‌ دکتر فریدون‌ وهمن‌، از پیشگامان‌ فولکلور علمی‌ در ایران‌، پیش‌ از سی‌ سال‌ پیش‌ گفته‌، به‌ جای‌ کوشش‌ در ارائه‌ تعریف‌ واحدی‌ از فولکلور، بهتر است‌ که‌ موضوع‌ها‌ و مقوله‌های‌ مورد پژوهش‌ فولکلور را مطرح‌ کنیم‌ و روی‌ آن‌ به‌ توافق‌ برسیم‌. به‌ عبارتی‌، عرصه فعالیت‌های‌ این‌ علم‌ را تعیین‌ کنیم‌ و درباره آن‌ به‌ نظری‌ واحد دست‌ یابیم‌.
پس از این آشنایی کلی با ادبیات عامیانه مردم ایران، ما در این پژوهش به جزییات بیش‌تر دانش عوام (فولکلور) مردم ایران خواهیم در دیوان مسعود سعد خواهیم پرداخت.
این تحقیق شامل پنج فصل می‌باشد، فصل اول که به کلیّات تحقیق اختصاص دارد، در فصل‌های بعدی به ترتیب به موارد زیر پرداخته شده است:
فصل دوم: معرفی و شرح آثار و احوالات مسعود سعد؛
فصل سوم: بیان مفاهیم و باورهای عامه و علل گرایش انسان به آن‌ ها؛
فصل چهارم: بیان مظاهر و مصادیق فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد؛ و
فصل پنجم: بیان نتیجه ی تحقیق
شیوه کار در این پایان نامه، بدین‌گونه است که ابتدا باورها و عقیده، آیین و رسوم اجتماعی بررسی می شود سپس بیت یا ابیاتی از «دیوان مسعود سعد» با مقدمه رشید یاسمی و به اهتمام پرویز بابایی گردآوری شده که به بیان سنت و باور اشاره شده است، آورده می شود.
۱-۲- بیان مسأله
گروهی از باورها ذهنی اند و صورت بندی ساختاری و انسجام آنها در ذهن و خیال بوده است، برخی بر اساس تجربیات، واقعیت ها و شواهد بیرونی شکل گرفته و برخی زمینه ساز علوم شده اند.
در دوران کهن، انسان همه باورها، چه حسی و چه شهودی را که سبب شگفتی، حیرت و ترس می شدند، به نیرویی مرموز نسبت می داد. «شناخت انسان محدود بود و هر جا که شناخت درست دست نمی داد، خیال بافیِ جادویی پیش می آمد. هنگامی که نیای ابتدایی ما، در برابر عاملی ناشناخته، احساس زبونی و نابودی می کرد، به وجود نیرویی مرموز و جادویی معتقد می شد» (سگال، ۱۳۵۱: ۱۶۴) «قبیله ابتدایی، تسلط روز افزونش را بر طبیعت ناشی از سعی و کوشش خود نمی دانست، بلکه آن را به حساب ارواح نیاکان و نیروهای طبیعت می گذاشت.» (همان: ۱۶۶) از این روی، انسان بر اساس نیاز و احساس شگفتی خود از جهان پیرامون، برای دنیای بیرونی و واقعی و رویاهای خویش، به پاسخ هایی دست یافت و به هستی خود معنا

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.
داد. (ولاهوس، ۱۳۵۷: ۱۸۸)
فرهنگ عامه (فولکلور) را بیشتر در بررسی توده‌های عامی مردم می‌جوید معمولاً در میان اقوام قدیمی بجز قبایل وحشی نمونه‌هایی از فولکلور یافت می‌شود. واژه فولکلور را برای اولین بار ویلیام تامز عتیقه‌شناس انگلیسی در مقاله‌ای که موضوع آن بحث دربارهٔ دانش عامیانه و آداب و رسوم سنتی بود بیان داشت این اصطلاح از نیم قرن پیش نیز در ایران و ادبیات آن راه یافته‌است و به‌تدریج این اصطلاح به‌معنی دانش عامیانه و دانستنی‌های توده مردم رواج یافت و «فرهنگ عامه»، «فرهنگ عامیانه»، «فرهنگ توده» و «فرهنگ مردم» نامیده شد
آنچه به عنوان فرهنگ مردم تلقی می‌شود، دقیقاً بیانگر زندگی توده مردم است. و بررسی و شناخت آن برای تدوین تاریخ و جامعه‌شناسی ما ضرورت کامل دارد. ارزش بخشیدن به فرهنگ مردم در واقع ارج نهادن به خود مردم است، به خاطر اینکه مردم از فرهنگشان جدا نیستند و این، فرهنگ است که آنها را می‌سازد و به آنها ارزش و اعتبار می‌بخشد.
مسعود بن سعد بن سلمان شاعر نامی نیمهٔ دوم قرن پنجم و نیمه اول قرن ششم هجری قمری است. اصل او از همدان بوده و بین سالهای ۴۳۸ تا ۴۴۰ در لاهور زاده شده است. منصوب بودن در مشاغل دیوانی موجب دو بار و مجموعاً ۱۸سال زندانی شدن وی شد. بعد از رهایی از دومین دورهٔ اسارت به سمت کتابداری سلطان مسعود و بعد از او عضدالدوله شیرزاد بن مسعود و ملک ارسلان بن مسعود و بهرامشاه بن مسعود مشغول شد و تا زمان وفاتش در سال ۵۱۵ هجری قمری نزد ایشان تقرب داشت. دیوان وی مکرر به طبع رسیده و حدود ۱۶۰۰۰ بیت دارد. به غیر از دیوان فارسی، دو دیوان تازی و هندی را نیز به او نسبت داده‌اند. حبسیه‌های وی معروف است. قصایدش که اغلب در مدح سلاطین غزنوی است ساده و روان است و چنین می کند که به فلسفه و ریاضیات آشنا بوده‌است. در اشعارش برخی کلمات هندی دیده می‌شود. کمال‌الدین اسمعیل، معزی و ظهیرالدین نیشابوری از سبکش تقلید کرده‌اند. سنایی او را در شعر «پیشوای کیهان» و رشیدی «تاج شاعران» دانسته‌اند.
۱-۳- سوالات تحقیق:

 

 

فرهنگ عامه چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

مصادیق فرهنگ عامه در آثار هنری (شعری) مسعود سعد، شامل چه مواردیست؟

تا چه میزان می‌توان با استخراج فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد به اوضاع اجتماعی و فرهنگی دوره معاصر وی پی برد؟

۱-۴- اهداف و ضرورت‌های اجرایی تحقیق:
۱-۱-۴- اهداف علمی:
تجزیه و تحلیل آثار ادبی از چشم‌اندازهای گوناگون اطلاعات بسیاری را به پژوهشگران و محققین ارائه می‌دهد. این پژوهش نیز با بررسی مصادیق فرهنگ عامه در آثار این شاعر بزرگ، باورهای رایج آن دوره و علل گرایش مردم آن عصر را به این باورها می‌شناساند.
۲-۱-۴- اهداف کاربردی:
الف) تبیین باورها و اعتقادات و آداب و رسوم خرافات و قصه‌ها و امثال
ب) معرفی فرهنگ عامه عصر مسعود سعد به علاقه مندان
۳-۱-۴- ضرورت‌های خاص انجام تحقیق:
آگاهی بیشتر نسل جدید از فرهنگ عامه و ایجاد علاقه در آن‌ ها برای حفظ آداب و رسوم و سنن پسندیده و ترک و دوری از موارد خرافی احتمالی
۱-۵- پیشینه تحقیق
در زمینه فرهنگ عامه به طور مطلق و همچنین بررسی آن در اشعار شاعران نام آوری چون مولوی، سنایی، حافظ، سعدی، فردوسی، خاقانی و … تحقیقات متعددی به صورت کتاب و پایان‌نامه انجام گرفته است، که از جمله آنها می‌توان به کتاب «فرهنگ عامّه در مثنوی» نوشته دکتر «محبوبه مباشری» اشاره نمود.
در زمینه فرهنگ عامه به طور مطلق و همچنین بررسی آن در اشعار شاعران نام‌آوری چون مولوی، سنایی، حافظ، سعدی، فردوسی، خاقانی و … تحقیقات متعددی به صورت کتاب و پایان‌نامه انجام گرفته است، که از جمله آنها می‌توان به کتاب «فرهنگ عامّه در مثنوی» نوشته دکتر «محبوبه مباشری» اشاره نمود.
اما با بررسی و مطالعه پیشینه تحقیقات، می‌توان به این نتیجه رسید که در پیرامون آثار مسعود سعد که به نظر می‌رسد آثاری ارزشمند در این زمینه باشد، مطالعه و پژوهش خاصی از نظر بررسی‌های فرهنگ عامه صورت نگرفته است.
۱-۶- فرضیه‌های تحقیق:
۱- فولکلور ، از شاخص های مهم در تشخیص فرهنگ هر ملت است که با تفحص وتدبر در آن می توان به فرهنگ ملل مختلف جهان ،در طول سال های گذشته و حال پی برد. غور و کنکاش در فولکلور ملت ها ، به نوعی مطالعه کل فرهنگ ملت ها است زیرا که شاخه های مختلف فرهنگ ، ریشه در فولکلور دارد و به جرأت می توان گفت که ماناترین و ناب ترین آفرینش های ادبی و هنری بشر، ملهم از فولکلور و ادبیات توده ها است. برای شناخت زوایای مختلف فرهنگی ملت ها لازم است تفکر اساسی در فولکلور و ادبیات شفاهی ملل مورد بررسی قرار گیرد .
۲- مصادیق فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد را می توان به عقاید و باورهای عامیانه موجودات ماوراء الطبیعه مثل اهریمن ، حور، نسناس، دیو و ….، سحر و ساحری، نجوم، روزها و ماه ها، اعیاد مختلف، عناصر اربعه، باورهای دینی و مذهبی، باورهای اسطوره ای، باغ ها و گیاهان، حیوانات و پرندگان، بزرگان شاهنامه و …. نام برد.
۳- با بررسی فرهنگ در دیوان مسعود سعد اطلاعات ارزشمندی از اوضاع اجتماعی و محیط زندگی مسعود به دست می آید، اما اطلاعات کافی در این زمینه لازمه بررسی اکثر آثار در این دوره است.
۱-۷- روش تحقیق: