اخبار اقتصادی و علمی، آموزش های کاربردی

خانهموضوعاتآرشیوهاآخرین نظرات
بررسی رابطه استفاده از رسانه های فردی با ارتباطات چهره به چهره از نظر دانشجویان .مورد مطالعه دانشجویان دانشکده علوم انسانی واحد تهران شرق (قیام دشت).۹۰- قسمت ۴
ارسال شده در 25 فروردین 1400 توسط نجفی زهرا در بدون موضوع

فرضیه ‏های تحقیق:

 

 

بنظر میرسد بین کاهش یا افزایش سطح اعتماد بنفس در ارتباطات چهره به چهره و استفاده از رسانه های فردی رابطه وجود دارد .

بنظر میرسد میان استفاده از رسانه های فردی ورشد مهارتهای کلامی در ارتباط چهره به چهره رابطه وجود دارد .

بنظر میرسد بین استفاده از رسانه های فردی و رشد مهارتهای غیر کلامی در فرایند ارتباط چهره به چهره رابطه وجود دارد .

بنظر میرسد میان استفاده از رسانه های فردی وکاهش یا افزایش مهارت گوش دادن در فرد رابطه وجود دارد .

بنظر میرسد میان استفاده از رسانه های فردی و کاهش یا افزایش ارتباط فرد با جمع رابطه وجود دارد.

تعریف واژه ‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی ) :

 

 

رسانه های فردی:

عبارتست از : کاربرد مخاطبین به صورت خصوصی و فردی از رسانه های جمعی
رسانه های فردی ابزار هایی برای ارتباطات میان فردی و بیان شخصی هستند اما نه به آن صورتی که در ارتباطات چهره به چهره به صورت واقعی و حضور فیزیکی بلکه به صورت استفاده از تکنولوژی های رسانه های فردی (اینترنت و تلفن همراه)و به صورت مجازی و فاقد حضور فیزیکی میباشد . (۵۰،Meyrowitz,1994 )
۱- ۱ اینترنت :
اینترنت یعنی حاصل تفکرات مختلف ، یعنی مکانی آزاد برای بیان تفکر انسانها .
اینترنت در ساده ترین تعریف عبارتست از کامپیوتر هایی که در سراسر دنیا به هم متصل هستند ، شبکه ای که این کامپیوترها را به یکدیگر متصل می سازد ، و متد های انتقال اطلاعات روی این شبکه ها . (نو ظهور،۱۳۸۰ ،۴۷-۴۸)
۱-۱-۱ ایمیل :
ایمیل یک نشانی پستی یا به اصطلاح آدرس پست الکترونیکی (Electronic mail) است که از طریق این نشانی میتوان با هر شخصی یا ارگان و سازمانی به صورت الکترونیکی و از طریق شبکه جهانی اینترنت ارتباط پیدا کرد . (http://fa.wikipedia:rg)
۱-۱-۲ شبکه های اجتماعی :
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
تاکنون تعریف گوناگونی از شبکه های اجتماعی اینترنتی یا مجازی ارائه شده است . آخرین تعریفی که دقیق تر به نظر میرسدمیگوید ، شبکه های اجتماعی اینترنتی عموما سرویس های مبتنی بر وب هستند . سرویس آنلاین ، پلتفرم یا سایتی محسوب می شوند که مردم در آنها می توانند ، نظرات ، علاقه مندی ها و در یک کلام محتوا ایجاد و با دوستان و سایرین به اشتراک بگذارند . (Wikipedia)
عکس مرتبط با شبکه های اجتماعی
۱-۲ تلفن همراه :
تلفن همراه یا تلفن مبایل که در فارسی گوشی مبایل هم گفته می شود ، یک وسیله شخصی و قابل حمل برای ارتباط مخابراتی است . (۶۷، ۲۰۰۶،Garcia-montez)
۲– ارتباطات چهره به چهره :
ارتباطی است که بدون واسطه میان شخص پیام دهنده و شخص پیام گیرنده ایجاد می شود .
ارتباط را می توان با توجه به چگونگی ایجاد آن به ارتباط مستقیم و ارتباط غیر مستقیم و از لحاظ انسانهایی که در آن شرکت دارند به ارتباط شخصی و غیر شخصی و جمعی طبقه بندی کرد . (لیتل جان،۳۵،۱۳۸۴)
محدوده مکانی : قلمرو تحقیق از نظر مکانی دانشگاه آزاد تهران شرق از بین دانشجویان دانشکده علوم انسانی میباشد .
محدوده زمانی : این تحقیق برای سال ۹۱ می باشد وپرسشنامه در پاییز و زمستان تنظیم شده است .
فصل دوم : بررسی ادبیات و مبانی نظری تحقیق
بررسی ادبیات و مبانی نظری تحقیق :
رسانه های فردی :
رسانه های فردی عبار ت اند از : استفاده اختصاصی (محرمانه) از تکنولوژی های رسانه های جمعی ایجاد شده و بیانات شخصی را از طریق شبکه های دیجیتالی ، فرستادن .
رسانه های خصوصی مخالف با رسانه های گروهی هستند کاربرد دیجیتالی و فردی از تکنولوژی هایی که فرهنگ بین ارتباطات توده ای و ارتباطات میان فردی را متزلزل و بنابراین بین گروه رسانه های جمعی و رسا نه های فردی مثلاً موبایلها ، ایمیل ها ، پیغامهای لحظه ای و بخش عکسها و خدمات نوعی بی ثباتی را ایجاد می کند .
بسیاری از اشارات و دلالتهای اجتماعی اخیر در حال پیشرفت و توسعه یافته از رسانه های فردی دیجیتالی هستند . امروزه ابزارهای مختلفی برای ارتباطات شخصی در دسترس میباشد که توسعه و پیشرفت قابل ملاحظه ای با دیجیتالی شدن از تکنولوژی های رسانه ها را مثل اینترنت و تلفن همراه برای ارتباطات شخصی فراهم میکند و این بستگی به این دارد که افراد چگونه از این رسانه ها استفاده کنند . رسانه های فردی شکلی از یک کامپیوتر خصوصی هستند استفاده کنندگان از کامپیوتر های خصوصی به کاربر اجازه میدهد ببینند ، ویرایش و چاپ کنند و ایجاد عبارات و بیاناتی متنوع ، انواع مختلفی از فایلها ، نوشته ها و ویرایش متن ها ، ویراستار متن ها ، کشیدن . طراحی کردن یا نقاشی و تجربه و آزمایشاتی با انیمیشن ها و موسیقی دان ها را داشته باشند .
تلفن های همراه یک شکل دیگر از کامپیوتر های کوچک هستند که به آسانی برای بیانات و اظهاریه های فردی امکان پذیر هستند . رسانه های فردی ابزار هایی برای ارتباطات میان فردی و بیان شخصی هستند اما نه به آن صورتی که در ارتباطات چهره به چهره به صورت واقعی و حضور فیزیکی بلکه به صورت استفاده از تکنولوژی های رسانه های فردی (اینترنت و تلفن همراه) و به صورت مجازی و فاقد حضور فیزیکی میباشد .
(Meyrowitz,50-77 ,1994)

اینترنت :
شبکه جهانی اینترنت شبکه ای است که از به هم پیوستن هزاران شبکه محلی به وجود آمده است . آغاز شکل گیری این شبکه از آمریکا و برخی سازمان های نظامی زیر زمینی آن بود شاید در آن زمان کسی فکر نمیکرد. تا این حد گسترده و پر مخاطب شود . شبکه ای که هیچ کشور و یا شخصی مالک و مدیر او نیست بلکه به مرور زمان و با فعالیت میلیون ها نفر گسترش یافته و هر روز بزرگتر از روز قبل می شود . اینترنت چیزی جز خطوط مخابراتی معمولی نیست اما این رایانه ها و کاربران آن در سراسر دنیا هستند که از آن یک منبع اطلاعاتی بسیار گسترده ساخته اند .
اینترنت یعنی حاصل تفکرات مختلف ، یعنی مکانی آزاد برای بیان تفکر انسانها .
اینترنت در ساده ترین تعریف عبارتست از کامپیوتر هایی که در سراسر دنیا به هم متصل هستند ، شبکه ای که این کامپیوترها را به یکدیگر متصل می سازد ، و متد های انتقال اطلاعات روی این شبکه ها .
اینترنت پدیده‌ای است که زندگی بدون آن برای بسیاری از انسان‌ها ، دیگر غیر قابل تحمل و حتی غیرممکن شده است . اکنون استفاده از اینترنت برای بسیاری از ساکنین کره زمین مهیا گشته است و با توجه به روند رو به رشد و سرسام آور تولید اطلاعات توسط متخصصین رشته های مختلف علمی ، و انتقال این اطلاعات به اینترنت ، همچنین رقابت ابر شرکت های رایانه ای در طراحی و ارائه موتور ها ی جست وجو گر اینترنتی هر فرد در هر کجای دنیا با به کار گیری این امکانات و با تایپ چند کلمه کلیدی ، آن هم فقط در چند لحظه به انبوهی از اطلاعات دسترسی پیدا می کند . در هزاره سوم فناوری اطلاعات به عنوان عمده ترین محور تحول و توسعه در جهان منظور شده و دستاورد های ناشی از آن به صورت فزاینده ای با زندگی آحاد مردم عجین شده است . امروزه با وارد شدن فناوری اطلاعات به ویژه اینترنت بسیاری از امور جاری مردم با کم ترین هزینه چه در بعد خدمت و چه در بعد مالی انجام می گیرد .
نتیجه تصویری درباره فناوری اطلاعات
در عصر حاضر همه چیز در حال تغییر و تحول می باشد و به همین دلیل روزبه روز با حجم فزاینده ای ازاطلاعات رو به رو می شویم اینترنت ، تجلی دنیای نوین ارتباطات است . نمابر ، تلفن ، تلویزیون و روزنامه نیز از ابتدا به این اندازه فراگیر نبوده اند . اینترنت به عنوان یکی از نمود های تازه ارتباطات ، به همه جا رسوخ کرده و این روند تکاملی روبه گسترش است ، اینترنت قدیمی ترین و کامل ترین مظهر شاهراه اطلاعاتی الکترونیکی است و همان سیستمی است که به رایانه ها امکان تبادل اطلاعات با یکدیگر را می دهد . نکته مهم این است که تعداد شهروندان این جامعه بدون گذر نامه ، همواره رو به افزایش است و جمعیت آن تقریبا هر صد روز ، دو برابر می شود جامعه ای که قابل سر شماری نیست . امروزه آموزش عالی با چالش های بسیاری مواجه است که یکی از آنها رشد سریع فن آوری رایانه و استفاده از آن در تمام زمینه هاست . بیش از یک قرن است که آموزش کلاسی با رهبری و نظارت استادان مهم ترین شکل آموزش را در آموزش عالی تشکیل داده است ، اما امروزه این روش سنتی با فن آوری های جدید ، همچون چند رسانه ای ها و ارتباطات راه دور در چالش است . جامعه دانشجویی با توجه به رو به رو شدن با انفجار اطلاعات ، دگرگونی ها و تغییراتی که خواه و ناخواه در اثر انقلاب الکترونیکی در ارائه خدمات ایجاد شده و به دلیل گسترش ارتباطات و به کار گیری فن آوری ارتباطی بوده است ، برای دسترسی به اطلاعات روز و مورد نیاز خود ، استفاده از شبکه های اطلاع رسانی ، به ویژه شبکه جهانی اینترنت را موجب افزایش سطح بهره وری در فعالیت های آموزشی – پژوهشی آشنا نیستند . (نو ظهور ،۱۳۸۰،۴۷-۴۸ )
اینترنت مجموعه ای از شبکه های کوچک متعدد است که به واسطه لینکهای فعال بین کامپیوترها ایجاد می شود . اینترنت به منظور برآورده کردن نیاز های عمومی و خاص کاربران خود،از کاربرد های مختلف و متنوعی بر خورداراست ، کاربرد هایی از قبیل پست الکترونیکی و شبکه های اجتماعی گوردون گراهام ۲ استاد فلسفه و اخلاق ، دو خصلت بارز برای اینترنت قائل است : بین الملل گرایی (انترناسیونالیسم) و عوام گرایی (پوپولیسم) . مقصود از بین الملل گرایی اینترنت آن است که جستجو در اینترنت کاملا نسبت به مرز های ملی بی اعتناست.
افرادی که در فضای مجازی یکدیگر را می یابند، تا قبل از ورود به اینترنت با یکدیگر غریبه هستند ، اما به واسطه علایق مشترک که هیچ گونه ارتباطی به ملیت آنان ندارد ، با یکدیگر پیوند می خوردند . در خصوص عوام گرایی اینترنت باید اذغان داشت که در حال حاضر صلاحیتهای خاصی برای جستجوی اطلاعات در شبکه ها و مشارکت در آنها وجود ندارد . ( www.abdn.ac.uk )
از دیگر خصوصیات اینترنت می توان به « آزادی انتشار اطلاعات » اشاره کرد . اینترنت ضد سانسور است ، مروج دموکراسی است و الگوی نوین زندگی مدرن را با خود به ارمغان می آورد .) ( www.reporter.ir
همچنین اینترنت یک «رسانه دو طرفه» است ؛ یعنی تولید کننده محتوا فقط گوینده صرف نیست ، شنونده هم هست . کاربر یا مخاطب محتوا در اینترنت فقط شنونده صرف نیست ، بلکه او نیز قدرت انتشار مطلب در زمینه همان موضوع و حتی در ذیل همان مطلب را دارد . (همان)
ویژگی دیگر اینترنت ، ورود بی هویت در آن است . کاربران در صحنه اینترنت برای ایفای هر نقشی ، فرصت پیدا می کنند . البته خصیصه مثبت در این کار ، مجالی است که برای بروز و ظهور فرد پیدا می شود . (همان) برندا دنت۳ استاد ارتباطات و جامعه شناسی دانشگاه عبروی اورشلیم در کتاب خود تحت عنوان «بازی مجازی : ارتباطات به صورت آنلاین» که در سال ۲۰۰۱ منتشر کرده ، در پاسخ به این سوال : «چرا ارتباط با اینترنت تا این اندازه نشاط آور است ؟» معتقد است که دست کم چهار عامل در این مسئله موثرند :

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

 

تعامل ؛ کاربران اینترنت احساس در جریان بودن و بی زمانی می کنند و حالت سحر آمیز تعامل با رایانه حتی زمانی که به تنهایی و بدون مخاطب باشند، این حس را تقویت می کند.

فرهنگ هکر؛ هک کردن یعنی تعامل با رایانه به نحوی لذت بخش و جستجو گرانه و نه هدفمند .

فضای مجازی به مثابه یک قلمرو جدید فرهنگی و اجتماعی ؛ فضای مجازی در وضعیت فعلی مشترکات بسیاری با غرب ۱۹ دارد . این فضا ، گستره بی حد ومرز ، مبهم به لحاظ فرهنگی و قانونی ، موجز و فائق آمدن برآن دشوار است .

استتار هویت ؛ چت ، نوشتاری بسیار جذاب است ؛ چرا که هویت فرد را بیش از ایمیل استتار می کند . [۲]

اسم های مستعار و متن های تایپ شده ، همان ماسکی هستند که هویت فرد را استتار می کنند . www.pluto.mscc.huji.ac.il) ) اگر چه تصور شقاقی از اینکه کاربران اینترنت به هنگام آنلاین بودن ، چه فعالیتهایی را انجام می دهند، نداریم؛ اما به طور کلی می توان فعالیتها را به دو دسته تقسیم بندی کرد :
الف) فعالیتهای اجتماعی ، نظیر ایمیل و چت که کنشهای متقابل را افزایش می دهد .
ب) فعالیتهای غیر اجتماعی نظیر بازدید وب ها و خواندن اخبار
هنگامی که اینترنت ، افراد را درگیر فعالیتهای غیر اجتماعی می سازد ، بیش از تلویزیون می تواند افراد را از اجتماع ، مشارکت اجتماعی و سیاسی و زندگی روزمره باز دارد . در مقابل ، هنگامی که افراد از اینترنت در جهت ارتباط و هماهنگی با دوستان ، خویشاوندان و سازمان های – دور و نزدیک – استفاده می کنند ، ابزاری در راستای ایجاد و حفظ سرمایه اجتماعی است . به همین دلیل می توان اینترنت را به عنوان سرمایه اجتماعی دانست . (www. hamshahrionline.ir )
با وجود نو پا بودن اینترنت در مقایسه با دیگر رسانه های گروهی ، اینترنت در کمترین زمان ممکن تحولات چشمگیری را در جوامع به وجود آورد ؛ به طوری که ابعاد فرهنگ چاپی ما را به چالش کشید . اینترنت در حال تولید اشکال جدید اجتماعی شدن انسان و عملکرد های جدید فرهنگی و نیز متحول ساختن اشکال و عملکرد های قدیمی است. سرعت این تحول آن چنان بالاست که بررسی کلی تحولات اغلب دشوار است . (همان)
ظهور اینترنت ، رشد و گسترش روز افزون « شبکه جهانی وب » فرصت ها و چالش های نوینی را در فرایند اطلاع یابی پدید آورد .
در گذشته کاربران نیاز کمی به فراگیری مهارت های اطلاع یابی داشتند و اغلب از متخصصان اطلاع رسانی برای دسترسی به اطلاعات کمک می گرفتند . اما امروزه باید بدون حضور یک واسط انسانی و داشتن دانش کافی درباره اصول و مهارت های جستجو و بازیابی اطلاعات به کاوش در اینترنت وسایر منابع الکترونیکی بپردازند . (کوشا،۱۳۸۱،۱)
هزاره سوم آغاز شده است ، دهکده جهانی اتفاق افتاده است و آدمیان در کلبه های الکترونیکی که ابزار آن کامپیوتر و فرایند آن اینترنت است زندگی خواهند کرد . اکنون انتخاب یک راه از میان چند راه در این بزرگراه اطلاعاتی جهان یعنی اینترنت کمی ما را بایستی بیشتر به فکر وا دارد . پیامد های اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی این پدیده در ابعاد مثبت ومنفی در راه است . آیا « اطلاعات دوست است یا دشمن ؟ »
عکس مرتبط با اقتصاد
از سویی اینترنت به ابزاری تبدیل شده است که دارد خود را جایگذین تمامی رسانه های دیگر از جمله سینما ، رادیو ، تلویزیون ، تئاتر ، تلفن ، مطبوعات ، تلگراف ، پست و …. می کند و به ابزار مهمی برای تفریح ، آموزش ، تحقیق ، اطلاع رسانی ، برقراری ارتباطات ، تجارت و … تبدیل شده است .
ما می توانیم ارتباط برقرار کنیم ، جلسه بگذاریم ، سخنرانی کنیم ، بیانیه بفرستیم ، آگهی ، خبر و گزارش ارسال کنیم . فیلم و عکس بر روی اینترنت داشته باشیم . نمایشگاه برگزار کنیم . شما می توانید وارد سایت رسانه ها شوید و رسانه ها هم می توانند وارد سایت شما شوند .
اینترنت همان جریان آزاد اطلاعات است و پایان سیاست های ملی است . ما به سوی جهانی شدن در حرکت هستیم چه در حوزه فرهنگی چه در حوزه اقتصادی . ممکن است فرهنگ ما تغییر نکند اما نیازمندیم درباره فرهنگ خود اطلاعات بدهیم و درباره فرهنگ دیگران اطلاعات بگیریم و مجبوریم در این بازی اقتصادی شریک باشیم می توانیم از طریق اینترنت صادر کننده خوبی باشیم یا در جذب توریست موفق شویم . ما می توانیم با هر کس در هر جای دنیا ارتباط بر قرار کنیم و فرد به فرد با او مکاتبه کنیم .
اطلاعات بفرستیم ، اطلاعات بگیریم و مکاتبه کنیم . در حال حاضر تصور انجام یک کار تحقیقی بدون استفاده از اینترنت تقریبا غیر ممکن است از این روی که با بهره گرفتن از اینترنت هم سرعت اخذ اطلاعات بالا می رود و هم آخرین اطلاعات کسب می شود .

 

 

نظر دهید »
آزمون یک مدل ساختاری چند بعدی بر مبنای تئوری انتظار-ارزش اکلز و ویگفیلد- قسمت ۳
ارسال شده در 25 فروردین 1400 توسط نجفی زهرا در بدون موضوع

از جمله پیامد های مهم در نظام آموزشی، پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است و شناسایی متغیر های اثرگذار بر پیشرفت تحصیلی به طور کلی و پیشرفت علوم به طور خاص از اهمیت زیادی برخوردار است. این پیشرفت تحت تاثیر انتظارات دانش آموزان و ارزشی که برای تکلیف درسی قائل اند قرار دارد. در مدل انتظار و ارزش این سازه ها، دو پیش بینی کننده عمده رفتار منجر به پیشرفت هستند. و فرض شده است که انتظار و ارزش اثر مستقیم بر رفتار پیشرفت دارند و میزان انتظار و ارزش تحت تاثیر نحوه ی ادراک محیط اجتماعی، زمینه فرهنگی و عملکرد و رخداد های گذشته می باشد.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
با توجه به اهمیت انتظار و ارزش در پیشرفت تحصیلی و نقش محیط اجتماعی، زمینه فرهنگی و عملکردهای گذشته در شکل گیری این باور ها و با توجه به اینکه ادراک دانش آموزان از توانمندی ها و قابلیت های خود باعث ایجاد رفتارهای مختلف پیشرفت می شود، یعنی اگر دانش آموزان ادراک درست و مثبت از توانایی ها و قابلیت های خود داشته باشند، باعث شکل گیری ارزش درونی و انتظار موفقیت در دانش آموزان شده و به انجام رفتارهایی می پردازد که باعث پیشرفت تحصیلی او می شود و نیز از آن جهت که مطالعات اندکی در ایران به بررسی روابط علی میان متغیرهای حاضر پرداخته به طوری که در آن به تبیین نقش این متغیرها در پیشرفت تحصیلی اشاره شده باشد، انجام مطالعه ای جهت بررسی روابط علی متغیرهای مذکور با پیشرفت تحصیلی ضرورت دارد. بنابراین روانشناسان تلاش می کنند به بررسی رابطه بین این متغیر ها بپردازند. لذا به این منظور ارائه مدلی که در آن به نقش ادراکات و باور های پیشرفت در رفتار و در نتیجه عملکرد و پیشرفت تحصیلی پرداخته باشد، ضروری است. همچنین رابطه بین این متغیر ها به طور هم زمان و با هم مورد بررسی قرار نگرفته است لذا پژوهش در این زمینه از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

 


تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

۱-۶-۱ . ادراک فرد از کلاس
تعریف مفهومی: برداشتی که فرد از واقعیت های موجود در کلاس دارد. و شامل هفت خرده مقیاس می باشد: همبستگی( تا چه میزان دانش آموزان با یکدیگر رابطه دوستانه دارند و حامی همدیگر هستند)؛ حمایت معلم ( تا چه میزان معلم به دانش آموز کمک می کند، با آنها دوستانه رفتار می کند، و به آنها علاقمند است)؛ مطالعه و تحقیق (بر مهارت جستجوگری و تحقیق و کاربرد آن در حل مساله و پژوهش تاکید دارد)؛ همکاری (تا چه میزان دانش آموزان در خلال فعالیتهای کلاسی با یکدیگر همکاری می کنند)؛ عدالت ( تا چه میزان معلم با دانش آموزان به طور مساوی رفتار می کند، از جمله توزیع پاداش، پرسیدن سؤال، دادن فرصت برابر برای شرکت همه در بحث ها).
تعریف عملیاتی:در پژوهش حاضر برای اندازه گیری ادراک از محیط کلاس از پرسشنامه « در این کلاس چه می گذرد (WIHIC) [۲۳]» ساخته ی فراسر[۲۴]، فیشر و مک روبی[۲۵] (۱۹۹۶) استفاده شده است.
۱-۶-۲٫ باورهای شایستگی
تعریف مفهومی: قضاوت فرد در مورد مهارت ها و توانایی های خویش در تکالیف مختلف (پینتریچ و شانک، ۱۳۹۰). و یا به فرایند آگاه شدن فرد از ویژگی های خویش، بازخورد نسبت به رویدادها، تواناییها و ظرفیت های خود اشاره دارد (هارتر، ۱۹۸۲). نهایتا ادراک شایستگی به مجموعه باورهای دانش آموزان در مورد توانایی هایشان در انجام تکالیف و رسیدن به اهداف تعیین شده اشاره دارد (شانک،۱۹۹۸). شامل ۴ خرده آزمون می باشد: خرده آزمون کفایت رفتاری که عزت نفس را اندازه گیری می کند. خرده آزمون کفایت تحصیلی که ادراکات دانش آموزان را در عملکرد تحصیلی اندازه گیری می کند. خرده آزمون کفایت اجتماعی لیاقت دانش آموزان را در روابط بین فردی اندازه گیری می کند و در نهایت خرده آزمون کفایت فیزیکی متمرکز بر ورزش ها و بازی هایی است که منجر به خود ارزشیابی دانش آموزان از لیاقت فیزیکی آنها می شود.
تعریف عملیاتی:در پژوهش حاضربرای اندازه گیری باورهای شایستگی از مقیاس ادراک شایستگی استفاده شده است که توسط هارتر (۱۹۸۲) طراحی شده که در آن کفایت شخصی و خود بسندگی را در چهار حوزه رفتاری، تحصیلی، اجتماعی و فیزیکی ارزیابی می کند.
۱-۶-۳٫ باورهای پیشرفت و راهبردها رفتارهای پیشرفت
تعریف مفهومی باورهای پیشرفت: باور های پیشرفت باورهایی هستند درباره ی شایستگی ادراک شده ی خودمان و این که باور داشته باشیم کاری را به خوبی یا حداقل به طور مناسب و کافی انجام دهیم (بندورا[۲۶]،۱۹۹۷؛ پاجارس[۲۷]،۲۰۰۶). این باور ها شامل، باور های مربوط به توانایی انجام تکلیف (انتظار موفقیت) که به انتظارات فراگیران درباره توانایی انجام دادن یک تکلیف مربوط است و یا پاسخی است به این سوال که آیا می توانم آن تکلیف را انجام دهم؟ (کالر[۲۸]، ۱۹۸۳؛ مک کیچی[۲۹] و همکاران، ۱۹۹۰) که خود شامل یک مولفه به نام خودکارآمدی (باور و قضاوت فرد از توانایی خود برای انجام تکالیف خاص (بندورا، ۱۹۷۷) و باورهای مرتبط با ارزش تکلیف اشاره دارد به اهداف و عقاید یادگیرندگان درباره اهمیت، ارزش و جالب بودن یک تکلیف و یا به عبارتی پاسخ به این سوال که چرا من این تکلیف را انجام می دهم؟ (پینتریچ، ۱۹۸۹) و این ارزش شامل ارزش گذاری درونی نسبت به تکلیف (اهمیتی که دانش آموزان برای یک تکلیف یا درس خاص قائل اند، باوری که نسبت به آن تکلیف دارند و هدفی که از مطالعه آن دارند (ایمز و ارچر[۳۰]، ۱۹۸۸) ارزش گذاری بیرونی نسبت به تکلیف (مفید بودن تکلیف برای فرد به لحاظ اهداف وی برای آینده)؛ ارزش گذاری نسبت به تکلیف (لذتی که افراد در هنگام انجام دادن یک کار تجربه می کنند، یا علاقه ذهنی آنها به محتوای یک تکلیف تعریف می شود (ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲) و نهایتا عواطف که در این پژوهش شامل اضطراب امتحان (احساس یا حالت هیجانی ناخوشایندکه پیامد های رفتاری و روانشناختی خاصی دارد و در امتحانات رسمی یا دیگر موقعیت های ارزشیابی تجربه می شود (پینتریچ و دی گروت[۳۱]، ۱۹۹۰) است.
تعریف مفهومی رفتارهای پیشرفت: رفتارهای پیشرفت شامل انتخاب تکالیف و پایداری در انجام تکالیف که باعث بهبود پیشرفت تحصیلی می شوند (پینتریچ و شانک، ۱۳۹۰) که شامل۴ مولفه: تکرار یا مرور[۳۲]، سازماندهی و بسط دهی[۳۳]، فراشناخت[۳۴]، تلاش می باشد. منظور از تکرار یا مرور گفتن یک مطلب برای خود با صدای بلند و آهسته است. واینستاین و هیوم (۱۹۹۸) راهبرد تکرار یا مرور را به عنوان تکرار فعال یک موضوع برای به خاطر سپردن آن تعریف کرده اند. که یکی از رفتارهای سطحی پیشرفت هستند. اگرچه راهبرد تکرار یا مرور یادگیرندگان را در انتخاب و کسب اطلاعات و دانش مورد نیاز کمک می کند اما این ها به تنهایی برای یادگیری مطالب بویژه موضوعات پیچیده و معنی دار کافی نیستند. راهبرد بسط و گسترش همین منظور را برآورده می سازد. روانشناسان شناختی گسترش معنایی را به عنوان افزودن معنی به اطلاعات تازه برای ربط دادن آنها به اطلاعات قبلا آموخته شده تعریف کرده اند. بعبارت دیگر یادگیرندگان به کمک راهبرد گسترش، بین آنچه قبلا می دانسته و آنچه قصد یادگیری اش را دارد پل ارتباطی برقرار می کند. این کار از طریق افزودن جزئیات بیشتر به مطالب تازه، خلق مثال ها، ایجاد تداعی بین آنها و اندیشه های دیگر و استنباط کردن درباره آنها انجام می شود. بهترین و کامل ترین نوع یادگیری و مطالعه سازماندهی است. سازماندهی نوعی راهبرد گسترش معنایی است، اما تفاوت آن با راهبردهایی که در قسمت پیش توضیح دادیم در این است که یادگیرنده در استفاده از راهبرد سازماندهی، برای معنی دار ساختن یادگیری، به مطالبی که قصد یادگیری آنها را دارد نوعی چهارچوب یا ساختار سازمانی تحمیل می کند. بایلر و اسنومن [۳۵](۱۹۳۳) فراشناخت را به عنوان دانش درباره فرایندهای شناختی و چگونگی استفاده بهینه از آنها برای رسیدن به اهداف یادگیری گفته می شود. و نیز تلاش و درگیری شناختی که عبارت است از اینکه، دانش آموزان چقدر از نظر شناختی مشغول تکلیف می شوند، مثلا تا چه اندازه از انواع مختلف راهبرد های خود تنظیمی و شناختی و فرا شناختی استفاده می کنند، از جمله رفتارهای پیشرفت می باشند (پینتریچ و شانک[۳۶]، ۱۳۹۰).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش باورها و رفتارهای پیشرفت از طریق پرسشنامه انگیزش که بخشی از پرسشنامه MSLQ [۳۷] است و توسط پینتریچ و دی گروت (۱۹۹۰) توسعه یافته و به وسیله نویدی (۱۳۹۰) به فارسی ترجمه شده است، اندازه گیری می شود.
۱-۶-۴٫ پیشرفت تحصیلی
تعریف مفهومی: پیشرفت تحصیلی شامل عملکرد دانش آموز در آزمون های معیار شده پیشرفت، نمره دروس مختلف و سایر نتایج یادگیری از جمله عملکرد در آزمون ها یا تکالیف کلاسی است. و نیز معلومات یا مهارت‌های اکتسابی عمومی یا خصوصی در موضوع درسی است که معمولاً به‌وسیله‌ی آزمایش‌ها یا نشانه‌ها یا هر دو-که اساتید برای دانشجویان وضع می‌کنند- اندازه‌گیری می‌شود (شعاری نژاد، ۱۳۶۴).
تعریف عملیاتی: در پژوهش حاضر پیشرفت تحصیلی از طریق نمره کل درس زیست شناسی اندازه گیری می شود.
با توجه به اینکه از عوامل مهم و موثر در پیشرفت تحصیلی، متغیرهایی از قبیل ادراکات، باورها و رفتارهای پیشرفت هستند ما در این پژوهش به بررسی روابط علی میان متغیرهای حاضر می پردازیم به طوری که در آن به تبیین نقش ادراکات و باورهای پیشرفت در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان اشاره خواهیم کرد. بنابراین در پژوهش حاضر قصد بررسی پاره ای از عوامل شناختی انگیزشی موثر بر پیشرفت تحصیلی از جمله ادراکات و باورهای پیشرفت در دانش آموزان پایه دوم، سوم و چهارم دبیرستان داریم.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش

 

 


مقدمه

در فصل قبل اهمیت پیشرفت تحصیلی به عنوان عینی ترین برون داد نظام آموزشی و همچنین پیش بینی کننده ی مهم در موفقیت تحصیلی و شغلی مورد بررسی قرار گرفت. به طور کلی پیشرفت تحصیلی را می توان در زمینه ی دروس متفاوتی (شیمی، فیزیک و زیست) مورد بررسی و اندازه گیری قرار داد. علوم زیستی که به بررسی و تحقیق درباره ی موجودات زنده می پردازد، از شگفت انگیزترین و بنابراین جذاب ترین و زیباترین حوزه های علمی است. علوم زیستی نه تنها پنجره ای به دنیای بدیع از زندگی، آثار و اعمال جانداران و تلاش بی وقفه آنها برای زنده ماندن به روی ما می گشاید، بلکه علمی سودمند برای انسان است. زمینه ی فعالیت زیست شناسان بسیار گسترده است. بعضی از آنان در آزمایشگاه ها و بیمارستان ها و بعضی در محیط های طبیعی مانند جنگل ها، بیابان ها، دریاها و… فعالیت می کنند. هم اکنون بعضی پژوهشگران علوم زیستی در حال بهره برداری از باکتری ها و سایر جانداران برای تهیه دارو، غذا و سایر مواد مورد نیاز آدمی هستند. آنان با دست بردن در صفات جانداران و تغییر در ژن های آنها در فکر بهره برداری هر چه بیشتر از آنها هستند. چشم اندازهای امید بخشی که پژوهشگران علوم زیستی به روی آدمی گشوده اند، این علم را در زمره ی علوم پیشرو، مترقی و پر اهمیت قرار داده است. دانش آموزان با مطالعه زیست شناسی دانش و مهارت هایی فرا می گیرند، که نگرش حاصل از این دانش ها و مهارت ها به آنها کمک خواهد کرد تا بعنوان شهروندی آگاه و مسئولیت پذیر در تصمیم گیری های دنیای فردا مشارکت داشته باشند.
نظر به اهمیت و لزوم ارائه ی مدلی شناختی که بتواند ادراکات، باورها و رفتارهای پیشرفت را جهت پیش بینی پیشرفت تحصیلی زیست شناسی یکپارچه کند، در این فصل تلاش می شود تا ضمن روشن کردن مبانی نظری مدل پیشنهادی، شواهد تجربی مرتبط با آن بازخوانی شود. ابتدا نظریه انتظار و ارزش مورد بررسی قرار گرفته و سپس رابطه ادراکات پیشرفت، باورهای پیشرفت و رفتارهای پیشرفت با پیشرفت تحصیلی زیست شناسی و همچنین بررسی و مرور همین روابط در چهارچوب پژوهش های انجام شده بیان شده است.

 

 


مبانی نظری

مدل های انتظار و ارزش، برخاسته از یک دیدگاه شناختی عمومی در زمینه ی انگیزش و نیز منعکس کننده بعد شناختی فرد هستند که در مقابل مدل های قدیمی تر رفتاری انگیزش مطرح شده اند، اما حتی در اوان مطرح شدن روانشناسی تجربی، روانشناسان رفتاری بودند که روی طبیعت شناختی یادگیری تاکید میکردند و سازه های انتظار و ارزش را در مدل های خویش بکار می گرفتند.
سازه انتظار و ارزش و مدل های نظری بر اساس این دو سازه، در حوزه روانشناسی، بخصوص در زمینه انگیزش تحصیلی سابقه ای بس طولانی دارد (اکلز و همکاران، ۱۹۸۳؛ هیگینز[۳۸]، ۲۰۰۷؛ رز و شرن[۳۹]، ۲۰۰۷؛ واینر، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). این سازه ها ابتدا توسط نظریه پردازانی مانند تولمن[۴۰] (۱۹۳۲) و لوین[۴۱] (۱۹۳۸) تعریف شدند. تولمن (۱۹۳۲) بیان کرد که چگونه انتظار موفقیت باعث عملکرد در زمینه های متفاوت می شود و پاداش صرفا تداعی بین محرک و رفتار را نقش نمی زند، بلکه حتی حیوانات نیز انتظاراتی را درباره این که اگر رفتار خاصی را انجام دهند چه اتفاقی برای آنها خواهد افتاد، یاد می گیرند. پس وقتی که آنها رفتار مزبور را انجام می دهند در انتظار پاداش یا تنبیه می نشینند. تولمن مفهوم شناختی انتظار را جایگزین مفهوم مکانیکی عادت در مدل های سائق پیروان هال[۴۲] کرد (واینر، ۱۹۹۲).
لوین (۱۹۳۵) مطرح نمود که چگونه ارزش یک فعالیت، اهمیت آن فعالیت را نزد افراد تحت تاثیر قرار می دهد. و در مورد مفهوم ارزش، او در نظریه خود از واژه جاذبه[۴۳] استفاده کرد تا خاطر نشان کند که افراد، برای هر یک از اشیای موجود در محیط، جاذبه کسب می کنند. به عبارت دیگر، میزان جاذبه ای که فرد به یک شیء اختصاص می دهد تابعی از شدت نیاز او می باشد. به عنوان مثال فردی که گرسنه است به مواد غذایی جاذبه پیدا می کند. لوین (لوین، دمبو[۴۴]، فستینگر و سیرز[۴۵]، ۱۹۴۴) با در نظر گرفتن مولفه های انتظار و ارزش سازه سطح انتظار[۴۶] را برای فرایند شناختی تصمیم گیری پیشنهاد کرد. سطح انتظار عبارت است از هدف یا معیاری که فرد براساس تجارب گذشته و آشنایی که با یک تکلیف دارد، برای خود در نظر می گیرد.
اتکینسون[۴۷] (۱۹۶۴، ۱۹۵۷) بر اساس سازه های انتظار و ارزش و سطح انتظار تولمن و لوین در مدل انگیزشی پیشرفت خود سعی کرد سازه های نیاز، انتظار و ارزش را در قالب یک نظریه جامع با هم ترکیب کند. او نخستین مدل انتظار و ارزش را در زمینه ریاضی توسعه داد و جهت توضیح انواع مختلف رفتارهای پیشرفت، مثل تلاش برای موفقیت، انتخاب میان تکالیف پیشرفت، و پایداری تلاش نمود. او تحت تاثیر موری[۴۸] (۱۹۳۸) قرار داشت، که بیان نمود ” نیازهای مختلف انسان، رفتار او را راهنمایی می کنند ” و بر نیاز های پیشرفت تمرکز می کرد. اتکینسون (۱۹۵۷) فرض نمود که این رفتارهای پیشرفت تحت تاثیر انگیزه پیشرفت که شامل انتظار برای موفقیت؛ به عنوان احتمال مورد انتظار فرد برای موفقیت در یک کار خاص و همچنین ارزش تشویقی که بعنوان جذابیت نسبی موفقیت در یک تکلیف پیشرفت هستند، می دانست.
از جمله نظریه های نوین و کنونی انتظار و ارزش (مثل اکلز، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳، ۲۰۰۵؛ اکلز و همکاران، ۱۹۸۳؛ فیدر، ۱۹۸۲، ۱۹۸۸, پکرون[۴۹]، ۲۰۰۰؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۰، ۲۰۰۲) که از مدل های انتظار و ارزش اولیه لوین و اتکینسون اقتباس شده است و بسط مفهوم انگیزش پیشرفت اتکینسون می باشد و به تلفیق مدل های چندگانه جهت تبیین رفتار پیشرفت پرداخته (کالر[۵۰]، ۱۹۸۳؛ پینتریچ و شانک، ۱۹۹۶؛ به نقل از پائولسن[۵۱] و فلدمن[۵۲]، ۱۹۹۹)، نظریه انتظار- ارزش اکلز و ویگفیلد[۵۳] است. این نظریه با بهره گرفتن از مدلی به تبیین ارتباط بین رفتارهای پیشرفت و پیشرفت تحصیلی پرداخته و به ایجاد بیشترین نظریه پردازی و تحقیق در مورد پیشرفت تحصیلی در محیط کلاس منجر شده است. مدل های انتظار و ارزش مرتبط با انگیزش پیشرفت، تاریخچه طولانی دارند (واینر، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲؛ ویگفیلد، سونکس[۵۴]، و اکلز، ۲۰۰۴). نظریه جدید انتظار و ارزش (اکلز، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳؛ اکلز، آدلر[۵۵]، فوترمن[۵۶]، گوف[۵۷]، کاکزالا[۵۸]، مسی[۵۹] و همکاران، ۱۹۸۳؛ فیدر، ۱۹۸۲،۱۹۸۸؛ ویگفیلد، و همکاران، ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۲) یکی از موثرترین نظریه های انگیزشی است که مولفه های انتظار و ارزش را در بر می گیرد. این مدل (بعنوان مثال اکلز، ۱۹۸۳، ۱۹۸۷، ۱۹۹۳؛ اکلز وهمکاران، ۱۹۸۹؛ ویگفیلد اکلز، ۱۹۹۲، ۲۰۰۰) یک نظریه شناختی – انگیزشی است که به میزان انگیزش افراد برای تلاش جهت اهداف مشخص، انتظار دست یافتن به این اهداف مطلوب و میزان ارزش گذاری افراد برای این اهداف مربوط می باشد (فیدر، ۲۰۰۵).
در این مدل به نقش انتظارات دانش آموزان از پیشرفت تحصیلی و ارزشی که برای تکلیف درسی قائل اند، به عنوان عوامل پیشرفت، توجه شده است و انتظار و ارزش دو پیش بینی کننده عمده رفتار منجر به پیشرفت هستند. که انتظار بعنوان، باور و قضاوت فرد درباره ی قابلیت خود در انجام کار و موفقیت در آن است، و شامل انتظار موفقیت و انتظار شکست می باشد و در واقع سازه انتظار منعکس کننده پاسخ به این پرسش است: آیا می توانم این تکلیف را انجام دهم؟ ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران، ۱۹۹۸؛ پینتریچ، a1988، b1988؛ ویگفیلد، ۱۹۹۴؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). و همچنین ارزش به عنوان، دلایل مختلفی که دانش آموزان در مورد علت پرداختن به کاری ارائه می دهند، و شامل ارزش درونی و ارزش بیرونی می باشد، و در واقع سازه ارزش، معکوس کننده پاسخ دانش آموز به این پرسش است: چرا باید این تکلیف را انجام دهم؟ ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز، ویگفیلد و شیفل[۶۰]، ۱۹۹۸).
اغلب تحقیقات تجربی اکلز و ویگفیلد روی ارزش، متوجه ارزش ها و انتظارات دانش آموزان پایان دوره ابتدایی تا دوره دبیرستان در مورد ریاضی و انگلیسی می باشد. اکلز و ویگفیلد و همکارانشان ( اکلز، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران، ۱۹۸۹؛ ویگفیلد، ۱۹۹۴؛ ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲)، در یک سری تحقیقات میدانی همبستگی در مقیاس بزرگ، به نقش انتظار و سازه های ادراک در پیشرفت پرداختند. دانش آموزان در ابتدا و انتهای یک سال تحصیلی، به مقیاس های خود گزارشی در مورد ادراکاتشان از توانایی خود و انتظاراتشان برای موفقیت و همچنین باورهایشان درباره ارزش تکلیف در ریاضی و انگلیسی پاسخ دادند. سپس با بهره گرفتن از روش های تحلیل روند و مدلسازی معادلات ساختاری، به بررسی اثرات نسبی انتظار و ادراک توانایی از یک سو و نمرات از سوی دیگر، بر روی ادراکات نمرات بعدی پرداختند و نتایج نشان دادند که ادراک دانش آموزان از توانایی خود و انتظار آن ها برای موفقیت، قوی ترین پیش بینی کننده نمرات بعدی در ریاضی و انگلیسی است و حتی نسبت به نمرات قبلی، پیش بینی کننده بهتری برای نمرات بعدی خواهد بود.
در این مدل فرض شده است که انتظار و ارزش اثر مستقیم بر رفتار پیشرفت دارند و اغلب بر انتخاب، عملکرد، تلاش و استمرار در تکالیف موثراند (دیده شده توسط اکلز و همکاران، ۱۹۸۳؛ اکلز و همکاران و ویگفیلد و اکلز، ۱۹۹۲). چنین بنظر می رسد که انتظار، بیشتر با پیشرفت و درگیری شناختی و ارزش بیشتر با رفتارهای انتخاب که فراهم کننده فرصت پیشرفت در آینده هستند، ارتباط دارند. همچنین باورهای دانش آموزان درباره خود، میزان انتظار و ارزش های آنها تحت تاثیر نحوه ی ادراک محیط اجتماعی، زمینه فرهنگی و عملکرد و رخدادهای گذشته می باشد و این عوامل همیشه تاثیر مستقیم روی دانش آموزان نداشته اند بلکه توسط ادراک فرد از محیط و تفسیر و اسنادهای فرد از این رخدادها، تعدیل می شوند.
با توجه به آشکار شدن اهمیت پیشرفت تحصیلی در دنیای امروز، شناسایی و بررسی عوامل و متغیرهای موثر بر آن حائز اهمیت فراوان است (پومرانتز[۶۱]، ۲۰۰۷). ما در این پژوهش به ارائه ی مدلی شناختی پرداختیم که بتواند ادراکات، باورها و رفتارهای پیشرفت را جهت پیش بینی عملکرد تحصیلی زیست شناسی یکپارچه کند. مدلی که در آن باورهای پیشرفت و رفتار پیشرفت میانجی رابطه بین ادراک فرد از محیط اجتماعی و باورهای شایستگی با عملکرد تحصیلی هستند. بنابراین ما به ارائه مبانی نظری و شواهد تجربی متغیرهای مدل شناختی پژوهش حاضر می پردازیم.

 

 


ادراک از محیط روانشناختی کلاس[۶۲] و پیشرفت تحصیلی

عوامل شکل دهنده کلاس درس شامل معلمان، یادگیرندگان و تعاملاتی است که بین آنها به عنوان فعالیت های آموزشی جهت افزایش یادگیری رد و بدل می شود. محیط روانشناختی کلاس به فضا یا موقعیتی اشاره دارد که یادگیرندگان و معلمان در آن با یکدیگر تعامل برقرار می کنند و از ابزارها و منابع اطلاعاتی مختلف برای دنبال کردن فعالیت های یادگیری خود بهره می گیرند. این تعاملات در سطوح چندگانه ی معلم-یادگیرنده، یادگیرنده-معلم، یادگیرنده-یادگیرنده را شکل می گیرید (گازلی[۶۳]، ۲۰۰۶).
محیط روانشناختی کلاس نقش حیاتی و نیرومندی در عملکرد تحصیلی، روان شناختی و رفتاری دانش آموزان بر عهده دارد ( روسر[۶۴] و همکاران، ۱۹۹۸؛ کاپرمینگ[۶۵] و همکاران، ۲۰۰۱). محیط روانشناختی یادگیری کلاس و ویژگی های بافتی و اجتماعی و حمایت معلم تاثیرات معناداری بر رفتارهای یادگیری، انگیزش تحصیلی و اجتماعی، عملکرد هیجانی، درگیری با تکالیف تحصیلی، ارزش های تحصیلی و پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان دارد (ایمز[۶۶]، ۱۹۹۲؛ بوکارتس[۶۷]، ۲۰۰۲؛ لنین برنیک[۶۸] و پینتریچ، ۲۰۰۲؛ می یر و تارنر[۶۹]، ۲۰۰۲؛ دیویس[۷۰]، ۲۰۰۳؛ ماری[۷۱] و مالمگرین[۷۲]، ۲۰۰۵).
فراسر (۱۹۸۶) محیط یادگیری را به صورت بافت های اجتماعی، روانشناختی و آموزشی که یادگیری در آن ها رخ می دهد و بر نگرش و پیشرفت یادگیرندگان تاثیر می گذارد، تعریف کرد. مطالعه ادراک از محیط روانشناختی کلاس بر این فرض استوار است که ادراک یادگیرندگان از محیط کلاس با ویژگی های بافتی و شخصی او پیوند دارد و این امر به نوبه خود بر نگرش وی درباره دنیای اجتماعی و نیز نسبت به محیط اطرافش تاثیر می گذارد (پاتریک[۷۳] و همکاران، ۲۰۰۷). بر این اساس ادراک یادگیرندگان از محیط روانشناختی کلاس درس بر مشارکت آنها در فعالیت های کلاس و نیز برقراری رابطه با همسالانشان تاثیر می گذارد.
موس و تریکت[۷۴] (۱۹۷۳، به نقل از شیپر، ۲۰۰۸) معتقدند محیط روانشناختی کلاس یک سیستم اجتماعی پویا است که نه تنها شامل رفتارهای معلم، تعاملات معلم- دانش آموز، بلکه تعاملات دانش آموز- دانش آموز را نیز در بر می گیرد. طبق مدل موس آنچه دانش آموزان ادراک می کنند مهم خواهد بود. این ادراک ها در پیش بینی موفقیت دانش آموز و در درک فرایند های آموزشی مفید هستند. آنها مقیاس محیط کلاس (CES)[75] را برای اجرا در مدارس ابداع کردند. مقیاس محیط کلاس موس (۱۹۷۸)، روابط، رشد شخصی و جهت گیری هدف، سیستم نگهداری و تغییر در کلاس را اندازه گیری می کند. این مقیاس شامل هفت خرده مقیاس: همبستگی[۷۶] ( تا چه میزان دانش آموزان با یکدیگر رابطه دوستانه دارند و حامی همدیگر هستند)؛ حمایت معلم[۷۷] (تا چه میزان معلم به دانش آموز کمک می کند، با آنها دوستانه رفتار می کند، و به آنها علاقمند است)؛ مطالعه و تحقیق [۷۸](بر مهارت جستجوگری و تحقیق، و کاربرد آن در حل مساله و پژوهش تاکید دارد)؛ همکاری[۷۹] (تا چه میزان دانش آموزان در خلال فعالیتهای کلاسی با یکدیگر همکاری می کنند)؛ عدالت[۸۰] (تا چه میزان معلم با دانش آموزان به طور مساوی رفتار می کند، از جمله توزیع پاداش، پرسیدن سؤال، دادن فرصت برابر برای شرکت در همه بحث ها) می باشد.
پینتریچ و میدگلی (۲۰۰۱) معتقدند که در آن دسته از محیط یادگیری که دانش آموزان احساس می کنند ورای این نیازهای رشدی / فردی دانش آموزان، محیط فرصت هایی را در اختیارشان می گذارد، اثرات مثبت مدرسه بر دانش آموزان افزایش می یابد. برای مثال افزایش رضایت از مدرسه از طریق احساس حمایت از جانب افراد حاضر در آن، باعث پیوندهای تحصیلی می شود به طوری که آنها یکدیگر را می شناسند و با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند و هنگام درخواست کمک از دیگران ممکن است کمتر احساس قضاوت منفی شوند. مرور پژوهش های اخیر شواهدی برای اثبات این امر فراهم می کند که میزان انطباق دانش آموزان نسبت به مدرسه باعث می شود، نگرش مثبت داشته باشند، باورهای مثبت بیشتری درباره خود کسب کنند، استرس کمتری نشان دهند، و درگیری و شرکت بیشتری در کلاس داشته باشند و در نتیجه پیشرفت تحصیلی بالاتری نشان دهند (باکر[۸۱] و همکاران،۲۰۰۳).
میگدلی[۸۲] و همکاران (۱۹۸۹، به نقل از دیویس، ۲۰۰۸) دریافتند که کاهش حمایت ادراک شده از جانب معلم در اوایل نوجوانی با کاهش علایق درونی و باورهای مربوط به ارزش فعالیت های مدرسه مرتبط است. محیط کلاس حمایتی بر ادراک ذهنی دانش آموزان از مدرسه تاثیر می گذارد و نتایج شناختی، هیجانی و رفتاری نوجوانان را تحریک می کند (روسر و همکاران، ۱۹۸۸) و به مشارکت و درگیری تحصیلی بالاتر و در نتیجه پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در مدرسه منجر می شود (ولکل، ۱۹۹۵). محیط یادگیری حمایت کننده احساس رضایتمندی را افزایش می دهد، از میزان تجربه هیجان های منفی می کاهد، انگیزه، تعهد و در نهایت پیشرفت تحصیلی را افزایش می دهد ( تارنر و مه یر، ۲۰۰۴). ادراک حمایت معلم یکی از موثرترین عوامل بر انگیزش تحصیلی فراگیران در محیط کلاس می باشد و با اشتیاق فراگیران نسبت به مدرسه و خوشحال بودن از حضور در مدرسه ارتباط مثبتی دارد، بنابراین رفتار معلم یکی از مهم ترین پیش بینی کننده های هیجان های فراگیران است (بلنک می یر[۸۳] و همکاران، ۲۰۰۲).
نتایج پژوهش های کارپنتر[۸۴] و دیگران (۱۹۹۸) دلالت بر آن دارد که معلمان باید به تامین فرصت دانش آموزان برای تعامل بپردازند و دانش آموزان را تشویق کنند تا روش های حل مساله و پاسخ های خویش را با دیگران در میان بگذارند و مقایسه کنند که این باعث همکاری بین دانش آموزان و افزایش عملکرد تحصیلی می شود.
طی مطالعه و تحقیقی که توسط مک میلون[۸۵] (۱۹۹۴) در مورد اثر بخشی ساختار فعالیت گروهی بر گسترش و رشد مهارت های حل مساله و مهارت های بین فردی دانش آموزان انجام گرفت. نتایج نشان داد که دانش آموزان گروه آزمایش در حل مساله، اعتماد به نفس، خود پنداره مثبت و افزایش مهارت های ارتباطی کلامی و نهایتا توانایی تحصیلی بهبود معناداری نشان دادند.
میلر و نان[۸۶] (۲۰۰۱) نیز بیان می کنند که بحث های گروهی منجر به روابط بین فردی و تعامل اجتماعی می شود. در طول بحث های گروهی، دانش آموزان یاد می گیرند که موضوع های بحث انگیز را کشف و بررسی کنند و با شرایط و موقعیت های متفاوت افراد سر و کار داشته باشند و از این طریق احساس کنند که بخشی از گروه اند و مورد پذیرش همسالان خویش هستند و توانایی خود رهبری، خود مدیریتی، تصمیم گیری و در نهایت موفقیت تحصیلی بیشتری بدست می آورند.

 

 


باورهای شایستگی[۸۷] و پیشرفت تحصیلی

نظر دهید »
بررسی تطبیقی آزادی عقیده در اسلام و یهود- قسمت ۷
ارسال شده در 25 فروردین 1400 توسط نجفی زهرا در بدون موضوع

در تعریف دیگری نیز چنین آمده است:”جزیه، چنان که از لفظ آن پیداست (از ریشه جزا/ پاداش) مالیات ویژهای است که اقلیتهای دینی(اهلکتاب) به پاداش حمایتهای مدنی و خدمات امنیتی دولت اسلامی به آنان، میپردازند.” (اسلامی، پلورالیسم دینی از منظر قرآن، ص۱۶۷)
جزیهای که حکومت اسلامی از اهلکتاب یعنی پیروان ادیان آسمانی میگیرد نوعی مالیات در برابر خدمات حکومت به آنان است و هرگز شبیه به باجگیری نیست. به عبارت دیگر همانطور که از خود مسلمانان برای ادارهی حکومت مالیات میگیرند از اهلکتاب نیز جهت ادارهی حکومت جزیه میگیرند. زیرا آنان قانون اسلامی خمس و زکات را باور نداند تا با پرداخت آنها، حکومت اسلامی را از نظر مالی تقویت کنند، از طرفی دولت اسلامی، در شرکت در جهاد از آنان سرباز نمیگیرد و در نتیجه؛ آنان به نیروی نظامی و دفاعی کشور اسلامی نیز کمک نمیکنند، درحالی که حکومت اسلامی از جان، مال و عِرض آنها دفاع کرده، برای زندگی آنان محیطی امن فراهم میکند.(ر.ک: همان، ص۱۶۷)
بنابراین؛ جزیه گرفتن از اهل کتاب مانند مالیات گرفتن از مسلمانان برای ادارهکردن جامعه اسلامی است. “علاوه بر این«جزیه» بر ذمیان آزاد و عاقل و سالم که قادر به پرداخت بودند تعلق میگرفت، بنابراین فقیران و کسانی که نیروی کار نداشتند و کوران و دیوانگان و بیماران و راهبان و صومعهنشینان از جزیه معاف بودند، مگر کسانی از آنها که توانگر بودند.” (حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۴۰)
خداوند در آیهی۸ سورهی ممتحنه میفرماید:« لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ»: خداوند شما را از کسانی که در کار دین با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نکردهاند، باز نمیدارد که با آنان نیکی کنید و با ایشان عدالت ورزید، زیرا خدا دادگران را دوست میدارد.
در مکتب اسلام که از آبشخور نورانی وحی سرچشمه میگیرد، پیروان ادیان دیگر تا آنجا که از حد خویش تجاوز نکنند، به مسلمانان آزاری نرسانند و به زندگی عادی خود بپردازند، مورد احترام و محبت هستند و دربارهی آنها به عدل، انصاف و نیکی رفتار میشود.
در تأیید این بحث به نامهی پیامبر اکرم(ص) به اسقف بحران(ابی حارث) استناد میجوییم:”[بسم الله الرحمن الرحیم] از محمد نبی به اسقف ابوحارث و اسقفها و کاهنان و رهبانان و همهی مطیعان آنها از کم و زیاد، که همگی در جوار خدا و رسول اویند. هیچ اسقف و راهب و کاهنی از کار خود برکنار نخواهد شد، هیچ حقی از حقوق و نه سلطنت و اقتدار آنها و نه اوضاعی که تا به حال داشتهاند، تغییر نخواهد کرد و همگی برای همیشه در جوار خدا و رسول او خواهند بود، به شرط آنکه در راه اصلاح و خیرخواهی بروند و به ظلم و ستم دست نزنند.” (احمدی، مکاتیب الرسول، ج۳، ص۱۴۸)
۵ـ۲ـ۲) معیار زندگی مسالمتآمیز با اهلکتاب
خداوند در آیهی۶۴ سورهی آل عمران معیار ارتباط با اهل کتاب را بیان فرموده: « قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ»: بگو ای اهل کتاب، بیایید بر سر سخنی که میان ما و شما یکسان است بایستیم که جز خدا را نپرستیم و چیزی را شریک او نگردانیم، و بعضی از ما بعضی دیگر را به جای خدا به خدایی نگیرد پس اگر [از این پیشنهاد] اعراض کردند بگویید: شاهد باشیدکه ما مسلمانیم [نه شما].
ازاین آیه برمیآید که صاحبان ادیان مختلف میتوانند با پذیرش خطوط کلی دین یکدیگر در کنار هم زندگی مسالمتآمیز داشته باشند و معیار این ارتباط همان پذیرش توحید است که در همهی ادیان الهی در دوران مختلف مشترک است. (البته بعداً در بحث پلورالیسم دینی خواهیم گفت که زندگی مسالمتآمیز با پیروان ادیان دیگر، غیر از سعادتمندی همهی آنها در آخرت است)
۵ـ۳) نامههای پیامبر(ص) به زمامداران جهان مؤیّد آزادی عقیده
از تاریخ اسلام برمیآید که پیامبر(ص)، زمانی که اسلام در سرزمین حجاز نفوذ و گسترش پیدا کرده بود برای سران کشورهای دیگر نامههایی ارسال کرده که در قسمتی از آن نامهها روی آیهی مذکور تکیه فرموده است. ایشان در این نامهها هرگز رهبران یا مردم آن کشورها را در پذیرش دین اسلام مجبور نکرده است. در اینجا به برخی از این نامهها اشاره میکنیم:
۱- نامهی پیامبر به مُقوقَس(زمامدار مصر که از طرف هرقل پادشاه روم بود):
“به نام خداوند بخشندهی مهربان، از محمد فرزند عبدالله، به مقوقس بزرگ قبطیان، درود بر پیروان حق باد، تو را به سوی اسلام دعوت میکنم، اسلام آور تا سالم بمانی، که در این صورت خداوند به تو دوبار پاداش میدهد(یکی برای ایمان آوردن خودت، و پاداش دیگر برای کسانی که از تو پیروی کرده، ایمان میآورند) و اگر از پذیرش اسلام امتناع کنی گناه قبطیان(نژادی که در مصر زندگی میکردند) بر تو خواهد بود… ای اهل کتاب! ما شما را به یک اصل مشترک دعوت میکنیم؛ به این که غیر از خداوند یگانه را نپرستیم و کسی را شریک او قرار ندهیم ، و بعضی از ما بعضی دیگر را به خدایی نپذیرد، و هرگاه آنان از آیین حق سر برتابند بگویید گواه باشید که ما مسلمانیم.(آل عمران/۶۴)” (همان، ج۲، صص۴۱۷-۴۱۶)
۲- نامهی پیامبر به هرقل قیصر روم:
“به نام خداوند بخشندهی مهربان، از محمد فرزند عبدالله به هرقل بزرگ و پادشاه روم، درود بر پیروان حق باد، تو را به اسلام دعوت میکنم. اسلام آور تا در امان و سلامت باشی در این صورت خداوند به تو دوبار پاداش میدهد: (یکی پاداش ایمان خود و دیگر پاداش کسانی که از تو پیروی کرده، ایمان میآورند) اگر از آیین اسلام روی گردانی گناه اریسیان (نژاد رومی و جمعیت کارگر) نیز به گردن تو خواهد بود. « ای اهل کتاب! ما شما را به یک اصل مشترک دعوت میکنیم که غیر از خدا را نپرستیم، کسی را شریک او قرار ندهیم، بعضی از ما بعضی دیگر را به خدایی نپذیرد، و هرگاه آنان از آیین حق سر برتابند بگویید گواه باشید که ما مسلمانیم(آل عمران /۶۴).” (همان، ص ۳۱۸)
۳- نامهی پیامبر به نجاشی پادشاه حبشه:
” به نام خداوند بخشندهی مهربان، این نامهای از محمد رسول خدا به نجاشی(اصحم) بزرگ و پادشاه حبشه، دورود بر پیروان حق، ایمان آورندگان به خدا و رسولش و گواهان خدای یکتا که غیر از او خدایی نیست و همسر و فرزندی ندارد. و اینکه محمد بنده و رسول اوست. تو را به اسلام دعوت میکنم همانا من رسول او هستم پس اسلام آور تا در امان و سلامت باشی «یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ…» پس اگر از اسلام آوردن ابا کنی و امتناع ورزی گناه نصاری بر گردن تو خواهد بود.” (همان، ص۴۵۵)
۴- نامهی پیامبر به کسری پادشاه ایران:
“به نام خداوند بخشندهی مهربان، از محمد فرستادهی خدا به کسری پادشاه و بزرگ فارس(ایران) دورود بر کسانی که از حق پیروی میکنند و به خدا و پیامبرش ایمان میآورند و بر اینکه خدایی جز خدای یکتا نیست و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستادهی اوست گواهی میدهند. تو را به راه اسلام دعوت میکنم به راستی که من فرستادهی خدا به سوی همهی مردم هستم که هرکس را که زنده است انذار دهم… اسلام آور تا در امان و سلامت باشی، پس اگر از اسلام روی گردانی گناه مجوسان (ایرانیان و پیروان زرتشت) بر تو است.(همان،ص۳۱۶)
در جایی دیگر از کتاب مکاتیبالرسول آمده است که پیامبر در نامههایی که به کسری و قیصر و نجاشی ارسال فرمودند آیهی « تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ… » را ذکر نمودند. (ر.ک: همان، ص۳۲۰)
نکتهی قابل ذکر اینکه اهلکتاب شامل یهود، مسیحی و پیروان زرتشت هستند و از پیامبر(ص) و امام علی(ع) نقل شده که مجوس (معتقدان به زرتشت)، پیامبر و کتاب آسمانی داشتهاند. (ر.ک: دائره المعارف قرآن کریم، ج۲، ص۱۸۱)
۶) روش اهل بیت(ع) در برخورد با مخالفان و دگراندیشان
اهل بیت عصمت و طهارت نیز به پیروی از قرآن و سیرهی پیامبر اکرم(ص) رفتار همراه با محبت و مسالمت آمیز با اهلکتاب داشتند و این هم در سخنان آنان پیداست و هم در سیرهی عملی آنان. در اینجا به چند نمونه اشاره میکنیم:
امام علی(ع) در فرمان خود به مالک اشتر ـ فرماندار مصر نوشت:
“[ای مالک] مهربانی با مردم را پوشش دل خویش قرار ده، و با همه دوست و مهربان باش، مبادا هرگز، چونان حیوان شکاری باشی که خوردن آنان را غنیمت دانی؛ زیرا مردم دو دسته اند: دستهای برادر دینی تو، و دستهی دیگر همانند تو در آفرینش میباشند اگر گناهی از آنان سر میزند یا علتهایی بر آنان عارض میشود، یا خواسته و ناخواسته، اشتباهی مرتکب میگردند، آنان را ببخشای و بر آنان آسان گیر آنگونه که دوست داری خدا تو را ببخشاید.” (نهج البلاغه، نامهی۵۳)
ایشان در کلامی دیگر میفرمایند:” به من خبر رسیده است که مردی از لشگر شام به خانهی زن مسلمان و غیر مسلمانی که در پناه حکومت اسلام بوده وارد شده، و خلخال و دستبند و گردن بند و گوشوارههای آنان را به غارت برده، در حالی که هیچ وسیله ای برای دفاع، جز گریه و التماسکردن نداشته است… اگر برای این حادثهی تلخ، مسلمانی از روی تأسف بمیرد، ملامت نخواهد شد، و از نظر من سزاوار است.”(همان، خطبهی۲۷)
بنابراین امام علی(ع) با سیرهی خود نشان میدهد که اقلیتهای دینی و پیروان سایر ادیان نیز مانند مسلمانان از آزادی و احترام برخوردارند و کسی حق تعرض و بیحرمتی یا سلب آزادیشان را ندارد.
سخن دیگری از ایشان که بیانکنندهی احترام و ارزشی که به عقاید آنها مینهد این است که میفرمایند:”به خدا قسم، اگر تکیهگاه حکومت برای من آماده میشد بین اهل تورات با توراتشان، و بین اهل انجیل با انجیلشان و بین اهل قرآن با قرآنشان قضاوت میکردم(حکم میکردم).” (هلالی، اسرار آل محمد علیهم السلام، ص۴۸۰)
این سخن امام علی(ع) هم علم و تسلط ایشان را بر تورات و انجیل و تفسیر و تأویل آنها بیان میکند و هم نشان دهندهی احترام گذاشتن به عقاید آنها و عدم تحمیل عقاید خود بر آنها است.
نتیجهی احترام به عقاید دیگر ادیان باعث میشود که اسلام در روش اخلاقی و حقوق اجتماعی بین مسلمان و غیر مسلمان فرق نگذارد و این از سیرهی امام علی(ع) کاملاً پیدا است: “نقل است که روزی یک مرد یهودی از علی ابن ابیطالب نزد عمربنخطاب شکایت برد، چون در محکمهی قضاوت حاضر شدند، عمر گفت: یا ابالحسن! در برابر شاکی بنشین، علی(ع) در برابر شاکی نشست، و چون جلسهی محاکمه تمام شد، آثار ناراحتی در چهره امیر المؤمنین نمایان بود. پس از اتمام نزاع، عمر گفت: یا علی! دوست نداشتی در کنار شاکی بنشینی؟ آیا ناراحت شدی؟ علی(ع) جواب داد: نه چنین است، از این جهت ناراحت شدم که بین من و او فرق گذاشتی و مرا با کنیه صدا کردی؛ زیرا خواندن کسی را با کنیه و لقب، حکایت از تعظیم و احترام او میکند، و در قضاوت و دادرسی، طرفین دعوا را باید به یک نحو صدا کنی.” (ناصری، اسلام چه میگوید، صص۱۴۰-۱۳۹)

همهی این موارد مبیّن اکرام و احترام عقاید دیگران بخصوص اهلکتاب، در پناه آزادی عقیدهای است که اسلام شعار آن را سر داده است.
در رسالهی امام سجاد(ع) که مشهور به رسالهی حقوق است۵۰ حق بیان شده که حق خداوند را اساس همهی حقوق بیان کرده و این است که او را بپرستی و هیچ چیز را با او شریک قرار ندهی،… (ابنشعبه، تحف العقول، ص۴۴۹) و بقیهی حقوق از آن نشأت میگیرند. در پنجاهمین مورد آمده است که:” و اما حق اهل ذّمه، حکم دربارهی آنان چنین است که از آنها بپذیری آنچه را خدا پذیرفته است. و به آن ذّمه و پیمانی که خدا برای آنها مقرر داشته پایبند باشی و در آنچه از آنها خواسته شده و مجبورند همانطور رفتار نمایند، طبق همان قرار داد باید با آنها سخن گویی و در برخوردهایی که با یکدیگر دارید به حکم خدا باید عمل کنی و با توجه به اینکه آنها در پناه تو و ذّمه خداوند و رسول اویند نباید بر آنها ستم نمایی؛ زیرا به ما رسیده است که پیامبر(ص) فرمود:« هرکس بر منعقدکنندهی پیمانی ستم نماید، من دشمن اویم پس از خدا پروا کن.»”(همان، ص۴۷۷)
در مبحث سیرهی ائمه(ع) در برخورد با مخالفان و اهلکتاب ارائه این مطلب نیاز است که کتب احتجاجات مباحثی دارد که بین علمای ادیان دیگر(یهودی، مسیحی، زرتشتی، صائبی، دهری، زندیق و…) با ائمه(ع) انجام شده است که همهی آنها مبین آزادی عقیده از منظر این بزرگواران است و اینکه آنها در تبلیغ دین اسلام فقط در صدد ارائه برهان و استدلال بودهاند و محافلشان جهت پرسش و پاسخ همیشه باز بوده است و هرگز درصدد تحمیل عقاید خود بر مخالفان و پیروان سایر ادیان نبودهاند.
آیات قرآنی، روایات و سیرهی پیامبر و ائمه اطهار(ع) نشان میدهد که اسلام نسبت به پیروان ادیان دیگر، نهایت خوش رفتاری و سازش را به کار برده و هرگز قصد تحمیل عقیده و آزار و اذیت آنها را نداشته است.
گوستاولوبون میگوید:” اگر ملل مسیحی دین فاتحین خود؛ یعنی اعراب را قبول کرده، حتی زبان آنها را هم اختیار نمودند، سبب اصلی آن، این بود که آنها در مقابل حکامی که تا آن وقت زیر شکنجهی آنها بودند، حکام جدید را عادلتر و منصف تر مشاهده نمودند.” (گوستاولوبون، تمدن اسلام و عرب، ج۴، ص۱۴۸)
وی همچنین میگوید:” تساهل مذهبی اسلام نسبت به مذاهب یهود و نصاری و… خیلی به ندرت میتوان در مذاهب دیگر مشاهده نمود.” (همان)
و نیز در تاریخ میخوانیم:”پیغمبر در مقابل بدرفتاری یهودیان صبور بود و از نفاقشان چشم میپوشید و آنها را با مسلمانان برابر میگرفت و رسوم دین آنها را محترم میداشت و بر پیمانهایی که با یهودیان بسته بود استوار بود. و اگر یکی از یهودیان بر خلاف پیمان رفتار میکرد به مجازات او اکتفا میکرد و دیگران را به گناه او نمیگرفت… در واقع رفتار پیغمبر با یهودیان خیلی ملایمتر از رفتار وی با مردم قریش و دیگر قبایل عرب بود.” (حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ص۱۲۹)
پیامبر با سعهی صدر و وسعت نظر، مردم را به راه خدا دعوت میکرد با مهر و محبت و با مدارا و تساهل مذهبی با آنها برخورد مینمود با دلسوزی تمام سعی داشت آنها را به دین اسلام هدایت کند و اگر آنها از آئین خود دست بردار نبودند هرگز نظر و عقیده اش را بر آنها تحمیل نمیکرد. در مقالهی مروت و مدارای پیامبر(ص) آمده است: “مطمئناً برای پیامبر اسلام بسیار خوشایند بود که یهودیان و مسیحیان تعالیم وی را میپذیرفتند و آن را در شمار آموزه های ایمانی ادیان خودشان قرار میدادند. اما چنین چیزی اتفاق نیفتاد و عدم تمکین آنها باعث نشد که پیامبر متقابلاً جوهر ایمانی نهفته در تعالیم این ادیان را تحقیر کند.”(حیدری، مروت و مدارای پیامبر، صص۴۲-۴۱)
بنابراین پیامبر هیچگاه علیه مسیحیان یا یهودیان به صرف آیین و دیانتشان اقدامی نکرد و اگر در تاریخ گزارشهایی مبنی بر مقابلهی مسلمانان با یهودیان آمده به خاطر توطئه و کارشکنی آنها علیه اسلام و مسلمین بوده است. با اینکه قبلاً بین آنها و پیامبر عهدنامهای بسته شده بود و طبق این عهدنامه یهودیان کاملا عامل به دیانت خودشان بودند و مسلمانان خود را موظف به حمایت از یهودیان کرده بودند.
“مسلمانان سیرهی پیغمبرشان را (در برخورد با پیروان سایر ادیان) دنبال میکردند و با ملتهای دیگر به صفا و صداقت معاشرت داشتند. یهودی و مسیحی و مسلمان در کنار هم زندگی میکردند، و تنها مسجد و کلیسا بود که راه آنها را متمایز و جدا میساخت.”(ناصری، اسلام چه میگوید، ص۱۴۱)
“ابن عباس بعد از ذبح گوسفندی به غلامش گفت: همسایه یهودی خود را فراموش مکن، و آنقدر این سفارش را تکرار کرد که غلام گفت چقدر اصرار داری. گفت: بلی، آنقدر این پیغمبر ما را دربارهی همسایه سفارش کرد که میترسیدم جزء ارثبران قرار گیرد و در عداد وراث در آید.” (همان)
پس با این رفتارهای زیبا از پیامبر(ص) و ائمه (ع) و مسلمین با پیروان سایر ادیان، چگونه عدهای به خود اجازه میدهند که بگویند اسلام دین شمشیر و زور است؟ البته ناگفته نماند که به قول نویسندهی مقالهی مروت و مدارای پیامبر(ص) نباید این را فراموش کنیم که در تاریخ اسلام با حاکمانی مواجه میشویم که آنها هم مانند بسیاری از حکام جور، اسلام را به منظور اهداف قدرتطلبانه و توسعهجویانهی خود مورد سوءاستفاده قرار داده اند. (ر.ک: حیدری، مروت و مدارای پیامبر(ص)، ص۴۹)
اما ایشان در جایی دیگر میگویند:”در جریان غالب فتوحات اسلام آنجا که مشی پیامبر اسلام مرعی بود، هیچگاه مردم به اجبار و زور و شمشیر اسلام اختیار نکردند مسلمانان بنا به دستور صریح قرآن تحمیل عقیده را قبول نداشتند و ایمان و اعتقادی را که از این راه بدست آمده بود، قابل دوام و اعتماد نمیدانستند. شواهد بسیاری از تاریخ اسلام گواهی میدهند که پس از فتح سرزمینهای شامات، روم و ایران و نقاط مجاور دیگر، توده های وسیعی از مردمان آن در همان آئین سابق خود ماندند و نیز قسمت عمدهی آنانی که به اسلام گرویدند، به مرور زمان و به تدریج مسلمان شدند.” (همان، ص۵۰)
در اینجا به چند نمونه از الگوگیری از خط مشی پیامبر(ص) در ارتباط با رفتار و برخورد با پیروان ادیان مختلف توسط کسانی که به انتشار اسلام میپرداختند اشاره میکنیم:
الف) معاهدهای که میان خلیفهی دوم و فلسطینیها در جریان فتح بیزانس منعقد شد: با این مضمون:” به آنان از جهت جان و مالشان امنیت کامل بخشیده و برای کنائس و صلیبها همچنین مریض و سالم و سایر گروه هایشان امان داده به طوری که هیچ کنیسهای از آنان مورد تعرض مسلمین نخواهد شد و هیچگونه نقض و کمبودی از کنسیه ها و صلیبها و اشیای دیگرشان روی نخواهد داد و هیچگاه آنان از نظر دینی مورد اکراه و اجبار واقع نخواهند شد و کوچکترین ضرری به آنها نرسیده و… .”(همان، ص۵۰-۴۹)
ب) ازبک خان پیشوای طایفهی ذهبی که نسبت به اسلام تعصب داشت میخواست دین اسلام را در نواحی کشور روسیه انتشار دهد. تاریخ نشان میدهد که وی نسبت به اسلام دلبستگی بسیار داشت اما با اتباع مسیحی خود با مدارا رفتار میکرد و به آنها برای انجام مراسم دین مسیح آزادی کامل داده بود. به علاوه به آنها اجازه داده بود که در نشر و ترویج دین خود بکوشند. او فرمانی راجع به حقوق کلیسا و اتباع آن صادر کرده بود که ضمن آن چنین آمده:”کلیسا مقدس است، کسی حق ندارد با مردم کلیسا بد رفتاری کند یا اموال آن را به تصرف درآورد و یا در کار آن مداخله نماید، هرکس با این فرمان مخالفت کند در مقابل خدا گناهکار است و سزایش قتل است.” (حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ص۱۰۸)
این است خواست حقیقی اسلام که هرگز با زور و تحمیل موافق نبوده و نیست. جایی که استدلال و منطق سخن میگوید چه جای جولان دادن حرف زور و یا رقص شمشیر؟ اسلام با احترام به عقاید ادیان دیگر، همواره آنها را به این دین به علت اینکه اکمل و اتم ادیان گذشته است دعوت نموده، ولی هرگز قصد اعمال زور و تحمیل عقیده بر کسی نداشته است چرا که اساساً چنین عقیدهای را بیارزش میداند.
عدهای نیز ـ نعوذبالله ـ خدایی میکنند و پیروان سایر مکاتب را لایق نابودی میدانند به خیال خود که آنها گمراهاند و خود هدایت یافته. عبدالرحیم گواهی در کتاب خود در سرزنش چنین افرادی میگوید:”بعضی گمان میکنند که اعتقاد داشتن به یک مرام و مشرب دینی مستلزم از میان برداشتن صاحبان همهی مکاتب و مناسک دینی دیگر است و این کار را عین غیرت دینی و مجاهدهی فی سبیل الله میدانند، غافل از اینکه مخالفین و معاندین را هم خود خدا روزی و عمر داده است در قرآن در سورهی بنیاسرائیل آیهی۲۰ میفرماید:«کُلاًّ نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّکَ وَ ما کانَ عَطاءُ رَبِّکَ مَحْظُوراً »:هر دو دسته اینان و آنان را از عطای پروردگارت مدد میبخشیم، و عطای پروردگارت از کسی منع نشده است. پس جز آنجا که خداوند معارضه و دفاع عقیدتی ـجهادـ را اذن داده نباید گامی پیش نهاد و مزاحم بندگان خدا شد.”(گواهی، درآمدی بر تاریخ ادیان در قرآن، ص۹۱)
سخن آخر در این مبحث اینکه در دین مبین اسلام در کنار بها دادن به آزادی عقیدهی دیگران، با مخالفانی که قصد محاربت یا پیمان شکنی یا آزار و اذیت ندارند میتوان زندگی مسالمتآمیز داشت زیرا اساس بر احترام به عقاید و آزادی عقیده است اما هرگز با کفار و مشرکان قصد سازش به معنای پذیرش عقاید آنها را ندارد، زیرا از نظر اسلام شرک و کفر آیین درستی نیست که قابل پذیرش باشد. اما اسلام با همین کفار و مشرکان بعد از دعوت آنها به اسلام، اگر نپذیرفتند و آزار و اذیت و پیمانشکنی هم نکردند نیز مانند سایر مخالفان زندگی مسالمتآمیز را توصیه کرده است. این مورد برگرفته از تعالیم کتاب قرآن وسیرهی بزرگان دین میباشد.
و اما در ارتباط با پیروان سایر ادیان الهی به طور خاص، باید گفت آموزه های توحیدی و تعالیم حضرت محمد(ص) همان آموزه های ابراهیم، موسی و عیسی(ع) و… است این آموزه ها را پیامبر اکرم(ص) یکتا پرستی مینامید. و این نوع پرستش در زبان عربی« اسلام» نامیده شده است. ادیان ابراهیمی محتوایشان یکی است و جز اسلام نیست زیرا پیروان این ادیان همه در مقابل یک خالق سر تعظیم فرود میآورند و از دستورات یک خالق پیروی میکنند. به همین خاطر پیامبر(ص) به ادیان توحیدی روزگار خود توجه ویژه داشت و خود قرآن هم ایمانآوردن به ادیان توحیدی قبل از اسلام را متوجه مسلمانان کرده است.(ر.ک: آل عمران/۲۴) بنابراین مدارای پیامبر با پیروان دیگر ادیان ریشه در باور و ایمان آنها به خدای یکتا دارد و تفاوت نمیکند این افراد نام مسیحی به خود گیرد یا یهودی، همین مهم است که در مقابل خدای یکتا سر تعظیم و تسلیم فرود آورند. اما اگر یهودیان یا مسیحیان این را نادیده بگیرند و یا توطئه و کارشکنی کنند و سر راه دینی که جز تسلیم و انقیاد در برابر خالق یکتا نیست سنگ بیندازند، اینجاست که پیامبر(ص) جدی برخورد میکند تا ریشهی ایمان و باور یکتا پرستی خشکیده نشود تا دنیایی سرتاسر صلح و مدارا و پیشرو به سمت هدف والای الهی شکل گیرد، که هدف از آدم(ع) تا خاتم(ص) یکی است چون خدای آنها یکی است و این پیروانند که به نام ادیان در تعارض با هم هستند. ادیانی که هدفشان یکی است ابزاری شدهاند در دست پیروانشان تا بدین وسیله انحرافات و تحریفاتی که در آن ایجاد میکنند و مطابق امیال و خواهشهای نفسانی خودشان است را به عامهشان تحمیل و بدین وسیله از آنها سلب آزادی کنند. چه اگر بزرگان همه ادیان بدون هیچ ترس و واهمهای اجازهی تفکر و تعقل به همه را دهند و مقایسهی بین ادیان بدون هیچ تعصب و جانبداری و ارائه همهی حقایق آن صورت گیرد و به آنها حق آزادی انتخاب بهترین و کاملترین را بدهند قطعاً حق روشن است و همه آن را میپذیرند.
۷)آزادی عقیده و پلورالیسم دینی از دیدگاه اسلام
بحثی دیگر در ارتباط با آزادی عقیده مطرح میشود که آن، چندگانگی صراط مستقیم یا پلورالیسم دینی است. زیرا این تصور پیش میآید که اگر آزادی عقیده مطرح است پس هرکس هر عقیدهای که انتخاب کند حق است. اما باید گفت آیا اسلام با اینکه خود شعار آزادی عقیده را سر میدهد با پلورالیسم دینی موافق است یا خیر و فقط یک دین را حق میداند؟ بنده این بحث را به عنوان آخرین مبحث آزادی عقیده در اسلام مطرح کرده و سعی میکنم به صورت موجز و مفید نظر این دین را در اینباره بیان کنم.
“بر پایهی پلورالیسم دینی همهی ادیان بزرگ الهی، بلکه برخی آئینهای بشری دو ویژگی«حقانیت» و «نجات بخشی» داشته، در عرض هم از حجت بهرهمندند و هیچیک بر دیگری حاکم نیست.”(اسلامی، پلورالیسم دینی، ص۲۰۳)
اسلام با اینکه انسان را در پذیرش دین آزاد و مختار میداند اما هرگز با پلورالیسم دینی که همهی ادیان موجود را حق و راه هایی مستقیم به سوی خداوند میداند موافق نیست. اگر قرار باشد هرکس هر عقیدهای را حق بداند کاملاً تناقض آن واضح و مبرهن است؛ زیرا مثل این است که بگوییم بعضی گاو پرستی را حق میدانند برخی ثنویت را و دستهای تثلیث را، عدهای هم بتپرستی و… عدهای هم میخواهند انکار خدا را حق بدانند. عقل سالم هرگز این مسئله را قبول ندارد آنچه مسلم است این است که خداوند دینهای مختلف ندارد و همهی ادیان الهی از سرچشمهی واحد نشأت میگیرند و چنانکه در ادامه خواهیم گفت این نظر اسلام است که دین واحد در زمان های مختلف با عناوین دیگر و در زمان خاتم الأنبیاء به نام خاص اسلام ظهورکرده است. البته ناگفته نماند هر دینی خود را حق میداند و بنا به دلایل مختلف پیروان هر دین نمی خواهند حق را به دین دیگری بدهند حسین توفیقی به این امر اشاره کرده میگوید: “فرایند تغییر دین در علم کلام هر دینی به گونهای تقریر میشود که حقانیت دین خودی و بطلان دین غیرخودی اثبات میشود.” (توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، ص۲۳۱)
اسلام خود را دین حق میداند و حقانیتی برای ادیان و مذهب دیگر پس از خاتمیت قائل نیست. در واقع ادیان و مذاهب دیگر را از جهت حقانیت به رسمیت نمیشناسد. شهید مطهری(ره) دربارهی آیهی « لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ » میفرماید:” درست است که در دین اکراه و اجباری نیست« لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ » ولی این سخن به این معنا نیست که دین خدا در هر زمانی متعدد است و ما حق داریم هرکدام را انتخاب کنیم. چنین نیست. در هر زمانی یک دین حق، وجود دارد و بس. هر زمان، پیغمبر صاحب شریعتی از طرف خدا آمده مردم موظف بودهاند که از راهنمایی او استفاده کنند و قوانین و احکام خود را چه در عبادات و چه در غیر عبادات، از او فرا گیرند تا نوبت به حضرت خاتم الأنبیاء رسیده است. در این زمان اگر کسی بخواهد به سوی خدا راهی بجوید باید از دستورات دین او راهنمایی بجوید… لازمهی تسلیم خداشدن، پذیرفتن دستورهای اوست و روشن است که همواره به آخرین دستور خدا باید عمل کرد و آخرین دستور خدا همان چیزی است که آخرین رسول او آورده است.”(مطهری، مجموعه آثار، ج۱، ص۲۷۷)
ایشان در جایی دیگر دربارهی آیهی « وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَهِ مِنَ الْخاسِرِینَ » (آل عمران/۸۵): و هر که جز اسلام، دینی دیگر جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود، و وی در آخرت از زیانکاران است. میفرماید:” اگر گفته شود که مراد از اسلام، خصوص دین ما نیست بلکه منظور تسلیم خدا شدن است؛ پاسخ این است که البته اسلام همان تسلیم است و دین اسلام همان دین تسلیم است ولی حقیقت تسلیم در هر زمانی شکلی داشته، و در این زمان، شکل آن همان دین گرانمایهای است که بدست حضرت خاتم الأنبیاء ظهور یافته است و قهراً کلمهی اسلام بر آن منطبق است و بس. به عبارت دیگر لازمهی تسلیم خدا شدن پذیرفتن دستورهای اوست و روشن است که همواره به آخرین دستور خدا باید عمل کرد و آخرین دستور خدا همان چیزی است که آخرین رسول او آورده است.” (مطهری، عدل الهی، ص۲۵۳)
در اسلام کاربرد اصطلاح «ادیان» درست نیست و باید به صورت لفظ مفرد «دین» به کار رود. استفاده از آن به خاطر آیین های زیادی است که در جامعهی بشری وجود داد و از باب مسامحه و غلط رایج، لفظ ادیان بکار برده میشود وگرنه دین از آدم تا خاتم یکی است چنانکه خود قرآن فرموده: « إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلام…»(آل عمران /۱۹): در حقیقت دین نزد خدا همان اسلام است… . علامه طباطبایی(ره) در ذیل این آیه میفرماید:” دین نزد خدای سبحان یکی است و اختلافی در آن نیست و بندگان را امر نکرده مگر به پیروی از همان دین و بر انبیای خود هیچ کتابی نازل ننموده مگر دربارهی همان دین، و هیچ آیت و معجزهای به پا نکرده مگر برای همان دین که آن دین عبارت است از اسلام، یعنی تسلیم حق شدن، و به عقیده های حق معتقد گشتن و اعمال حق انجام دادن.” ( طباطبایی، تفسیر المیزان، ج۳، صص۱۸۹-۱۸۸)
ایشان در ادامه علت اختلاف شرایع را اینطور بیان میکند:” در شرایع رسولان و انبیای او از نظر مقدار و کیفیت مختلف است، لیکن در عین حال از نظر حقیقت جز همان امر واحد نیست، اختلافی که در شریعتها هست از نظر کمال و نقص است، نه اینکه اختلاف ذاتی و تضاد و تنافی اساسی بین آنها باشد، و معنای جامعی که در همهی آنها هست عبارت است از تسلیم شدن به خدا در انجام شرایعش، و اطاعت او در آنچه که در هر عصری با زبان پیامبرش از بندگانش میخواهد.” (همان،ص ۱۸۹)
همهی پیامبران الهی تنها یک دین جهت هدایت و سعادت بشر از سوی خدا ابلاغ نمودهاند و آن هم دین اسلام است. (آل عمران /۱۹) اما هر یک از انبیاء این پیام الهی را در حد فهم و درک مردم زمان خود و در حد مقتضای زندگی آنها بیان کردهاند و در واقع مصداق « کَلِّم النّاس عَلی قَدرِ عُقولِهِم» با مردم رفتار نمودهاند و تعالیم آنها از یک سیر صعودی و تکامل و گستردگی برخوردار است و تفاوت تعلیمات آنها از نوع تعلیمات کلاسهای عالیتر با کلاسهای دانیتر و در حقیقت مانند مراحل علم و دانش است و تناقضی بینشان نیست. (ر.ک: مطهری، ختم نبوت، صص۲۰-۲۱)
از دیدگاه قرآن بشر موظف است بین انبیای الهی و کتب آنها تبعیض قائل نشود و به همهی آنها ایمان آورده و حقانیت همه را (هرکدام در زمان خود) بپذیرند (بقره/۱۳۶، آل عمران/۸۴) انبیاء همه مویِّد و مصدِّق پیامبران قبل از خود و مبشِّر پیامبران بعد از خود میباشند اما علت اختلاف در میان امتها چه دلیلی میتواند داشته باشد؟ قرآن کریم میفرماید:«وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّهً واحِدَهً وَ لکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی ما آتاکُم…» (مائده/۴۸): و اگر خدا میخواست شما را یک امت قرار میداد ولی[خواست] تا شما را در آنچه به شما داده است بیازماید.
آنچه که واقعیت خارجی دارد، اختلاف شدید بین انسانهاست، آن هم به نام دین، پیامبران و به نام کتابهای آسمانی! به عبارت دیگر، ما مدعیان پیروان انبیاء به نام آنهایی که منادی وحدت بودند، تفرقه ایجاد کردهایم.
جوادی آملی دربارهی حقانیت ادیان میفرماید:”هر دینی در عصر خود حق بوده است؛ یعنی دینی که وجود مبارک نوح یا ابراهیم خلیل یا موسای کلیم الله یا عیسای روح الله(ع) آوردند همگی در عصر خودشان حق بود، نه اینکه نسبت به عصر خود باطل شده باشد؛ زیرا اگر دین پیامبر اول نبود، دین دومی اثر نمیکرد، و اگر اولی و دومی نبودند، دین پیامبر سوم اثر نمیکرد، بنابراین همهی ادیان در عصر خود حق بوده و نیز شریعت و منهاج هر یک از انبیاء در عصر خودشان حق بوده است همچنین خطوط کلی این ادیان یعنی توحید، نبوت عام و معاد فرق نکرده و دگرگون نشده است… خطوط جزئی دین یعنی شریعت و منهاج انبیاء با یکدیگر فرق می کند.”(جوادی آملی، دین شناسی، صص۲۲۷-۲۲۸)
در آیاتی از قرآن، پیروان دیگر ادیان از جمله نصارا و یهود را به ترک آیین و روش باطل خود و پذیرش دین اسلام دعوت میکند، مانند:« یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِینٌ، یَهْدِی بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ یَهْدِیهِمْ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ » (مائده/۱۵-۱۶): ای اهل کتاب، پیامبر ما به سوی شما آمده است که بسیاری از چیزهایی از کتاب [آسمانی خود] را که پوشیده میداشتید برای شما بیان میکند، و از بسیاری [خطاهای شما]در میگذرد. قطعاً برای شما از جانب خدا روشنایی و کتابی روشنگر آمده است خدا هر که را از خشنودی او پیروی کند، به وسیلهی آن [کتاب] به راه های سلامت رهنمون میشود، و به توفیق خویش، آنان را از تاریکیها به سوی روشنایی بیرون میبرد و به راهی راست هدایتشان میکند.
در این آیه؛ اسلام، نور و راه هدایت معرفی شده است که با تبعیت از آن رفتن به سوی هدایت و روشنی تحقق مییابد و به تبع آن قطعاً راه نیافتن به آن یا بازگشت از آن، ماندن یا رفتن به سوی تاریکی و ظلمت میباشد. خداوند در آیاتی دیگر بنیاسرائیل را برای پذیرفتن رسالت پیامبر(ص) اینچنین دعوت میکند:« یا بَنِی إِسْرائِیلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَ أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ وَ إِیَّایَ فَارْهَبُونِ، وَ آمِنُوا بِما أَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِما مَعَکُمْ وَ لا تَکُونُوا أَوَّلَ کافِرٍ بِهِ وَ لا تَشْتَرُوا بِآیاتِی ثَمَناً قَلِیلاً وَ إِیَّایَ فَاتَّقُونِ، وَ لا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُون» (بقره/۴۲-۴۰): ای فرزندان اسرائیل نعمتهایم را که بر شما ارزانی داشتم به یاد آورید، و به پیمانم وفا کنید، تا به پیمانتان وفا کنم، و تنها از من بترسید و به آنچه نازل کردهام ـ که مؤیّد همان چیزی است که با شماست ـ ایمان آورید و نخستین منکر آن نباشید، و آیات مرا به بهای ناچیز نفروشید و تنها از من پروا کنید و حق را به باطل درنیامیزید و حقیقت را ـ با آنکه خود میدانید ـ کتمان نکنید.
در برخی از روایات نیز اسلام، تنها دین حق و راه مستقیم معرفی شده است که همهی انسانها حتی پیروان سایر ادیان نیز موظفاند که از آن پیروی کنند، مانند سخن پیامبر که میفرماید:”« لَقَد جِئتُکُم بِها بَیضاءَ نَقیَّه و اللهُ لَو کانَ موسی حَیَّاً ما وسعه اِلّا اتباعی»: به تحقیق من برای شما کتابی نورانی و پاک آوردهام به خدا سوگند، اگر موسی زنده بود چارهای جز پیروی از من نداشت.”(ابنبابویه، معانیالاخبار، ص۲۸۲)
در کتاب مکاتیبالرسول، نامهای از پیامبر(ص) به زیاد بن جهور(حاکم مسیحی) ذکر شده که در بخشی از نامه این چنین نوشته شده است:”« اما بعد، فَلیوضِعنَ کُل دین دان بِه النّاس الّا الإسلام فَاعلَم ذلک» یعنی مردم باید هر دینی را که بدان پایبند بودند از آن دست بردارند، مگر آیین اسلام را، این نکته را بدان.”(احمدی، مکاتیب الرسول، ج۳، ص۴۸۰)
از این رو در اسلام پلورالیسم دینی امری موهوم و بیاساس است و هرگز حقانیت و اهل نجات بودن همهی ادیان در یک زمان مورد قبول اسلام نیست و از طرفی امکان ندارد که راه ایمان و کفر هر دو پایان مساوی داشته باشند و هرکس هر راهی را انتخاب کرد بر حق و اهل نجات باشد. جوادی آملی در اینباره اظهار میدارد:” آزادی عقیده به این معنا نیست که هرکس در هر عقیدهای آزاد و با هر عقیده در قیامت اهل نجات است، بلکه بدین معناست که گرچه عقیده تحمیلی نیست « لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ » زیرا عقیده امری علمی و قلبی است… و انسان گرچه تکویناً آزاد است که هر دینی را بپذیرد… لیکن تشریعاً موظف است دین حق را برگزیند… به بیان دیگر، تحمیلی نبودن عقیده و آزادی آن از جهت تکوین منافاتی با عدم آزادی آن از جهت تشریعی ندارد؛ چنانکه انسان تکویناً در خوردن زهر آزاد، ولی تشریعاً از آن ممنوع است.” (جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۵، صص۳۹-۴۰)
ایشان در جایی دیگر میگوید:”معنای آزادی تکوینی انسان، تساوی دو راه ایمان و کفر نیست، زیرا پایان یکی بهشت و فرجام تلخ دیگری دوزخ است و معنای نفی آزادی تشریعی، اجبار بر ایمان و اکراه بر آن نیست، که چنین کاری مقدور نیست…زیرا اکراه در قلب راه ندارد… .”(همان، ج۱۳، ص۴۸۶)

 
 
 

نظر دهید »
مطالعه تطبیقی عزل ولی قهری در فقه امامیه و حقوق ایران- قسمت ۱۰
ارسال شده در 25 فروردین 1400 توسط نجفی زهرا در بدون موضوع

قیم باید اموال مولی‌علیه خود را بطور متعارف و مطابق مصلحت او نگهداری کند.اموال غیرمنقول را مطابق طبیعت آنها محافظت کند. مثلاً اگر برف باریده است نسبت به پارو کردن پشت بام خانه محجور اقدام نماید و اگر زمینهای مزروعی محجور به آبیاری نیاز دارد، به این کار بپردازد و اگر زمینهای مزبور را آب گرفته اقدام مقتضی برای رفع ضرر انجام دهد. در مورد اموال منقول نیز هر مال را به گونه‌ای که مرسوم و متعارف است نگهداری کند.
۲-۳-۲-۷-۱٫ حفظ و نگهداری اموال محجور توسط قیم در فقه امامیه
رعایت مصلحت مولی‌علیه در حفظ و نگهداری اموال او توسط قیم نه تنها مورد اجماع فقهای امامیه بلکه مورد اتفاق مسلمین نیز می‌باشد مستند فقها در این مساله، علاوه براجماع و روایات وارده، آیه شریفه ۱۵۲ سوره نعام «ولاتقربوا مال الیتیم الا بالتی احسن» می‌باشد.[۱۳۵]
۲-۳-۲-۷-۲٫ حفظ و نگهداری اموال محجور توسط قیم در حقوق موضوعه
طبق ماده ۱۲۳۸ قانون مدنی قیمی که تقصیر در حفظ مال مولی‌علیه بنماید مسئول ضرر و خسارتی است که از نقصان یا تلف آن مال حاصل شده است اگرچه نقصان یا تلف مستند به تفریط یا تعدی قیم نباشد.
۲-۳-۲-۸٫ سهم الارث کودک از اموال ولی و صور گوناگون آن در فقه امامیه و حقوق موضوعه
موجبات ارث نسب و سبب است و خویشاوندان نسبی دارای سه طبقه و هر طبقه دارای درجات مختلف است. طبقه نخست شامل پدر، مادر، اولاد و اولاد اولاد است و طبقه دوم شامل اجداد، برادران و خواهران و اولاد ایشان است و طبقه سوم در برگیرنده عموها و عمه‌ها، دایی‌ها و خاله ها و فرزندان ایشان می‌شود. وجود هر خویشاوند نسبی در هرطبقه مانع ارث بردن خویشاوندان طبقه بعدی است و نیز هر خویشاوند درجه مقدم در هر طبقه مانع ارث بردن خویشاوند درجه بعدی است. با این وصف درمطالب ذیل، سهم الارث کودک از اموال ولی و صورت‌های گوناگون آن به ترتیب درفقه امامیه و حقوق موضوعه بطور مشروح بیان گردیده است:
۲-۳-۲-۸-۱٫ سهم الارث کودک از اموال ولی و صور گوناگون آن در فقه امامیه
اولاد یا اولادِ اولاد بعنوان ورثه ممکن است منحصر به فرد باشد یا متعدد و درصورت تعدد نیز صوری متصور است که در ذیل به آنها اشاره می‌کنیم:
یکی از اشکال سهم الارث کودک از اموال ولی وراث منحصر به فرد (یک فرزند) است یعنی درصورتی که وارث متوفی منحصر به فرد باشد، تمامی ترکه متعلق به او خواهد بود، خواه اولاد یا اولادِ اولاد باشد؛ زیرا مادامی که یک نفر از طبقه اول موجود باشد، نوبت ارث به طبقه دوم نمی‌رسد.
و یکی دیگر از اشکال سهم الارث کودک از اموال ولی ورثه متعدد است که در مورد ورثه متعدد اقسامی متصور است که به شرح ذیل به آنها اشاره می‌شود :
یکی از اقسام ورثه متعدد اولاد متعدد می باشد که خود نیز به دوصورت زیر متصور است:
الف) چند پسر یا چند دختر: درصورتی که اولاد متوفی متعدد باشند ولی همگی پسر یا همگی دختر باشند، ترکه بین آنها بطور مساوی تقسیم می‌شود.
نوع دیگر از ورثه متعدد پسر و دختر است و درصورتیکه ورثه متوفی برخی پسر و برخی دختر باشند پسر دوبرابر دختر می‌برد. قرآن کریم دراین باره با صراحت فرموده است :«یوصیکم الله فی اولادکم للذکر مثل خط الانثیین … ؛ خداوند به شما درباره فرزندانتان سفارش می‌کند : سهم پسر، چون سهم دو دختر است».[۱۳۶]
شکل سوم سهم الارث کودک از اموال ولی، پدر، مادر و اولاد می‌باشد و آن درصورتی است که ورثه عبارت از پدر، مادر و اولاد باشند و سه صورت دارد که باز به نوبه خود دارای صورتهای فرعی است که به آنها اشاره می‌شود: صورت اول: پدر، مادر با یک دختر : درصورتی که ورثه متوفی پدر، مادر با یک دختر باشند، ترکه بطریق ذیل تقسیم می‌شود :
الف- ابوین با یک دختر : دراین صورت سهم هریک از پدر و مادر یک ششم و سهم دختر نصف ترکه است و باقی مانده که یک ششم ترکه است، باید بین تمامی ورثه به نسبت سهامشان تقسیم شود مگر اینکه مادر، جاجب داشته باشد که درفرض حاجب سهم مادر همان سدس است و از باقی مانده ترکه ارث نخواهد برد. ب- یکی از ابوین با یک دختر : درصورتی که ورثه متوفی منحصر به یکی از ابوین (پدر یا مادر) با یک ختر باشد، دختر نصف و پدر یا مادر سدس ترکه را می‌برد.
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)
و صورت دوم آن پدر، مادر با چند دختر می‌باشد. در این صورت دو فرض داریم : اول : موردی که ورثه متوفی منحصر به پدر و مادر و چند دختر برای متوفی باشد، دراین فرض ۶/۲ ترکه را ابوین و ۶/۴ آن را دختران میت می‌برند و چیزی از ترکه باقی نمی‌ماند.دوم : موردی که یکی از ابوین موجود است که با چند دختر وارث متوفی هستند، در این صورت ۶/۱ ترکه را پدر یا مادر می‌برد و ۶/۴ آن را دخترها و ۶/۱ باقی‌مانده به نسبت سهامشان بینشان تقسیم می‌شود.
و صورت سوم آن پدر، مادر با پسر و دختر است و آن درصورتی است که ورثه متوفی، پدر یا مادر یا هردوی آنها با یک پسر یا چند پسر و چند دختر باشد، هریک از ابوین یک سدس ترکه را برده و بقیه به اولاد داده می‌شود.بدین ترتیب اگر یک پسر باشد، همه باقی‌مانده از آن او خواهد بود و چنانچه چند پسر باشند بینشان بطور مساوی تقسیم می‌گردد و هرگاه پسر و دختر باهم باشند، پسر دو برابر دختر می‌برد.[۱۳۷]
۲-۳-۲-۸-۲٫ سهم الارث کودک از اموال ولی و صور گوناگون آن در حقوق موضوعه
قانون مدنی ایران به تبعیت از فقهای امامیه در ماده ۸۶۱ موجبات ارث را نسب و سبب ذکر کرده است. در ماده ۸۶۲ اشخاصی که به موجب نسب ارث می‌برند را پدر و مادر و اولاد و اولادِ اولاد، اجداد و برادر و خواهر و اولاد آنها، اعمام و اعمات و اخوال و خالات و اولادهای آنها ذکر کرده است و در ماده ۸۶۳ می‌گوید وارثین طبقه بعد وقتی ارث می‌برند که از وارثین طبقه قبل کسی نباشد.در ماده ۸۶۷ تحقق ارث را به موت فرضی یا موت حقیقی بیان کرده است و در ماده ۸۷۵ تا ۸۸۵ شرایط و موانع ارث را ذکر کرده است بطور مثال در ماده ۸۷۵ ق.م.شرط وراثت را در زنده بودن وراث درحین فوت مورث بیان کرده است و بالاخره در ماده ۹۰۶ تا ۹۱۵ ق.م. درخصوص سهم الارث طبقه اول و در ماده ۹۱۶ تا ۹۲۷ ق.م. سهم ارث طبقه دوم و در ماده ۹۲۸ تا ۹۳۹ ق.م. راجع به سهم الارث طبقه سوم بحث کرده است.
۲-۳-۲-۹٫ عول و تعصیب در فقه امامیه و حقوق موضوعه
عول در لغت به معنی زیاده و ستم و انحراف است و در اصطلاح فقهی عبارت است از توزیع کسری ترکه که بعلت زیادتی سهام نسبت به آن حاصل شده است، به نسبت مساوی بین تمام ورثه.
۲-۳-۲-۹-۱٫ عول و تعصیب در فقه امامیه
در فقه امامیه این نوع تقسیم پذیرفته نشده است. فقهای امامیه به تبعیت از ائمه اطهار(ع) نقص را برعده خاصی از صاحبان فرض از قبیل : دختر یا دختران در طبقه اول و برکلاله پدر و مادر و یا پدری و اجدادپدری در طبقه دوم و برمتقرب به پدر در طبقه سوم وارد می‌سازند.[۱۳۸]
۲-۳-۲-۹-۲٫ عول و تعصیب در حقوق موضوعه
قانون مدنی نیز به پیروی از فقهای امامیه، مساله عول و ورود نقص برعده خاصی از ورثه را در هر طبقه، در موارد ۹۱۴، ۹۲۷ و ۹۳۸ بیان کرده است.
۲-۳-۲-۱۰٫ ارث ولد شبهه و ولد زنا در فقه امامیه و حقوق موضوعه
اشتباه چه ناشی از جهل به حکم باشد و چه ناشی از جهل به موضوع، ممکن است موجب پیدایش ولدشبهه شود در مطالبی که در ذیل آمده است تلاش شده است که این موضوع بیشتر توضیح داده شود:
۲-۳-۲-۱۰-۱٫ ارث ولد شبهه و ولد زنا در فقه امامیه
ممکن است فرزندی نسبت به یکی از زن یا مرد ولد شبهه و نسبت به دیگری ولدالزنا باشد؛ مانند موردی که زنی با اینکه می‌داند در ایام عده است، با مردی که نمی‌داند آن زن در عده است، ازدواج نماید و نزدیکی حاصل شود و در اثر نزدیکی، فرزندی بدنیا آید، این فرزند نسبت به مرد جاهل به موضوع (جهل به عده)، ولد شبهه و نسبت به زنی که عالم به عده بوده، ولد الزنا است.و نیز ممکن است نسبت به زن و مرد هردو ولد شبهه باشد، مانند موردی که زن جهل به حکم داشته باشد. یعنی می‌داند که در عده است اما حرمت ازدواج در ایام عده را نمی‌داند. بهرحال در هر موردی که ولد شبهه صادق باشد، از آنجا که در باب زنا، نسب منتفی است ؛ موجبی برای ارث وجود نخواهد داشت. [۱۳۹]
۲-۳-۲-۱۰-۲٫ ارث ولد شبهه و ولد زنا در حقوق موضوعه
در ماده ۸۸۴ قانون مدنی آمده است :«ولد الزنا از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی‌برد. لیکن اگر حرمت رابطه‌ای که طفل ثمره آن است نسبت به یکی از ابوین ثابت و نسبت به دیگری بواسطه اکراه یا شبهه، زنا نباشد طفل فقط از این طرف و اقوام او ارث می‌برد و بالعکس.
۲-۳-۲-۱۱٫ ارث کودک از حبوه در فقه امامیه و حقوق موضوعه
حبوه در لغت به معنی عطیه است و در اصطلاح عبارتست از: بعضی اموال اختصاصی پدر که با فوت او به بزرگترین فرزند ذکور او (پسر بزرگتراو) بعنوان ارث می‌رسد، بدون آنکه چیزی از ارث اصلی او کسر آید.
۲-۳-۲-۱۱-۱٫ ارث کودک از حبوه درفقه امامیه
مشهور فقهای امامیه جبوه را واجب می‌دانند و برخی حتی برآن ادعای اجماع نیز کرده‌اند. حبوه از مختصات حقوق امامیه است و اختلافی دربین فقهای امامیه در این مساله وجود ندارد، بطوریکه عده‌ای آن را از ضروریات مذهب امامیه دانسته‌اند. دراینکه مقصود از حبوه چیست؟ تا حدودی اختلاف است، ولی نسبت به چهار چیز اتفاق نظر وجود دارد و آنها عبارتند از: « پیراهن، شمشیر، قرآن و انگشتر». در برخی روایت بجای لباس، زره از اموال حبوه بشمار آمده است.در برخی دیگر از روایات، برچهار قسم مذکور سلاح، زره، کتب و مسکن و اثاثیه داخل آن و نیز مرکب اضافه شده است.مقصود از پسر بزرگتر متوفی، بزرگترین فرزند ذکور اوست، خواه پسر دیگری داشته باشد و خواه نه و خواه دختری بزرگتر از او وجود داشته باشد و خواه وجود نداشته باشد.[۱۴۰]
۲-۳-۲-۱۱-۲٫ ارث کودک از حبوه در حقوق موضوعه
ماده ۹۱۵ ق.م. در مورد حبوه می‌گوید: انگشتری که میت معمولاً استعمال می‌کرده و نیز قرآن، رخت‌های شخصی و شمشیر او به پسر بزرگ او می‌رسد، بدون اینکه از حصه او از این حیث چیزی کسر شود مشروط براینکه ترکه میت منحصر به این اموال نباشد.
۲-۴٫ حقوق مالی ولی بر کودک در دوران حیات در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران
پدر و مادر در عین حال که مکلف به انجام وظایفی هستند، برای این وظایف حقوقی هم نسبت به کودک دارند که یکی ازاین حقوق، حقوق مالی می‌باشد، که در مباحث ذیل به طور مفصل به آن پرداخته شده است.
۲-۴-۱٫ اجرت ولی قهری درازای اداره اموال کودک در فقه امامیه و حقوق موضوعه
اینکه آیا ولی قهری در ازای اداره اموال کودک مستحق اجرت است و می‌تواند چیزی به عنوان حق الزحمه مال مولی علیه برداشت کند یا نه؟ فقهای امامیه و حقوقدانان (در قانون مدنی) هر کدام نظرات مختلفی دارند. که درمطالب زیر توضیح مفصل آنها بیان شده است:
۲-۴-۱-۱٫ اجرت ولی قهری در ازای اداره اموال کودک در فقه امامیه
فقهای امامیه نظرات مختلفی را در این زمینه ابراز کرده‌اند که می‌توان در شش قول بشرح ذیل دسته‌بندی نمود :
۱- گروهی از فقها معتقدند: ولی چه غنی باشد و چه فقیر، مستحق اجرت المثل است.۲- قول دیگر آن است که هرگاه ولی نیازمند باشد مستحق اجرت المثل است.۳- مرحوم ابن ادریس(ره) معتقداست : هرگاه ولی فقیر باشد مستحق قدر کفایت و حاجت است.۴- برخی دیگر از فقها گفته‌اند : ولی به اندازه حاجت و نیازش مستحق است و لازم نیست که حتماً فقیر باشد بشرطی که اسراف و تفریط نکند.۵- گروهی دیگر معتقدند : ولی مستحق اقل امرین از اجرت المثل و قدر کفایت است. یعنی از اجرت المثل و مقداری که برای رفع نیاز او لازم است مبلغی که کمتر است، به او تعلق می‌گیرد.۶- صاحب حدائق(ره) می‌فرماید: ولی درصورتی مستحق اجرت از مال صغیر است که دارای شرایط زیر باشد: الف- فقیر باشد. ب- ولی بنحوی مشغول اصلاح اموال محجور باشد که ازکارهای خود باز بماند. پ-‌مال محجور زیاد باشد. ت- بقدر حاجت و نیازش بردارد و در این امر اسراف نکند.آنچه در فقه امامیه راجع به اجرت ولی گفته شده اختصاص به ولی قهری ندارد و شامل وصی منصوب از طرف ولی قهری هم می‌شود.اما در مورد کسی که حاکم او را برای ادارۀ اموال محجور تعیین می‌کند (قیم) هرگاه متبرعی نباشد، اشکالی در جوازتعیین و اخذ اجرت نیست.[۱۴۱]
۲-۴-۱-۲٫ اجرت ولی قهری در ازای اداره اموال کودک در حقوق موضوعه
ازآنجا که قانون مدنی درمورد اجرت ولی قهری سکوت کرده است لذا بین حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد.[۱۴۲]
۲-۴-۲٫ اجرت وصی در ازای ادارۀ اموال محجور در فقه امامیه و حقوق موضوعه
فقهای امامیه و حقوقدانان هر کدام در مورد اجرت وصی نظرات مختلفی بیان داشته‌اند که در زیر بطور مشروح نظرات هرکدام آورده شده است.
۲-۴-۲-۱٫ اجرت وصی در ازای ادارۀ اموال محجور در فقه امامیه
فقهای امامیه در مورد اجرت وصی نظرات مختلفی ابراز کرده‌اند : ۱- وصی درصورتی که نیازمند باشد در برابر اداره اموال محجور حق اجرت المثل دارد. ۲- وصی چه غنی و چه فقیر می‌تواند از اجرت المثل استفاده کند. ۳- وصی صرفاً به قدرحاجت و نیازش می‌تواند بردارد و لازم نیست که حتماً فقیر و تنگدست باشد و نیز منحصر به اجرت المثل نمی‌باشد، بلکه به مقدار رفع حاجتش می‌تواند بردارد.
۴- هریک از اجرت المثل و قدر کفایت که کمتر باشد بر وصی جایزاست. ۵- اگر وصی نیازمند و فقیر باشد مستحقِ فقط اقلِ امرین از اجرت المثل و قدر کفایت است.[۱۴۳]
۲-۴-۲-۲٫ اجرت وصی در ازای اداره اموال محجور در حقوق موضوعه
قانون مدنی ایران در مورد اجرت وصی ساکت است، اما از آنجا که عمل وی محترم است و به استناد اصل عدم تبرع و ملاک ماده ۱۲۴۶ ق.م.در مورد قیم، می‌توان وصی را مستحق اجرت عمل حال و گذشته دانست.[۱۴۴] زیرا با توجه به اینکه طبق ذیل ماده ۸۲۶ قانون مدنی، موصی در وصیت عهدی وصی را امر به انجام کاری می‌کند و با توجه به اینکه ماده ۳۳۶ قانون مدنی می‌گوید: «هرگاه کسی برحسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفاً برای آن عمل اجرتی بوده و یا آن شخص عادتاً مهیای آن عمل باشد عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود، مگراینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته باشد». وصی حق دارد در حدود مادۀ ۳۳۶ ق.م.مطالبۀ اجرت کند.در مورد قیم، قانونگذار در ماده ۱۲۴۶ ق.م.استحقاق اجرت را پذیرفته است.ماده ۱۲۴۶ ق.م. می‌گوید: «قیم می‌تواند برای انجام امر قیمومت مطالبه اجرت کند. میزان اجرت مزبور با رعایت کار قیم و مقدار اشتغالی که از امر قیمومت برای او حاصل می‌شود و محلی که قیم در آنجا اقامت دارد و میزان عایدی مولی‌علیه تعیین می‌گردد.و ماده ۹۵ قانون امورحبسی مقرر می‌دارد:«هزینه حفظ و اداره اموال محجور و هزینه‌ای که برای رسیدگی به امور محجور و انجام وظایف قیمومت لازم می‌شود از اموال محجور تادیه می‌گردد».میزان این هزینه‌ها و اجرت عمل قیم با درنظر گرفتن حجم کارهای محجور و درآمد اموال او و ملاحظه عرف محل تعیین می‌گردد.[۱۴۵]
۲-۴-۳٫ نفقه پدر و مادر و اجداد در فقه امامیه و حقوق موضوعه
نفقه پدر و مادر درصورتی که فقیر باشند در درجۀ اول برعهدۀ اولاد است. اگر پدر و مادر فقط یک فرزند داشته باشند، همۀ نفقه به عهدۀ اوست و اگر چند فرزند داشته باشند، بطور مساوی به پدر و مادر خود نفقه خواهند داد، یعنی مشترکاً و به نسبت برابر، باید مخارج زندگی پدر و مادر خود را بپردازد و از این جهت تفاوتی بین دختر و پسر نیست. جهت تنویر بیشتر اذهان ابتدا این موضوع در فقه امامیه و سپس در حقوق موضوعه به شرح زیر بیان گردیده است:
۲-۴-۳-۱٫ نفقه پدر و مادر و اجداد در فقه امامیه
البته بعضی از فقهای امامیه، در موردی که واجب النفقه، چند پسر و دختر داشته باشد، بین دختر و پسر فرق گذاشته و قایل به شرکت آنان در نفقه به نسبت سهم الارث خود شده‌اند و بعضی اختصاص نفقه به اولاد ذکور را ترجیح داده‌اند ولی این اقوال ضعیف هستند و اقوی عدم تفاوت بین دختر و پسر در این زمینه است. زیرا در روایات وجوب نفقه بر ولد (فرزند)، ذکر شده است و کلمه ولد شامل مذکر و مؤنث و مقتضی اشتراک آنان به تساوی درصورت تعدد است. انفاق فرزند بر پدر و مادر و اجداد یکی از حقوق ایشان بر فرزند است که درصورت فقر و احتیاج آنها و عجز از اکتساب در خور شأنشان، و تمکن فرزند، بر فرزند واجب می‌شود. اگر واجب النفقۀ پدر و مادر نداشته، ولی هم فرزند بلافصل و هم جدپدری داشته باشد، چون فرزند بلافصل از لحاظ درجۀ قرابت نزدیکتر است، نفقه به عهدۀ اوست، و جدپدری تکلیفی ندارد.اما اگر واجب النفقه جدپدری (جدأدنی) و نوه متمکن داشته باشد، هر دوباید بطور مساوی در دادن نفقه شرکت کنند.در موردی که مستحق نفقه، مادر و پسر یا دختر داشته باشد؛ بعضی از فقهای امامیه به شرکت آنان در نفقه به نسبت میراث نظر داده و برخی دیگر پسر یا دختر را بر مادر مقدم دانسته‌اند.صاحب جواهر(ره) این قول را از اقوی دانسته است. هرگاه مستحق نفقه هم در میان خویشان خط صعودی (آبا و اجداد) و هم در میان خویشان خط نزولی (اولاد و اولادِ اولاد) کسانی را داشته باشد که مکلف به انفاق هستند، درصورتی که آنان ازلحاظ درجه قرابت و تکلیف به انفاق دریک ردیف باشند، باز هم نفقه رابه حصه مساوی خواهند پرداخت.[۱۴۶]
۲-۴-۳-۲٫ نفقه پدر و مادر و اجداد در حقوق موضوعه
قانون مدنی درماده ۱۲۰۱ بصراحت مادر و اولاد بلافصل را درصورت نبودن پدر، از لحاظ الزام به انفاق برابر دانسته است.
ماده ۱۲۰۰ ق.م. : نفقه ابوین با رعایت الاقرب فالافرب به عهدۀ اولاد و اولادِ اولاد است.
۲-۴-۴٫ سهم الارث پدر، مادر و اجداد از اموال کودک و صورمختلف آن در فقه امامیه و حقوق موضوعه
پدر و مادر به همراه اولاد و اولاد اولاد از خویشاوندان نسبی طبقه اول محسوب می‌شوند اما از آنجا که کودک نمی‌تواند اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد لذا در مطالب صفحه بعد فقط مباحث مربوط به ارث پدر و مادر و سپس به اجداد از اموال کودک مورد بحث قرار گرفته است.
۲-۴-۴-۱٫ سهم الارث پدر، مادر و اجداد از اموال کودک و صور مختلف آن در فقه امامیه
پدر و مادر به عنوان ورثه کودک ممکن است منحصر به فرد باشد یا متعدد و در صورت تعدد نیز صورتهایی متصور است که در ذیل به آنها اشاره شده است.
اول : ورثه منحصر به فرد (پدر و مادر)
اگر وراث متوفی منحصر به پدر یا مادر باشد، تمامی ترکه متعلق به او خواهد بود و نوبت ارث به طبقه دوم نمی‌رسد.
دوم: ورثه متعدد
در مورد ورثه متعدد اقسامی متصور است که ذیلاً به آنها اشاره می‌کنیم:
الف. پدر و مادری که حاجب دارد : درصورتی که مادر حاجب داشته باشد، سهم او سدس ترکه خواهد بود و بقیه از آنِ پدر خواهد بود.
ب. پدر و مادری که حاجب ندارد : درصورتی که وراث متوفی منحصر به پدر و مادر باشند و برای مادر حاجبی نباشد، ثلثِ ترکه از آنِ مادر و دو ثلثِ بقیه از آن پدر خواهد بود. [۱۴۷]

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

 

نظر دهید »
جایگزین های قرار بازداشت موقت مبانی و قلمرو- قسمت 18
ارسال شده در 25 فروردین 1400 توسط نجفی زهرا در بدون موضوع

2- فرانک پس، نظریه جرم شناسی، ترجمه حمیدرضا ملک محمدی، نشر میزان، چاپ اول، بهار 1383، ص 151. ↑
3- نجفی ابرند آبادی، علی حسین، پیشین، ص 2086. ↑
1- آشوری، محمد، اصل برائت و آثار آن در امور کیفری، چاپ نخست، انتشارات کتابخانه گنج دانش، شماره 12، 1376، ص 135. ↑


2- منصور، جهانگیر، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات آگاه، سال 1386، چاپ هیجدهم. ↑
1- رحیمی نژاد، اسماعیل، کرامت انسانی در حقوق کیفری، چاپ اول، تهران، نشر میزان، 1387، ص 206. ↑
2- الهی منش، محمدرضا، قرار یازداشت موقت و جایگزین های آن در حقوق ایران و فرانسه، انتشارات مجد، 1389، ص 231. ↑
1 – خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، چاپ چهارم، مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش، 1389، ص 164. ↑
1- ماده 132 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 ↑
2- ماده 217 لایحه آیین دادرسی کیفری ↑
1- اردبیلی، محمد علی، پیشین، همان، ص 33. ↑
2ـ «و اذا حكمتم بین الناس ان تحكموا بالعدل». ↑
3ـ «لابد للناس من امیر بر او فاجر ، یعمل فی امرته المؤمن و یستمتع فیها الكافر … و تأمن به السبیل و یؤخذ به للضعیف من القوی، حتی یستریح بر و یستراح من فاجر». ↑
– Victmologle ↑
1 – لارگیه، ژان، آیین دادرسی فرانسه، ص17. ↑
2- خزائی، منوچهر، پیشین، همان، ص 44. ↑
3 – آشوری، محمد، همان، ص 173. ↑
1- آنسل، مارک، دفاع اجتماعی، آشوری، محمد، نجفی ابرندآبادی، علی حسین، تهران، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، 1375، ص 86. ↑
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
-(United Nations Standard Minimum Rulesfor Non – Custodial Measures (The Tokyo Rules). ↑
2- آنسل، مارک، پیشین، ص 89. ↑
3 – همان ↑
1- الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص 237. ↑
2- نجفی ابرندآبادی،علی حسین، علوم جنایی، تقریرات درس جرم شناسی، به کوشش بتول پاک زاد، ص 130. ↑
1- غلامی، حسین، پذیرش فرهنگ زندان، انتشارات مجله پژوهش و سیاست، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، سال چهارم، 1381، ص 81. ↑
2- نجفی ابرند آبادی، علی حسین، تقریرات درس جامعه شناسی جنایی، به کوشش مهدی صبوری پور، نیم سال دوم، سال تحصیلی 84-83، ص 2013. ↑
1- نجفی ابرندآبادی، علی حسین، علوم جنایی، تقریرات درس حقوق عمومی، به کوشش دکتر مهرداد رایجان اصل سال تحصیلی79-1378، ص 528. ↑
2- کی نیا، مهدی، جرم شناسی، جلد دوم، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران، 1385، ص187. ↑
1- صانعی، پرویز، پیشین، ص 163. ↑
2- محمدی، داوود، مجازات های جایگزین، نقدی بر کیفر زندان، چالش ها و راهکارها، چاپ اول، انتشارات عود، 1384، ص97. ↑
1 – ماهنامه اجتماعی، فرهنگی، آموزشی اصلاح و تربیت، بهمن 1384، شماره47، پیاپی132، ص20. ↑
1 – معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، ج اول،1381، ص 1017. ↑
2 – رضایی، احمد، برسی قرارهای تأمین کیفری در حقوق ایران و فرانسه، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی مجتمع آموزش عالی قم، 1382،ص9. ↑
1 – ماده 134 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378. ↑
2- حبیب پروین، کریم، قرارهای منتهی به بازداشت متهم، چاپ اول، انتشارات آثار اندیشه،1383، ص219. ↑
1 – رضایی، احمد، پیشین، ص 79. ↑
1 – مهاجری، علی، زراعت، عباس- شرح قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، انتشارات فیض، 1
378، ص 102. ↑
2- رضایی، احمد، پیشین، ص80. ↑
3- تبصره 1 ماده 217 لایحه آیین دادرسی کیفری. ↑
1- گلدوست جویباری، رجب، کلیات آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، انتشارات جنگل، 1386، ص75. ↑
2- شهیدی، جواد، آیین دادرسی کیفری، پلی کپی انتشارات دانشکده حقوقی دانشگاه تهران، 1382، ص7. ↑
1- آخوندی، محمود، ج2، چاپ نهم، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1386، ص147 ↑
2- آشوری، محمد، آیین دادرسی کیفری، ج2، انتشارات سمت، 1388، ص193. ↑
1 – غلامحسین، مسعود، آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، انتشارات امیرکبیر، 1374، ص28. ↑
2- کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی، عقود، ص 458 ↑
آشوری، محمد، پیشین، ص211-1 ↑
1 – ماده 235 لایحه آیین دادرسی کیفری ↑
2- ترکمنی- محسن و کلانتری- مرتضی. مجموعه نظرهای مشورتی اداره حقوقی وزارت دادگستری، ص 459. ↑
1- زراعت،عباس، قانون آیین دادرسی کیفری در نظام حقوقی کنونی، چاپ دوم، انتشارات خط سوم،1384، ص455. ↑
2- نظریه مشورتی 10957/7-14/11/1380 اداره حقوقی به نقل از زراعت، عباس، قانون آیین دادرسی کیفری، ص456. ↑
1 – مهاجری، علی، آیین رسیدگی در دادسرا. چاپ دوم، انتشارات فکر سازان، 1382، ص139. ↑
2- شهری،غلامرضا، و همکاران، مجموعه نظریه های مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه، چاپ اول، انتشارات روزنامه رسمی، 1372، ص460. ↑
1- مهاجری،علی، پیشین، ص 138. ↑
2- زراعت، عباس، پیشین، ص 469. ↑
1- آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، جلد چهارم، چاپ اول، انتشارات اشراق،1379، ص119. ↑
1- آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ پنجم، 1385،ص 151 ↑
2 – جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژِی حقوق، ص 373. ↑
3- رازانی، بهمن، پایان نامه کارشناسی ارشد، تأمین از متهمان و سابقه تاریخی آن در حقوق ایران،ص 137. ↑
1- شهری، غلامرضا، پیشین، ص155. ↑
1- شهری- غلامرضا، پیشین، ص 455. ↑
2 – حبیبی تبار، جواد، نهاد دادسرا، چاپ اول، نشر گام به گام،1381، ص134-133. ↑
1- الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص329. ↑
1- مدنی، جلال الدین، آیین دادرسی کیفری، چاپ سوم، انتشارات پایدار، 1385، ص 254. ↑
2- مهاجری، علی، پیشین، ص 208. ↑
1 – الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص288. ↑
2- بند ت ماده 217 لایحه آیین دادرسی کیفری. ↑
3- الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص 307. ↑
1- ماده 29 قانون مجازات اسلامی ↑
2 – تبصره سه ماده 38 قانون مجازات اسلامی ↑
1- الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص 312. ↑
1 – الهی منش، محمدرضا، پیشین، ص 316. ↑
2- همان. ↑

نظر دهید »
  • 1
  • ...
  • 263
  • 264
  • 265
  • ...
  • 266
  • ...
  • 267
  • 268
  • 269
  • ...
  • 270
  • ...
  • 271
  • 272
  • 273
  • ...
  • 346
بهمن 1404
شن یک دو سه چهار پنج جم
 << <   > >>
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

اخبار اقتصادی و علمی، آموزش های کاربردی

 بهبود سئو تکنیکال
 درآمد فریلنسری طراحی
 گروه شکاری Hound
 لوازم عروس هلندی
 رازهای سئو فنی
 کرم قلب سگ
 سگ پاکوتاه آپارتمانی
 بی حالی گربه
 غذای خانگی سگ پامرانین
 افزایش فروش گیفت کارت
 آموزش چت جی پی تی
 بیان احساسات در رابطه
 ویژگی های زن مناسب
 درآمد از محصولات فیزیکی
 ویژگی های دختر خوب
 تغذیه بچه خرگوش
 کمپین های تخفیف موفق
 افزایش فروش اشتراک
 گربه ببری و مراقبت
 فروش تم گرافیکی
 درآمد نویسندگی
 برنج مناسب سگ
 تولید محتوای اسپین
 فروش محصولات دست ساز
 درآمد از اپلیکیشن ها
 

کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کاملکلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل

لطفا صفحه را ببندید کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل

لطفا صفحه را ببندید

کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل

کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل کلیه مطالب این سایت فاقد اعتبار و از رده خارج است. تعطیل کامل

لطفا صفحه را ببندید

  • دانلود مقاله و پایان نامه مدیریت : تعاریف تعهد سازمانی
  • پایان نامه مدیریت با موضوع عوامل فرسودگی شغلی
  • بررسی تطبیقی شیوه داستان پردازی در مثنوی مولانا، مصیبت نامه عطار و حدیقه سنایی (با رویکرد داستانهای هم مضمون)- قسمت ۷
  • ترجمه بخشی از کتاب۹۲ The Philosophy of the Upanishads- قسمت ۱۴
  • طراحی الگوی راهبردی ارزیابی عملکرد یگان های ناجا- قسمت ۲۸
  • تعامل أصحاب المذاهب الأربع مع المعصومین ع ۱۲- قسمت ۴
  • دانلود پایان نامه مدیریت با موضوع ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت
  • " دانلود متن کامل پایان نامه ارشد – ۱-۷-۴- وجه نقد عملیاتی: – 3 "
  • تاثیر افزایش مسافت توجه بیرونی و ترجیح افراد بر دقت اجرا و فعالیت EMG عضلات در پرتاب دارت- قسمت ۴
  • حرکت و پویایی در غزلیات شمس تبریزی- قسمت ۷- قسمت 2
  • دانلود پایان نامه درباره نظریه نقشهای مدیریتی :
  • بررسی عوامل موثر بر پذیرش بانکداری اینترنتی در ایران مطالعه موردی بانک پارسیان- قسمت ۱۴
  • مقایسه خود پنداره تحصیلی، خود کارآمدی تحصیلی، عزت نفس و اضطراب امتحان- قسمت ۱۰
  • بررسی عوامل موثر بر قصد خرید مشتریان با تاکید بر تجربه برند- قسمت ۳
  • بررسی تطبیقی مرحله تحت‌نظر- قسمت ۲
  • راهنمای نگارش پایان نامه با موضوع حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حملات سایبری- فایل ۲۵
  • مقایسه تأثیر دو روش قنداق کردن و ساکاروز خوراکی بر میزان درد ناشی از تعبیه لوله بینی- معدی در نوزادان نارس کارآزمایی بالینی طرح متقاطع- قسمت ۵- قسمت 2
  • دانلود پایان نامه تعریف رهبری مبادله ای
  • پایان نامه مدیریت با موضوع شخصیت از دیدگاه اسلام و قرآن
  • پایان نامه :مدلسازی ریاضی و بهینه سازی مسأله زمان بندی جریان کارگاهی انعطاف ...
  • دانلود مقالات و پایان نامه ها درباره بررسی و تحلیل شعر اعتراض در دهه۱۰_ ۴۰ (با تکیه بر ...
  • عدالت و دادرسی در تاریخ بیهقی و سیاستنامه- قسمت ۴

جستجو

موضوعات

  • همه
  • بدون موضوع

فیدهای XML

  • RSS 2.0: مطالب, نظرات
  • Atom: مطالب, نظرات
  • RDF: مطالب, نظرات
  • RSS 0.92: مطالب, نظرات
  • _sitemap: مطالب, نظرات
RSS چیست؟
کوثربلاگ سرویس وبلاگ نویسی بانوان