۲-۹- مددکاری جامعه‌ای در سازمان بخشی اجتماع حاشیه‌نشینی شهری- دکتر سید احمد حسینی
۲-۱۰- حاشیه‌نشینی جمعیت و مهاجرت- دکتر حبیب ا… زنجانی
۲-۱۱- ساختارهای مورد نیاز برای مهار و ساماندهی حاشیه‌نشینی در ایران- دکتر مریم شریعت زاده
۲-۱۲- بازنگری ویژگی‌های اسکان خود انگیخته در ایران: در جستجوی راه‌کارهای توانمندسازی- دکتر مظفر صرافی
۲-۱۳- حاشیه‌نشینی و راهبردهای توسعه- آقای یونس محمدی
۲-۱۴- ناهمگونی زیستی- کالبدی در سکونتگاه‌های خودرو پیرامون شهر تهران- آقای ناصر مشهدیزاده دهاقانی
۲-۱۵- بررسی خصوصیات ساختاری حاشیه‌نشینی در تهران- آقای فردین یزدانی بروجنی
۲-۱۶- ویژگی‌های کالبدی محله‌های حاشیه‌نشین- مهندس گیتی اعتماد
۲-۱۷- ملاشیه- حاشیه‌ای از شهر اهواز- خانم حاجیه فلاح
۲-۱۸- حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی در تهران، تغییر فرصت‌های ادغام اجتماعی- خانم اعظم حاتم
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۲-۱۹- حاشیه‌نشینی در محله‌های ناهنجار شهر تهران(مورد محله غربت)- آقای سعید خراطها
۲-۲۰- نگرشی به عوامل سه بعدی فقر و حاشیه‌نشینی آسیب‌زا در تهران- دکتر داور شیخاوندی
۲-۲۱- سکونتگاه‌های خودرو، گذار از حاشیه‌نشینی به الگویی از سکونتگاه‌ پیرامون کلان شهرهای ایران- دکتر محمد شیخی
۲-۲۲- نظام اسکان در حاشیه جنوبی شهر تهران، تحولات و چشم‌اندازها- آقای غلامرضا کاظمیان
۲-۲۳- دیدگاه‌هایی درباره‌ی اصلاح ساختارهای ناسازگار ناشی از حاشیه‌نشین‌های شهری (با نگرش به تجارب کشورهای جنوب شرقی آسیا) دکتر بیژن کلهرنیا
۲-۲۴- توانمندسازی و بهسازی شهری ( محله بابائیان زاهدان) آقای محمدمیرداد

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

حاشیه‌نشینی در جستجوی معنا و مفهوم نوشته کریم حسین‌زاده دلیر در مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی شماره ۸ و ۹، خرداد و تیر ۱۳۷۰
عکس مرتبط با اقتصاد

 

تعریف و مفهوم حاشیه‌نشینی نوشته کریم زنده‌دل از انتشارات سازمان برنامه و بودجه ۱۳۶۱

حاشیه‌نشینی و راهکارهای ساماندهی آن در جهان ترجمه و تدوین مریم‌هادیزاده بزاز- آذربرزین مشهد-۱۳۸۴

همچنین تحقیق و پژوهش‌هایی در موضوع اسکان غیررسمی و حاشیه‌نشینی با نمونه موردی در کشور به چشم می‌خورد که تعدادی از آنها بدین شرح است:

 

 

حاشیه‌نشینان تبریز از کریم حسین‌زاده دلیر- موسسه تحقیقات شهری دانشگاه تهران- ۱۳۶۱

بررسی اجمالی حاشیه نشینان شهر کرمان از سید سعید زاهد زاهدانی- سازمان برنامه و بودجه-۱۳۵۵

حاشیه نشینان شهر تبریز- منطقه شمال تبریز از حسین شکویی – مرکز هماهنگی مطالعات محیط‌زیست، دانشگاه تبریز و انجمن ملی حفاظت منابع طبیعی و انسانی -۱۳۵۴

حاشیه نشینان اهواز از مصطفی نیرومند- موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران -۱۳۵۲

بررسی حاشیه‌نشینی وعلل و نتایج آن در استان فارس از کریم منصوریان و علیرضا آیت اللهی- مرکز جمعیت شناسی دانشگاه شیراز، ۱۳۵۶٫”[۲۳]

پدیده اسکان غیررسمی در ناحیه شهری قم: مورد محمدآباد- رضا پایان- دانشگاه شهید بهشتی- ۱۳۷۸

بررسی ساختار قشربندی اجتماعی حاشیه‌نشینان ولی آباد و صالح آباد از دکتر تنهایی- سازمان برنامه و بودجه استان مرکزی-۱۳۷۵

در مقاله و نمونه‌کارهای تحقیقاتی نیز در مجله شهرداری‌ها با موضوع حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی به چاپ رسیده است که به شرح زیر است:

 

 

اجتماعات آلونکی، پدیده‌ای فراتر از حاشیه‌ و حاشیه نشینی- گفتگو با پرویز پیران- شماره ۳۲ ماهنامه شهرداری‌ها – دی ۱۳۸۰

توانمندسازی و ساماندهی اسکان غیررسمی، تجربه زاهدان نوشته علی صفوی- شماره ۴۶ ماهنامه شهرداری‌ها – اسفند ۱۳۸۱

مالکیت رسمی، راه حل ارتقای زندگی حاشیه‌نشینان پرو نوشته لوسی کانگر- شماره ۲۶ ماهنامه شهرداری‌ها- تیر ۱۳۸۰

مسئله بنام اسکان غیررسمی، راه حلی به نام توانمند‌سازی نوشته مظفر صرافی- شماره ۶۶ ماهنامه شهرداری‌ها- آبان ۱۳۸۳

در کتب، نشریات، مقالات و تحقیقات شهرسازی، برنامه ریزی شهری، مسکن و مهاجرت اغلب اشاره‌ای نیز به پدیده اسکان غیررسمی و حاشیه‌نشینی شده است برخی از این مجموعه‌ها به قرار ذیل است:

 

 

مهاجرت از دکتر حبیب اله زنجانی- سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها(سمت)-۱۳۸۰

مهاجرت و شهرنشینی- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، مرکز آمار ایران-۱۳۸۲

شهرنشینی در ایران نوشته فرخ حسامیان، گیتی اعتماد و محمدرضا حائری- آگاه -۱۳۶۳

منابع انسانی، جمعیت، اشتغال و مهاجرت از فرهاد ماهر- موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی-۱۳۷۸

خلاصه مباحث اساسی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و طراحی شهری تدوین شهرام جنگجو- پردازش گران- ۱۳۸۱

در فصلنامه هفت شهر نیز به اسکان غیررسمی پرداخته است که از جمله می‌توان به مقالات و کارهایی که در شماره هشتم این فصلنامه و حتی شماره‌های بعدی آن اشاره نمود:

 

 

از حاشیه‌نشینی تا متن شهرنشینی از مظفر صرافی

حاشیه‌نشینی شهری و فرایند تحول آن (قبل از انقلاب اسلامی) از علی حاج یوسفی

نقش و جایگاه مجموعه‌های زیستی پیرامون شهرهای بزرگ در نظام اسکان کشور نمونه مطالعاتی: اسلام شهر از سید محسن حبیبی

فرایند شکل‌گیری و دگرگونی سکونتگاه های خودرو پیرامون کلانشهر تهران نمونه مطالعاتی اسلام‌شهر، نسیم شهر و گلستان نوشته محمد شیخی

توانمندسازی در اسکان غیررسمی- تجربه زاهدان از فرزین خضرایی

شناخت و ارزیابی مقدماتی اسکان غیررسمی در قوانین شهری ایران از غلامرضا کاظمیان

سیاست‌های بانک جهانی درخصوص توانمندسازی مترجم زهرا افتخاری راد- زهرا اسکندری دو رباطی

سکونتگاه‌های ناپایدار اقشار کم درآمد شهری از مهرداد جواهری و بابک داور پناه

۱-۹- مشکلات تحقیق
بر سر راه انجام هر پژوهش و تحقیق به طور مسلم موانع و مشکلاتی وجود دارد خصوصاً وقتی که انجام تحقیق به دلیل مشکل و معضل و به جهت راه حلی برای رفع مشکل باشد. بررسی و ساماندهی اسکان غیررسمی و حاشیه‌نشینی از آن دسته پژوهش‌هایی است که برای بیان مشکل و نهایتاً راه حل‌هایی برای رفع مشکل انجام می‌شود.
وقتی یک مشکل و مساله شهری در شهر وجود داشته باشد و مدیریت شهر کمتر به آن توجه کند برای شهروندانی که با مشکل دست به گریبان هستند، یک نوع عدم اطمینان و اعتماد نسبت به هر فعلی برای خود به وجود می‌آید حتی اگر این کار انجام یک پژوهش باشد.
در این بین، بایستی پژوهشگر همیشه با صبر و بردباری و در عین حال مقاومت و تلاش و بی طرفانه به پژوهش خود بپردازد و با مشکلات مبارزه نماید تا موضوع تحقیقش به نتیجه برسد.
مشکلاتی که بر سرراه انجام پژوهش بررسی و ساماندهی اسکان غیررسمی در محله قلعه کامکار شهر قم وجود داشت به قرار ذیل است:

 

 

عدم وجود اطلاعات مستند و قابل جمع‌ آوری

به دلیل عدم وجود سابقه پژوهشی در محله مورد نظر با موضوع تحقیق، اطلاعات قابل استناد و مکفی برای جمع‌ آوری و پردازش وجود نداشت.

 

 

حساسیت و نوعی بدبینی در ساکنان محله برای انجام پژوهش

قشر ساکن در محله به دلیل بی‌مهری‌هایی که از سوی مدیریت شهری و عوامل دست‌اندرکار دیده اند نوعی بی‌اعتمادی و بدبینی به هر گونه اقدام در محله خود دارند. لذا انجام پژوهش‌، آمارگیری و عکس برداری در این منطقه با مشکلاتی همراه است.

 

 

عدم همکاری قابل انتظار از سوی دستگاه‌های اجرایی مرتبط در دادن اطلاعات:

دستگاه‌های اجرایی مانند سازمان مسکن و شهرسازی، سازمان حفاظت محیط‌زیست، شهرداری‌و. .. برخی اطلاعات مورد نیاز با موضوع این پژوهش را در اختیار دارند و همکاری مورد انتظار برای دادن اطلاعات و سایر همکاریها، از سوی آنان لازم می باشد.

 

 

عدم حفاظت فیزیکی برای آمارگیرها:

طراحی یک برنامه نظارتی به منظور پی بردن به تغییرات ایجاد شده در ویژگی اکولوژیکال؛

______________________________
۱ Ibid, p.7.

 

 

ارزیابی منظم نتایج برنامه نظارتی در جهت مساعدت در مدیریت سایت؛

ارزیابی تاثیر احتمالی اقدامات برنامه ریزی شده بر روی ویژگی اکولوژیکال و

گزارش تغییرات ایجاد شده در ویژگی اکولوژیکال سایت های رامسر به عنوان یک التزام بر اساس بند ۲ ماده ۳٫

البته باید گفت تمامی تالاب ها خدمات اکوسیستمی را به صورت مشابه و یکسان اعمال و اجرا نمی نمایند بلکه برخی از آن ها از ارزش های کارکردی پایینی برخوردار بوده و حتی ممکن است کارکردهایی را ارائه نمایند که مغایر با نیازهای انسانی باشند. مانند تالاب های ساحلی، که ممکن است به مثابه مناطق ایجاد کننده روان آب عمل نمایند، که می تواند خطر افزایش سیلاب در پایین دست را افزایش دهد. بنابراین لازم و ضروری است که، کیفیت کارکرد های یک تالاب از قبل مورد ارزیابی قرار گیرد.
بخش دوم: عوامل تهدید کننده تالاب ها
اشاره گردید در دهه های اخیر تالاب ها مورد توجه دانشمندان (زیست شناسان ) و سیاستمداران قرار گرفته است. ارزش ها و کارکرد های ارائه شده توسط تالاب ها مانند بهبود کیفیت آب، حبس( گیر انداختن ) کربن، حفظ تنوع زیستی و همچنین تولیدات فراوان و کارکرد های اجتماعی به نحو فزاینده ای مورد شناسایی قرار گرفته است. با این وجود تالاب ها همانند سایر اکوسیستم ها در معرض تهدید قرار دارند.زیرا آنها مواجه با تهدید تغییر و تبدیل به واسطه فعالیت های صنعتی، کشاورزی و توسعه پروژه های مسکونی، همچنین اختلال هیدرولوژیکی، آلودگی و تاثیرات ناشی شده از آن ها هستند. .(Kimmel,2010,375)
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
این نگرش که تالاب ها صرفا برهوت ( خراباتی ) بیش نیستند، در نتیجه بی اطلاعی یا برداشت نادرست از ارزش های فرآورده ها و خدمات موجود است، که منجر به تغییر و تبدیل آن ها به کشاورزی مفرط، بهره برداری های صنعتی یا مسکونی می گردد. علایق شخصی کشاورزان یا انبوه سازان بواسطه سیاست ها و مساعدت های حکومت مورد حمایت قرار دارد و منافع خصوصی ناشی از تغییر و تبدیل تالاب ها اغلب به موجب مشوق هایی همچون اقدام به لایروبی تالاب ها به منظور کشاورزی یا جایگزینی تالاب های ساحلی با کشت آب نامتوازن در جهت توسعه شهری، صنعتی و توریستی ترویج و برانگیخته شده است.
نزدیک به ۵۰ درصد از تالاب ها در سراسر جهان طی قرن گذشته از بین رفته اند و تالاب های باقی مانده هم بواسطه تاثیرات ناسازگار فعالیت های انسانی با درجات مختلفی در حال نابودی می باشند.
مبحث اول: وضعیت و چگونگی فعلی تالاب ها
ارزیابی گردیده که گستره تالاب ها تا بیش از ۱٫۲ میلیون کیلومتر مربع می باشد، اما ثابت شده که این ارزیابی کمتر از حد، برآورد گردیده است. این ارزیابی شامل تالاب های محصور در خشکی و ساحلی (مانند دریاچه ها، رودخانه ها و باتلاق ها)، مناطق دریایی نزدیک به ساحل (تا عمق ۶ متر در پایین ترین حد جزر) و تالاب های ساخته شده توسط انسان (مانند منابع و ذخایر آبی و مزارع کاشت برنج) است. با این وجود، تالاب های گفته شده در بین انواع تالاب ها درصد کمی را نمایندگی می کنند و داده های بیشتری برای بسیاری از مناطق جغرافیایی ضروری است.
بیش از ۵۰ درصد از انواع خاصی از تالاب ها دربخش هایی از آمریکای شمالی، اروپا، استرالیا و نیوزلند در طی قرن بیستم تغییر کرده اند. نتیجه گرفته شده از این ارزیابی نسبت به مناطق جغرافیایی وسیعتر یا سایر انواع تالاب ها صرفا جنبه نظری دارد. بااین حال، مدارک کافی از تخریب و خسارت وارد آمدن به تالاب های منحصر به فرد وجود دارد. به عنوان نمونه، مناطق تالابی بین النهرینی واقع شده بین رودهای دجله و فرات در نتیجه اتلاف بیش از حد آب، احداث سد و توسعه صنعتی از میزان ۱۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ کیلومتر مربع در سال ۱۹۵۰ به کمتر از ۴۰۰ کیلومتر مربع در زمان فعلی رسیده است.
اکوسیستم های تالابی در جهان در بین سیستم های مولد به شدت در معرض تهدید قرار دارند. این اکوسیستم ها نسبت به سایر اکوسیستم ها خدمات گسترده تری را به منظور رفاه و سعادت مردم ارائه می دهند، اما در معرض تخریب و نابودی سریع تری می باشند:

 

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

 

تقریبا ۳۵ درصد از مانگروها (از کشورهایی که اطلاعات سالیانه ارائه می دهند و ۵۴ درصد از مجموع مانگروهای موجود) در دو دهه گذشته به دلیل توسعه کشت آبی، تخریب جنگل ها و تغییر مسیر آب شیرین از بین رفته اند.

نزدیک ب ۲۰ درصد از صخره های مرجانی در دهه های اخیر بواسطه بهره برداری بیش از حد و ظرفیت، ماهیگیری غیر استاندارد، آلودگی و تشکیل لجنزار ، تغییرات در نوسانات و شدت نابسامانی های جوی قرن بیستم دچار خسارت شده و بیش از ۲۰ درصد از آن ها دچار فرسایش گردیده اند.۱

مبحث دوم: عوامل انسانی تهدید کننده تالاب ها
بسط و توسطه کشاورزی
زهکشی و پاکسازی، به منظور بست و توسعه کشاورزی و افزایش اتلاف آب شیرین دلایل مهمی در خسارت و تخریب تالاب های داخلی همچون باتلاق ها، مرداب ها، رودخانه ها و منابع آبی جلگه ای به شمار می رود.
اگر چه رشد و نمو در عرصه کشاورزی در قیاس با قرن گذشته منجر به پیشرفت هایی در امنیت غذایی جهانی از طریق تولیدات غذایی با ثبات تر و فراوان تر شده است، اما بواسطه این تمایلات در استفاده از زمین، کشاورزی یک عامل اساسی در تغییر محیط زیست جهانی به شمار می رود. تغییرات الگوی بهره برداری از زمین، زهکشی نامناسب، موجبات تغییرات جهانی فراووانی در چرخه هیدرولوژیکی کمیت و کیفیت آب گردیده است. برای مثال، در حال حاضر آبیاری، ۶۶ در صد از برداشت های آبی را در بر می گیرد، که به مراتب بیش از میزانی است که به منظور شرب استفاده میگردد. کشاورزی همچنین موجب تغییر در الگوهای جوی تبخیر در سطح جهانی، کاهش تبخیر در مناطق وسیع فاقد درختان جنگلی و افزایش آن در بسیاری از مناطق آبیاری شده می گردد. که این امر بر آب و هوا (اقلیم) و اکوسیستم ها در بسیاری از مناطق تاثیر می گذارد. .(Horwitz,2012,7)
عکس مرتبط با محیط زیست
طی سال ۱۹۸۵، بر اساس ارزیابی صورت گرفته ۵۶ تا ۶۵ درصد باتلاق های ساحلی و داخلی در اروپا و آمریکای شمالی، ۲۷ درصد در آسیا، ۶ درصد در آمریکای جنوبی و ۲ درصد در آفریقا به منظور کشاورزی انبوه و گسترده مورد زهکشی قرار گرفته اند.
______________________________
۱ A Report of the Millennium Ecosystem Assessment, Ecosystems and Human Well- Being : Wetlands and Water , ۲۰۰۵, p.3.
مجموع آب ذخیره شده در پشت سدها به منظور آبیاری از سال ۱۹۶۰ چهار برابر گردیده است. تغییر در جریان های آب و هوایی، انتقال رسوبات و آلاینده های شیمیایی، کاهش کیفیت تالاب های داخلی و اختلال مسیر مهاجرتی پرندگان، بسیاری از گونه ها را در معرض خطر قرار داده و در نهایت به سایر اجزای سیستم آسیب وارد می نماید.
افزایش رو به رشد جمعیت انسانی
افزایش رو به رشد جمعیت انسانی، به طور اساسی موجبات تغییر تالاب را فراهم کرده است. توسعه جمعیت شهری و روستایی و توسعه کشورها، تقاضای جدی را برای تهیه مواد غذایی را ایجاد کرده است.
این موضوع، تقاضا برای آب آشامیدنی، که معمولا از طریق منابع آبی و آب زیرزمینی فراهم می شود را نیز موجب گردیده است. توسعه شهری اساسا نیاز به تغییر زمین دارد، که آن هم از طریق پاکسازی زمین یا قطع درختان و از بین بردن تالاب ها صورت می گیرد. تقاضای شهری برای آب آشامیدنی و تغییر کاربری تالاب ها، اسباب تغییر رژیم آبی را فراهم کرده است. همزمان،این رویه ها باعث تغییرات فراوان در الگوهای گردش رودخانه ایی، اکوسیستم های ساحلی پایین دست و تالاب ها و منجر به اثردهی اندک رودخانه ها گردیده است.
تغییر مسیر منابع آب شیرین از خورها و مصب رودخانه ها
این اقدام، آسیب های جدی بر فراهم سازی آب و رسوباتی که نقش حفاظتی در مناطق و منابع ماهی موجود در مناطق ساحلی و همچنین جلگه های سیلابی که امرار و معاش میلیون ها انسان به آن وابسته است خواهد داشت. در سطح جهانی، اگرچه فعالیت های انسانی جریان های سیلابی را در رودخانه ها تا ۲۰ درصد افزایش داده است، تغییر جهت مسیر آب از دسترسی ۳۰ درصد به رسوبات ایجاد شده توسط اقیانوس ها جلوگیری به عمل می آورد، که این امر کاهش اساسی را در ارائه رسوبات برای خورها و مصب رودخانه ها تا میزان ۱۰ درصد را موجب خواهد شد.
وارد کردن گونه های جانوری بیگانه به تالاب ها
در جهان مصب ها یا خورها به واسطه وارد کردن گونه های بیگانه به علت تغییرات اکولوژیکی گسترده، از جمله اکوسیستم های آسیب دیده به شمار می روند. معرفی گونه های بیگانه (غیر بومی) بوسیله انسان، خود تهدیدی بالقوه برای تنوع زیستی تالاب ها قلمداد می شود. وقتی گونه ایی بیگانه به اکوسیستم تالاب ها وارد می گردد. گونه های بومی آن اکوسیستم نمی توانند از عهده سازگاری با وضع جدید برآیند و ممکن است حتی زنده نمانند. برای مثال، در خلیج سانفرانسیسکو کالیفرنیا در نتیجه تخلیه آب تعادل کشتی های بزرگ یا فعالیت های ماهگیری بیش از ۲۱۰ گونه بیگانه ایجاد گردیده اند. نتایج اکوسیستمی وارد شدن گونه های بیگانه شامل آسیب و تغییر زیستگاه، تغییر جریان آب و شبکه غذایی، تشکیل زیستگاه های غیر طبیعی و متعاقب آن سکنی گزیدن گونه های بیگانه، تصفیه و پالایش بیش از حد منابع آبی و بروز بیماری و پاتوژن در جانوران ریز اندام می باشد. ۱
تخلیه پسماند ها و فاضلاب های صنعتی و کشاورزی
پسماندها و آب های استفاده شده، در نتیجه فاضلاب های صنعتی، کشاورزی و فعالیت های صنعتی ایجاد می شود. چنین فاضلاب هایی می توانند شامل یک میزان گسترده ای از مواد شیمیایی طبیعی و غیر طبیعی ایجاد شده از فلزات سنگین در آفت کش ها، آنتی بیوتیک ها باشند. این موارد، معضلات جدی را برای سلامتی انسان و تغییر در اکوسیستم های آبی ایجاد می کند. تخلیه این آلاینده ها تغییرات کاربری آب و زمین را موجب می گردد که نهایتا موجبات اسیدسازی، شوری آب و تاثیرات منفی بر کیفیت آب تالاب می شود.
مبحث سوم: تغییرات اقلیمی و تالاب ها
در دو دهه اخیر تغییرات آب و هوایی به عنوان یکی از نگرانی های عمده جامعه جهانی مطرح بوده است. پدیده تغییر آب و هوایی که عمدتاً مربوط به افزایش گازهای گلخانه ای در جو است، از نمونه هایی بارز تغییر در محیط زیست جهانی به شمار می رود. این پدیده باعث به وجود آمدن بسیاری از مشکلات کنونی مانند گرم شدن تدریجی آب و هوا، ذوب شدن یخچال ها، بالا آمدن سطح آب دریاها، بارش رگبارهای سیل آسا، افزایش میزان خشکسالی، باران اسیدی و تهدید سلامتی انسان و گونه های حیات وحش در مناطق مختلف زمین شده است. .(عتابی,۱۴۶,۱۳۸۹)
______________________________
۱ Ibid, p.6.
تا اواخر قرن بیستم تغییرات آب و هوایی در عمل مورد شناسایی قرار نگرفته بود. اما با انتشار گزارش چهارم IPCC1 در سال ۲۰۰۷ این نگرش تغییر یافت و تغییر اقلیم و تاثیر آن بر روی محیط زیست جهانی مورد توجه قرار گرفت. (Dale,2008,268)
افزایش سطح آب دریاها و طوفان های سهمگین در نتیجه تغییرات اقلیمی باعث نابودی سواحل و زیستگاه ها، افزایش شوری خورها (مصب ها) و سفره های آب زیرزمینی، تغییر خطوط جزر و مدی در رودخانه و خلیج کوچک، تغییر در حمل رسوبات و مواد مغذی و افزایش سیلاب های ساحلی و همچنین افزایش آسیب پذیری بسیاری از جمعیت های ساحلی خواهد شد.

در این میان تالاب ها از جمله مانگروها و جلگه های سیلابی نقش اساسی را در کاهش اثرات مخرب تغییرات اقلیمی ایفا می کنند و در واقع به عنوان یک سپر و حایل عمل می نمایند.با وجود آن ها که تالاب ها به عنوان مانعی در تاثیرگزاری تغییرات اقلیمی بر محیط زیست منطقه ای عمل می کنند و نقش مثبتی را دارند، منتهای مراتب از تغییرات اقلیمی به شدت تاثیر می پذیرند. در واقع تغییرات اقلیمی در کنار عوامل تهدیدکننده انسانی یکی از اسباب تخریب کنندگی تالاب ها به حساب می آیند.
تاثیرات آسیب زا و مضر تغییرات اقلیمی، مانند افزایش سطح آب دریا، از بین رفتن صخره های مرجانی(coral bleaching) و تغییرات در ساختار آب و درجه حرارت منابع آبی، منجر به کاهش خدمات اکوسیستمی تالاب ها می گردد. رفع و از بین بردن تهدیدات موجود بر روی تالاب ها و بهبود انعطاف پذیری آن ها، روشی موثر در مقابله با تاثیرات آسیب زننده تغییرات اقلیمی به شمار می رود. (Horwitz,2012,2)
پیش بینی گردیده است که تغییرات اقلیم جهانی، خسارات وارده به تالاب ها و تخریب بسیاری از آن ها، کاهش گونه های موجود در آن ها و همچنین خسارت به جمعیت های انسانی وابسته به خدمات تالاب ها را تشدید نماید.
______________________________

۱ Intergovernmantal Panel on Climate Change
البته راجع به حدود و میزان تاثیرگذاری تغییرات آب و هوای جهانی بر تالاب ها هنوز قطعیتی وجود ندارد. تغییرات اقلیمی در واقع پدیده ای است که منجر به افزایش بارندگی در بیش از نیمی از مناطق جغرافیایی زمین شده و به دنبال آن موجبات افزایش دسترسی به آب برای جوامع و اکوسیستم ها را فراهم نماید. با این وجود، افزایش بارندگی جهانی نبوده و در سایر مناطق جغرافیایی کاهش اساسی در بارش را باعث می شود.
با این وجود که، افزایش بارندگی می تواند منافعی را در فراهم آوری تالاب های آب شیرین داشته باشد، تغییرات اقلیمی تاثیرات زیانباری را بر بسیاری از اکوسیستم های تالابی خواهد گذاشت.
بسیاری از تالاب های ساحلی در نتیجه افزایش سطح آب دریا، افزایش نابسامانی های جوی در جریان های جزر و مدی، تغییرات در شدت و فراوانی طوفان و تغییرات بعدی در جریان های رودخانه ای و انتقال رسوبات تغییر خواهند کرد.در این وضعیت، نتایج نامساعدی بر گونه های موجود در تالاب ها و به طور ویژه گونه هایی که قابلیت جا به جایی به زیستگاه های مناسب را ندارند و همچنین گونه های مهاجری که در طی چرخه حیاتی شان به گوناگونی انواع تالاب ها وابسته اند، وارد خواهد کرد.
در بین انواع اکوسیستم های جهانی، صخره های مرجانی ممکن است بیشترین تاثیر را از تغییرات اقلیمی داشته باشند. تغییرات اقلیمی، تاثیرات سایر عوامل تغییر و تخریب تالاب ها را شدت خواهد بخشید. به عنوان نمونه، کاهش بارندگی در نتیجه تغییرات اقلیمی، مشکلات مربوط به رشد تقاضا برای آب را افزایش می دهد. افزایش درجه حرارت آب دریاها، تهدیدات نسبت به رسوب گذاری صخره های مرجانی را افزایش خواهد داد. البته در موارد محدود و استثنایی، تغییرات اقلیمی به طور ویژه در مناطقی که افزایش بارندگی وجود داشته است، تهدید جزئی بر تالاب ها به شمار می رود.
نتایج نا مطلوب تغییر اقلیم جهانی باعث تغییراتی در پراکندگی پرندگان ساحلی زمستانی اروپای غربی به دلیل افزایش درجه حرارت زمستانی می گردد. قابل پیش بینی است که تغییرات اقلیمی منجر به کاهش جمعیت گونه های پرندگان آبی به دلیل از بین رفتن زیستگاه هایشان و پراکندگی بسیاری از گونه های ماهی ها گردیده است. (Horwitz,2012,7)
در این راستا بود که در سومین گزارش ارزیابی هیات بین المللی تغییرات آب و هوایی (IPCC) این نتیجه حاصل گردید ، به این دلیل که تغییرات آب و هوایی بر چرخه هیدرولوژیکی تالاب ها تاثیر گزار است این قلمرو آبی نسبت به سایر سیستم های طبیعی در برابر تغییرات آب و هوایی آسیب پذیرتر می باشد و همچنین در تعدادی از نشست های سالیانه اعضای کنوانسیون رامسر گزارش های دبیرخانه کنوانسیون مساله آسیب پذیری تالاب ها در برابر تغییرات اقلیمی انعکاس یافته است.۱
مبحث چهارم: نتایج و پیامدهای حاصله از تغییر و تخریب تالاب ها
اشاره گردید تالاب ها از جمله سیستم های پویا و متغییر به شمار می روند، زیرا به طور مستمر متحمل تغییرات طبیعی در نتیجه نشست و فروکش کردن، خشکسالی، افزایش سطح آب دریا، یا پر شدن از طریق رسوب یا مواد آلی هستند و فعالیت های انسانی مستقیم و غیر مستقیم به طور قابل توجهی سرعت تغییر تالاب ها را افزایش داده است.
صدمات وارده بر تالاب ها می تواند منجر به خسارات عمده ای بر حیات انسانی و تنوع زیستی گردد. همچنین خسارت شدید خدمات اکوسیستمی با تاثیرات اقتصادی بر روی تجارت، جوامع و کشورها همراه خواهد بود.
عکس مرتبط با اقتصاد
خسارت خدمات اکوسیستمی آب و تالاب ها می تواند تاثیر منفی بر جای گذارد. مثال هایی پیرامون این مساله در ذیل آورده می شود که عبارتند از :

 

 

تخریب دریاچه آرال و اکوسیستم های پیرامونی آن، که در اثر تغییر مسیر آب، در ضمن کشت کتان، منجر به خسارت به مشاغل و فعالیت های اقتصادی، از بین رفتن محیط زیست و تاثیرات زیان آوری بر روی سلامتی انسان ها گردیده است.

تغییر کاربری مانگروها منجر به وارد آمدن خسارت به خدمات حفاظتی طبیعی و افزایش زیان به حیات انسانی در ویتنام گردیده است.

تقلیل آبهای سیلابی طبیعی ، در نتیجه آبیاری گسترده زمین های برنج کاری در سال ۱۹۷۹، موجب تاثیرات مهمی بر تنوع زیستی، اکوسیستم ها و جمعیت انسانی سراسر جلگه سیلابی Waza در کامرون گردید. (Brink,2011,3)

______________________________
۱ برای مطالعه بیشتر رجوع شود به:
Resolution IX.I Annex E, 2005 – with additional material supplied by information paper COP9 DOC.24. Ramsar wise Use Handbook 13.

 

 

رونددگرگونی سازمان فضایی شهرقدیم

ویژگی شهر ایرانی در دوره حاکمیت مناسبات زمین داری قرنها همچنان به اهمیت خود باقی بود، در واقع ساخت شهر ایرانی، در طول صدها سال تا پیش از رشد روابط سرمایه داری، تغییری حاصل نکرد. آن دگرگونی اساسی که به دنبال خود مسایل بی شمار شهری ـ روستایی به بار آورده است، به سده حاضر مربوط می شود. (توسلی : ۱۳۵۳, ص ۴۸[۱] ). دگرگونی های اساسی شهری در ایران از دوران پهلوی (اول) انجام شد. این دگرگونی‌ها، حاصل دخالت در بافت های شهری از سال ۱۳۰۴ شمسی بود. که از طریق اجرای نقشه های گذربندی و توسعه و اصلاح برخی معابر، برخورد با مراکز تاریخی شهرها آغاز شد حاصل این برخورد
بی توجهی به ساختار کالبدی شهر موجود و ایجاد ساختارهایی نه بر پایه ضرورت های واقعی بلکه بدون توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه آن روز ایران بود .
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
مسیر تحولات تاریخی و کالبدی شهر کرمانشاه در سه دوره مشخص قابل تبیین است, این دوره‌ها عبارتند از: دوران قبل از قاجار و قاجار ـ دوره پهلوی ـ و دوره جمهوری اسلامی. بنابراین سازمان فضایی شهر در ادوار یاد شده مورد بررسی و توجه قرار گرفته است. همانگونه که گفته شد شهر کرمانشاه مانند سایر شهرهای ایرانی مسیر تاریخی نسبتاً مشابهی داشته است. دوران صفویه تا پهلوی را می توان دوران شکل گیری و تحولات بطئی شهر ارزیابی نمود. دوره پهلوی را می‌توان عصر مداخلات کالبدی و اجتماعی در پرتو موج نوگرایی در شهرسازی ایران دانست، در دوران جمهوری اسلامی بر یافته های پیشین اقدامات جدید بر مبنای طرحها و برنامه های جامع و ساختاری در این بافتها تحت عناوین بهسازی, نوسازی و بازسازی در جریان قرار دارد. (مهندسین مشاورتدبیرشهر۱۳۸۶)
۱-۷ -۸-۱ قبل ازقاجار
این دوره, در حقیقت دوران شکل گیری و توسعه کالبدی شهر قدیم کرمانشاه است. در دوره صفویه شهر کرمانشاه به هویت شهری و اجتماعی خود دست یافت. و در مسیر راه کاروانرو ابریشم به شهری کوچک تبدیل شد. این موقعیت با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران در عصر صفوی و گشایش راه کربلا موجب تقویت شهر شد. یکی از آثار باقیمانده در این دوره «پل کهنه» است. این پل در مدخل شهر کرمانشاه قدیم قرار داشته که در امتداد آن دروازه قدیم شهر یعنی دروازه تیرفروش ها یا دروازه کلیمی‌ها قرار داشته است. هسته اولیه شهر در اطراف بازار در این دوره شکل گرفت و بعدها توسعه کالبدی شهر به شکل شعاعی ـ مرکزی بر گرد این هسته توسعه یافت.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

 

در دوره افشاریه و در زمان نادرشاه افشار, شهر کرمانشاه اهمیت زیادی به لحاظ نظامی یافت که با ساخت قلعه نادری این شهر به یک دژ نظامی تبدیل شد.

در دوره زندیه رشد و توسعه شهر مدتها دچار رکود می شود, ولی بعدها آرامش به شهر برمی گردد. مسجد جامع کرمانشاه در این دوره احداث می شود.


دوره قاجار

در دوره قاجاریه, محمدعلی میرزا دولتشاه حاکم این شهر می شود. کرمانشاه قدیمی کنونی بازمانده و صورت استمرار یافته ایام حکمرانی دولتشاه است. در این دوره شهر کرمانشاه مرکزیت خاصی می‌یابد و آثار این دوره را می توان دیوانخانه شهر,‌میدان توپخانه و سربازخانه شهری و همچنین حمام ها و مساجد متعددی دانست که در این دوره احداث شده اند.
در دوره عمادالدوله دولتشاه, بنای بازار به سبک فعلی نهاده شد و مسجد عمادالدوله احداث شد. و در
محلی که اینک پل بزرگی بر رودخانه قره سو بنا شده است. قصری به نام عمادیه احداث کرد که به وسیله بامی مشجر محصور بود. بر اثر حملات عثمانی‌ها و تصرف شهر در جنگ بین‌الملل اول بارها شهر ویران شد و در این دوره شهر چنین توصیف شده است:
شهر کرمانشاه در پنج کیلومتری غرب رودخانه قره سو واقع شده است و از همه طرف با دیوار خشتی محصور بوده است. بزرگترین طول شهر از شمال شرقی به جنوب غربی یک هزار و پانصد متر و بزرگ‌ترین عرض از شمال به جنوب در حدود یک هزار و دویست متر است. شهر به شش محله تقسیم گشته است به نام‌های: محله فیض‌آباد, محله توی شهر, علاف‌خانه, برزه‌دماغ, محله‌ملاعباس‌علی, و محله قره باغ. شهر دارای هفت دروازه است به نام‌های دروازه قلعه‌حاجی‌کریم, دروازه چیا(چقا)سرخ و دروازه شاه نجف: سه میدان در شهر وجود دارد به نام های میدان سرباز خانه, میدان توپخانه و علاف‌خانه. همچنین در شهر۲۰ حمام وجود دارد. ۳۰ کاروانسرا و عمارت و ۹ مسجد. در شهر حدود هفت هزار خانه وجود دارد نام یازده آبادی اطراف شهر به شرح زیر ذکر شده است: باغ‌نی، قلعه حسن‌بیگ، حاجی‌کریم، چاله‌چاله، ده‌مجنون، شاطرآباد، چیامیرزا، ده ابی‌سعید و ابی‌احمد.
در اواخر دوره قاجار شهر کرمانشاه دارای جمعیتی در حدود ۶۰۰۰۰ نفر می شود. در این دوره که همراه با تثبیت بافت کالبدی و رونق نسبی شهر می باشد آثار مهم زیر احداث گردید:

 

 

مسجد دولتشاه .

بنای بازار فعلی .

مسجد عمادالدوله .

توسعه و رشد کالبدی شهر .(مهندسین مشاورتدبیرشهر : ۱۳۸۶ )

۱-۷-۸-۳ کرمانشاه در ۱۹۱۹ (۱۲۹۸ شمسی)
بر اساس نقشه ای که در این سال توسط عکس هوایی از کرمانشاه گرفته شده است . می توان گفت که شهر در این دوره شامل تمامی عناصر یک شهر کوچک بوده است. تحولی در سازمان فضایی
شهر ایجاد نشده و بازار و راسته کوچه های موازی بازار ، ساختار کالبدی شهر را تشکیل می‌داده است. بازار محور اصلی داد و ستد و پیرامون آن لایه ای از کاروانسراها وجود داشته است. مرکز اداری شهر در حوالی سبزه میدان فعلی بوده و ادارات مرکزی شهربانی در این محل استقرار یافته اند. در پشت این محل پادگانهای نظامی و میدان سربازخانه قرار داشته است. در مسیری پیچان از شرق به غرب که همان راه اصلی کاروان رو بوده بازار شهر با دامنه ای در ارتفاع ۱۲۷۱ متر قرار داشته است. در مجاورت قصر فرمانداری و در خیابان های موازی هم این بازار امتداد داشته است. بیشتر مساجد در بخش شمال شرقی قرار داشته. در بخش جنوب غربی شهر نواحی تازه توسعه یافته شهر قرار گرفته و در قسمت جنوبی سبز باغ‌های بسیاری وجود داشته است که شامل کنسولگری‌های بریتانیا و روسیه می‌شده است. بیمارستان میسیون آمریکایی و ساختمان‌های بانک شاهی ایران نیز در این دوران در شهر کرمانشاه وجود داشتند . در پایان دوره قاجار سازمان فضایی شهر کامل گردیده و در آن ساختمان‌های با اهمیتی چون کنسولگری‌های خارجی, بیمارستان‌ها و پادگان ها و مراکز نظامی استقرار یافته است. بازار محور اصلی تجاری شهر بوده و بافت کالبدی شهر با سیستم محله ای و از طریق کوچه ها و معابر وسیع از میانه آن عبور نموده و ارتباطات شهر را فراهم می ساخته اند.
۱-۷-۹ سازمان فضایی شهر درعصرپهلوی
در عصر پهلوی شهر کرمانشاه بعنوان یک قطب اقتصادی در منطقه مطرح می شود و در این دوره صنایع در شهر توسعه یافته و به لحاظ تجاری شهر اهمیت می یابد و کرمانشاه مرکز استان پنجم می‌شود در این دوره ، شهر شاهد تغییر و تحولات کالبدی زیادی می گردد و سازمان فضایی شهر به کلی دگرگون می شود. با ورود اتومبیل به ایران رشد و توسعه صنعت و تجارت و اقدامات جدید در شهرسازی در کرمانشاه موجب تحولات چشمگیری در سازمان فضایی و ساختار کالبدی شهر می گردد. این دوران را می توان به دو دوره تقسیم نمود:
عکس مرتبط با اقتصاد
۱-۷-۹-۱ دوره پهلوی اول (۱۲۹۹ ـ ۱۳۲۰)
این دوره مقارن با فاصله دو جنگ جهانی اول و دوم است. در این دوره شهرنشینی جدید در کرمانشاه
توسعه یافت و ایجاد خیابانهای جدید و تعریض و توسعه معابر, ایجاد میادین و پارکها و همچنین احداث محلات با سبک معماری خاص موجب گشت که ساختار کالبدی شهر کاملاً دگرگون شود. ساخت پالایشگاه نفت در حاشیه رودخانه قره‌سو موجب توسعه شهر به سمت اراضی کشاورزی حاشیه شهر شد. تحولات شهرسازی این دوره را می توان به شرح زیر توصیف کرد:

 

 

توسعه فضاهای نظامی در اطراف شهر شامل پادگانها و مراکز نظامی .

توسعه محلات مسکونی شهر از ۱۳۰۰ به بعد در قسمت های جنوبی و مرتفع شهر و شکل گیری محلات جدید (شریعتی, فردوسی و …) .

ایجاد خیابان مدرس (شاه, سپه, شاهپور) در سال ۱۳۱۴ از میدان آزادی فعلی تا میدان فردوسی فعلی و همچنین بناهای دو طبقه در اطراف آن و قطع ساختار کالبدی بازار, دگرگونی جدید و وسیع در سازمان فضایی شهر در مقیاس کلان را ایجاد نمود.

ایجادمیدان‌های فردوسی, شاه, سپه, سبزه میدان, موجب توسعه فضاهای جدید شهری شد.

ایجادخیابان پهلوی(شریعتی فعلی) توسعه شهر را به سمت شرق و در امتداد شمال و جنوب موجب شد.

در این دوره فضاهای فرهنگی و گردشگری نیز توسعه یافته است شهر صاحب سه سینما و سه هتل می شود که همگی در خیابان سپه ساخته می شوند. جمعیت شهر در سال ۱۳۱۹ شمسی (براساس سرشماری انجام شده در این سال) ۸۸۶۲۲ نفر بوده است.
تصویر درباره گردشگری
۱-۷-۹-۲ دوره پهلوی دوم (۱۳۲۰ ـ ۱۳۵۷)
این دوره را می توان اساس تشکیل کرمانشاه جدید و فعلی دانست. تحولات شهرسازی در این دوره و تغییرات در سازمان فضایی شهر را می توان در دو مقطع ارزیابی کرد: (۱۳۲۰ تا ۱۳۴۲) و
(۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷) در دوره ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۲، تغییرات و اصلاحات کالبدی دوران پهلوی اول تثبیت
می‌شود. بافت کالبدی توسعه یافته, این دوران تا سال ۱۳۲۶ توسعه شهری حالتی خزنده داشته است. و توسعه
کالبدی به بهای نابودی باغ ها ادامه یافته است. پادگانهای بزرگ در انتهای جنوبی شهر بر فراز تپه های این ناحیه احداث شده اند. ولی بگونه ای متضاد شبکه اصلی جاده‌های شهری تقریباً بدون تغییر باقی مانده است. از سال ۱۳۲۶ به بعد و در فاصله ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۵ شهر رشد اساسی داشت و در اولین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۳۵ جمعیت شهر بالغ بر ۱۲۵۴۳۹ نفر بود. رشد و توسعه و تغییرات ساختاری شهر در این دوره به شرح زیر بود:

 

 

توسعه قابل ملاحظه به سوی جنوب, جنوب غربی و غرب .

توسعه های جزئی در امتداد حاشیه شرقی .

ایجاد گاراژهای جدید در جوانب شمال و غرب شهر .

اتمام خیابان های پهلوی و رشید یاسمی که خیابان پهلوی را به خیابان سپه متصل می کند.

به این ترتیب شبکه فعلی جاده ها در بخش شرقی شهر عمدتاً تا سال ۱۳۳۵ شکل گرفته بود. طی سالهای ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۲ پیشروی خانه‌سازی در تمام جهات به جز جایی که گورستان‌ها قرار داشتند انجام گرفته و یکی دو گورستان نیز کم و بیش در آغاز در محاصره نواحی ساخته شده قرار گرفتند . در این زمان منازل سازمانی در اطراف پالایشگاه فعلی و در قسمتی از منطقه ۲۲ بهمن فعلی ایجاد می‌شود و بنابراین توسعه کالبدی شهر در امتداد محورهای شمالی آغاز می‌گردد. در حقیقت این دوره را می توان به وضوح دوران شکل‌گیری توسعه شهر به سمت محورهای خروجی شهر و رشد چند هسته ای آن ارزیابی نمود.
۱-۷-۹-۳ دوره حاضر (جمهوری اسلامی)

 

«قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلاَّ تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ»[215]؛ فرمود، چون تو را به سجده امر کردم، چه چیز تو را بازداشت از اینکه سجده کنی؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفریدی و او را از گل آفریدی.
استدلالی که شیطان کرد این بود من از آتشم و آتش بر خاک شرافت دارد، پس من که بهتر و برترم نباید بر انسان سجده کنم. خداوند ادعای ابلیس بر اینکه «آتش از خاک بهتر است را تصدیق نفرمود، بلکه در سورة بقره آنجا که برتری آدم از ملائکه و خلافتش را ذکر کرد این ادعا را ردّ نموده است. علّامه طباطبائی در مورد بطلان قیاس شیطان میفرماید:
ملائکه مأمور به سجده بر آب و گِل آدم نشدند تا شیطان بگوید: گل از آتش پست تر است، بلکه مأمور شدند سجده کنند بر آب و گلی که روح خدا در آن دمیده شده بود و معلوم است که چنین آب و گلی دارای جمیع مراتب شرافت و مورد عنایت کامل ربوبی است. و چون ملاک بهتری در تکوینیات دائر مدار بیشتر بودن عنایت الهی است و هیچ یک از موجودات عالم تکوین به حسب ذات خود حکمی ندارد، و نمیتوان حکمی به خوبی او نمود، از این جهت ادّعای ابلیس بر بهتریش از چنین آب و گلی، باطل و بسیار موهون است.[216] همچنین در تفسیر نمونه در مورد بطلان قیاس شیطان آمده:
خاک نه تنها کمتر از آتش نیست، بلکه به مراتب برتر از آن است، تمام زندگی و حیات و منابع حیاتی از خاک بر میخیزد، گیاهان، گلها و تمام موجودات زنده از خاک مدد میگیرند، تمام معادن گرانبها در دل خاک نهفته شده و خلاصه خاک منبع انواع برکات است، در حالی که آتش با تمام ماهیتی که در زندگی دارد، هرگز به پای آن نمیرسد، و تنها ابزاری است برای استفاده کردن از منابع خاکی، آن هم ابزاری خطرناک و ویرانگر، تازه مواد آتش زا غالباً از برکت زمین به وجود آمدهاند (هیزم، ذغال، نفت و مانند آنها)[217]
* پندار بخیلان بر خیر بودن بخل ورزی:
«وَلاَ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَیْرًا لَّهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ …»[218] ؛ و کسانی که به آنچه خدا از فضل خود به آنها عطا کرده، بخل میورزند، هرگز گمان نکنند که آن بخل برای آنان خوب است، بلکه برایشان بد است.
کسانی که بخل میورزند و حقوق واجب مالی خود را پرداخت نمیکنند، خود آنها فکر میکنند که انباشتن و ذخیره کردن مال و ثروت برای آنان خیر است ولی قرآن میفرماید که این کار برای آنان شر است و به زودی آنچه را که نسبت به آن بخل میورزیدند، همانند طوقی به گردنشان میافکنند.
* پندار کافران بر خیر بودن ملهت یافتنشان در دنیا:
«وَلاَ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ كَفَرُواْ أَنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لِّأَنفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُواْ إِثْمًا وَلَهْمُ عَذَابٌ مُّهِینٌ»[219]
کفار و ستمگران با غرق شدن در لذّتها و رفاه مادی و پیروزی و غلبه بر مؤمنین همراه با مهلتی که در این دنیا دارند، این را برای خودشان خیر میداند و خود را درستکار میداند، در حالی که خداوند کسانی را که طغیان و نافرمانی را به نهایت رساندهاند آنها را به خودشان وا میگذارد تا پشتشان از بار گناه سنگین شود و استحقاق حداکثر مجازات را پیدا کنند.
* پیروزی بر مؤمنان و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم)، پندار خیری از جانب کفّار:
«وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِینَ كَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنَالُوا خَیْرًا …»[220]؛ خداوند أحزاب کافر را با دلی مملو از خشم بازگرداند بی آنکه نتیجهای از کار خود گرفته باشند.
در جنگ احزاب، دشمنان تمام تلاش و همّت خود را برای پیروزی بر مسلمانان به کار گرفتند امّا به نتیجهای نرسیدند و سرانجام با خشم و ناراحتی فراوان به وطن های خود بازگشتند. منظور از خیر در این آیه پیروزی در جنگ است، البته پیروزی کفر، هرگز خیر نبود، بلکه شرّ بود، اما قرآن که از دریچة فکر آنها سخن میگوید از آن تعبیر به خیر کرده، اشاره به اینکه آنها به هیچ نوع پیروزی در این میدان نائل نشدند.[221]
* پندار خیر بودن مال و فرزند از سوی خداوند به کافران:
«أَیَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِ مِن مَّالٍ وَبَنِینَ ـ نُسَارِعُ لَهُمْ فِی الْخَیْرَاتِ بَل لَّا یَشْعُرُونَ»[222]؛ آیا میپندارند که آنچه از مال و پسران که بدیشان مدد میدهیم، از آن روی است که میخواهیم به سودشان در خیرات شتاب ورزیم! نه بلکه نمیفهمند.
کفار نمیدانند، خدا میخواهد آنها را در ناز و نعمت فرور برد، تا به هنگام گرفتار شدن در چنگال کیفر الهی، تحمّل عذاب برای آنها دردناکتر باشد و نیز نمیدانند، این اموال و فرزندان فراوان در حقیقت یک نوع عذاب یا مجازات یا مقدّمه عذاب و کیفر برای آنها است.[223]
* پندار مشرکان مکّه دربارة خیر و برتری معبودهای خویش بر عیسی (علیه السلام):
«وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ م

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.
َرْیَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ یَصِدُّونَ ـ وَقَالُوا أَآلِهَتُنَا خَیْرٌ أَمْ هُوَ …»[224]؛ و هنگامی که در مورد پسر مریم مثالی آورده شد، ناگهان قوم تو به خاطر آن فریاد راه انداختند و گفتند: آیا خدایان ما بهترند یا او.
منظور از مثال، همان است که مشرکان به عنوان استهزاء، به هنگام شنیدن آیة شریفة «شما و آنچه غیر خدا میپرستید، هیزم جهنّم خواهید بود»[225] گفتند. گفتار آنها این بود که «عیسی بن مریم» نیز معبود واقع شده و به حکم این آیه باید در دوزخ باشد، چه بهتر که ما و بتهایمان نیز همسایة عیسی باشیم! گفتند و خندیدند و مسخره کردند!
سپس گفتند که آیا خدایان ما بهتر است یا مسیح؟! هنگامی که او دوزخی باشد، خدایان ما که از او بالاتر نیستند، ولی قرآن جواب آنها را داد که آنها به خوبی میدانند تنها معبودانی وارد دوزخ میشوند که راضی به عبادت عابدان خود بودند، مانند فرعون که آنها را به عبادت خود دعوت مینمود، نه مانند مسیح که از عمل آنها بیزار بوده و هست.[226]
در مواردی افراد چیزهائی را که دارای خیر بودند، گمان میکردند که آنها دارای خیر نیستند در حالی که اسلام این فکر آنها را نیز انکار کرد، مانند:
* پندار فقدان خیر در دین اسلام از سوی کفّار:
در ابتدای ظهور اسلام، افراد فقیر و بادیه نشین و کسانی که از رتبة اجتماعی پایینی برخوردار بودند، به دین اسلام استقبال نشان میدانند و مسلمان میشدند، امّا کفّار قریش که مردانی ثروتمند و شهرنشین بودند، میگفتند که: اگر اسلام چیز خوبی بود این بی سرو پاها بر ما سبقت نمیگرفتند.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
«وَقَالَ الَّذِینَ كَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا لَوْ كَانَ خَیْرًا مَّا سَبَقُونَا إِلَیْهِ …»[227]؛ و کسانی که کافر شدند، به آنها که ایمان آوردهاند، گفتند: اگر این دین خوب بود، بر ما بدان پیشی نمیگرفتند غافل از اینکه عیب در خود آنها بوده است، نه در آئین اسلام، آنها نخواستند به وسیلة قرآن، هدایت شوند نه اینکه هدایت قرآن کمبودی داشت. اگر خود برتربینی و خودمحوری، اجازة تحقیق حق به آنها میداد، و همانند تهیدستان پاکدل، حقجو و حق طلب بودند، آنها نیز به سرعت جذب دین اسلام میشدند.
* پندار فقدان خیر محرومان و مستضعفان جامعه از سوی اشراف قوم نوح:
« … لا أقول لِلَّذین تزدری أعینکم لن یؤتیهُمُ الله خیراً …» ؛ نمیگویم کسانی که در نظر شما خوار میآیند، خداوند خیری به آنها نخواهد داد.
چه جهل و نادانی بالاتر از اینکه ثروتمندان مقیاس فضیلت را گم کنند و آن را در ثروت، مال و مقامهای ظاهری بدانند و خیر را اینها بدانند ولی حضرت نوح به افرادی که این دیدگاه را داشتند فرمود: من هرگز نمیتوانم دربارة این افرادی که در چشم شما حقیرند مانند شما بگویم که خداوند هیچ خیر و پاداش نیکی به آنها نخواهد داد.
جمع بندی
در این فصل خیر از نگاه قرآن و فلاسفة اسلامی ذکر شد. ابتدا به واژه شناسی خیر در قرآن پرداختیم و واژه هایی را که بر معنی و مفهوم خیر دلالت میکردند، ذکر کردیم. بعد از بیان واژه شناسی، مصادیقی را که قرآن به خیر بودن آنها تصریح کرده، ذکر کردیم. در تحلیل فلسفی خیر، معنای خیررا از نگاه فلاسفة اسلامی بیان کردیم ؛ آنها وجود را مساوی خیر میدانند، به این صورت که خیر چیزی است که اشیاء به آن مشتاقند و چیزی را که همة اشیاء به آن اشتیاق دارند وجود یا کمالات وجود است و چیزی از اشیاء به عدم مشتاق نیست و عدم، مطلوب واقع نمیشود. مصادیق خیررا از نگاه فلاسفه تحلیل کردیم، به این بیان که هر چه قدر وجود تمامتر و کاملتر باشد خیریّت آن عالیتر و بیشتر است و وجودی که نور محض و فوق تمام است و همة اشیاء وجودشان از ناحیه اوست، خیر محض است و هر چه وجودات، وجودشان به مبدأ قیوم نزدیکتر باشد، خیریّتشان بیشتر است تا میرسد به عالم مادّه؛ عالمی که عالم حرکات و تصادمات است و به خاطر همین حرکات و تصادمات، تضاد به وجود میآید و به خاطر تضاد، دستخوش شر و بدی میشوند، با این حال آفرینش این قسم هم بر خدا واجب است؛ چون در ترک آفرینشِ عالم مادی که دارای خیر فراوان است به سبب شر قلیل، خیر بسیار و فراوان تعطیل میشود.
بعد از ذکر مصادیق به بیان ملاک تشخیص خیر و شر پرداختیم و نظر قرآن را در حدّ وسع با بهره گرفتن از کتب تفسیر، مخصوصاً تفسیر المیزان بیان کردیم به این صورت که خداوند در درون انسانها فطرتی پاک قرار داده که قابلیّت تشخیص خوبی ها و بدیها را دارد. همچنین خداوند عقل را در وجود انسان قرار دارد؛ عقلی که با آن خیر و شرّ را تشخیص میدهد و حجّتی است بر انسان که در روز قیامت به واسطة آن یا مثاب است و یا معاقب. این دو (عقل و فطرت) حجّت خدا از درون میباشند، امّا چونکه ممکن است فطرت پاک از راه خود منحرف شود و عقل هم به وسیلة هوا و هوس از تشخیص خیر و شرّ واقعی دور بماند، خداوند وحی الهی را به واسطة پیامبرانش برای انسان فرستاده تا خیر و شرّ خود را در دنیا و آخرت تشخیص دهد.

فصل سوم

تحلیل فلسفی آیات شرّ در قرآن کریم

3ـ1. واژه شناسی شرّ در قرآن
بعضی کلمات در قرآن مورد استفاده واقع شده که مرادف معنای شرّ میباشد یا بار معنائی شر را حمل میکند. این کلمات عبارتند از:

a>3ـ1ـ1. سوء
راغب اصفهانی در کتاب مفردات در مورد این کلمه میفرماید:
«السوء کل ما یغمّ الانسان من الأمور الدنیویة و الأخرویة و من الأحوال النفسیة و البدنیّة و الخارجیة، من فوات المال و جاه و فقد حمیم، و قوله: «بَیضاء مِن غَیرِ سوءٍ»[228] أی من غیر آفة بها و فسرّ بالبرص و ذلک بعض الآفات التی تعرض للید، و السیئة: الفعل القبیحة و هی ضدّ الحسنة»[229]
سوء به هر چیزی گفته میشود که انسان را غمگین و ناراحت سازد، از امور دنیایی میخواهد باشد یا اخروی، و همچنین فرقی نمیکند که از احوال نفس یا بدن یا اشیای خارجی باشد، مانند: از دست دادن مال یا جان یا دوستی صمیمی و قول خداوند که میفرماید: دستانی که سفید و بی گزند باشد، یعنی بدون اینکه آسیب و آفتی در دستها باشد، دستها سفید میباشند و منظور از آن برش باشد؛ که برش یکی از آفات دست میباشد که بر آن عارض میشود. و سیئه یعنی فعل قبیح و ضدّ حسنه است.
«أنّ الأصل الواحد فی هذه المادّه هو ما یقابل الحسن، و هو ما یکون غیر مستحسن فی ذاته، سواء کان فی عمل أو موضوع أو حکم أو أمر قلبیّ أو معنوی أو غیرها»[230]
أصل واحد در این کلمه به آن چیزی گفته میشود که در مقابل حسن است و در ذات خودش مورد حسن و نیکوئی قرار نمیگیرد، خواه این أصل در عملی باشد یا موضوع خارجی یا حکمی یا یک أمر قلبی یا معنوی و یا غیر اینها.
مادّة «سوء» 167 بار در قرآن کریم آمده است و کلمة سوء به معنای هر چیزی است که انسان از آن نفرت دارد و آن را یا به حسب طبعش یا عقلش و یا شرع بد میداند.

3ـ1ـ2. ضرّ
علّامه مصطفوی دربارة این کلمه میفرماید:
«أن الأصل الواحد فی المادّة: هو ما یقابل النفع، فالنفع هو الخیر العارض یتحصّل للإنسان، و الضرّ هو الشرّ المتوجّه للشیء یوجب نقصاناً فیه أو فی متعلّقاته»[231]
أصل واحد در این مادّه به آن چیزی گفته میشود که مقابل نفع است، پس نفع خیر عارضی است که برای انسان حاصل میشود. و ضرّ به شرّی گفته میشود که متوجّه شیئی باشد که موجب نقصان در آن یا نقصان در متعلّقاتش میشود.
مانند حصول نقصان در اعتقادات یا بدن یا مال یا غیر اینها. مانند آیه: «وَیَتَعَلَّمُونَ مَا یَضُرُّهُمْ وَلاَ یَنفَعُهُمْ»[232]؛ چیزی از آنها میآموختند که برای آنها سودی نداشت و به آنها ضرر میزد.
علم اگر موجب هدایت به خیر و صلاح و تکامل نفس نشود، ضرر است و موجب فساد و گمراهی. این مادّه 74 بار در قرآن ذکر شده است و به فتح و ضمّ «ضاد» هر دو آمده است.
راغب در مورد این واژه میگوید:
«الضُرُّ: سوء الحال، إمّا فی نفسه لقلّة العلم و الفضل و العفّة و امّا فی بدنه لعدم جارحة و نقص و امّا فی حالة ظاهرة من قلّة مال و جاه»[233] ؛ ضر به معنای بد حالی است، اعمّ از آنکه در نفس باشد، مثل فقد علم و عفّه، یا در بدن، مثل نقص عضو، یا در حالت ظاهری، مثل کمی مال و جاه.

3ـ1ـ3. فساد
«الفساد: خروج الشیء عن الإعتدال قلیلاً کان الخروج عنه أو کثیراً و یضادّه الصلاح»[234]؛
فساد یعنی خارج شدن شیء از اعتدال، خواه کم باشد یا زیاد و فساد ضدّ صلاح است.
«أن الأصل الواحد فی المادّه هو ما یقابل الصلاح و یحصل الفساد بحصول اختلال فی نظم الشیء و اعتداله و الفساد إمّا فی الوجود الخارجی، کما فی قوله: «وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِیهِنَّ … »[235] و إما فی الأعمال، کما فی قوله: «قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِكُ الدِّمَاء …»[236] [237] ؛ أصل واحد در این مادّه آن چیزی است که مقابل فساد است و فساد با وجود آمدن اختلال در نظم و اعتدال چیزی به وجود میآید و فساد یا در موجودات خارجی است، مانند قول خداوند که میفرماید: و اگر حق از هوسهای آنها پیروی میکرد، قطعا آسمانها و زمین و هر که در آنهاست تباه میشد. و یا فساد در أعمال و رفتار به وجود میآید، مانند قول خداوند که میفرماید: و گفتند آیا کسی را در آن قرار میدهی که در آن فساد کند و خونها بریزد.
مادّة «فسد»، 50 بار در قرآن تکرار شده است.

3ـ1ـ4. منکر
راغب در مورد این واژه میفرماید:
«المنکر:کلّ فعل تحکم العقول الصحیحة بقبحه أو تتوقّف فی استقباحه و استحسانه، فتحکم بقبحه الشریعة»[238]
منکر به هر فعلی گفته میشود که عقول صحیحه حکم به قبیح بودن آن می کند، یا در زشت شمردن یا نیکو شمردن آن عقل توقف میکند، امّا شرع حکم به قبح بودن آن میکند.
«أن الأصل الواحد فی المادّة: هو ما یقابل العرفان، و هو ما لا یعترف العقل السالم بحسنه، بل یحکم بقبحه»[239]
أصل واحد در مادّه این کلمه آن چیزی است که مقابل عرفان میباشد و آن چیزی اس
ت که عقل سالم به حسن آن اعتراف ندارد، بلکه حکم به قبیح بودن آن میکند.
هر چیزی که عقل یا شرع به قبح و زشت بودن آن حکم کند، فطرت خدا جوی و وجدان بیدار از آن دوری میکند و به آن میلی ندارد.

3ـ1ـ5. قبیح
«القبیح ما ینبوعنه البصر من الأعیان، و ما تنبوعنه النّفس من الأعمال و الأحوال»[240] ؛
قبیح در اعیان آن است که چشم دیدن آن را ناپسند دارد و قبیح از اعمال و احوال آن است که نفس آن را ناپسند داند.
«و هو خلاف حسن و قبحه الله یقبحه: نحّاه عن الخیر»[241]؛ قبیح خلاف حسن است و قَبّحه الله یعنی خداوند او را از خیر دور کرد.
«أن الأصل الواحد فی المادّه هو ما یخرج عن الإعتدال کما انّ الحسن ما یکون اعتدال بین أجزائه و أعضائه»[242]؛ اصل واحد در مادّة این کلمه یعنی خروج از اعتدال همچنانکه حسن به چیزی اطلاق میشود که بین أجزا و أعضایش إعتدال باشد.
«وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا لَعْنَةً وَیَوْمَ الْقِیَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِینَ»[243] ؛ و در این دنیا لعنتی بدرقة آنان کردیم و روز قیامت نیز ایشان از زشت رویانند.
از آنجا که پیشوایان کفر در روز قیامت به نصرت هیچ کافری نمیرسند، ناگزیر حالتی خواهند داشت که دلهای أهل محشر از آنها متنفّر و منزجر خواهد بود و مردم از ایشان خواهند گریخت و أحدی نزدیک ایشان نمیشود.[244]

 

جدول شماره ۴- ۱۹: نتایج آزمون لوین در مورد پیش فرض تساوی واریانس راهبرد حل مسائل برنامه‌ریزی‌شده

 

 

۷۹

 

 

 

جدول شماره ۴- ۲۰: نتایج تحلیل کوواریانس راهبرد حل مسائل برنامه‌ریزی‌شده در هر دو گروه آزمایش و کنترل

 

 

۷۹

 

 

 

جدول شماره ۴-۲۱: نتایج آزمون لوین در مورد پیش فرض تساوی واریانس ارزیابی مجدد مثبت

 

 

۸۰

 

 

 

جدول شماره ۴-۲۲: نتایج تحلیل کوواریانس ارزیابی مجدد مثبت در هر دو گروه آزمایش و کنترل

 

 

۸۰

 

 

چکیده
اثر بخشی طرحواره درمانی بر راهبردهای مقابله ای و سازگاری اجتماعی افراد وابسته به مواد شهر یاسوج
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
به وسیله­
علی رکنیان زاده

 

هدف از انجام این پژوهش تعیین اثر بخشی طرحواره درمانی بر راهبردهای مقابله ای و سازگاری اجتماعی افراد وابسته به مواد مراجعه کننده به مراکز سرپایی درمانی نگه دارنده با متادون شهر یاسوج بود. بدین منظور با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی از بین مراجع کنندگان به مراکز درمانی نگه دارنده با متادونشهر یاسوج ۴۰ نفر انتخاب شدند. این افراد به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل گماشته شده اند و مقیاس سازگاری اجتماعی و راهبردهای مقابله ای بر روی آنها به عنوان پیش آزمایش اجرا شد. سپس گروه آزمایش طی ۸ جلسه مداخله انفرادی با رویکرد طرحواره درمانی قرار گرفتند، طی این مدت گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. پس انجام درمان همان ابزار به عنوان پس آزمون بر روی آزمودنی ها اجرا گردید. برای تجزیه و تحلیل نتایج از آزمون کواریانسونرم نرم افزار SPSS استفاده شد. نتایج حاکی از آن بود که بین میزان سازگاری اجتمالعی و راهبردهای مقابله ای رابطه معنا دار وجود دارد. یعنی بین گروه کنترل و آزمایش پس از اتمام درمان تفاوت معناداری وجود دارد.

واژه های کلیدی: طرحواره درمانی، سازگاری اجتماعی، راهبردهای مقابله ای، افراد وابسته به مواد.

 

 

 

فصل اول

 

کلیات پژوهش

 

۱- کلیات

 

مقدمه

مهارت مقابله‌ای[۱]: همه افراد در طول زندگی خود با استرس روبرو می‌شوند. زندگی بدون استرس یعنی مرگ، آنان در همه شرایط تحت استرس قرار دارد. ولی گاهی امکان دارد یک استرس بیماری زا و مشکل زا شود، این مسئله بستگی به مقابله‌های فرد دارد. منظور از مقابله کوشش و تلاش‌هایی است که خود انجام می‌دهد تا استرس را از میان بردارد، برطرف کند، یا به حداقل برساند و یا تحمل کند.
دقت داشته باشید که ما همیشه نمی‌توانیم منبع استرس را از میان برداریم. بلکه در مواردی باید آن‌ ها را کاهش دهیم و در مواقعی هم باید استرس را تحمل کنیم. مثلاً ما نمی‌توانیم کاری کنیم که اختلاف‌ والدین حل شود. در این موارد باید سعی شود تا استرس های ناشی از این اختلاف را کاهش دهیم و یا به صورتی تحمل کنیم تا کمتر آزار دهنده شود. کوشش‌های مقابله‌ای کاهش به صورت ‌انجام دادن کار، فعالیت و اقدام خاصی است و گاه به صورت انجام دادن فعالیت‌های ذهنی و درون روان است. به این ترتیب می‌توان گفت دو نوع مقابله وجود دارد: مقابله‌های مسأله مدار[۲] و مقابله‌های هیجان مدار[۳]. در اکثر موارد ضروری و سالم است که هر دو نوع مقابله با هم مورد استفاده قرار بگیرند.
سازگاری اجتماعی[۴]: اجتماعی شدن یک فرایند دو جانبه ارتباطی میان فرد و جامعه است. به همین دلیل جریانی پیچیده به حساب می‌آید که ابعاد و جوانب گوناگونی دارد. کسب مهارت‌های اجتماعی، چگونگی برقراری ارتباط با سایر افراد و سازگاری اجتماعی از جمله این ابعاد می‌باشند.
از سازگاری اجتماعی تعاریف متعددی شده است. اسلبی[۵] وگورا[۶](۱۹۸۸)، به نقل (ادیبی،۱۳۸۱) سازگاری اجتماعی را مترادف با مهارت اجتماعی می‌دانند. از نظر آن‌ ها مهارت اجتماعی عبارت است از توانایی ایجاد ارتباط متقابل با دیگران در زمینه خاص اجتماعی طریقی خاص که در عرف جامعه قابل قبول باشد. در حالی که فریدمن (۱۹۸۰) سازگاری اجتماعی و مهارت اجتماعی را فرایندی می‌دانند که افراد را قادر می‌سازد تا رفتار دیگران را درک و پیش‌بینی کنند، رفتار خود را کنترل کنند و تعاملات اجتماعی خود را تنظیم نمایند. عوامل متعددی در سازگاری شخصی و اجتماعی افراد نقش دارند که در نظریه‌ها و دیدگاه‌های مختلف تربیتی، روان‌شناختی، جامعه ‌شناختی بر آن‌ ها تاکید کرده‌اند.
طرحواره‌ درمانی[۷]: شاید ‌بتوان گفت ‌طرحواره یک بسته حافظه ایست که محتوای آن را آموزه‌های فرد در طول زمان شکل می‌دهد.
باید توجه ‌داشت که در روند پدیدایی طرحواره‌ها عواملی مثل بنیادهای زیستی فرد و عوامل مربوط به محیط تربیتی او مثل خانواده، فرهنگ، تجارب وی در فرایند رشد، رخدادهای بزرگ و… تأثیر می‌گذارند. این بسته‌ حافظه­ای مثل یک فیلتر بزرگ و پیچیده بر سر راه اطلاعات ورودی به حافظه و همچنین اطلاعات موجود در حافظه عمل کرده و با سرند، دسته‌بندی و سازمان‌دهی، شکل‌گیری معانی جدید را در ذهن ممکن می‌سازد (حمید پور، حسن و اندوز، زهرا،۱۳۸۹).
طرحواره‌ها فراتر از یک باورند آن‌ ها ما را برای مقوله‌بندی اطلاعات و پیش‌بینی رخدادها توانا می‌سازند.
یک طرحواره ‌در برگیرنده مجموعه‌ای از خاطرات، هیجان‌ها، حس‌های بدنی و ساختارهاست. ویژگی مقاوم‌ بودن و سخت‌جانی طرحواره‌ها آن‌ ها را در صدر فهرست چالش‌های کسانی می‌گذارد که در حرفه‌شان با «تغییر­» سر­ وکار دارند (یانگ، ۱۳۸۹).
طرحواره‌ درمانی است ابتکاری و تلفیقی که توسط یانگ و همکارانش پایه‌گذاری شده است او در این درمان کوشیده است تا با به‌کارگیری مبانی و راهبردهای روش‌های درمان شناختی – رفتاری (CBT) و مؤلفه‌هایی از سایر نظریه‌ها مثل دلبستگی، روابط شیء ای، ساختارگرایی و روان تحلیلگری و تلفیق یکپارچه و منسجم آن‌ ها با یکدیگر یک‌ مدل درمانی جدید را برای درمان اختلالات دیرپایی مثل اختلالات شخصیت و اختلالات مزمن محور یک ارائه ‌دهد (بک[۸]،۱۹۹۶).
سه دهه پیش بک مطرح ساخت که هرچند کاربرد اطلاعات مربوط به دوران کودکی برای درمان دوره حاد افسردگی‌ و اضطراب لازم نیست اما برای درمان مشکلات مزمن شخصیتی ضروری به نظر می‌رسد.
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
طرحواره‌ درمانی به درک پایه‌های مشکلات روان‌شناختی فرد در دوران کودکی، ارتباط مراجع – درمانگر و نشاندن فرمول‌بندی مشکل بر زمینه تاریخچه فردی گسترده‌تری پای می‌فشارد.