نتیجه گیری:
فرضیه اول: آموزش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر میزان نشخوار فکری زنان موثر است.
در تبیین این یافته می توان گفت که بیماران با بهره گرفتن از مهارتهای ذهن آگاهی یاد میگیرند که برای قضاوت و سرزنش کردن خود، که سوخت و تغذیه کننده ی افکار منفی هستند، قدرت ، اختیار و ارزش کمتری قائل شوند و به این حالت ها با مهربانی و پذیرش پاسخ دهد.(کویکن،2010).
هدف ذهن آگاهی تغییر سبک تفکر به سمت شیوه ی “بودن” است. در این روش درمانی هدف این است که روشی به بیماران آموزش داده شود که بتوانند بطور متفاوتی با افکار و تجربیاتشان برخورد کنند.(کارن ،2009)
آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی برای بیماران به این هدف صورت می گیرد که آنان به درک این نکته نائل آیند که ، افکار تنها ” فکر” هستند و واقعیت نیستند.هنگامی که آنها توانستند به افکارشان صرفا به عنوان یک فکر و چیزی جدا و بیرون از خودشان بنگرند ،آنگاه می توانند با دید روشن تری به واقعیت بنگرند و مدیریت بیشتری بر وقایع داشته باشند .
این روش درمانی توجه و تمرکز و استفاده از تکنیک هایی جهت تمرین این تمرکز و بکار بستن آن در لحظه لحظه ی زندگی را به افراد می آموزد.و این توانایی را به آنان میدهد که با وقوع اولین نشانه ها ، از قبیل خلق منفی ، افکار منفی و شیوه های پردازش ناکارآمد ، خودشان را به لحظه ی حال بیاورند و با تمرکز بر اجزایی مانند تنفس ، احساسات بدنی و اعمالشان درنهایت از افتادن در دام ” مارپیچ نزولی” افسردگی رهایی یابند.(سگال و ویلیامز،2002).
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
در شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر خلاف شناخت درمانی کلاسیک هدف تغییر محتوای افکار و چالش با آنها به منظور جایگزین کردن افکار جدید نیست ، در شناخت درمانی تلاش می شود که برای کنترل و تنظیم هیجانات ، افکار زیربنایی آن هیجانات شناسایی و تغییر یابند ، در حالی که در روش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی ، تنظیم هیجانات از راه پرورش و پخته کردن خود هیجانات و بدون دستکاری مستقیم افکار صورت می گیرد . در واقع در این روش فرض بر این است که افکار انرژی لازم برای اثربخشی را از هیجاناتشان کسب می کنند و بجای واقعی پنداشتن آنها ، باید به گونه ای متفاوت و از دیدگاهی دیگر به افکار نگریست. از دیگر مزایای کاربرد این روش درمانی در اختلالات روانپزشکی بویژه افسردگی ، می توان به نبود عوارض جانبی و افزایش کیفیت زندگی افراد افسرده پس از گذراندن دوره ی درمان اشاره کرد(کاویانی و همکاران1387).
فرضیه دوم: آموزش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر میزان افسردگی زنان موثر است.
در تبیین این یافته می توان گفت که پروتکل ذهن آگاهی در اصل برای پیشگیری از برگشت علایم افسردگی در مرحله ی بهبود موقت طراحی شده است، درمانی کارا در مرحله ی فعال افسردگی و حتی افسردگی های مزمن و مقاوم به درمان می باشد و به نظر میرسد قادر به برطرف نمودن علائم افسردگی و درمان این بیماری باشد.(حناساب زاده اصفهانی ،1387).
آموزش ذهن آگاهی کاهش پریشانی روان شناختی و نشانه های اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد و موجب بهبود بهزیستی روانی، جسمانی، هیجانی و معنوی ، بهبود کیفیت خواب و کاهش نشانه های فیزیکی
می شود(کیوست استیجن،2008).
ذهن آگاهی بر عمل شاخه پاراسمپاتیک سیستم عصبی اثر می گذارد.اجرای تمرینات آن سبب الگوهای جدیدی از خود تنظیمی می شود.نتایج مرتبط با سلامت ذهن اگاهی در بسیاری از زمینه ها شامل بهبود کارکرد ایمنی ,کاهش افسردگی,کاهش سردرد,کاهش تنش عضلانی,و سردرد,کاهش کلسترول و سطح کورتیزول خون می‌باشد،(گروسمن 2004).
ذهن آگاهی همچنین پیش بینی کننده رفتار خودتنظیمی و حالات هیجانی مثبت بوده و از طریق ترکیب سرزندگی و واضح دیدن تجربیات می تواند تغییرات مثبتی را در شادکامی و بهزیستی ایجاد نماید(برون2003).
این روش درمانی همچنین توجه و تمرکز و استفاده از تکنیک هایی جهت تمرین این تمرکز و بکار بستن آن در لحظه لحظه ی زندگی را به افراد می آموزد.و این توانایی را به آنان میدهد که با وقوع اولین نشانه ها ، از قبیل خلق منفی ، افکار منفی و شیوه های پردازش ناکارآمد ، خودشان را به لحظه ی حال بیاورند و با تمرکز بر اجزایی مانند تنفس ، احساسات بدنی و اعمالشان درنهایت از افتادن در دام ” مارپیچ نزولی” افسردگی رهایی یابند(سگال،2002).
فرضیه سوم پژوهش:
آموزش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر میزان احساس نگرانی زنان موثر است.
در تبیین این یافته می توان گفت که آموزش ذهن آگاهی کاهش پریشانی روان شناختی و نشانه های اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد و موجب بهبود بهزیستی روانی، جسمانی، هیجانی و معنوی ، بهبود کیفیت خواب و کاهش نشانه های فیزیکی می شود(کیوست استیجن،2008).
آموزش ذهن آگاهی برای کاهش اضطراب و تنش شامل سه مولفه است:
1.رشد آگاهی از طریق یک روش شناسی نظام دار که در برگیرنده تمرین های رسمی ذهن آگاهی(وارسی بدن،نشستن در حالت مراقبه،حرکت هوشیارانه)وتمرین های غیر رسمی ذهن آگاهی(گسترش آگاهی در هر لحظه از زندگی روزمره)است.
2.چارچوب نگرشی خاص،این چارچوب با مهربانی،کنجکاوی و رضایت از بودن در زمان حال مشخص می شود که همراه با آشکار سازی تجارب است.این اعمال هم به صورت اندیشمندانه در ضمن اجرا و تمرین پرورش می یابند و به طور خود انگیخته از عمل فرد نشات می گیرند.
3

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.
.درک درست از آسیب پذیری بشر که این مساله ابتدا از طریق آموزش های شنیداری و سپس از طریق جستجوی اعتبار آن ها از طریق مشاهده مستقیم فرایند تجربه در عمل طی تمرین های ذهن آگاهی رشد می یابد.ما از طریق این فرایندها می اموزیم گرچه رنج قسمتی از تجربه ماست اما راه هایی وجود دارد که ما می توانیم الگوهای عادت شده جدیدی را جهت ایجاد،افزایش و تعمق در آن یاد بگیریم،(ربکا کرین 2011).
مراقبه ذهن آگاهی در راس آموزه های بودایی است و برای کاهش رنجش و افزایش شادکامی در انسان ها طراحی شده است.بنابر این مختص یک مشکل یا اختلال نیست بلکه به طور بالقوه برای هر کسی که احساس درد و آشفتگی می کند،قابل استفاده است.جان کابات ذین که مراقبه بودایی را تمرین کرده بود،امیدوار بود چاره ای برای بیمارانی بیاندیشد که درمان پزشکی شان رضایت بخش نبود.او یک برنامه گروهی 10 جلسه ای برای بیماران مبتلا به درد مزمن و طیف وسیعی از مشکلات مرتبط با استرس پیشنهاد کرد.این بیماران از سوی پزشکان خود ارجاع شده بودند چون درمان پزشکی سنتی چیز بیشتری برای ارائه نداشت.این برنامه مبتنی بر تمرین فشرده چندین نوع از مراقبه ذهن آگاه بود و برای کمک به بیماران به منظور پرورش آگاهی و پذیرش تجربه حال حاضر طراحی شده بود.این برنامه در آن زمان به دلیل دغدغه هایی از این دست که مراقبه یک فعالیت افسانه ای نگریسته شود و آن هم برای بیمارانی در یک مرکز پزشکی دانشگاهیی،کاهش استرس نامیده شد.در نهایت برنامه ی تحت عنوان ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس شناخته شد و هم اکنون در شکل استانداردش یک برنامه گروهی 8 هفته ای است برای بیش از 30شرکت کننده با جلسات هفتگی5/2 ساعته و یک جلسه کامل روزانه در هفته ششم.برنامه های ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس فراوانی در آمریکای شمالی و اروپا در دسترس هستند.انطباق با جمعیت ها و زمینه های مختلف گزارش شده است از جمله بیماران سرطانی ، بیماران قلبی،فیبرو میالژی،سندرم خستگی مزمن،و به همین ترتیب استرس موقعیت شغلی و بهبود تقویت در روابط بین زوجین سایر انطباق های آن هستند.در بیشتر مطالعات منتشر شده بر شکل 8 جلسه گروهی تاکید شده اما محتوای آن با جمعیت یا شرایط مورد مطالعه تناسب پیدا می کند.از آنجایی که تمرینات ذهن اگاهی مختص یک جمعیت یا اختلال ویژه نیستند،تغییرات گسترده ضرورت ندارد،(لبو2008).

محدودیت‌های پژوهش:
– شاخص‌های مورد پژوهش (افسردگی بک، نشخوارفکری واحساس نگرانی) در این پژوهش می‌تواند طیف‌های مختلفی را داشته باشند، از این رو باید در نظر داشت که شاخص‌های مورد پژوهش در حد اطلاعاتی است که از پرسشنامه و برنامه درمانی حاصل می‌شود، است.
– در این پژوهش به دلیل اینکه از مجموعه‌ای از تکنیک‌های آموزشی استفاده شده است در نتیجه اثر اختصاصی هر کدام به طور جداگانه مشخص نشده است.

پیشنهادهای پژوهش:
– یافته‌ها نشان داد که شناخت درمانی مبتنی بر حضور ذهن بر کاهش افسردگی،نشخوارفکری و نگرانی زنان بخش اورژانس موثر است؛ از این رو پیشنهاد می‌شود که مسئولین بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، واحدهای مشاوره بالینی را فعال‌تر از قبل نمایند و بر اساس نتایجی پژوهش‌های مختلف، برنامه‌های درمانی ویژه و متناسب با بیماری‌های مختلف را طراحی و اجرا نمایند.
– تأثیر غیر قابل انکار شاخص‌های روان‌شناختی بر سطح بهبودی اختلالات روانشناختی بیماری های جسمانی، پیشنهاد می‌شود مسئولین درمانی کشور، آموزش‌های بالینی کارکنان درمانی کشور (پرستاران و پزشکان و پیراپزشکان) را در برنامه‌های منظم و مدام و هدف‌مند در دستور کار خود قرار دهند تا از این طریق بتوان مراکز درمانی اثرگذارتری نسبت به قبل در زمینه بهبود بیماران داشته باشیم.
-پژوهشگران در آینده از حجم نمونه گسترده­تری استفاده کنند. با این روند می­توان تفاوت­های فردی موجود بین افراد را در نظر گرفت و یافته­ های به­دست­آمده را با توجه به آن تفسیر کرد.
-از پژوهشگران دیگر درخواست می شود تا نسبت به کاربردن آموزش های دیگر همچون آموزش مهارتهای زندگی،ایمن سازی در مقابل استرس،شناختی رفتاری و.. برای کاهش افسردگی و اضطراب زنان استفاده کنند.
پیشنهاد‌های کاربردی

پیشنهاد می‌شود در تحقیقات آینده برای ارزیابی بهتر شیوه‌های شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، زمان مرحله پیگیری حداقل 6 ماه تعیین شود.
با توجه به مؤثر بودن آموزش شناخت درمانی مبتنی بر حضور ذهن بر کاهش نشخوار فکری،افسردگی و نگرانی، روانشناسان و مشاوران در مراكز خدمات مشاوره می توانند از این رویكرد در جهت درمان افراد استفاده كنند.
پیشنهاد می­شود سخنرانی ها، کارگاه ها و یا همایش هایی در خصوص ذهن آگاهی با توجه به عملکرد مثبت آن در ارتقاء سلامت زنان و کارایی بهتر آنها درجامعه، در مراکز مشاوره برگزار شود.
پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های آموزش عمومی بر اساس عناصر این درمان تهیه و در مراکز مشاوره اجرا شود.
منابع:
-امیدی، ع ،محمد خانی ،پ ،دولتشاهی ، پ و پورشهباز، ع . اثربخشی درمان ترکیبی حضور ذهن مبتنی بر درمان شناختی و درمان شناختی – رفتاری بر کاهش تعمیم پذیری بیش از حد حافظه ی بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی . مجله ی تحقیقات علوم رفتاری ، دروه ی 7 ، شماره ی 2 ،1388، صفحات 116 – 107.
-امیدی، ع ،محمد خانی، پ ،دولتشاهی، پ و پورشهباز، ع. اثر بخشی درمان ترکیبی روش حضور ذهن مبتنی
بر درمان شناختی و درمان رفتاری – شناختی بر نشانگان روان‌پزشکی بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی. فصل‌نامه‌ی علمی پژوهشی فیض. دوره‌ی دوازدهم، شماره‌ی 2، 1387، صفحات 12- 9 .
-اسمیت، ای. ا.، هکسما، ن. س.، فردریکسون، ب.، لافتوس، ر. ج. زمینه روا‌‌ن‌شناسی اتکینسون و هیلگارد. جلد دوم ترجمه حسن رفیعی، محسن ارجمند، حسن حمیدپور(1386). تهران: ارجمند.
-الهیاری، ع.(1376). تعیین پرخاشگری نوجوانان بر حسب مؤلفه های شخصیت.
-برک، ل.(1389). روانشناسی رشد ( از نوجوانی تا پایان زندگی). ترجمه سید محمدی یحیی. تهران:رشد
-بیابانگرد، ا. (1381). روان شناسی نوجوانان. تهران: فرهنگ اسلامی.
–حناساب زاده اصفهانی ،م. کارآمدی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر افکار خودکشی،افکار خودآیند منفی و. افسردگی در مبتلایان به اختلال افسردگی اساسی.پایان نامه.1387.دانشگاه علوم پزشکی ایران.
– حمیدپور ،ح. “مقایسه‌ی کارایی و اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر هشیاری فراگیر در درمان و جلوگیری از عود و بازگشت افسرده خویی”.فصل‌نامه‌ی پژوهش در سلامت روان‌شناختی ،دوره‌ی اول، شماره‌ی 1،1386
-دابسون،ک ؛محمدخانی،پ.(1386).مشخصات روانسنجی پرسشنامه افسردگی بک-2در مبتلایان به اختلال افسردگی اساسی در دوره بهبودی نسبی.ویژه نامه توانبخشی در بیماری ها و اختلالات روانی،8(29)،86-80.
-دلاور، ع.( 1385). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: ویرایش، ص 90-89.
-دوپاولو، ج.(1381). درمان افسردگی. ترجمه قرچه داغی مهدی. تهران: پیکان، ص 112-108.
-دولتیان، م، باخته اعظم، ولایی ناصر، افشار فاطمه.(1382). شیوع افسردگی و عوامل مرتبط با آن در مراحل مختلف یائسگی در زنان ساکن شهر کرمانشاه.(1382). فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، بهبود، سال دهم، شماره اول، بهار، ص 89- 76.
-لینفورد.(1374). مختصر روانپزشکی. ترجمه محیط احمد وهمکاران. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ص 84.
-سادوک ویرجینیا آلکوت، سادوک بنجامین.(2007). خلاصه روانپزشکی: علوم رفتاری/روانپزشکی بالینی، ترجمه فرزین رضاعی.(1387).تهران: ارجمند.

 

از دیگر عوامل تاثیر گذار بر فرایند همگرایی و واگرایی باید به نقش قدرتهای بزرگ و منتفذ در منطقه اشاره کرد. تئوری کانتوری و اشپیگل در وضعیت همگرایی و واگرایی به نقش قدرت های اثر گذار فرامنطقه ای به عنوان یک عامل تاثیرگذار بر این فرایند توجه کرده اند. اقداماتی چون کمکهای مادی و بازرگانی، سرمایه گذای های خارجی، کمکهای نظامی، مداخله و براندازی، اتحاد و… شیوه های متفاوت قدرتهای درگیر اثر گذار در یک منطقه است که با بهره گرفتن از ترتیبات دوجانبه یا چند جانبه به اجرا گذارده میشود. این اقدامات ممکن است همبستگی اجتماعی و اقتصادی-سیاسی را کاهش یا افزایش دهد. قدرتهای فرامنطقه ای میتوانند با اقدامات خویش بر سایر الگوهای ارتباطی، سطح قدرت و حتی ساختار روابط تاثیر بگذارند(پیشداد، 1383: 221).
عکس مرتبط با اقتصاد
در منطقه خلیج فارس متغیر اثرگذار کشورهای فرامنطقهای فعال نقش مهمی در واگرایی و همگرایی کشورهای این منطقه داشته است و حتی بعضی از پژوهشگران تا حدی نقش اثر گذار کشورهای خارجی را در روابط کشورهای حوزه خلیج فارس بسیار بیشتر از عوامل داخلی ارزیابی کردهاند(امامی، 1385: 19).
براساس تقسیمات کانتوری و اشپیگل قدرت های درجه یک و دو قادر به بازیگری و تاثیرگذاری در مناطق هستند، به دلیل عدم نزدیکی خلیج فارس به قدرت های جهانی باعث شده که فقط قدرت های درجه یک و درجه دو از جمله آمریکا چین و روسیه قادر به تاثیرگذاری بر آن باشند. بنابراین آمریکا بنابر تئوری کانتوری و اشپیگل قدرت برون منطقه ای و درجه یک جهان است که دارای نقش فعال از نظر سیاسی در منطقه خلیج فارس است. آمریکا تلاش نموده است تا با شیوه های مختلفی از جمله، معاهدات نظامی دوجانبه، مداخله نظامی، تلاش برای براندازی، استفاده از سازمان های بین المللی و سرمایه گذاری در این منطقه نقش ایفا نماید که این اقدامات آمریکا، بر همگرایی یا واگرایی کشورهای منطقه بسیار تاثیرگذار بوده است.

1-اهمیت خلیج فارس به عنوان عامل ایجاد بحران:
ابعاد گوناگون اهمیت خلیج فارس موجب جلب توجه دولتهای منطقه و كوشش آن‌ ها برای كنترل هر چه بیشتر این منطقه است. همین تمایل به تسلط بر منطقه است كه موجب ایجاد تضاد و بحران در منطقه شده است.
این تضادها می‌تواند به چند صورت باشد:
1- بین دولت‌های متحد ولی رقیب در خارج از منطقه (مثل كشورهای صنعتی غرب اتحادیة اروپا و آمریكا)
2- بین دولت‌های متخاصم رقیب خارج از منطقه كه در دوران جنگ سرد بین آمریكا و شوری در جریان بود.
3- بین قدرت‌های مهاجم خارجی و قدرت‌های منطقه‌ای، مثل واكنش ایران به حضور نیروهای آمریكایی در منطقه
4- بین قدرت‌های منطقه‌ای، هر جا كه عوامل و موقعیت مناسب فراهم شود ایجاد می‌شود (الهی، 1386: 338) و با دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای گسترش می‌یابد.
به طور کلی کشورهای خارجی اثرگذار در منطقه دارای دو نقش عمده در همگرایی این کشورها بوده است از طرفی با حمایت از تشکیل شورای همکاری خلیج فارس و حمایت هایی که از این سازمان منطقه ای انجام داده، نقش همگرایانهای را در میان شش کشور عربی حوزه جنوبی خلیج فارس ایفا کرده اند. از جهت دیگر میتوان به نقش واگرایانهای اشاره کرد که قدرتهای برون منطقهای میان ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس داشته اند.
منطقة خلیج فارس با دارا بودن بیش از 60 درصد از ذخایر نفتی جهان و حداقل 35 درصد از منابع گازی مورد توجه قدرت ‌های بزرگ اقتصادی قرار گرفته است، كشورهای صنعتی مثل آمریكا، انگلیس، چین بحران تأمین انرژی مورد نیاز خود به این منطقه نیاز دارند.
آمریكایی‌ها معتقدند كه برای تسلط بر آینده دنیای سرمایه‌داری باید نبض اقتصاد جهان را در دست بگیرند به همین خاطر شاهد حضور آمریكا در منطقه هستیم. انگیزة اصلی این اقدام آمریكا در راستای امكان دسترسی به ذخایر عظیم نفتی كشورهای منطقه‌ می‌باشد آمریكا رابطه‌ای دو جانبه با كشورهای شورای همكاری خلیج فارس برقرار نموده است. عربستان سعودی به عنوان بزرگترین تولید كنندة نفت بهترین رابطه را با آمریكا دارد. از سال 1949 عربستان سعودی برای تأمین حمایت امنیتی خود در مقابل این خطرها عمدتاً به آمریكا توجه دارند. كمك ایالات متحده به عربستان به شكل فروش تجهیزات نظامی، استقرار واحدهای دریایی و تأسیسات نظامی آن كشور به منظور دفع دشمن خارجی انجام می‌شود. ولی پنج دهة گذشته روابط دو جانبة ایالات متحدة آمریكا و عربستان سعودی سیاسی گسترش فزاینده‌ای یافت(بركشلی، 1378: 170).
در حال حاضر نیز كشورهای عضو شورای همكاری خلیج فارس با علاقه‌مندی در پی دریافت تسلیحات از آمریكا و كشورهای غربی هستند.
خرید تسلیحاتی نتیجه برتری طلبی در منطقه است که امریکا با پی گیری این استراتژی ایجاد موازنه قوا در منطقه و جلوگیری از پیدایش و ظهور قدرت برتر و تامین امنیت انرژی و تضمین ترابری در انتقال انرژی در منطقه زمینه ساز مسابقه تسلیحاتی بوده است، زیرا که 20 درصد از منابع انرژی مورد نیاز اروپا و 17 درصد از واردات نفت ایالات متحده آمریکا از منابع انرژی منطقه خلیج فارس تامین می شود(ross:42,2008). گرچه وابستگی ایالات متحده آمریکا به نفت منطقه زیاد نیست، ولی تحت کنترل این منابع می تواند به عنوان پتانسیلی برای کنترل رقبای خود از جمله چین باشد. بدین ترتیب ایالات متحده با عمان و عربستان سعودی و بحرین در سال 1990 با کویت در سال 1991، قطر در سال 1992 و با امارات متحده در سال 1994 موافقت نامه دفاعی امضا کر

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir
د(واعظی، 1389: 67). به موجب سیاست دو ستونی نیکسون نوعی مسابقه تسلیحاتی بین ایران ، عراق و عربستان ایجاد شد و بنیان های بسیاری از تنش هایی را فراهم که بعدا در بین این کشورها به وجود اورد.که این باعث نوعی واهمه در میان کشورهای جنوبی خلیج فارس نسبت به همسایه شمالی خود یعنی ایران شده که ثبات سیاسی خود را در افزایش قدرت نظامی جستجو می کنند.(ابراهیمی فر، 1381: 40)
سیاست تسلیحاتی و امنیتی هر کشوری واکنشی به تهدیدهای برخواسته ازمحیط امنیتی و هدف های اساسی آن کشور است بر این اساس هر دولتی محیط پیرامونی و امنیتی خود را با توجه به محیط منطقه ای و جهانی تعریف نموده و تهدید را شناسایی می کند تا برای مقابله برنامه ریزی کند. بنابراین برداشت درست و به جا از محیط امنیتی منطقه و تهدیدهای ناشی از آن بیشترین تاثیر را بر راهبردهای تسلیحاتی هر دولتی می گذارد(عسگرخانی،حق شناس، 1390، 70)
برداشت دولت ها از محیط امنیتی خود نقش مهمی در شکل دهی به این سیاست دارد. در رابطه با وضعیت تسلیحاتی و نظامی در میان کشورهای منطقه این نکته مهم است که کشورهای منطقه خلیج فارس راهبرد نظامی خود را در رابطه مستقیم با مولفه امنیت درون ساختاری و ناامنی برون منطقه ای پایه ریزی کرده اند و با توجه به این به دنبال حداکثر سازی امنیت اقدام به خرید فزاینده تسلیحات می کنند که عامل مهمی در واگرایی در بین کشورهای این منطقه می باشد. این وضعیت ناشی از نگرش متفاوت کشورهای منطقه در تعریف امنیت و تهدید در ترتیبات امنیتی است. در چارچوب وضعیت نظامی منطقه نگرش مقام های تصمیم گیرنده این کشورها و نقش کشورهای فرامنطقه ای از جمله امریکا با هدف ایجاد توازن درمنطقه و ممانعت از شکل گیری قدرت های چالشگر منطقه ای مورد توجه است و ایجاد موازنه در برابر کشورهایی مثل ایرا ن که پتانسیل تبدیل شدن به قدرت منطقه ای را دارد و که حضور این قدرت ها را در منطقه به چالش می کشد. امریکا سعی در نشان دادن ایران به عنوان تهدید علیه کشورهای حوزه خلیج فارس می کند که باعث افزیش خریدهای تسلیحاتی اعراب از این کشور می شود.
بنابراین سیاست تسلیحاتی این کشورها تا حد زیادی تحت تاثیر جو تبلیغاتی غرب علیه ایران و نشان دادن ایران به عنوان تهدیدی علیه کشورهای منطقه شکل گرفته است که باعث افزایش جو بی اعتمادی در منطقه و کاهش همکاری و روی اوردن کشورها به همکاری با قدرت های فرامنطقه ای می شود.
به طور كلی با 2 نوع از دخالت قدرت‌های فرا منطقه در منطقه روبرو هستیم. دخالتی كه از نظر سیاسی مهم است و دخالتی كه جنبة سیاسی ندارد.
دخالتی كه از نظر سیاسی مهم نمی‌باشد، در برگیرندة مسایل اقتصادی و مادی است. زیرا كه قدرتی كه مسایل مادی را مهم می‌داند سعی در سرمایه‌گذاری در شاهرگهای مادی و مسائل فرهنگی آموزشی دارد و این به دخالت امور منطقه و موازنه‌گری منجر نمی‌شود.
اما دخالتی كه همراه با غرض سیاسی می‌باشد، نه تنها به دخالت در موازنة منطقه‌ای می‌پردازد بلكه توازن در منطقه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. این نوع مداخله از طریق كمك اقتصادی نظامی به یكی از طرفین باعث بر هم خوردن موازنه می‌شود.
در منطقه خلیج فارس دخالت‌ها با اهداف سیاسی و به قصد بر هم زدن موازنه اتمام می‌شود زیرا كه برای غرب اهمیت حیاتی دارد. (Ramazani, 1982:30-35)
در واقع دشمنی آمریکا با ایران و تهدیدی که از جانب ایران و متحدانش علیه منافع خویش در منطقه احساس میکرده اند، باعث شدده است تا این قدرتها سیاست متضاد همگرایانه بین اعضای شورا و واگرایانه بین ایران و کشورهای عربی خلیج فارس دنبال نمایند. از اقدامات اخیری که در راستای تغییر موازنه شاهد هستیم تحولات سوریه و دخالت های گسترده کشورهای فرامنطقه ای و به خصوص غرب و متحدانش می باشد، که به شدت از تغییر رژیم در سوریه و روی کار امدن رژیمی محافظه کار حمایت می کنند.

2-حضور آمریكا در منطقه
بعد از خروج نیروهای بریتانیایی از منطقه خلیج فارس، و گسترش نفوذ ایالات متحده در منطقه، آمریکایی ها با تشکیل ستاد فرماندهی مرکزی ارتش معروف به سنتکوم در دهه 1980 برای حفظ منافع این کشور در جنوب غرب آسیا و به طور خاص در خلیج فارس، سیاست حضور و مداخله در این منطقه را آغاز و شدت بخشید. به گونه ای که همین نیرو مسئولیت آزاد سازی کویت و حمله به عراق را انجام داد(امامی، 1385: 14).
این کشور در سال 1995 پایگاه ناوگان پنجم دریایی خود در بحرین را رسما تاسیس نمود. علاوه بر این آمریکا در بیشتر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دارای پایگاه های نظامی است.
پادشاهی عربستان سعودی پیش از نیم قرن متحد ایالات متحده آمریكا بوده است. منافع اقتصادی و استراتژیک چندی از جمله عرضه نفت، امنیت خلیج فارس باعث عمده داری نقش شده‌اند.
اتحاد عربستان با آمریكا بر دو پایه اساسی متكی است، ریاض نفت مورد نیاز ایالات متحده را تأمین می‌كند و از اهرم نفوذ خود برای حفظ بهای جهانی نفت در یک سطح معقول استفاده می‌كند و در مقابل واشنگتن امنیت پادشاهی‌ها را در مقابل هر تهدید خارجی تضمین می‌كند. (بهجت، 1389: 222)
به رغم اختلافات ناچیز اما جدی در بین واشنگتن و ریاض از جمله بنیادگرایی اسلامی، پادشاهی عموماً در موضوعات استراتژیک جهانی از خط و مشی ایالات متحده پیروی كرده است.
این توافق كلی بین ایالات متحده و اعراب در موضوعات جهانی، به مسائل منطقه‌ای به ویژه منازعة اعراب و اسرائیل تسری پیدا نكرده است. موضع عربستان در خصوص منازعة اعراب و اسرائ
یل را می‌توان تحت عنوان مخالفت محدود با رژیم یهود توصیف كرد. ریاض موضع صلح جویانه‌تری نسبت به جمهوری اسلامی ایران در پیش گرفته است (بهجت،1389: 225-224) به عبارتی سیاستهای سعودی‌ها حكایت از آن داد كه پادشاهی‌ها علاقمند به صلح با اسرائیل تحت شرایط معین و در صورت وجود فضای اجماع عربی است.
بنابراین در رابطه با تعاملات كشورهای حوزة جنوبی خلیج فارس با آمریكا می‌توان گفت كه نخست اتحاد بین این كشورها احتمالاً تداوم می‌یابد زیرا این كشورها به هم نیاز دارند زیرا عرضه نفت توسط این كشورها ثبات بازارهای جهانی نفت و رشد اقتصاد بین‌المللی را تداوم می‌بخشد و در مقابل ایالات متحده شریک امنیتی قابل اتكایی برای پادشاهی در مقابل تهدیدات است. عمان پیشگام حمایت از فرایند صلح اعراب و اسرائیل است، كه از اوایل دهة 1990 شریک فعال تمامی جنبه‌های فرایند چند جانبه صلح بود كه توسط گروه های كاری كنفرانس صلح مادرید در 1991 به وجود آمد. ابتكارات عمان برای برقراری تماس‌های اقتصادی و گفتگوی سیاسی با اسرائیل را می‌توان براساس سه مولفه توضیح داد.
اول: تحركات عمان را باید بسط سنت قدیمی سیاست طرفدار غرب، مسقط خواند. فرایند صلح نیز از حمایت آن دسته از كشورهای عربی كه سابقة دیرینه‌ای در ارتباط با غرب دارند از جمله مصر، مراكش و اردن برخوردار شده است.
دوم: علاقه‌مندی مسقط به پذیرش اسرائیل و مراوده با آن حكایت از وجود نوعی استقلال و عملگرایی عمیق در این كشور عربی دارد. طی سالیان متمادی سلطنت در روش‌های گوناگون نمك زدایی، آبیاری و دیگر تكنیك‌های كشاورزی با اسرائیل همكاری نزدیكی داشته است.
سوم: داشتن روابط آشكار با اسرائیل را می‌توان تا حدی واكنش مسقط به دخالت فلسطینیان در شورش ظفار و حمایت آن‌ ها از این شورش در دهه ‌های 60 و 70 میلادی دانست.
قطر نیز مانند عمان میزبان یک هیئت اسرائیلی برای گفتگوهای چند جانبه كنترل تسلیحات بود كه تشكیل آن از سوی كنفرانس صلح مادرید برنامه‌ریزی شده بود. برقراری روابط دوحه با تل آویو تحت تأثیر دو دسته ملاحظات اقتصادی و سیاسی صورت می‌گیرد. قطر با داشتن 509 تریلیون متر مكعب گاز دارند.
سومین منابع عظیم گازی در جهان است. اسرائیل یک بازار جذب برای گاز قطر محسوب می‌شود.
پس از جنگ 2003 عراق قطر به پایگاه اصلی نیروهای آمریكایی در خلیج فارس تبدیل شده و همچنین حكومت قطر یک موضع مصالحه جویانه نسبت به منازعه اعراب ـ اسرائیل و برقراری روابط و حفظ مناسبات بازرگانی و دیپلماتیک با اسرائیل اتخاذ كرده است(بهجت،1389: 268-265). با این توصیف، اتخاذ چنین سیاستی از جانب دولت‌های شورای همكاری خلیج فارس یک چالشی در روابط ایران با این كشورها ایجاد می‌كند. چرا كه اختلاف بین ایران و اسرائیل نقش قابل توجهی در جو حضمانه بین تهران و واشنگتن بازی می‌كند. مداخله نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه با احساس ناامنی ایران ارتباط مثبت دارد و این مداخله که با خواست و موافقت کشورهای عضو شورای همکاری صورت گرفته است، باعث واگرایی بین ایران و این کشورها شده است.
از نظر میزان نقشی که کشورهای فرامنطقه ای در این منطقه بازی میکنند نمیتوان هیچ قدرتی را با آمریکا مقایسه کرد. آمریکا بعد از خروج نیروهای بریتانیایی شروع به گسترش نفوذ خود در این منطقه کرد و از طرف دیگر بعد از حمله عراق به کویت و نقش فعال آمریکا در این قضیه، تلاش نموده است که مسئولیت اصلی تامین امنیت خلیج فارس را خود به عهده بگیرد و سایر کشورهای جهان نقش های فرعی و نمایشی بر عهده داشتهاند و بیشتر با هدف مشروعیت بخشی به اقدامات آمریکا وارد بازی شده اند(امامی، 1385: 14)
حدود ذخایر نفت و ذخایر گاز جهان در منطقة خلیج فارس قرار داد. و پیش‌بینی می‌شود تا چندین سال آینده نیز جایگزینی برای نفت این منطقه پیدا نشود.
دلایل حضورآمریکا در منطقه:
1- تسلط بر نفت: عربستان به تنهایی مالك 40 درصد از ذخایر نفت است كه از همه مهمتر است.(Middle east focus, 1990, 3 ). همانطور که قبلا اشاره شد کنترل صادرات نفت در منطقه نقش اساسی در تداوم هژمونی آمریکا دارد
2- جلوگیری از روی كار آمدن و تغییر رژیم‌ها و گروه هایی كه منافع آمریكا را به خطر می‌اندازد(نمونه سوریه).
3- از نگرانی‌های كشورهای سلطه‌گر ترس از احتمال همگرایی بین كشورهای منطقه است. زیرا كه اگر این اتفاق رخ دهد منافع قدرت‌ها شدیداً به خطر می‌افتد (الهی، 1386، 346) بنابراین هدفش دامن زدن و كمك به افزایش اختلافات در منطقه سعی در واگرایی این كشور ما به خصوص در ارتباط با ایران است.
4- حمایت از اسرائیل
5- تأمین نیاز به بازارهای این كشورها برای فروش كالاها
بنابراین این عوامل نیاز آمریكا را به گسترش نفوذ خود در منطقه و تثبیت هژمونی خود افزایش داده است و به ایجاد پایگاه ها و حضور نظامی مستقیم در عربستان، عمان نظر كویت و بحرین اقدام كرد.
حضور طالبان در افغانستان و همكاری القاعده با آن در افغانستان خطر جدی برای آیندة حضور آمریكا در منطقه محسوب می‌شد و این معضل باید به طریقی حل می‌شد. بنابراین همانطور كه در استراتژی امنیت ملی آمریكا آمده است. مردم آمریكا را باید نسبت به عملیات تروریستی به وحشت انداخت و با بزرگ نمودن خطر حملات موشكی كشورهایی مانند ایران و عراق صدام حساس كرد و تا نسبت به اقدام نظامی در منطقه مخالفت ننمایند.
موقعیت مورد نظر با واقعة 11 سپتامبر 2001 به دست آمد و با نسبت دادن این اقدام به القاعده آنرا دلیلی برای حمله به افغانستان و ب
عداً به عراق قرار داد. آنجا به آمریكا فرصت داد تا سیاست را پیروزمندانه به جلو براند حوادث 11 سپتامبر بود كه در پرتو آن مبارزه با تروریستی به صورت امر اخلاقی و جهانی برای كشورها تحمیل شود. (قاسمی،1385 : 88).
با توجه به این شرایط حملات به افغانستان در 16 مهر 1380 (7 اكتبر 2001) شروع شد و كابل در 23 آبان سقوط كرد. این حمله مقدمة حمله به عراق را نیز فراهم كرد كه دلیل اصلی آن تسلط بر این منطقه است.
(ویژه نامة افغانستان،1381: 38)

3-تقابل ایران و آمریکا در منطقه
انقلاب اسلامی ایران نقطة عطفی در گرایش به آمریكا ستیزی در كشورهای خلیج فارس و حتی در كل خاورمیانه بوده است و از نظر تحلیلگران سیاست خارجی آمریكا تهدیدی علیه منافع این كشور می‌باشد.
پس از انقلاب اسلامی ایران عنصر اسلام سیاسی جایگزین عناصر ایدئولوژیک چپ و راست شد و هژمونی آمریكا را نسبتاً دچار افول كرد. دكترین واگذاری امنیت خلیج فارس به كشورهای منطقه اعتبار خود را از دست داد و آمریكا در این منطقه حضور مستقیم یافت. (اسدیان، 1381: 49-48)
آمریکا با بهره گرفتن از راهكارهای تبلیغاتی و نشان دادن ایران به عنوان كشورهای مهاجم توانست خود را به این كشورها نزدیک كند. بنابراین با توجه به رویکرد جدیدی که ایران بعد از انقلاب اسلامی اتخاذ کرد منافع دو کشور در برابر هم قرار گرفتند. جمهوری اسلامی ایران مخالف حضور نیروهای فرامنطقهای و در راس آن ایالات متحده میباشد در حالیکه آمریکا در این منطقه دارای منافع حیاتی است.
این حضور و تمایل کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به آن باعث اصطکاک در روابط طرفین شده و به عنوان یک چالش و عامل واگرا در روابط آنها موثر است.
از طرف دیگر تقابل ایالات متحده و متحدان آن در سوریه به نوعی تقابل آن ها با ایران نیز محسوب می شود و سقوط رژم اسد بیشترین ضربه را به نفوذ ایران در منطقه می زند.
در خصوص بحرین ایالات متحدة آمریكا كه یكی از پایگاه های بزرگ نظامی آن در بحرین واقع است كه مهمترین مركز فرماندهی نیروی دریایی امریكا بین فیلیپین تا دریای مدیترانه و مركز فرماندهی خاورمیانه محسوب می‌شود (نیاكویی 1390: 260)
به دلیل وجود منافع ارزشمند در بحرین هر گونه تغییر سیاسی در بحرین می‌تواند حضور آمریكا را در منطقه با چالش مواجه كند امریكا عمدتاً سیاست سكوت و حمایت تلویحی از رژیم بحرین را دنبال می‌كند.
ادعای دخالت ایران در امور داخلی كشورهای دیگر از اصلی‌ترین محورهای تبلیغاتی در پروژه ایران هراسی می‌باشد. چرا كه از طریق این می‌توانند: 1- تمامی مشكلات خود را به دخالت ایران در جوامع عرب ربط دهند و موجبات اتحاد داخل را فراهم آورند. 2- با تصور از وجود دشمن عاملی برای سركوب انتقادات داخلی به بهانه حمایت از ایران باشد.

4-اقدامات یكجانبه آمریکا علیه ایران
كلینتون سیاست مهار ایران را بر دو پایة نظامی و اقتصادی استوار كرد. در بعد نظامی مهار ایران شامل حضور نیروهای آمریكایی در منطقه، مقابله با فروش و صدور تسلیحات كشتار جمعی و پیشرفته به ایران و حفظ آمادگی لازم برای برخورد با تحركات احتمالی غیر متعارف نیروهای ایرانی در منطقه است.
در بعد اقتصادی نیز شامل ممنوعیت برقراری روابط اقتصادی و تجاری با ایران است دارند، تحریم بانكی ایران (نیاکویی،1390: 158-157)
ادعاهای آمریكا برای تحریم ایران عبارتند از:
1- فعالیت تروریستی ایران كه برای صلح و امنیت تمام ملتها تهدید كننده است.
2- استراتژی حمایت ایران از تروریسم بی ‌امنیتی از جمله حمایت از فعالیتهای صلح خاورمیانه را به مخاطره می‌اندازد.
3- تلاش ایران برای دستیابی به سلاح‌های كشتار جمعی

 

فرهنگ کم­فرزندی و تک­فرزندی، آفت کنترل جمعیت است و اما این­که چه کارهایی باید بکنیم که جوانانمان را به این راه ترغیب کنیم. جوانان ما با وجود تحصیلات، کار ندارند و همین مشکلات باعث می­ شود که به ازدواج فکر نکنند. مسائل اقتصادی دسته به دست هم می­دهد که جمعیت رو به کاهش رود. همۀ دنیا روی مسئلۀ جمعیت حساس هستند و یک کشور در دنیا با کثرث جمعیت آن دیده می­ شود. باید تلاش کنیم تا موضوع افزایش جمعیت تبدیل به فرهنگ شود و تلاش شود که شیوۀ نادرست تک­­فرزندی به فرهنگی تبدیل شود که هر خانواده با توجه به مقدورات و شرایطش، صاحب فرزند شود و فقط به تک­فرزندی فکر نکند. این هدف نیازمند فرهنگ­سازی وسیعی است که تحدید جمعیتی فعلی را خنثی کند.
عکس مرتبط با اقتصاد
ما در گذشته تفکر دینی داشتیم که پدر و مادرهایمان معتقد بودند خدا روزی­رسان است و خدا روزی بنده­اش را می­دهد. در دهه­های چهل و پنجاه، مردم ما دغدغۀ فعلی را نداشتند و هر خانواده هفت هشت فرزند داشت. هر چه به­سمت ماشینی­شدن پیش رفتیم جمعیت خانواده­ها کم­تر و کم­تر شد. به دلیل مسائل اقتصادی، معیشتی و رفاهی خانواده­ها کم­تر به فکر فرزند بیشتر داشتن می­افتند و جنبه­ های اقتصادی پررنگ شده و جنبه­ های اعتقادی در مورد روزی­رسانی خداوند کم­رنگ­تر شده است.
باید برای رسیدگی به وضعیت جمعیت، همه با هم آستین بالا زنیم چون این مسئله هم امنیت جامعه را تضمین می­ کند و هم بحث اقتدار. مقام معظم رهبری در بیانات ارزشمند خود مسئلۀ فرزندآوری را، امری جدی شمرده­اند و آن را از مجاهدت­ها و وظایف خطیر زنان جامعه دانسته ­اند و بارهای روی این مسئلۀ حیاتی و بحث افزایش جمعیت تأکید کرده ­اند. بنابراین اگر نگاه ما به مسئلۀ جمعیت جدی نباشد مطمئناً در دو دهۀ آینده کشور ما هم مانند اروپایی­ها باید برای تولید نسل به مهاجرپذیری روی بیاورد و به سونامی پیری نسل دچار خواهد شد که این هم مشکلات خاص خود را دارا می­باشد.
بنابراین با توجه به هشدارهای رهبر عظیم­الشأن انقلاب، به­منظور جلوگیری از پیری جمعیت و کاهش نیروی انسانی جوان، خلاق و پویا باید تمهیداتی اندیشید تا برنامۀ تنظیم خانواده را اصلاح کرد.
موضوع بحث در این پایان نامه نظر اسلام و فقهای امامیه در خصوص کنترل جمعیت می­باشد، با فرض بر این­که فرزندآوری یک ثروت روحی و روانی برای پدر و مادر و جامعه می­باشد.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

بیان مسئله

ما در این تحقیق برانیم که زمینه ­های فقهی فرزندآوری در اسلام را بررسی کنیم. فرهنگ کم­فرزندی یا تک­فرزندی باید تغییر کند وتبدیل به فرهنگی شود که هر خانواده با توجه به شرایط اقتصادی ورفاهی که دارد فقط به تک­فرزندی فکر نکند این هدف نیازمند فرهنگ­سازی وسیعی است، که تهدید جمعیتی فعلی را خنثی کند.
برخی کوشیده­اندبه نام ادله برون­دینی یا درون­دینی، به ضرورت کنترل جمعیت در همه‌ شرایط حکم نمایند؛ این در حالی است که منابع دینی، اعم از منابع دین مسیحیت، یهودیت و اسلام انسان­ها را به ازدیاد نسل و کثرت جمعیت تشویق می‌کنند.
در این نوشتار درصدد آن هستیم تا دیدگاه متفکران مسلمان را بررسی کرده و حقیقت امر در خصوص کنترل یا عدم کنترل جمعیت را از درون منابع دین اسلام کشف کنیم. طبیعتاً در بین آیات قرآن و روایات نیز به دو دسته دلیل گوناگون برخورد می‌کنیم. دسته‌ای از آیات و روایات که مشوّق کنترل جمعیّت و کم بودن زاد و ولد هستند و دسته‌ای دیگر که به زاد و ولد بیشتر تشویق نموده و با کنترل جمعیّت مخالف هستند. در ادامه این نوشتار با جمع این دو گروه از آیات و روایات و دیدگاه فقهای شیعه دراین خصوص را بررسی خواهیم کرد.

 

سؤالات تحقیق:

 

 

مبانی فقهی و نظری کنترل جمعیت در اسلام چیست؟

مبانی نظری و فقهی افزایش جمعیت در اسلام چیست؟

جایگاه فرزندآوری در اسلام و فقه امامیه کجاست؟

فرضیات تحقیق:

 

 

مبانی فقهی و نظری کنترل جمعیت، در فقهای شیعه برداشت عده­ای از فقها از پاره­ای از آیات و استناد به بعضی روایات می­باشد.

فقهای شیعه در زمینه افزایش جمعیت همواره نظر مساعد داشته اند و این برداشت مبتنی به پاره­ای از آیات و روایت­هایی از پیامبر و ائمۀ معصومین می­باشد.

یکی از اهداف افزایش جمعیت در دیدگاه فقها و متفکران اسلامی و شیعی، بزرگ شدن امت اسلامی بوده؛ که در حال حاضر از آن به رابطه ازدیاد جمعیت و اقتدار ملی یاد می­ کنند. افزایش جمعیت همراه با کیفیت و پرورش فرزندانی پاک و صالح مایۀ افتخار، بالندگی و پویایی جامعۀ اسلامی می­باشد.

اهداف و ضرورت­های انجام تحقیق:

هدف از نگارش این پایان نامه بررسی این موضوع است که در فقه شیعه در خصوص افزایش جمعیت چه مطالب و توصیه­هایی شده، به عبارت دیگر دیدگاه فقها در این بحث چه بوده است و جایگاه فرزند و فرزندآوری در اسلام و فقه شیعه چه جایگاهی است و کلیۀ ادلۀ دینی و فقهی و موافقان کنترل جمعیت در این پایان نامه مورد بررسی و تحقیق قرار می­گیرد.

 

پیشینۀ تحقیق:

کتاب «تغییرات جمعیتی و نقش آن در تحولات مختلف جامعه» با موضوع گفت­وگو با اندیشمندان علوم انسانی و اسلامی درباره تغییرات جمعیتی، که از یک «مقدمه» و چهارده بخش تشکیل شده است که برخی از عناوین آن عبارتند از:
مبانی فقهی تغییرات جمعیتیتدوین آیت­الله عباس کعبی؛
ضرورت تدوین نظریه جمعیتی اسلام از محمدرضا زیبایی­نژاد؛
سیاست­های جمعیتی از منظر اسلامتألیف میرصالح حسینی؛
بررسی ابعاد سیاست­های جمعیتی با رویکرد دینیبه قلم محمدرضا ضمیری؛

 

همچنین از مقالات زیر:

۱- محمد ولی علیئی، تأثیر آموزه‌ها و فتاوای شیعی در رشد و کنترل جمعیت، شیعه شناسی، ش۱۲
۲- ناصر مکارم شیرازی، اسلام به جمعیت از دیدگاه کیفیت می‌نگرد نه کمیت، تدبیر، ش۳۴
۳- حسین نوری همدانی، کنترل جمعیت، فقه اهل­بیت، ش۳۳
۴-محمد مؤمن­قمی، سخنی در تنظیم خانواده، فقه اهل­بیت، ش۸
و با توجه به موضوع تحقیق از کتب و منابع فقهی شیعه استفاده می شود:

 

 

کتاب اصول کافی:

نوشتۀ احمد بن یعقوب کلینی در جلد ۵ در باب فضل­الولد اشاراتی مبنی بر استحباب فرزندآوری و جایگاه فرزند در اسلام و ازدواج با همسرانی ولود و ودود که به معنای بسیار فرزند آوردن و بسیار مهربان بودن با همسر می­باشد. و هم­چنین در این باب به آیات قرآن در این مورد و هم­چنین روایات پیامبر و ائمۀ معصومین اشاره شده است.

 

 

کتاب وسائل­الشیعه:

نوشتۀ الحر العاملی در جلد ۱۴ باب ۱۷ اشاراتی بر احادیثی که در آن پیامبر، مؤمنان را تشویق و ترغیب به ازدواج می­ کند. و هم­چنین احادیثی که پیامبر اکرم می­فرماید: «من در روز قیامت به کثرت امتم افتخار می­کنم حتی به بچۀ سقط شده.»
و هم­چنین روایاتی که رسول خدا می­فرماید: «با دختران باکره ازدواج کنید.» الی آخر…
از نظر نویسندۀ کتاب علاوه بر این­که ازدواج نه­تنها سنت قطعی و مطلوب از نظر پیامبر است، بلکه اصل فرزندآوری نیز یک ارزش و مستحب به شمار می­آید.

 

 

کتاب بحارالانوار:

نوشتۀ محمدباقر مجلسی جلد ۱۰۱ به­رغم این­که فرزندآوری و تکثیر اولاد از نظر اسلامی امری شناخته شده و مورد تأیید بوده است اما برخی از احادیثی که از پیامبر اکرم در مورد خانوادۀ کم­جمعیت بیان شده است، از مهم­ترین روایتی است که طرفداران کنترل جمعیت بدان استناد کرده ­اند.

 

 

کتاب کاهش جمعیت ضربه­ای سنگین به پیکر اجتماع:

نوشتۀ علامه حسینی تهرانی. نویسنده در این کتاب در باب نکاح و استحباب آن و هم­چنین جایگاه و اهمیت فرزندآوری در اسلام از منظر آیات و روایات بحث نموده است. از نظر شخص نویسنده کلیۀ برنامه ­هایی که در ایران چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب در رابطۀ با کنترل جمعیت صورت گرفته، همگی ناشی از نقشه­های اجانب و بیگانگان برای از بین بردن امت اسلامی و به­ویژه جمعیت ناب و شیعۀ سرزمین مقدس ایران است.
و هم­جنین نویسنده به مسئلۀ جمعیت علاوه بر رویکرد فقهی از دیدگاه بین ­المللی و جهانی هم نگریسته و مسئلۀ جمعیت را یک پارامتر بسیار قوی در اقتدار ملی هر کشوری می­داند.
و… و…

 

ساختار تحقیق

 

این تحقیق شامل چهار فصل است:

در فصل اول پس از بیان کلیاتی چون سؤالات و فرضیات و پیشینۀ تحقیق به تبیین برخی اصطلاحات اساسی پرداخته­ایم.
در فصل دوم ابتدا به بیان سیر تاریخی مسئلۀ کنترل جمعیت در ایران و مبانی آن از نظر فقه شیعه پرداخته­ایم سپس به بیان ادلۀ فقهی موافقان کنترل جمعیت و پس از آن به تبیین و توضیح ادلۀ مخالفان کنترل جمعیت پرداخته­ایم و هم­چنین پیامدهای کاهش جمعیت از نظر اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و عوارض ناشی از کاهش جمعیت و هم­چنین عواقب اجتماعی و اقتصادی پیری جمعیت پرداخته­ایم.
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
در فصل سوم به بررسی و تجزیه و تحلیل ادلۀ موافقان و مخافان و هم­چنین به بررسی رویکرد فقهی به مسئلۀ کنترل جمعیت می­پردازیم و به دنبال آن نظرات رهبر انقلاب در خصوص جمعیت و مراجع عظام در این مورد پرداخته­ایم.
در فصل چهارم نتیجه ­گیری کلی از این تحقیق را بیان نموده و پیشنهاداتی را هم جهت تحقق اهداف تحقیق ارائه داده­ایم.

 

تعریف مفاهیم و اصطلاحات:

فقه امامیه: منظور از فقه امامیه در این تحقیق دیدگاه فقه شیعۀ اثنی­عشری در این مورد می­باشد.
جمعیت:به مجموع مردمانی گفته می­ شود که در سرزمینی مشخص زندگی می­ کنند و یا این­که به یک قوم،نژاد یا مکان سیاسی وابسته­اند. هم­چنین به مجموع انسان­هایی اطلاق می­ شود که در یک زمان و در یک مکان با یک آداب و رسوم مشترک زندگی می­ کنند.
کنترل جمعیت: عبارت است از کنترل ارادی فرزندان و فاصله­گذاری میان فرزندان یک خانواده که رشته­ای گسترده از روش­های زیر را در بر می­گیرد که برای تنظیم باروری انسانی به کار گرفته می­ شود. اعم از روش­های دائمی عقیم­سازی یا موقتی و یا قرص­ها و آمپول­های شیمیایی و هورمونی.
افزایش جمعیت:میزان افزایش مطلق جمعیت را ‘میزان رشد جمعیت’ (population growth) نیز مى‌گویند. در سطح جامعه، براى محاسبۀ رشدجمعیتمعمولاًدوعاملطبیعى(موالید و مرگ) را در نظر مى‌گیرند مگر این­که عوامل مهاجرت نقش مهمى در افزایش یا کاهش جمعیت یک منطقه داشته باشد.
فرزندآوری:در سبک زندگی اسلامی ایرانی، خانواده با وجود فرزندان تعریف می‌شود و فرزندآوری بسیار مهم است. علاوه بر آن نحوه ارتباط پدر و مادر و اهمیت با هم بودن و در کنار هم بودن اعضای خانواده از دیگر وجوه تمایز سبک زندگی اسلامی ‌با سبک زندگی غربی است. خانواده‌های ایرانی به علم‌آموزی بسیار اهمیت می‌دهند و جایگاه علم و دانش در فرهنگ ما بسیار مهم است.
سقط جنین: از بین بردن نطفه­ای که در رحم زن تشکیل شده، توسط هر وسیله­ای اعم از جراحی، کورتاژکردن، یا با بهره گرفتن از قرص و آمپول­های هورمونی ویا هر روش دیگری که منجر به از بین رفتن جنین تشکیل شده بشود.
خانواده:خانوادهبه مفهوم محدود آن عبارتست از یک واحد اجتماعی، ناشی از ازدواج یک زن و یک مرد که فرزندان پدید آمده از آن­ها آن را تکمیل می­ کنند. تعریف دیگری خانواده را شامل مجموعه ­ای از افراد می­داند که با هدف و منافع مشترک زیر سقفی گرد هم می­آیند.
اسلامخانوادهراگروهیمتشکلازافراد،دارایشخصیتمدنی،حقوقیومعنویمعرفی می­ کند که هسته اولیه آن را ازدواج مشروع زن و مردی تشکیل می­دهد و نکاح عقدی است که براساس آن رابطه زوجیت بین زن و مرد برقرار شده و در پس آن طرفین دارای وظایف و حقوق جدید می­شوند. ارتباط خویشاوندی در سایه نکاح پدید می­آید؛ اعضای آن دارای روابط قانونی، اخلاقی و عاطفی می­گردند.

فصل دوم:

 

تاریخچه و احکام فقهی کنترل جمعیت­

 

۲-۱ تاریخچه کنترل جمعیت در ایران:

کنترل جمعیت در ایران بحث تنظیم خانواده به معنای تناسب فرزندان با امکانات و شرایط زندگی در کلیه تمدن­ها، سوابق کهن دارند. مستندات باقی­مانده، سابقه کنترل موالید را ۴۰۰۰ سال پیش در مصر، ۱۶۰۰ سال پیش در هند، ۱۳۰۰ سال پیش در چین و ۲۰۰۰ سال پیش در یونان و ایران نشان می­دهد. تاریخ بشر وسایل و مواد فراوانی را به­عنوان ابزار جلوگیری از حاملگی در خود ثبت کرده است. البته اغلب سیاست­های جمعیتی با توجه به میزان بالای مرگ­ومیر به منظور افزایش زاد و ولد بوده است تا این­که در دهه­های پایانی قرن هجده متفکرانی چون مانتوس به بعد اقتصادی و اجتماعی قضیه توجه و به بحرانی که به سبب فرزندآوری بی­رویه قریب­الوقوع خواهد بود، اشاره کردند. به این ترتیب بحث کنترل موالید در انگلستان به سایر کشورهای اروپایی و آمریکایی وارد شد. برنامه ­های تنظیم خانواده در مفهوم اخص در سطح جهانی قدمتی حدود پنجاه سال داد.
امروزه حدود هشتادوپنج درصد از کشورهای جهان سوم و قریب نودوپنج درصد از جمعیت آن­ها، از خدمات تنظیم خانواده حمایت می­ کنند. در جوامع صنعتی صددرصد زنان واجد شرایط، از برنامه تنظیم خانواده پیروی می­ کنند ولی فقط نیمی از زنان در کشورهای در حال توسعه از این تکنولوژی نوین، بهره­مند می­شوند.
در سنگاپور هفتاد درصد زنان از این روش­ها استفاده می­ کنند. در ایران کنترل جمعیت و تنظیم خانواده به صورت پراکنده در سال ۱۳۳۷ شروع شد. از سال ۱۳۴۸ این کار به صورتی متمرکز ادامه یافت. سال ۱۳۴۶ در وزارت بهداری «واحد بهداشت و تنظیم خانواده» استقرار یافت تا جمعیت را کنترل کند. در سال­های بعد واحد مزبور به نام «واحد جمعیت و تنظیم خانواده» معروف شد. پس از اجرای برنامه ­های تجربی محدود و پراکنده از جانب مراجع مختلف، در عرض چند سال، این واحد تحت عنوان «سازمان تنظیم خانواده» شهرت یافت و به این طریق ایران به جمع کشورهای عامل به تحدید موالید پیوست. در آن زمان نرخ رشد به طور متوسط سالانه ۱/۳ درصد بود که با اجرای سیاست­های «فرزند کمتر، زندگ بهتر» در دهه۱۳۵۵، ۱۳۴۵ فقط با اندکی کاهش به ۷/۲ درصد رسید. پس از پیروزی انقلاب این سیاست­ها از سوی برخی از دست­اندرکاران به دلالیل مختلف تعطیل شد. جنگ تحمیلی و میل روانی به داشتن فرزند بیشتر در زمان جنگ نیز در این خصوص بی­تأثیر نبود.

 

این نصوص به وضوح نشان میدهد که یهودیان زمان ظهور مسیح منتظر دو شخصیت بودند یکی مسیح و دیگری آن نبی.
ب* بشارت دوم: نبی ای مثل موسی از برادران بنی اسراییل: یکی از بشارتهای کتاب مقدس به پیامبر اسلام آیه ای است که در سفر تثنیه تورات آمده است: «یهوه خدایت نبی ای را از میان تو از برادرانت مثل من برای تو مبعوث خواهد گردانید او را بشنوید…..و خداوند به من گفت آنچه گفتند نیکو گفتند نبی ای را برای ایشان از میان برادران ایشان مثل تو مبعوث خواهم کرد و کلام خود را به دهانش خواهم گذاشت و هر آنچه به او امر فرمایم به ایشان خواهد گفت .«و هر کس از کلامش اطاعت نکند من از وی انتقام خواهم گرفت» ( تثنیه ۱۵:۱۸-۱۸)
متن عبری: טו נָבִיא מִקִּרְבְּךָ מֵאַחֶיךָ כָּמֹנִי, יָקִים לְךָ יְהוָה אֱלֹהֶיךָ: אֵלָיו, תִּשְׁמָעוּן. טז כְּכֹל אֲשֶׁר-שָׁאַלְתָּ מֵעִם יְהוָה אֱלֹהֶיךָ, בְּחֹרֵב, בְּיוֹם הַקָּהָל, לֵאמֹר: לֹא אֹסֵף, לִשְׁמֹעַ אֶת-קוֹל יְהוָה אֱלֹהָי, וְאֶת-הָאֵשׁ הַגְּדֹלָה הַזֹּאת לֹא-אֶרְאֶה עוֹד, וְלֹא אָמוּת. יז וַיֹּאמֶר יְהוָה, אֵלָי: הֵיטִיבוּ, אֲשֶׁר דִּבֵּרוּ. יח נָבִיא אָקִים לָהֶם מִקֶּרֶב אֲחֵיהֶם, כָּמוֹךָ; וְנָתַתִּי דְבָרַי, בְּפִיו, וְדִבֶּר אֲלֵיהֶם, אֵת כָּל-אֲשֶׁר אֲצַוֶּנּוּ.
برای آنکه بهتر بتوانیم این بشارت را تطبیق دهیم لازم است به کلام خداوند رجوع کنیم و در آن دقت کنیم .در این آیه دو نکته و برای این پیامبر نسبت به سایر پیامبران همچون یوشع و عیسی وجود دارد:۱٫ و کسی که کلام او را نپذیرد من از او انتقام خواهم گرفت بدون شک مراد خداوند از این انتقام عذاب اخروی مسئله برای این پیامبر نیست و در مورد تمام پیامبران وجود دارد و حال آنکه از ظاهر عبارت بر می آید که این ویژگی به عنوان خصوصیتی بارز برای این پیامبر است .در نتیجه مراد از انتقام همین انتقام دنیوی است و اشاره به این نکته دارد که پیامبر مذکور مأمور به جهاد خواهد بود و خداوند او را یاری خواهد نمود و از مخالفین وی انتقام می­گیرد. ۲٫ در این آیه عبارت مثل تو نیز از خصوصیات این پیامبر ذکر شده است و به همین دلیل می گوئیم این بشارت قابل تطبیق بر یوشع آنچنانکه یهودیان می گویند و قابل تطبیق بر عیسی نیز چنانکه مسیحیان معتقدند نمی باشد، زیرا حضرت یوشع صاحب شریعت نبود و حال آنکه از خصوصیات بر جسته حضرت موسی داشتن شریعت بود . و به علاوه خصوصیات و عظمتی که برای پیامبر مذکور مطرح شده را بر حضرت یوشع نمی توان تطبیق داد . اما تفاوتهای حضرت عیسی و حضرت موسی بیش از آن است که احصاء شود و در کمتر موردی این دو پیامبر دارای وجه مشترک هستند بر خلاف پیامبر اسلام که شباهت کامل به حضرت موسی داشته است .
باید دقت داشت که در عبارت اول آمده است « نبی ای را از میان تو از برادرانت » اما دردفعهدوم آمده است : « نبی ای را برای ایشان از میان برادران ایشان »که به نظر می­رسد جمله اول به صورت مجمل است و در ضمن به صورت دقیق هم ذکر نشده و عبارت از میان تو ( و در بعضی از نسخ ازمیان شما) نیز زیادی است و جزو عبارت اصلی نمی باشد زیرا اولاً: در عبارت حضرت موسی که کلام خداوند را تکرار میکند کلمه از میان شما وجود ندارد و اضافاتی نیز بر جملهاول دارد که بدون شک نمی توان آنها را ساخته حضرت موسی دانست و این از شأن آن جناب به دور است. ضمن اینکه این آیه در کلام پطرس نیز نقل شده و در آنجا نیز فقط کلمه از برادران شما آمده است: « زیرا موسی به اجداد گفت که یَهُوَه خدای شما نبی‌ مثل من از میان برادران شما برای شما برخواهد انگیخت. کلام او را در هرچه به شما تکلّم کند بشنوید».[۲۰۲]
حال باید دید که برادران بنی اسرائیل چه کسانی هستند؟ می دانیم که اسرائیل لقب یعقوب است و یعقوب فرزند اسحاق است. و اسحاق و اسماعیل نیز برادر یکدیگرند پس بدون شک مراد از برادران بنی اسرائیل همان فرزندان اسماعیل هستند. البته این مطلب تازگی ندارد چرا که در سفر پیدایش آمده است و نصیب او (اسماعیل) در مقابل همه برادران افتاد . که مراد از برادران اسماعیل همان بنی اسرائیل هستند. نکته آخر درباره این بشارت اینکه ممکن است به نظر برسد مراد از برادران بنی اسرائیل فرزندان عیسو باشند اما این مطلب صحیح نیست زیرا عیسو از برکت محروم شد پس مراد فرزندان اسماعیل خواهند بود که خداوند اورا هم مشمول برکت خود قرار داده بود و البته استعمال برادران در این موارد تازگی ندارد مثل که بنو عیسو برادران اسماعیل دانسته شده اند و صرف نظر از این مطلب می دانیم که در میان تمام برادران بنی اسرائیل کسی جز محمد بر نخواسته است.
دلیل دیگر آنکه حتی اگر بپذیریم که عبارت از میان شما صحیح باشد باز هم مشکلی پیش نمی آید زیرا استقرار و شوکت و در حقیقت آغاز شیوع اسلام در مدینه بود و اطراف مدینه هم بلاد بنی اسرائیل بود مثل خیبر و بنی قنیقاع و بنی نظیر و پیامبر از میان ایشان بر خواست و از بنی اخوه ایشان بود. نکتهدیگر آنکه: می­دانیم که مخاطب حضرت موسی اسباط دوازده گانه بودند و اگر واقعاًپیامبر مذکور از میان خودایشان باید بر خیزد دیگر قید از میان برادرانشان معنی ندارد و باید فقط می فرمود از میان شما و حال آنکه می بینیم قید از میان برادرانتان ذکر میکند و حتی در مرتبهدوم به همین قیداز میان برادرانتان اکتفا میکند.
ج* بشارت سوم:پراکلیتوس (ستوده و حمد شده) میاید: از مهمترین بشارتهای مطرح شده در انجیل به پیامبر اسلام سخنانی است که حضرت عیسی در آخرین روزهای خود خطاب به حواریون فرمود: «اگر مرا دوست دارید احکام مرا نگاه دارید و من از پدر سؤال می‌کنم و تسلی دهنده دیگر به شما عطا خواهد کرد تا همیشه با شما بماند یعنی روح راستی که جهان نمی تواند او را قبول کند چون او را نمی بیند و نمی شناسد اما شما اورا میبینید و می شناسید زیرا که با شما می ماند و در شما خواهد بود» (یوحنا ۱۵:۱۴-۱۵) در چند مورد دیگر نیز همین بشارت به ظهور تسلی دهنده در کلام حضرت عیسی (ع) تکرار شده است. مفسرین مسیحی این بشارت را همان تجلی روح القدس بر حواریون در روز پنطیکاست دانسته اند اما این مطلب نیاز به بررسی بیشتری دارد. قبل از توضیح و تفصیل این مطلب لازم است به نکته­ای اشاره شود: می­دانیم که حضرت عیسی به زبان عبری صحبت می کرده است و انجیل یوحنا هم به زبان یونانی نوشته شده است پس بدون شک آنچه را که امروز در انجیل یوحنا می بینیم ترجمه کلمات آن حضرت از زبان عبری به زبان یونانی است و ما دقیقاً نمی دانیم آن حضرت چه کلمه ای را به زبان آورده است. با توجه به این مطلب می گوییم کلمه موجود در انجیل یوحنا کلمه پاراقلیط paraclete است که عموم مفسرین آن را به تسلی دهنده ترجمه کرده اند. مسلمانان نیز در مقابل معتقدند که کلمه پاراقلیط یا پاراقلیطوس در اصل پریقلیطوس بوده که پریقلیطوس به معنی احمد و محمد در زبان عربی است. قرآن نیز به این مطلب پافشاری می کند که حضرت عیسی به ظهور پیامبری با نام احمد بشارت داده است. این احتمال زمانی قوت می یابد که ما با مراجعه به نسخه های زبان آرامی میبینیم که ازکلمات مَحمِدَه و حَمیدَه استفاده شده که عیناً معادل احمد و محمد در زبان عربی و واژه پریقلیط در زبان یونانی است. صرف نظر ز آنچه گفته شد تطبیق پاراقلیطوس بر روح القدس صحیح نیست و فقراتی از همین انجیل و آیات مربوطه به فارقلیط با روح القدس همخوانی ندارد: ۱٫ در این آیات خبر از آمدن کسی می دهد که رفتن مسیح در مقابل آمدن او سودمند و مفید است آیا به اعتقاد مسیحیان روح القدس آنچنان دارای اهمیت است و آنقدر مفید است که آمدن او ازفقدان مسیح سودمندتر است. ۲٫ در مورد فارقلیط آمده است که وی جهانیان را به صدق و انصاف ملزم خواهد ساخت که ظهور وتجلی او فقط برای گروهی خاص اتفاق افتاده است. ۳٫ همچنین آمده است که وی درباره مسیح شهادت داده او را تصدیق خواهد نمود، و حال آنکه چنین چیزی در مورد روح القدس گزارش نشده است.۴٫ در این آیات آمدن فارقلیط را مشروط به رفتن مسیح نموده و حال آنکه روح القدس همواره همراه حضرت عیسی (ع) بوده و آمدن او متوقف بر رفتن حضرت مسیح نبوده است.
بشارت چهارم:ماد ماد و دوازده پیشوا از نسل وی: و اما در خصوص اسماعیل تو را اجابت فرمودم اینک او را برکت داده بارور گردانم و او را بسیار کثیر گردانم دوازده رئیس از وی پدید آیند و امتی عظیم از وی بوجود آورم (پیدایش۲۰:۱۷)
متن عبری:
כ וּלְיִשְׁמָעֵאל, שְׁמַעְתִּיךָ–הִנֵּה בֵּרַכְתִּי אֹתוֹ וְהִפְרֵיתִי אֹתוֹ וְהִרְבֵּיתִי אֹתוֹ, בִּמְאֹד מְאֹד: שְׁנֵים-עָשָׂר נְשִׂיאִם יוֹלִיד, וּנְתַתִּיו לְגוֹי גָּדוֹל.
تلفظ انگلیسی:
VLYShM’y’aL ShM’yThYK HNH BUrKThY ‘aThV VHPhUrYThY ‘aThV VHUrBYThY ‘aThV BM’aD M’aD ShNYM-‘yShUr NShY’aM YVLYD VNThThYV LGVY GDVL. 17:20.
ترجمه انگلیسی: King James Version
۱۷:۲۰ And as for Ishmael, I have heard thee: Behold, I have blessed him, and will make him fruitful, and will multiply him exceedingly; twelve princes shall he beget, and I will make him a great nation.
از آنجا که ترجمه های کتاب مقدس معمولاً از دقت کافی بر خوردار نیست لازم است به متن اصلی آن که به زبان عبری است مراجعه شود زیرا در متن عبری نامی ذکر شده که مترجمین آن را ذکر نکرده اند و آن بمادماد است. بنابراین ترجمه دقیق تر عبارت چنین است: و اما در خصوص اسماعیل تورا اجابت فرمودم اینک او را برکت داده بارور و بزرگ می گردانم بماد ماد و دوازده رئیس (پیشوا) که از نسل او خواهد بود .در این بشارت به روشنی از برکت خداوند به اسماعیل و ظهور ماد ماد (یا بماد ماد)و دوازده پیشوا از نسل خبر داده شده است. حال باید دید که مادماد و دوازده پیشوا چه کسانی هستند .برخی آنها را بر فرزندان دوازده گانه اسماعیل تطبیق داده اند اما با کمی تأمل در می یابیم که تطبیق این بشارت بر فرزندان اسماعیل صحیح نیست.
نظر به اهمیت این دسته از ایات در قرآن که به بشارتهای کتاب مقدس ارجاع دارد، چهار نمونه از این بشارات موجود در عهدین به اختصار تبیین شد و به جهت رعایت خلاصه نویسی از تبیینِ دیگرِ بشاراتِ موجود در کتاب مقدس مانند جبل فاران و یا ذکر نام پیامبر در غزل غزلهای سلیمان و… اجتناب می­ شود.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

شک در قتل عیسی

از دیگر گونه­ های ارجاع قرآن به کتاب مقدس می­توان از شک قرآن در قتل عیسی در ایه ۱۵۷ سوره نساء یاد نمود: قرآن کریم به صراحت مسئله به صلیب کشیدن حضرت عیسی علیه السلام را رد می­ کند و می‌فرماید:
«وقولهم إنا قتلنا المسیح عیسى ابن مریم رسول الله وما قتلوه وما صلبوه ولکن شبه لهم وإن الذین اختلفوا فیه لفی شک منه ما لهم به من علم إلا اتباع الظن وما قتلوه یقینا بل رفعه الله إلیه وکان الله عزیزا حکیما»[۲۰۳] اطیب البیان به تفصیل به ذکر این ماجرا پرداخته و آنرا این چنین شرح کرده است: «در مورد قتل حضرت عیسى علیه السّلام و بدار زدن او یهود و نصارى متّفق هستند و کیفیت آن بنا بر نقل بعض اخبار بطور خلاصه اینست که یهود عیسى را با اتباعش که حواریین او بودند گرفتند و حبس نمودند و شبى که تصمیم داشتند که فردا عیسى را بقتل برسانند حضرت عیسى آنچه جزع نمود و اصرار باتباع خود کرد که او را از چنگال یهود نجات دهند و او را یارى کنند نکردند بلکه او را انکار کردند و در چنگال یهود گذاردند و فرار کردند خداوند متعال کسى را شبیه عیسى فرمود و عیسى را بآسمان برد طبق آیه شریفه و عقیده مسلمین، و امّا آن کس که شبیه عیسى شد آیا از خود یهود بود که قصد قتل عیسى را داشت یا یکى از حواریین بود که قبول کرد براى حفظ عیسى و نجات او که شبیه عیسى شود و کشته شود و بدار رود یا دیگرى معلوم نیست و کلمات مفسرین هم مدرک نمیشود فقط حدیثى در برهان در ذیل آیه (إِذْ قَالَ اللّهُ یَا عِیسَى إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَرَافِعُکَ إِلَیَّ وَمُطَهِّرُکَ مِنَ الَّذِینَ کَفَرُواْ وَجَاعِلُ الَّذِینَ اتَّبَعُوکَ فَوْقَ الَّذِینَ کَفَرُواْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ ثُمَّ إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأَحْکُمُ بَیْنَکُمْ فِیمَا کُنتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ) ((به یاد آورید) هنگامى را که خدا به عیسى فرمود: «من تو را برمى‏گیرم و به سوى خود، بالا مى‏برم و تو را از کسانى که کافر شدند، پاک مى‏سازم؛ و کسانى را که از تو پیروى کردند، تا روز رستاخیز، برتر از کسانى که کافر شدند، قرارمى‏دهم؛ سپس بازگشت شما به سوى من است و در میان شما، در آنچه اختلاف داشتید، داورى مى‏کنم.) آل عمران آیه ۵۵٫ از حمران بن اعین از حضرت باقر علیه السّلام نقل فرموده که خلاصه مفادش اینست که شبى که عیسى گرفتار یهود شد دوازده نفر از اصحابش با او بودند بآنها خبر داد که شما صبح بمن کافر میشوید و من امشب بآسمان میروم کیست که حاضر شود شبیه بمن شود و کشته شود جوانى گفت من حاضرم شبیه عیسى گشت او را یهود گرفتند و بدار زدند و کشتند تا آخر حدیث.
و امّا طبق عقیده یهود و نصارى اینست که خود عیسى را بدار زدند و کشتند و نصارى مدعى هستند که عیسى خبر داد که من سه شب و سه روز در دل زمین هستم چنانچه یونس سه شب و سه روز در دل ماهى بود و سپس بیرون میآیم و بآسمان میروم… وَ لکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ ظاهر اینست که مراد شبیه عیسى بنظر آنها آمد و او را کشتند و بدار زدند نه اینکه امر بر آنها مشتبه شد و شک بر آنها عارض شد چنانچه بعض مفسرین گفتند چنانچه مفاد جمله بعد است وَ إِنَّ الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِیهِ یهود و نصارى که بین افراط و تفریط، یهود او را حرام‏زاده و نصارى خدا و پسر خدا و سه خدا قائلند.»[۲۰۴] در اینکه شک در قتل راجع به چیست اقوال دیگری نیز طرح شده از جمله اینکه پس از خروج عده ای از افراد در باغی که عیسی نیز در آن حضور داشت، دشمنان به شک افتادند که عیسی هنوز در میان باقی ماندگان است یا خیر؟ یا اینکه چنانکه زجاج گفته است شکشان در این بود که چگونه ممکن است کسی که ادعای خدایی دارد به قتل برسد؟[۲۰۵] در هر صورت این شک از نظر قرآن یا راجع است به پیروان عیسی راجع به عیسی بودن مصلوب و یا دشمنان عیسی نسبت به اینکه عیسی را کشته اند یا خیر.
بیان السعاده نیز با تفسیر تطبیقی و مراجعه به اناجیل موجود و نقل روایاتی از امام باقر علیه السلام در این زمینه، به تبیین آیه مورد نظر و شک ایشان پرداخته است.[۲۰۶] اکنون باید دید آن شکی که قرآن بدان اشاره دارد در کدام قسمت کتاب مقدس یافت می­ شود.
پیش از هرچیزی یادآوری این نکته ضروری است که عیسی علیه السلام مدام شاگردانش را از فریب‌کاریهای گمراهان برحذر می­داشت. از آنجا که حضرت مسیح ولی خدا بود آینده را می­دانست و به همین علت طبق نقل اناجیل به رسولانش گفت: «زیرا که بسیاری به نام من آمده خواهند گفت که من هستم و بسیاری را گمراه خواهند نمود.»[۲۰۷] در شبی که در باغ جتسیمانی مسیح و حواریون گرد هم آمده بودند او بدیشان گفت: «همانا همه شما امشب در من لغزش خورید زیرا مکتوب است شبان را میزنم و گوسفندان پراکنده خواهند شد.»[۲۰۸]
بنابرآنچه در اناجیل ثبت شده که مسیح در شب اخر به حواریون گوشزد نمود که در او شک میکنند، اکنون باید دید منظور مسیح چه بوده است. آیا ایشان در صدق نبوت مسیح شک میکردند یا اینکه راجع به برخی از اخباری که درباره او میشنیدند؟ پر واضح است که آنها بدو ایمان آورده بودند و شکشان می‌بایست درباره برخی از اخباری باشد که نسبت به مسیح خواهند شنید مانند قتل و صلیب و… و اگر مسیح به ایشان گفته بود که مصلوب میشود که طبیعتا برای ایشان شکی رخ نمیداد چون همه چیز را به چشم دیده بودند. اما اگر مسیح به ایشان گفته بود که نجات می­یابد، با توجه به آنچه رخ داده بود برای ایشان شک حاصل می­شد که آیا این کسی که مصلوب شده خود مسیح است یا فرد دیگری است.[۲۰۹]
بنابر این قرآن شک پیروان مسیح در به صلیب رفتن او را نقل می­ کند و جالب اینجاست که در همین اناجیل موجود نیز نشانه­ های این ارجاع قرآن به روشنی دیده می­ شود.

 

تایید تورات توسط انجیل

 

 

 

مجلس 83: فی الربیع قوله عزّ و جلّ﴿فَانظُر إِلیَ آثَارِ رَحمَةِ اللهِ کَیفَ یُحیِی الأرضَ﴾(30: 50) [336أ]
مجلس 84: فی قوله عزّ و جلّ﴿إِن تَجتَنِبُوا کَبَائِرَ مَا تُنهَونَ عَنهُ نُکَفِّرعَنکُم سَیِّئَاتِکُم﴾ (4: 31) [340أ]
مجلس 85: فی القتل قوله عزّ و جلّ﴿وَ مَن یَقتُل مُؤمِنَاً مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِداً فیِهَا﴾ (4: 93) [348أ]
مجلس 86: فی قوله تعالی﴿وَ لَاتَحسَبَنَّ أللهَ غَافِلاً عَمَّا یَعمَلُ الظَالِمُونَ﴾(14: 42) [352ب]
مجلس 87: فی المظالم و التبعات قوله تعالی﴿یَا أَیُّهَا الَّذیِنَ آمَنُوا لَاتَأکُلُوا أَموَالَکُم بَینَکُم بِالبَاطِلِ إِلَّا أَن تَکُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِنکُم وَلَاتَقتُلُوا أَنفُسَکُم إِنَّ أللهَ کَانَ بِکُم رَحیِماً وَ مَن یَفعَل ذَلِکَ عُدوَاناً وَ ظُلماً﴾ (4: 29ـ 30) [358أ]
مجلس 88: فی قوله تعالی﴿یَا أَیُّهَا ألّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الخَمرُ وَ المَیسَرُ وَ الأنصَابُ﴾ (5: 90) [363ب]
مجلس 89: فی قوله تعالی﴿إِنّ َألّذینَ یَرمُونَ المُحصَنَاتِ الغَافِلَاتِ﴾(24: 23) [368أ]
مجلس 90: فی قوله عزّ و جلّ﴿وَلَاتَقرَبُوا الزِّنَا إِنَّهُ کَانَ فَاحِشَةً﴾(17: 32) [372أ]
مجلس 91: فی قوله تعالی﴿یَا أَیُّهَا أَلَذینَ آمَنُوا اتَّقُوا أللهَ وَ ذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِبَوا ﴾ (2: 278) [378ب]
مجلس 92: فی قوله تعالی﴿وَ لَایَغتَب بَعضُکُم بَعضاً أَیُحِبُّ أَحَدُکُم﴾ (49: 12) [381أ]
مجلس 93: فی قوله تعالی﴿وَ لَاتُطِع کُلَّ حَلَّافٍ مَّهِینٍ هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمیِمٍ﴾ (68: 10ـ 11) إلی قوله﴿زَنیِمٍ﴾ (68: 13) [386ب]
مجلس 94: فی الإحتکار و التربّص بالطعام [390أ]
مجلس95: فی قوله عزّ و جلّ﴿لَا جَرَمَ أَنَّ أللهَ یَعلَمُ مَا یُسِرُّونَ وَ مَا یُعلِنُونَ﴾(16: 23) [393أ]
مجلس 96: فی ذکر الحسد و آفاته [397أ]
مجلس97: فی قوله تعالی﴿وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشتَرِی لَهوَ الحَدیِثِ﴾ (31: 6) [401أ]
مجلس 98: فی قوله تعالی﴿وَ لتَکُن مِنکُم أُمَّةٌ یَدعُونَ إِلَی الخَیرِ﴾ (3: 104) [404ب]
مجلس 99: فی المعراج [409ب]

5-3 تفاوت­هایی در برخی فصل­ها و نسخه­ها
1. عنوان مجالس 19 و20 به اشتباه جابه جا در فهرست مطالبِ آغاز نسخه (برگ 1b سطور 18- 19) ثبت شده است.
2. عنوان مجالسِ 21 و 22 به اشتباه جابه جا در فهرست مطالبِ آغاز نسخه ثبت شده است. افزون بر این «الفرق بین الحبیب و الخلیل» در همین فهرست به عنوانِ فصلی مجزّا (فصل ثامن و عشرین) قید گردیده، در حالی که در متن، چنین فصلِ مستقلّی وجود ندارد.
3. براساس فهرست مطالب آغاز کتاب، به دنبال فصل 32، فصلی دیگر با عنوانِ «فصل الرّابع و الثلاثون فی معنَی الأبیجاد» قرار داشته که در متن برابری ندارد.
4. بر اساس فهرست مطالب، فصل فی فضل العلم با شماره­ «فصل السادس و الثلاثون» است. امّا در متنِ اصلی، با عنوانِ «فصل» و در مقابلِ سایر مجالس قرار داده شده است.
5. عنوان مجالس 34 و 35 به اشتباه جابه جا در فهرست مطالب ثبت شده است.
6. بر اساس فهرست مطالب، به دنبال فصل 36، بایستی فصلی دیگر با عنوانِ «فصل الأربعین فی فضل المتعلّم و آدابه» قرار می‌گرفت. در حالی که در متن برابری ندارد، امّا در عوض ما با «شرایط المتعلّم»، در فصل قبل (برگ 145b به بعد) مواجه بودیم.
7. عنوان فصل 66 در فهرست مطالبِ آغازِ نسخه درج نشده است.
8. بر اساس فهرست مطالبِ آغاز دستنویس، به دنبال فصل 71، باید فصلی اضافه (فصل 75) درموردِ آیه­ی 41 از سوره­ی 30 قرآن می‌بود. امّا در متنِ لوامع، بحث درباره این آیه بخشی از مجلسِ 71 (برگ 291a سطور 13 به بعد) را تشکیل می‌دهد.
9. بر اساس فهرست مطالبِ آغاز، به دنبال فصل 74، باید فصلی دیگر (فصل 79) در موردِ آیه­ی 155 از سورۀ دوم قرآن قرار می‌گرفت. امّا در متنِ لوامع، بحث مربوط به آیه­ی مذکور، بخشی از مجلس 74 (برگ 303b سطور 4 به بعد) است.
10. بر اساس فهرست آغاز، پس ازفصل 84 باید فصل دیگری (فصل 90) با عنوانِ «فی ذکر الکبائر ایضاً» قرار داشته باشد. در حالی که در متنِ لوامع، این بحث هم­چنان جزوی از مجلسِ 84 است.
11. عنوان مجالس 91 و 92 در فهرست مطالب آغاز نسخه به اشتباه جابه جا نوشته شده است.

6-1 نتیجه گیری
1. از آنجا که ابوسعد خرگوشی در سده­های نخست می زیسته و هنوز عرفان به نظری و عملی تقسیم نشده بود، و با توجه به زندگی، خیر و برکات و خدماتی که او در عصر غزنویان به مردم ارائه می­کرد، می­توان ایشان را در میان عارفانی دانست که در عرفان عملی صاحب نظر بوده ­اند.
2. ابوسعد خرگوشی تقیّد و التزام خاصّی به شریعت داشته و این به خاطر شافعی مذهب بودن او بود. در حالی که عرفان­های نوظهوری که در عصر حاضر ارائه می­ شود افزون براین­که تأکیدی بر شریعت ندارند، ترک شریعت را مجاز میدانند.
3. در آثار به جای مانده از او کمتر می­توان به نظرات شخصی او دست یافت.
4. ابوسعد را می­توان از جمله معتقدان به صحو دانست.
5. ابوسعد با ملامتیان نیشابور ارتباط داشته و بابی را در کتاب تهذیب الاسرار به آن­ها اختصاص داده اما خود از ملامتیان به شمار نمی­رفت.
6. از نتایج کلی که از عصر ابوسعد می­توان به دست آورد، این است که صوفیان به عرفان عملی نزدیک بوده، حالت تعبّد در میان آن­ها قوی­تر از دیگر زمان­هاست و نظام صوفیه بسیار ساده است.
پی نوشت ها:
<h1
</h1

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.
>منابع

ابن اثیر عزالدین، تاریخ کامل، برگردان محمد حسین، روحانی، تهران، اساطیر،1370ش.
ابن بشکوال خلف بن عبدالملک، كتاب الصّلة، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، [بی تا].
ابن جوزی ابی فرج عبدالرحمان بن علی بن محمد بن علی، الوفا باحوال المصطفی، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1408ق/1367ش.
ابن جوزی شیخ امام السنّه جمال­الدین ابی الفرج عبدالرحمان بن علی، المنتظم فی تواریخ الملوك و­ الامم، تحقیق و­ تقدیم دکتر سهیل زکار، بیروت-لبنان، نشر دارالفکر، 1420ق/2000م.
ابن خلکان احمد بن محمّد، وفیات الاعیان، قم، منشورات الرضی، 1364ش.
ابن خیر محمّد بن خیر، فهرسة ابن خیر، قاهره، دارالکتب المصری، 1410ق/1989م.
ابن عساكر، تبین كذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، تحقیق دکتر احمد حجازی سقا، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، 1416ق/1995م.
ابن فرحون ابراهیم بن علی، ‌الدیباج المذهب فی معرفة علماء المذهب، قاهره، دارالتراث، 1387ق.
ابن قیسرانی محمّد بن طاهر، الانساب المتفقه، بغداد، مکتبة المثنی، 1963م.
ابن کثیر اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1408ق.
____________، شمائل الرسول (ص)، جده، دارالقبلة للثقافة الاسلامیة، 1409ق/1988م.
ابن ندیم محمّد بن اسحاق، ‌الفهرست، تهران، امیرکبیر، 1366ش.
ابوالفداء اسماعیل بن علی، المختصر فی اخبار البشر، [بی جا.]، ناشر محمّد عبداللطیف الخطیب و شرکا، 1325ق.
الاسنوی عبدالرحیم(جمال­الدین)، طبقات الشافعیه، بیروت، چاپ کمال یوسف حوت، 1407ق/1987م.
انصاری خواجه عبدالله، طبقات الصوفیه، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران، کتابفروشی فروغی،1362.
بروکلمان کارل، ذیل تاریخ الادب العربی، مترجم سعید حسن بحیری، قاهره، مکتبة الادب، 2007م.